Skip to main content

Full text of "Miscellanea curiosa, sive, Ephemeridum medico-physicarum Germanicarum"

See other formats 


K*  \ 

\        JL  0).  J 


I 


Digitized  by  the  Internet  Archive 
in  2014 


https://archive.org/details/miscellaneacurio378unse 


VECURI^ 
ANNORVM  TERTliE 

MISCELLANEORUM 

MEDICO  -  PH  YSICORUM 

She 

EPHEMERIDUM 

GERMANICARUM 

ANNUS  SEPTIMUS 

ET 

OCTAVUS. 


MISCELLANEA  CURIOSA 

EPHEMERIDUM 

MEDICO  -PHYSICARUM 

GERMANIGARVM 

ACADEMI^ 

CiESAREO  LEOPOLDIN^ 

NATURiE  CURIOSORUM 
DECURIj£  III. 

ANNUS  SEPTIMUS 

ET 

OCTAVUS 

Anni  MDCXCIX  &  MDCG. 

Continm 

Ccleberrimorum  Virorum 

Tm  Mcdicorum  tum  aliorum  Eruditorum  in  Germania  E«?  cxtra  eatn 

OBSER  VATION  ES 


Mcdico-  Phyfico-  Anatomico-  Botanico-  Chii 


Cum 


APPENDICE       Ll81  :. 

\  O  l_/  U  1  ftf  \\  founlHd  1813 


Trivilegio  Sac.  faf-  Majeflatii 


Edita  1702. 

Sumtibus  Joh.M  ichaelis  Riidigeri,  Berolini,Francof.  &  Lipfix  apud  eundem 
liorimbcrg^  Liceris  Chriitiani  Sigism.  Frobergii. 


IMPERATORI 

CJZSARI 

LEOPOLDO 
MAXIMO 

PIO   IVSTO  MVNIFICO 

VICTORI  AC  TRIVMPHATORl 

SEMPER  AVGVSTO 
RESTITVTORI  REIPVBL, 
LIBERTATIS  ADSERTORl 
AC  ViNDiCI 


sACADEMlA  NATVRAS  CVRIOSORVM 
OfTIMO  PR/NCIPI 
L.  M  Q^D. 


^uscipe  fervorum,  CJBSA  R ,  devotatuorum 
jMunera \  qiu  facras  ponimusante  pedes. 
Quodporro  tripltcis  natura  invifere  regna 

Tergimus  affidui9  rnums  id  omne  "Tuum  eft. 
Aurato  nuper  recreafii  providus  imbre, 

Arens     ficcum  quodfuit  ante  9  folum* 
Jnde  adeo  cultis  dedlmus  qm  femina  campis  9 

Qherius  largo  fenore  reddit  ager* 
Hincque  TlBl  infumpti  documentum  exile  laboris , 

Seque  ipfam  pietas  noftra*  fuosque  dicat  ; 
JM[qx  ubi  deviCio  refbnabunt  hofie  triumphi* 

Orbisque  edomitus  miUe  trop&a  feret , 
Nos  &  pr&teriti  memores,  plenique  futuris 

Ducemus  fefios^  turba  beata,  choros^ 
Surgentesque  inter ,  quasnunc  vi&Qria  palmas 
>    Apparaty  hac  nofira  fymbola  vocis  erunt : 

Auxilio  Excelfi  Juftiffimus  Omnia  Vm« 

cens, 

Aeternumque  Explens  Imperium  Of- 

be  Viget. 


SERE- 


SEIENISSIMO  <ET  TO TENTI SSl  MO 

TR/NCIPI  AC  T>0MIN0 
*DOMINO 

FRIDERICO 

REGI  BORUSSI^ 

MARCHIONI  BRANDEB VRGICO 
S.R.I.  ARCHI-CAMERARIO  ET  ELECTORI 
MAGDEBVRGI  CLIVLE  JVLIAGI  MONTIVM 
STETINI  POMERANLE  CASSVBIORVM 
VENEDORVM  A<2  IN  SILESIA 

CROSNjE  dvci 

BVRGGRAVIO  NVREMBERGENSI 
PRINCIPI  HALBERSTADII  MINDjE  ET 

CAMIN^E 

COMITI    HOHENZOLLER^E   MARCjE  ET 

RAVENSBERGiE 
DYNAST^  RAVENSTEINII 
VT  ET  CLIENTELARVM  LAVEMBVRGI 
AC  BVTOVLE 
ET  QV^  SVNT  RELIQVA 

REGI AC  DOMINO  SVO 

(LEMENTISSI MO 
ACADEMIA  LEOPQLDINA 

DEVOTISSIMI   CULTUS  ET  OBSEOVH 
MONUMENTUM 

*M      .  „„„„ 

b  SERE% 


 mm&  m%$&  

SERENISSIME  AC  TOTENTISSIME 

R  E  X 

QOMINE  CLEMENTISSIME 


jl,  quos  fupremorerum  fafti- 
gio  Divina  Bonitas  impofuit,  devoto  fem- 
per  officio  venerari  liceret  iis,  quorum  pa- 
rata  funt  ad  natum  atq;  omni  tempore  ex- 

prom- 


 imom  «§«ss*  

prompta-obfequia,  neutiquam  iane  hoc 
primumdie  MAJESTATi  TVJE  demis- 
fa  animorum  fubje&ione  litaremus ,  qui 
jamdiu  eximmenfagratulantiuturba  pro- 
ferri  defiderantes ,  Regalem,  quam  miro 
univerfo  orbis  applaufu  fufcepifti,  purpu- 
ram  eopridem  cultuprofequimur,quonec 
cxpe&ari  anobismajorpoteft,  neq;  aquo- 
quam  fan&ior  offerri.  Aft  vero  cum  non 
deceat  ad  fublimem,  in  quonunc  emines, 
thronum  licentius  adrepere  non  vocatos, 
aut  nullo  alio,  nifi  praeftandi  officii,praetex- 
tu  animum  a gravibus  &  pro  publico omni- 
um  bono  vigilantibus  curis  divertere,  no- 
voutique  devotionis  genere  ad  hoc  opus 
efTe  nobisdeprehendimus.  In  cujus  anxia 
meditatione  dum  fumus,  quibusvis  aliis  ex 
veterum  aut  noftrse  aetatis  ingenio  ufuve 
exquifitis,  8c,  ut  inferioribus  tanta  Magni- 
tudine  TVA,  reje&is  adunumilludlucu- 
brationum  ac  fedulitatis  noftrae  penfum  de- 

b  2  nuo 


.   _  *m®m  m®m  

nuo  confugimus,cu  jus  generis  jam  aliquod 
fpecimenante  bos  undecimannos  humil- 
lima  fubmiflione  anobis  oblatum  praeter 
expe&ationemac  meritum,  gratiam  inve- 
nille  lseti  utiquerecordamur,  ut  vel  eam  ob 
cauflam  hoc  ipfum,  quod  nuric  publicamus, 
volumen  nemini  Imperantium  alteri ,  nifi 
MAJESTATI  TViE  xqvum  cenfea- 
mus  exhiberL  Pretium  quidem  exigui 
muneris  ex  habitu  ae  ftimare  non  jam  in  no- 
ftra,  fed  Clementiflimi  TVI  Judiciipote- 
ftate  eft,  cujus  idcirco  Indulgentiam,  ne 
quidheic  porro  defit  nobis ,  fuppliees  im- 
ploramu  s .  N  eque  interim  na  turse  in  hoc 
magis  abfcondita  atque  arcana,  quam  in- 
timt  animorum  devotiflimorum  fenfus 
aperiuntur ,  &  dum  quisque  iis,  quibus 
poteft,  munufculis  probare  geftit  ftudium 
fuum,  fumma,  qux  in  noftro  opere  depre- 
henditur,rerum  varietas,  noftri  tamen  con* 
fenfus  6c  in  TE  fidei  eft  argumentum. 
i  Cum 


 m®m   

Cum  enim  more  majorum  receptum  fit 
rara  quaeq;  8c  inufitata  adfpe&ui  REG  VM 
offeni,&  in  Pruffiae  quidem  TVJE  Regno 
fubje&isque  ceteris  Ditioni  TV^E  pro- 
vinciis  tot  paffim  occurrant  naturae  nun- 
quam  otiofse  miracula,noninferioraheic 
agnofces  REGVM  SAPIENTISSIME. 
Majorem  videlicet  non  fecus ,  ac  mino- 
rem  mundum  T  VA  fuperbum  MAJES- 
TATE,  TVISQ.  nunc  laudibus  refo- 
nantem,  Bonitatis  8c  Omnipotentiae  Divi- 
nae  fontes  inexhauftos,  gazamque  cumu- 
Iatiffimam  ;  denique  ipfam  adeo  rerum 
naturam  plerisque  faltem  eminus  confpe- 
&am,  heic  propius  videndam  in  operibus 
fane  mirandis  ,  nifi  quod  nobis  quidem 
nihil,  praeterquam  Nominis  TVI  Splen- 
didiffimum  Decus,quod  noftro  openprae- 
fulget,  fefe  heic  jam  ofFerat  commendan- 
dum.  Agnofces  inhis  pariter  confor- 
tiinoftri  effufam  lsetitiam,  ubi  noh  arti 

b$  duo- 


duntaxat  falutari  eamque  profitentibus 
nova  conftituta  pradidia  cognovimus  iru 
Regia  TVA  Berolinenfi,  iilorumque_-> 
ordinem  legibus  fan&iffiniis  munitum  , 
ornatumque  praeclaris  privilegiis  habi- 
tu  nurlc  incedere  haut  paullo,  quam  an- 
tehac,  auguftlori ;  fed  &  cumprimis  ob 
conditam  jam  &  cceptam  Aufpiciis  TVIS 
novam  Scientiarum  atque  Artium  Acade- 
miam,  quam  celeberrimi  noftrisque  etiam 
conatibus  faventiffimiViri  Godefridi  Gui- 
lielmi  Leibnicii  du&u  confiliisque  innifus 
non  alienum  duxifti  a  MAJESTATE 
TVA  ftabilire ,  fubje&orumque  feliciffi- 
molmperio  TVO  falutem  acincolumita- 
tem  non  armis  magis ,  quam  pacis  ftudiis, 
quae  fublimi  ifthac  mente  comprehenfa_3 
tenes,tutari  ac  protegere.  Geftit  itaque_> 
fodalitium  noftrum  ,  ut  florentem  hanc 
8c  confpicuam  maxime  Academicorum 
TVORVM  focietatem  tanquam  con- 

tu- 


tubernalem  8c  ar&iori  necefiltudinis 
vinculo  fibi  connexam  conveniat ,  8c 
jun&is  utrimque  dextris  ,  patto  fol- 
lemni  federe  fidem  fuam  pariter  tradar_> 
8c  duraturam  noftram  in  T  E  pie- 
tatem. 

Erunt  haec  fane  nobis  firmiflima  famae 
inftrumenta  8c  aeternitatis,  quibus  veluti 
clypeo  8c  parma  adverfus  injurias  obli- 
vionis  8c  temporum  armati,  recens  quod 
non  ita  pridem  illuxit,  fseculum  intramus, 
inpofterorum  etiam,  fi  qua  futura  fint,  lau- 
dem  8c  commendationem  facile  hoc  pa&o 
penetraturi,  Quae  tam  ingentia  bona_» 
TIBI,  REX  MAXIME,  cum  primis  de- 
beri  anobis  8c  nunc  grati  agnofcimus,  8c 
nunquam  defituracelebratione  fumus  coro. 
memoraturi.  Et  nunc  quidem  cogita. 
tionem  Clementiae  TVM  8c  Benignita, 
tis,  quae  verba  nobis  unice  fuggerit,  vix  di- 
mittimus,  in  animis  noftris  8c  votis  aeter- 

num 


num  manfuram.  Quorum  fummam,  fi 
momento  adhuc  in  his  morari  fas  eft,  fed 
brevemillam,  fed  finceram,  Scquaecunque 
Cariffima  TIB I  funt  complexam  poftre- 
mo  accipe. 

DEVS  TE  confervet,  Augufte.  DE- 
VS  Auguftam  Thori  Sociam ,  Reginam 
&  Formae  Dignitate  ac  Gratia ,  &  Virtu- 
tum  Decoribus  Eminentiilimam  tueatun,. 
DEVS  Vobis  pariter  ac  Sereniffimo  Prin- 
cipi  Regalis  Purpuras  Heredi ,  Imperii , 
Pofterorum  &  Pacis  iargiatur  aeternita- 
tem ;  ac  fi,  quae  noftra  funt ,  liceat  inne- 
ftere  TVIS,  hunc  omnino  propenfum 
in  nos  Animum,  hanc  Indulgentiam  8cBe- 
nignitatem  TVAM,  quibus  nulla  majo- 
ra  aut  agnofcimus,  aut  requirimus,  orna- 

menta  perpetua  manere  nobis  ordi- 
nique  noftro  patia- 
tun,. 


CA 


m  m  & 


Anno  Ephemeridum  Phyfico  -Medicarum ,  Ob- 
fervati.ones  toiumunicarunt. 


Drr.D.  SYLVESTER  SAMUEL  ANHORN,  ab  Hartvvifs,  Archi- 

ater  Sangalenfis ,  Academicus  Curiofus. 
Dn.  D.  JOHANNES  CHRISTOPHORUS  B  AUZMANNUS , Me- 

dicus  in  Ducatu  Brernenfi  Regius. 
Dn.  D.  CONRADUS  BARTHOLDUS  BEHRENS,  McdicusHil- 

defienfis ,  Academicus  Curiofus. 
Cn.  D.  MATTH&US  BLAW,  Medicinxin  UniverfitateFriburgen- 

fi  ProfefTor  Publicus ,  Academicus  Curiofus. 
Dn.  DJOHANNES  CONRADUS  BRUNNERUS,  Confiliarius& 

Archiaier  Sereniff.  ac  PatentifT.  Dn.  Elettoris  Palatini  &c.  &o  Aca* 

dcmicus  Curiofus. 
Dn.  D.  DANIEL  BSCHERER,  Phyficus  Norimbcrgenfis  Acadcmi- 

cus  Curiofus. 

Dn.  D.  GOTTLIEB  BUD^EUS,  Archiater  Ducalis  Saxonicus,  & 

Phyficus  Provincialis  ordinarius  Marchionatus  Lofuix  Superio- 

ris ,  Academicus  Curiofus. 
Dn.  D.  RUDOLPHUS  JACOBUS  CAMERARIUS,  Medicins  in 

UnivcrfiCate  Tubingenfi  ProfellorPublicus,  Horticp  medici  Infpe- 

fkotg  Academicus  Cudoius. 

c  Dn 


Dn.  D.  DANIEL  GRUGER  >  Seren.  ac  PotentifT.  Regis  Boruffi*  & 

Eleftor.  Brand.  Airchiater ,  nec  non  Poliater  Stargardienfis,  Aca- 

demicus  Curiofus. 
Dn.  D.  GEORGIUS  DETHARDING,  Senior,  Seren.  DucumMe- 

gapolenfium  Archiater. 
Dn.D.JUSTUS  FRIDERlCUS  DILLENIUS,  in  Univerfitate  Gif- 

fenfi  Medicinas  Proteffor  Publ.  ordinarius ,  Facult.  Med.  Decanus, 

Academicus  Curiofus. 
Dn*  D.  GEOrGIUS  TOBIAS  DURR,  Ser.  ac  Potent.  Eleaor. Pa- 

latini,  &  Maximiliani  Ducis  Bavar.  Confiiiarius  &  Archiater,  Phy- 

ficus  Auguftanus ,  Academicus  Curiofus. 
Dn.  D.  JOHANNES  ^GIDIUS  EUTH  ,  Diverforum  Principum 

Confiliarius  &  Archiater ,  Pra&icus  Hagienfis. 
Dn.  D.  JOHANNES  LAURENTIUS  F£HR,PhyficusSuinfurten- 

fis ,  Academias  Nat.  Cur.  Adjundtus. 
Dn.  D.  PHILIPPUS  FRAUNDORFFER,  Civitatis&GirculiBrun- 

nenfis  in  Moravia  Phyficus  Caefareus  Provincialis,  Academicus 

Curiofus. 

Dn.D.  PYRRHUS  MARIA  GABBRIELLIUS,  in  Senenfi  Univer- 

fitate  Le&or  Medicinae  primarius ,  Academicus  Curiofus. 
Dn.  D.  GUSTAVUS  CASIMIRUS  GAHRLIEP  t)orr  ber  €0?ullen/  Se- 

ren.  ac  Potent.  Regis  Boruffix ,  atqueEie&.Brandenb.  Archiater, 

Academicus  Curiofus. 
Dn.Lic.  CHRISTIANUS  FRIDERICUS  GARMANNUS,  Pbftu 

ter  Chemnicenfis ,  Academicus  Curio(us. 
Dn.  D.  MARCUS  GERBEZiUS,  Poiiater  Labacenfis ,  Academicus 

Curiofus. 

Dn.  D.  EBERHARDUS  GOCKELIUS,  ArchiaterWurtenbergico- 
Weiltingenfis,8c  Phyficus  Ulmenfis,  AcademicusCuriofus. 

Dn.  D.  SAMUEL  GRASSIUS,  Prafticus  Vratislavienfis ,  Academi- 
cus  Curiolus. 

Dn.  D.  JOHANNES  CASPARUS  GRIMM,  Seren.  Duc.  Saxon. 

lfenac.  Archiater,  &PoliaterLipfienfis,  AcademicusCuriofus. 
Dn.  D.  JOHANNES  GEORGIUS  GRUBELIUS  ,  Ar^hiater  Ele- 

£tor.  Saxon.  Academicus  Curiofus. 
Dn.D.  JOHANNES  BENEDICTUS  GRUNDELiUS,  Com.  Pa- 

lat.  Caefar.  Incl.  Styriae  Statuum  Phyficus#  &  Marpurgi  Pra&icus» 

Academicus  Curiofus. 

Dm 


*  m  m 


Dn.  D.  PHILIPPUS  JACOBUS  HARTMANNUS  ,  Medicinae  & 
Hiftoriarum  in  Univerfitate  Regiamontana  Profeffor  Publ.  Acade* 
micusCuriofus. 

Dn.  D.MICHAEL  HEILANDUS,  Anat. Chirurg. & Botanic. in  A- 

cademia  Giflenfi  olim  Prof  effor  ordinarius. 
E>n.  D.  CHRISTIANUS  HELWICHIUS  ,  Prafticus  Vratislavien- 

fis,  Academicus  Curiofus. 
Dn.D.  JOHANNES  GEOrGIUS  HOYER,  PoliaterMolhufanus, 

Academicus  Curiofus. 
Dn.  D.  CHRISTIANUS  LAHME,  Praclicus  Hafnienfis. 
Dn.  D.  JOSEPHUS  LANZONUS,  Profeflfor  Botanices  Ferrarien- 

fis,  AcademicusCuriofus. 
Dn.  D.  SAMUEL  LEDELIUS,  Phyficus  Nobilitatis&Civitatit 

Grunbergenfis  Silefix  Infer.  Academicus  Curiofus. 
Dn.Lic.  ROSINUS  LENTILIUS,  Archiater  Oettingenfis&Geya- 

renfis,  Poliater  Stuttgardianus  ,  Academicus  Curiofus. 
Dn,  D.  GEORGIUS  ABRAHAMUS  MERCKLINUS,  Reverend. 

&  ScrenifT  Ducis  rviauiii ,  (uprc.nl  Tcuiwniri  nrdinis  Magni  Ma- 

giftri  Medici  Confiliarius  Meclicus,&  Reip.Norimbergenf  Phyf. 

ordinar.  ejusdemqae  Collegii  p.  t.Decan.  Academ.  Guriofus. 
Dn.D.  GEORGIUS  BALTHASAR  ME2GER,  Phyficac  &  Medi- 

cinx  in  Univerfitate  GifTenfi  quondam  ProfeiTor  Publicus ,  Acadc- 

miae  Nat.  Cur.  Adjunftus. 
Dn.D.  JOHANNES  THEODORUS  MOEREN,  Aulz  Eleftora- 

lis  Coloaienfis  Medicus ,  Academicus  Curiofus. 
Dn.  D.  MICHAEL  PAULI,  Prafticus  Vratislavienfis,  Academicus 

Curiofus. 

Dn.  D.  SALOMON  REISELIUS  ;  Seren.  Ducis  Wurtenbergici 
Confilhrius  &  Archiater ,  Academicus  Curiofus. 

Dn.  D.  VITUS  RIEDLINUS,  Rcipublicx  Auguftana:  Phyficus,  A- 
cademicus  Curiofus. 

Dn.  D.  PETRUS  ROMMEL,  ReipublicseUlmenfisPhyficus. 

Dn.  D.  LUCAS  SCHR6CKIUS,  Archiater  &ComesPal.  Caefar.N*. 
bilis ,  Phyficus  Auguftanus ,  Academiae  Nat.  Curiof.  PRjESES. 

Dn.  D.  MARTINUS  SCHURICHIUS  

Dn.  D.  JOHANNES  HENRICUS  STARCKIUS ,  Confiliarius  & 
Archiater  PrufTiacus ,  nec  non  in  Univerfitate  RegiomontanatPro- 
feffqr  Mediciaac  ordiaarius,  Academicus  Curiolus. 

c  z  Dn. 


 ;  m  m  m  _ 

Dn.  D.  UDALRICUS  STAUDIGL,  SS.Theolog.&  Medic.Dr.  Pra- 
tonotarius  Apoftolicus,  Ord.  S.  Beneditii  in  exemto  Monafterio 
Montis  San&i  Andechs,  Academicus  Curiofus. 

Dn.  D.  AMBROSIUS  STEGMANN  ,  Poliater  Islebienfis ,  Acade- 
micus  Curiofus. 

Dn.  D.  [OHANNES  TACKIUS,  Eloq.  &  Medic.  in AcademiaGif- 
fenfi  quondamProfeMor  publicus  primarius,  nec  non  Ser.Hafli^ 
Landgrafii  Ludovici  VI.  Archiater 

Dn.  D.  JOHANNES  GEORGIUS  VOLCKAMERUS  ,  Phyficus 
Norimbergenfis ,  Ac-damicus  Curiofus. 

Dn.  D.  JOHANNES  MENRADUS  VORWALTNER,  Seren.  ac 
Potent.  Ele£t.  Bavar.  &  Palatin.  Confiliarius  &  Archiater,  necnon 
in  tlniverfitate  Ingolltadienfi  Profeflbr  Publieus,  Academicus  Cu- 
riofus. 

Dn.  D.  JOHANNES  CASPARUS  WESTPHALUS,  Prxfefturx 

Deltfchenfis  &  Bifterfeldenfis  Phyficus ,  Academicus  Curiofus. 
D.  JOHANNRS  PAULUS  WURFFBAINiUS ,  Archiater &Co- 

me&PalatinUoCoeiaicus  iv^Mio,  rhyfiLus  rvforhiibcrgcnfis  Aca- 

demixNat.  Curiofor.  Ephcmerid.  Dire£fc)rr 
Dn.  D.  THEODORUS  ZWINGERUS ,  in  Univerfitate  Bafileenfi 

Medicinae  Profeffor  Puolicus^Academicus  Curiofus, 


CATA- 


$  »  * 


CATALOGUS 

OBSERVATIONUM 

Dec.III.  Ann.  VII.  &  VIII. 

Ephemeridum  Naturae  Curioforum. 

Obferv.  Pag, 
Dn.  D.  MATTHl^  BLAUU. 

1.  De  Granis  hordei  integris,  ante  XIV.  dies  commeltfs ,  per  urinam  ex- 

cretis.  I 

2.  -  llrina  eraffa ,  vifcida  &  glutinofa.  4 

Dn.D.JOH.  iEGlDII  EUTH. 

9.  De  Curiofis  quibusdam  in  ApertioneCadaveris  muliebKis  annota- 
tis.  6 
4.  -  GlaciePentecoftali,  nivecanicuIari,&Inundat:one  autumnali.  7 
S •  -  Zibeborum  Smirnxarum  Gigantis.  $ 

Dn.  D.  CHRISTIANI  HELWIGII. 

£.  De  fupprcffione  Urina?  in  p]eur.tica ,  cum  fudoribusfummis  eonjuj*' 
fta  noninfalutari.  9 
?.  -  Salivatione  in  Anhritide  &  Scorbuto.  II 
%>  -  Phlebotomiain  Arthritide. 
9*  •  Nocatis  in  Anatome  Muiieris* 


«  5 


14 

H 
Dn. 


m  m 


Dn.  D.  THEODORI  ZUINGERI. 

io.  Dc  Syrupo  Prophyla&ico ,  ad  Prolongandam  Vitam  &  Podagrse, 
aliorumque  Morborum  infultus  arcendos,  rnitigandosque  ex- 
perto.  ig 

ir.  -  Fra£tura offium cruralium ,multiplici, cum jun£tur«  Tali  dislc- 
catione ,  felicicer  curata.  20 

&z.  -  Hilloriafi(tulaslumbaris,eRenedextrocalculororcaturientis,c^: 
fubtercutim,  mufculosque  Clunis  dextrae  reptantis ,  lethiferae , 
cum  Cadaveris  anatome.  2  $ 

13.  -  Ulcereantiquo,  inMeatuUrinario,felicitercurato.  27 

Dn.D.GEORGlI  DETHARDINGII  SENIOR; 

14.  De  Afparago  laticauli.  31 

Dn.  D.JOHANNIS  GEORGII  GRUBELII. 

if.  DeManiacocurato.  32 

16.  -  FebreQuartanamuCationeaeriscui^ata.  3/ 

Dn.  D.PHILIPPI  FRAUNDORFFERI. 

17.  DeFlatu  furiofo,la&isufucurato.  37 
18-  -  Linimentoad  SerpiginernEvporifto.  37 

15.  -  Muliere  nunquam  in  Vita  fua  Menfes  experta ,  &  nihilominus 

gravida.  gg 

20.  -  AlteroTefticuIoderlciente.  3g 

21.  -  Pupillisoculorumcordiformibus.  39 

22.  •  Juvene  fupra  finiflrum  hypoehondrium  caput  informe  habente. 

Dn.  D.  JOHANNIS  CHRISTOPHORI 
BAUTZMANNI. 

23 .  De Pulvere  dato ,  ad  extorquendam  inccndiarii  ctfnfeflfonem.  $f 

24.  •  Foetu  in  Utero  exficcato.  40 
2f.  -  Morboexincantationemirabili,  4I 

26.  -  Pene  monftrofo.  49 

27.  -  Dyfuria  extin&i  anatome.  fo 
2$>  -  Verme  in  Lapidereperto.  f  1 
29«  -  Seeali  temulento.  52 
30.-  Sciuroalbomortisnuncio,  j5 


Dn.D.  AMBROSII  STEGMANNI. 

31.  De  Partu  in  utero  materno  putrefa&o.  ^3 

32.  -  Partu  in  Uteromaterno  Verminefa&o.  5-4 

33.  -  Falfa  ingravidatione&flatuum  loco  foetus  exclufione.  f6 

34.  -  Terrore  &  confpe&u  agonizantis,  fuppreffio  menfiura,  &  ex  hac, 

Dy  fenteria  lethalis.  f$ 

35.  De  duplicata  Vulva.  ^ 

36.  -  Plica  Judseorum. 

37.  -  ColicaPeriodica. 

Dn.  D.  PHILIPPI  JACOBI  HARTMANNI. 

38»  DeGenitalibns  Vitulx  monftrofis.  5-3 
Dn.D.  PETRI  ROMMELII. 

35.  DeCIyftereinnoxieperosreje&o.  £2 

40.  Depicain  infante.  63 

41.  -  fcecunda  fine  menftruis.  6f 

42.  -  fupcrftitione  puerperarum  nonnullarum  fomnum  conciliandi 

modo.  66 

43.  -  Hypnotico raro.  68 

44.  -  Evporifto  Emmenagogo.  69 
4f.  -  Varietatecircalecundinasin  partugemellorurn,  70 

46.  -  Coecitarepoft  Venxfe&iQnem.  71 

47.  -  Gulaecoalitua'  Variohs,  Lucanica  fublato.  72 

48.  -  TertianaJa&efcpiusrecoCto,  fublata.  73 

Dn.  D.VITI  RIEDLINI. 

49.  De  Mania  haereditaria.  75- 

50.  -  Ifchuriapun&ura  inperinxo  curata.  j6 
j  1 .  -  Cervi  ventre ,  falva  vita ,  globo  traje&o.  78 

Dn.D.  PYRRHI  MARMB  GABBRIELLI. 

ji.  DeViroSeptuagenario,  tribus  quartanis  laborante,  Korese  valde 

efflanti  expofito ,  con\vale(cente.  79 

Dn.D.  GUSTAVI  CASIMIRI  GAHRLIEP. 

5-3.  Deaffe&ugravi  acdiuturno,  variisfymptomatis&accidentibus  co- 

mitato ,  inter  alia  Cerafi  nucleo  cum  Urinareddito.  go 

74.  •  Lumbagine,  (eu  Dorfo  &  Lumborum  rigiditate,  eum  dolore 

atroci.  £4 

ff.  Fee- 


i^T^pratc^  parentum  >  admiranda  ta 

Utero  Materno  conferVatione.  .  .  *} 

>&  -  Matern*PhantafiaBinfoetumderpoticoqualiimpeno.  87 

Dn.  D.  JOHANNIS  HENRICI  STARCKII. 

57.  De  Apoftemate  interno.  9l 

Dn.  D.  MATTHH  BLAUU. 
$%.  Defebrefertiana  intermittente maligna.  94 
$•9.  -  Lotio  bufonis  Ophthalmico.  97 

Dn.  D.  SAMUELIS  LEDELH. 
۩.  De  Cuticulac  corporis ,  intra  menfem  trina  depofitionCj  falvis  un- 
guibus&capillis.  99 
61.  -  Evomitione  Vermis.  101 
£2.  -  Conditoriis  Urnarum  Germanorum.  162 

63.  -  OdoreMortisindice.  5G4 

64.  -  Vefpertilione  mortis nuncio. 

6j.  -  MorccaButyro,  5Q* 
Dn.  Lic.  CHRISTIANI  FRIDERICI  GAR- 
MANNI. 

€6*  De  Hyofciamo  Altercum.  I0* 

Dn.  D.  JOHANNIS  L AURENTII  FEHRII. 
67.  DeFoetumortuo,  aChirurgisfalvamatre,fe!iciterextrafto.    1  if 
Dn.  D.  JOSEPHI  LANZONI. 

6%.  DeHerpete,  folaaquamarinacurato.  ll& 

69.  -  Tumore  infigni  *  &  capitts  lotione.  ll™ 

70.  -  Coecitate ,  ex  intempeftiva  fanguinis  miflione.  n7 

71.  -  Dolore  maximodentium,niveappofitaablata.  Il7 

72.  -  Vermibus  per<  uflim reje£ii«. 

73.  -  Morceafrigidupocu.  Il8 

74.  -  Pulverefcbrifugo. 

7/.  -  Calculisinpericardio  ,x9 
Dn.  D;  MARCI  GERBEZII. 

76.  De  Gravida ,  ex  ninno  fanguinis  profluxio  demorcua.  * 

Dn.  Lic.  ROSINI  LENTIHI. 

77.  DeLapidjbusaureolise  Yeficisboum.  111 

Da. 


78--  Contabe(cendia&iafciaamira6fmenioraWlf.  |  125 

79.  -  Bonis  horismalccollocacis  circamediucionesfuperpluviamcoc- 

cineam.  13  z 

80.  RadiceefFra&oria  %  vel  apertoria,  vulgo  ©pttng^urfcef.  144 

Dn.  D.  SAMUELIS  GRASSII. 

81.  De  Abfceflu  muco  carnofo  botryoide,  finiftri  labii  vulvx,feliciter 

excifo.  148 

Dn.D.  MICHAELIS  PAULI. 

tz.  De  Felici  ex  traciuce  feminaii  Idea  nodofi  capitis  externi,  cura- 
tione.  149 

8?.  -  Conceptionefccmin^cujusdamPlebejsrariffima.  146 

84.  -  Infrufta  ex  incempeftivo  thermarum  ufu ,  humorum  *Meta- 
ftafi.  147 

8/.  •  Mira&rarioreinPuella  quadrienniMalacia.  148 

Dn.  D.  JOHANNIS  BENEDICTI  GRUN- 

D  E  LII. 

86.  DeLafleinfenibuiiScpuciis^cucraco.  149 
87*«  ■  Men(fruorumfluxuperiodico,ex  du&ibus  falivalibus.  ijo 

Dn.  D.  RUDOLPHI  JACOBI  CAMERARII. 
88«  De  Starionibus  Barometri  fub  Eclipfibus.  1 5  i 

Dn.D.  SAM.  LEDELII. 

89*      fudore  a  purgante.  if g 

90.  -  VariisapetechiisdifparenttbusfyTnptomatis.  if4 

91.  -  Paralyfi  linguse  felicicer  curata.  I5f 

92.  -  Sternucacione  Apoplefticorumnonfemper  falutifera."  156 

93.  -  Febreabinje&ionedecodtifrigidiinfeuces.  if€ 
94-  -  Linceis  lucldis.  15-7 
9f«  -  Pnevmeniaexicinerefattolethali.  1/8 

Dit.  D.  MATTHjEI  BLAUU. 

De  Hydrope  ex  ufu  chermarum  mox  lethali.  t 5*9 

97.  -  Varioljs  ab  externi  acris  frigiditate  retropulfis  ,  vifcera  interna 
occupancibus  &  lechalibus,  per  aucopGam  anatomicam  ia- 
fpe&is.  161 

d  Dn, 


m  m 


Dn.  D.  JOHANNIS  THEODORl  MOEREN. 

98.  DeEclipfiSolari,  quafuic23.Sept.ft.D0v.  1695.  i£j 

99.  •  Effe&uEclipfis  Solaris.  166 

100.  -  Rarauteri  Virginei  excrefcentia.  167 

Dn.DJOSEPHI  LANZONf. 

10 1.  DeDuplicidentium  ordine  in  infante.  169 

102.  •  Noxa  ex  cibo  cod\o  in  Vafe  aeneo.  169 

103.  •  VariisAntipathiiscuriofis.  170 

Dn.  D.  DANIELIS  CRuGERT. 

104.  DeEpilepfiahorrenda&contumaci.  171 
10/* jSStiiiope  mincrali ,  fanguine  Regis  abluto,  illuftrato  &  nobilka- 

to.f  Cinnabarifolari.  173 
,106.  -  SellaCuriofa  Sereniffimo  Ele&ori  Brandenburgico  nuncMa- 
gnoBorufllae  Regi,  oblata,cum  Homagium  Stargardiae  fu- 

fciperet.  |   'IVAJA  AHO  [  .G  Xi(  174 

107.  -  InfantisinSyncopenlapfifingularicura.  17? 

108»  -  Clavorum  pedum  certa  cura.  ijf 

209.  -  Singulari remedio  contra  Calculum.  1 76 

110.  -  DiafcordioanthelminticomagnaDofifumto.  17^ 

111.  -  Sanguine  poftquintum  diem  amorte  praeternaturaliterad  mu- 

lieris  farnofa!  ta&um ,  fiuente ,  cum  Judicio  Medico.  176 

112.  -  SolefineVefre; 

113.  -  Doloribuslumborumintolerabilibus.  ig^ 

114.  -  Lafte  poftquatuorfeptimanasrevocato.  >gj 
iif.  -  IfchuriaOleofcorpionumexerroreftirntOjCurata.  »g6 

116.  -  Calculirenumcornmnuticne.  jg6 

117.  *  Cuueometallico&faxeo.  igj 

Dn;  D.  LUCjE  SCHRdCKII. 

118.  Dclignofaginoflgurato.  ig^ 

Dn.D.  JOHANNIS  HENRICI  STARCKII. 

119.  DePifceHermaphrodita.  I$0 

Dn.D.  MARTIWI  SCHURICHII. 

iao-  De  CalvbpofttriginuAnnoruridecurfumcomato.  j^i 


Dn. 


$  m  m 

—  ■  ■■  ■  ■  


121.  -  Mirismaculis&  veficulis  in  cute  fanguineis ,  copiofaque  fangui- 
nis  in  puero  per  Urinam  emillione.  i 

Dn.  D.  JOHANNIS  CASPARI  WESTPHALL 
uz.  De Catalepfi admirandain  Cane.  I Jft 

Dn.  D.  JOHANNIS  THEODORI  MOEREN. 

12?.  Delnjeftis.  10% 

Dn.D.  SAMUELIS  LEDELII. 

124.  DeParturienteEpilepticacurata.  10S 

I2f.  -  Vulnere  Arteri*.  207 

126.  -  Singularifafcino.  2og 

127.  -  Singultu  in  febb.  malignis.  209 

128.  -  Acjua Ligni Fraxini.  21« 

Dn.D.  VITI  RIEDLINL 

129.  DeRararefpirationisdifficiliscaufa.  210 
150.  -  ArthritideperContagiumcontra&a,  212 
xji.  -  Polypo,Nicotianxfumocurato.  214 

Dn.  D.  CHRISTI ANI  HELWICHII. 
1J2.  De  Febre  Petcchiali.  z\6 

Dn.D.  SYLVII  SAMUELIS  ANHORNII  AB 
HARTWISS. 

135.  De Abortufeliciter inhibito.  $2| 

Dn.D.  JOHANNIS  CASPARI  WESTPHALI. 

I 14.  De  Inq  iifitione  inVinum  lithargyrio  fucarum,  nccaGnne  Sacchari 
Saturni,exlithargyrio  confefti, & inde orta noxa.  zxt 
I3f.  -  Delirio  amorofo.  zjf 

Do.Lic  CHRISTIANI  FRIDERICI  GAR- 
MANNI. 

136.  DeTonitru  Obftetricante!  24$ 
127.  -  Loco  apud  PliniumL.  XI.  Cap. XXXVII.  Conjefturx  Jecur 

maxime  vetuftads  patiens  centcnis  annis  durare,  Obfidio- 
num  exempla  prodidcre.  254 

4  2  Dn. 


9&    55?  SS? 


176.  -  DeliriocumferociaSbaccisSolani.  29 f 

177.  •  Aquae  Itygix  hauftu  exitiolo  remediis  domefticis  curato.  296 

178.  *  C©locynchidisInfufo,lechalemhypercatharfin  fufcitante.  297 

179.  -  Epilepfia  Chronica,  una  cum  febre  Epidemica  maligna  cu- 

rata.  29$ 

180.  -  Cholera  defun&i  Anatome.  299 
1 8  f .  De  Hasmorrhagia  largiori ,  e  cavitate  dentis  maxillaris.  300 
182.  -  Lochiorum  five  fanguinis  immodici  profluvio  remedio  dome- 

ftico  probatiflimo  placato.  301 
igj.  -  Tumore  axill*  Cancrofo  przgrandi,  ejus  anatome  &  infelici 
curatione.  901 

184.  •  Prxgrandibus  &monftrofisNafi  tumoribus,  fubligato  pilo  ca- 

melino ,  felicicer  curatis.  303 

Dn.  D.  CHRISTI ANI  LAHME. 

185.  DeOphthalmiadefperata,  Collyrio  tandem  curato.  304 

Dn.  D.  MARCI  GERBEZII. 

18&  DeHepateinhydropicainjufteincuIpato.  jof 
-  Epilepfia duorum  annorum virgis curata.  306 

Dn.  D.  PYRRHI  MARI^E  GABRIELLI. 

igg.  DeOrthopnoeaex  Vermibus.  307 
189«  -  Vermibusenaribus ,  &ex  dorfo  erumpentibus,  307 

190.  -  DoloribusNephriticisperiodicis.  307 

191.  -  LapideBezoardicofimiliinVentriculocapreoIi  invento  nticle- 

um  plumbeum  continente.  309 

Dn.  D.  EBERHARDI  GOCKELII. 

192.  DeUlcere  inguinis  finiftri  fiftulofo,  ex  quo  vermes  prodierunr. 

310 

193.  -  Febre  maligna  petechiali ,  ab  olfa&is  floribus ,  quibus  cadaver 

puerile,  febre  acuta  defunfti,  ornacum  erat ,  proveniente. 

3x2 

Dn.  D. 


Dn>  D.  UDALRlCI  STAUDIGELH. 

194.  De  curiofispoftapum  iftus  fyrnptomatibus.  314 
195-.  -  Ozoenain  quatuorfratribus.  318 

196.  -  Apoplexiabiscurata,  tertio  rcdcunte  Iethali.  922 

197.  -  Mufcacompluribus  Vcrmibus foeta.  32/ 

Dfi.D.  CHRISTIANI  HELWICHIL 

195.  DeConvulfionerariori.  32$ 
199.  -  Tabedorfali.  329 
2C0.  -  Parotide.  391 

201.  -  FebreScorbutica."  333 

202.  •  Cura  Vomituspoflpartum.  $36 

203.  -  Paraiyfi  Lateris  dextri,  evanefcentem  furditatcrn  excipiente. 

337 

104.-  Ufuomenti.  338 
Dn.  D.  SAMUELIS  GRASSII. 

20f.  DeMercurio,VermiumvelPabuIovelftabulo.  340 

Dn.D.  JOHANNIS  CONRADI  BRUN- 
NERI. 

206.  De  febremalignamiliari.  .341 

207.  -  Dolorelfchiadicoperiodicoacutiflimo.  346 

Dn.D.  SAMUELIS  REISELII. 

20S.  DeUnicornumarino  duplici.  3j-« 

Dn.  D.  LUCjE  SCHR6CKII. 

2C9.  De  farina  minerali.  3^3 

Dn.D.  JOHANNIS  GEORGII  VOL- 
CKAMERI. 

210.  Dc  Attmella  Lithontriptica.  3/6 

Dn.D.  GEORGIf  ABRAHAMI 
MERCKLINI. 

III.  De  Juvenetriorchitequidem,  fed  tamen  frigido.  3/g 

212.  -  Vomitucrucnto  enormilicet,  tamen  falutari.  3,-9 

£13.-  Excretionef*cumalvinarumper Cnummulicbre.  360 

Dn.  D, 


^  $8? 


Dn.  D.  CONRADI  BERTHOLDI 
BEHRENS. 

ai^  DePodagraCapitis. 
2if.  -  Podagraindolente. 
21 6.  -  Foetunumerofo. 

11 7-  -  Haemorrhagianariumparoxyfmi  inflar  recurrente. 
ai8'  •  non  vana  a  (olftitiis  de  morborum  Chronicorum 
di&ione. 

219.  -  Rifuinvoluntario. 

Dn.  D.  DANIELIS  BSCHERERT. 

220.  Oculusartificialis. 

D.  JOHANNIS  PAULI  WURFF- 
BAINII. 

2zi.  Dc Tumore  fub  cavitate axillari ad cubitum  usque prsegrandi , in 
feptuagenario  feliciter  extirpato.  400 
22x.  -  Molaex  Viduafexagenaria.  40> 


3^1 
362 

3  $4 

eventu  prae- 

39T 
387 


c&sa- 


CiESAREO-LEOPOLDINiE 
ACADEMliE 

NATURiE  CURIOSORUM 

EPHEMERIDUM 

MEDICO-  PHYSICARUM 

DECURI^  TERTIiE 

ANNUS 

SEPTIMUS  &  OCTAVUS. 

OB  S  E  R  y  AT 10  1. 

Dn.  D.  MATTH^I  BLAUa 
Z)e  Granis  bardei  miegris  antt  XIV.  dits  ctmijks ,  peruri- 

nnnexcretis. 

Ah^banras  hic  iffteannos  aiiquot  mtermiliris  ooftros  prr5 
fidiarios  Prxnobilem  qucmdam  Coloncllum  D.  Erfurt 
liQ  .m,v:rum  xtacis fuxcirciter  jo.annorum.extraordi- 
baiie  longx  corporis  ftaturx,doloribus  nephriricis  obno- 
zium  iifqut i  x  p  e  vexatu  m.  Is  cum  aliq  uan  oo  (blico  g  ra  vi  - 
us  hoc  morbo  vexaretur&doioresintenfiflimoscumal- 
vi  &  urinx  obftr uctiorie  pateretur.media  no£te  neceflitate 
&  doloris  ftmulo  impaMps>me  tunc  temporis  militix  hujus  prxfidiari» 
Medicum  ordinarium &aCeififlimoRegiruinc  Auliriaco  coaakuxum.vo- 
Zfcc  IM.  Jm.  Vil  &  VIII.  A  Ctfi 


§  Ohfervatio  L 

cari  jubetpro  confiiio:pra!fcripfei\im  mox  clylteres  emollientesanodynos  „ 
pulveres  diureticosaperic;ntes& nephriticos ,  oleumamygd  dulc.  cum 
Semicupio  &c.his  tamen  omnibus  adhibitis,do!or  prius  non  cefferat,usque 
dum  tandem  urinain  magna  quantitateunacum  multamatenafabulolaex- 
cretafuit ,  in quaaliquotintegra&tumidahordei  grana inventafunt,  inde 
omnis  dolor  mox  remifit,  & patiens  penitus  fucceflive  reftieutus  eft.  fnter- 
roganti  mihi  unde  grana  hordeicum  ur'na  excretaprovenirent  ?refpon- 
debat  D.  Colonellus ,  ( e  aliam  h ujus  rei  caufam  non  icit  e,n:fi  quod  ante  14* 
di.es  hordeum  co6tum  exjuiculQcomederit.. 

Scbolium*. 

Ifchuriam  tam  e  calcults  quam  fabulo  &  materia  vifcida  fn  renibus  * 
tweteribus&veficaecervice  haerentibus  excitari  pofte,  omnibusnotum  eft 
pra&icis,aft in  cafu  propofito  non  videtur  vero  fimile ,  calculum  hu jus  fym- 
ptomatis  caufam  extitiffe ,  eo  quod  calculinulli  per  urinam  excreti  fuerint, 
reque  poft  hac  Colonellus  ifte  aliqua  incommoda  q  ux  calculi  latentis  fufpi- 
cionem facere potuiffent,perpeffus  efl:  neque folum  fabulum  in  caula fuiffe 
videtur,quiaarenulx  excretaeerantrninimae,  quibus  per  vias  unnariastran- 
fitus  poterat  effe faciiis ,  neque  aderat  tanta  materiae  viicofitas,  ut  fabuium 
eainvifcatum  hujusobftru£tionis&  urinx  retentionis  caufam  iufrieientem 
(uppeditaffe  videri  poffet.  Hinc  probabiliterlicet  conjicere,  gr^nahordei 
duriora&  non  funicienter  elixata,  (quorum  haud  paucaeaquefatis  magna 
erant;in  viarum  urinariarumdu&ibusha!fiffe,atque  obftru&ionesparicndo 
urinae  tranfitum  denegaffe  ,  q.uibustandsmper  aperientia&  diuretica  at- 
que  externaemollientia  foIutis,ipfi  obftrudtionis  caufor,  viaapertaeft,  per 
quamcolletta  hordeigranauna  cum  fabulo&urinacopiosa  ad  morbiforn- 
tione  excretafunt*  Ait,per  quas  viashordei  granaadurinar.vafadeveneritf 
non  tam  palam  eft',.  nectamfacile&certodemonftran  potell,  infuperval- 
de  dubium  ,  an  quanam  corporis  parte,  jam  ante  14.  dies  commeltatmto 
tempore  remoram  fecerint.    Quod  autem  in  ventriculo  vel.  vafisla&eis 
tam  diulatuerint  &  per  diureticorumvim  ad  urinarias  viasdeorium  piopul- 
fa  fint,  vixcredibile,  quianimirum  ante  nephriticorum  ulumobftru&ionts 
fymptomata  &  Ifchuriajamaderant,  quod  evidens  fignum  ,  etiamobftru- 
ftionis  caufam  prius  jam  in  viis  urinar.  prxexftitiffe  ideoq  ue  neceffe  eft,ut 
hordeumaffumptuminconco&um  ex  ventriculo  ad  vafa  la£lea  ,  atque  ex 
his,  vel  ordinaria  humorum  motus  lege  ad  renes  vel  peroccultas  vias  ad 
Ipfos  reteres  aut  veficam  delatum  fit.   Nihilhic  adducam  de  rebus  alie- 
nis,  exgratiade  clavis  faniculis,vitris,facculis&uab  incantatione  intredtf- 
ftis  &  perurina»  i  ,corpore  excretis,quales  obiervatione*  l^guntur  Ipud 


De  granis  Horlei  intearis  nnte  XIV.  dies  comeftis  perurin  ^Scl_  j 

Scbenckium  Obf.3  2  f.item  in  Epbem.Germ.Dccur.  annorum  tert.anno  3  ob» 
ferv.  ?4.& o2.  Hxc  cnim  ad  infolita naturx  opcra  a  caufis  ordina  isna- 
•turalibus  non  provenientia  rererenda  funt.  Sed  quod  ipfi  cibi  affumpti 
Velaliqua:  faltern  eorum  particulx  v.gr.  fruftula  radicum  apij,  fungorum, 
acini  halicacabi.femina  anifi  &c.  per  urinam  axcrctafuerint,  plura  legun- 
tur  Exempla  inpraclicorum  obflrvationibus,  uti  exalijs  annotavit  Scbtn- 
ckim  l  3-  obferv.32.  ^.item  Bonetiu  anatom.  praZt.  i  3.  leS.28.  obferv* 
31.  cumaliis,  qux  omnia  per  ordioarias  &confuctas,  qux  ad  renes  ten- 
dunt,  vias,  excreta  fuilTe  funt  crcdka  ,  quibus  autem  an  tides  danda  fit. 
non  immcrito  dubitatur,  Etfi  ejusmodi  rebus  folidis  darctur  ad  renet 
tranfitus,is  prx  alijj  facilius  conccdi  poffet,  affumptis  hordci  granis  ceu  fi- 
gura  fua  oblonge  rotundis  &  iubricis  atque  ad  commodiorcm  per  vafa 
motumpronis;  fcd  nihilominus  captu  videtur  effe  difficile,  quomodo 
tenuisfimos  vaforum  la&eorum  ductus,  inde  per  cavum  &dextrumcor- 
dis  ventriculum  &  hinc  per  anguflisfimos  &  anfraftuofos  pulmonum 
mcatus  acl  finiflrum  ,  ex  hoc  pcr  aortam  &  arterias  emulgentes  ad  renes, 
&  in  his  per  glandulas  renaies&  carunculas  papillares  ad  pelvim,  tan- 
demqueex  hac  inureteres  &  veficam  innotxie  deferri  posfintmajorahor- 
dei  grana,  quin  fanguis  ipfe  una  fimul  effluat,  aliaque  graviora  fanitatis 
incommodainpcftore  fuboriantur,quorum  nullum  tamen  in  cafunoftro 
fuit  deprehenfum.  Adhxc  certis  obfervationibus  conftat  ,  alias 
res  folidas  duriores  ex  incuria  improviso  &  ineptedeglutitas  ,ut  aciculas 
&  acus  longas  per  urinam  excretas  effe  ;  an  &  iflse  per  fupra  didtas  viaS 
ad  veficam  ufque  fine  noxa  pervenire  potuerint,  prorfus  incrcdibile,  im- 
mo  omnem  fidem  <9t  rationem  fuperare  videtur.  Quareetfi  «Vrmfui  ana- 
tomica  necdum  omnia  fufficienter  covnprobaverit,  licet  tamen  rationabi- 
liter  conjicere  immo  concludere,  dari  alias  occultas  vias,  per  quas  ex  va- 
fis  lafteis  ejusmodi  res  foiidsc  una  cum  potulenta  liquida&  aquofa  rnate- 
ria  ad  veficcm  proxime  deferuntur,  qux  alia  effe  non  pouunt,  quam 
ipfa  vafaladeaad  veficam  exeuntia;quod  ipfum  nonnulli  ex  recentioribus 
voSunt  infignes  Anatomici,  inter  quos  legi  meretur  Experientisfimus 
Diemerbroeck  anatom.  I.  1,  c.  /7.  p.m.  140.  hujus  quoque  opinionis  fue- 
runt  aliqui  ex  ceieberrimis  Medicispracticis,  quibuscum  deprxlenti  ob- 
fervatione  &  cafu  propofito  mihi  familiaris  erat  correfpondentia.  Quod 
denuo  connimare  videtur  ex  obfervatione  in  illis  potatoribus ,  qui  po- 
tuminmagna  quantitate afiumptum  intra  dimidix  hoix  fpatium  omnino 
crudum  acinconcoftum  per  urinamemittunt,  quod  utique  fieri  haud  pof- 
fet,fi  talis  copiofapotulenu  materia  per  vias  ordinarias  &  con/uetas  cum 


fenguine  ad  renes  &  inds  ad  veficam  dcferri  neceffe  haberet,  Verum  ot- 
Cuitas  has  vias  in  omnibus  hominum  corporibus  ordinarid  dari,  non  vi- 
detur  credibile  ,  quia  effe&us  in  cmnibus  id  non  comprobat,  eo,  qudd 
res  folidasper  urinam  emicci  quam  rarisfime  obfervetur ,  &  Q  inomnibus 
eflent,  non  dubitandum,  quin  poft  vaforum  lacleorum  inventionem  ea 
quoque,  quac  ad  veficarn  ordinario  tcnderent,  ab  accuraticribu?  anato- 
micis  jamjam  dete&a  efient,  qudd  tamen  hucuique  nccdum  fnfEcienti 
autopfia  fed  rationabilibus  tantum'  fundamentis  proVatum  eft :  conRat; 
proinde,  naturarh  in  partium  fblidarum  &  internorum  corporis  numant 
meatuum  conformacione  diverfimodc  nonnunquam  variare,  quode  rianfc 
in  nortro  Cafii  faftum  effe  potuit-  Ldnge  majorem  adrairationem  mere- 
tur  obfervatio  deintegris  prunorurrrnucleispcr  veficam  ex£retis,qaaKsahf 
jExcelkmif  D.  DoB.  jtgerfcbmidt  defcnpea  lcgi  t  ur  in  Epberz.Gevm*  dtcm- 
annor.  3*&UBQi  2.  obftr.v.  ifG* 

OBSERVATIO  Ii: 

Dn.  D.  MATTHyE  I  BLAUTX 

De  Urina  crajfa  vijcida  glutinofa. 

T>Rgenob.  6c  StrenuusD.  Jonas  Adolpbus  Zinzerling,  Reverendif  Capi* 
JTxuli  Conftant.PrxfeQus  Superior,  afHnis  &  amicus  meus  dum  vive- 
ret  integerrimus,  vir  aetacis  fux  j-o  aliquot  annorumJtranguria  Isepe  ve* 
xatus,magna  dinicultate  &  acerbo  cruciatu  fa?pius  eminxit  urinam  craf- 
fam,vifcidam,  lentam,glutinis  infter  ica  cohaerentem^uc  per  inclinationctri 
ad  ulnar  longitudinem  extendi  potuerit,  Sc  flltro  impofita,  neguctulam 
aquae  per  chartam  ex  fe  dimiferir,  uti  non  femel  mihi  monftravit,&ad 
probam  dedit;  erac  infuper  urina  albi  coloris,  odoris  vera  acris  &  faU 
ilsfimi  i  qualem  haleces  referrefolent,  calculum  aucem  nec  antea  nec  po-' 
Itea  ulJum  obfervare  potuit;  Diaetam  vero  contrafrequentes  admonitio- 
jies  obfervavit  nulkm,  fed  fummopere  deleftabatur  tibis  crudis,  acidis 
&faIfis,acetariis»cafeo,  pifcibus  8c  tarnibasmulto  fale  condkis  &c.  ad- 
hibita  funtvariaremedia,aperkiva,  attenuantia,  demuteentia,  &  rfiureci- 
ca,  exquorum  ufu  quidem  levamen  accepit,  fed  perfeclereitkuinonpo- 
terat,  ufque  dum  poitea  thtrmn*  piptrlnas  adiit,ex  quarum  potuSc  bal- 
neo  integre  refritutus  redlk,  iisque  poftmodum  bono  fcmper  erTeclu  i>- 
fus  fuit.  Tandem  vero  anno  praccedenti ,  ex  aiio  fupervenientegravi  mor- 
bo  ventricuii  &febre  tentayfehex  prope  feptuagenarius,  vinbus'confam- 
ptus,obiit,  magno  amicoriiin  luStu,  ckc. 


  T>t  UrlnM  ftfljfa  vifcida  gtutinbff.  f 

SQHOLIUAL 

TNter  diverfisfimas  Urinas,  quz  ab  acgriS  tanquam  mcrborurn  ftgWs- 
*Medicts  inlpicienda  offeruntur,  latis  rara  ejusmodJ  urinam  inobier- 
ratione  defcriptam  exatninandam  occurrere,  fatcbuntur  orones,  quf- 
fcus  circa  ▼ifitationes  scgrorum  &  in  praxi  medica  multum  eftnegotji*. 
quoad  crasfitiem  ,Icntorem.&  gIutinofitateffl,ob(erVavitilmilem'5<ri?ewi- 
ckws  nofler  otfervat:  meiicind  ls- otferv.  327.    Sed  abfque  tali  acri- 
rnoniaialfa&  fine  cdla  vrJetudinis  noxS  ordinario  exceinJfolitam,  o\\* 
j  ,s  tamen  rci  rationes  &  caufie  nullae  afferuntur,  in  cafu  noftro  iple- 
mec  D  patiens  inlibris  &  litteris  alias  verlatisfimus,  judiuoque  perfpi- 
cac  sfimus  judicabat ,  ac  mentem  fuam  de  propriq  affeSu  per  fictcres- 
xn:hi  fignificabat,  felaborare  cacochymia,  quam  narura  ipfa  morborum 
rr edicatrfe  per  urm&rias  \  ias  quzrat  expcllere;  q uod  fuo  !oq uendi  modo 
dici  haud  inepte  potuiffet ,  edquod  cautasmonSficasex&nguinis  Mak 
fa  prxtcr^lias  vias  etiam  per  uriham  praxipitariquotidianadeirionflrcC 
experientia:  quamvis  cnim  ex  hahitu  corporis  &fignis  exrernis  nulla 
jam  pr*  entis  cachcxix  p ituitofx  adeffcnt  indicia,  neri  tamen  potuiffe, 
prorlus  q[\  credihile,  immo  evideater  certum-,parricuJasheGerogeneas- 
craffa^,  lentas,  vilcofas,  acido  ful;is,ex  ejusmodi  quaiimt;  ;.  cihis  inchy- 
lum&  ex  hoc  in  fai;guinem  tranfiifie,  tulcmque  cacochymiam  induxif- 
fe,  quxantequam  cachexia  fuhorirctur,  diffolutae  &  per  ordinarias  vias 
ad  reaes  &  urinaria  vaia  prxcipkatx  funt,  nam  etfi  quidcm  (ut  exob- 
fcrvatione  pmccdcnti  conftat,vias  occultas  feuvafa  lacteaex  Mefen- 
teriila&eis  ad  vefitam  deriyari  re-.entiores  nonnulli  doceant  anatomici 
hocquc  omnino  probabile  fit,  tamcn  huc  nonfemper  confugiendum.- 
omniap.naturalia  urinx  excrcta  i]luctranfire,quamdiu  rationes  fuffict-- 
cnter  oftcndipoffunt,  ejusmodi  excretor^n  matcviam  per  ordinarias  §c 
conluctas  jvias  ad  veficam  ajxiaadari.    Cxteruxn  dantur  va.vii  dolorrs, 
circalumhcn.m  regionem,  oc  in  imo  abdonainis  inferioris  cumirnniun 
rcddcndi  difficultate  obfervabiles,quas  vulgus  dolores  ne;\hrit:;o?  ap-r 
pciLrc  folet,  quamvis  tales  minirrfi  ficpe  hnt,ccquod  mcdiceprepiie 
&  xclt  i&xi* loquendo,  nep hr i ricu s  dolor  foii  renum  in^aninaiciii  zjz 
calcub»  conveniat:  hoc  tamen  dccct  experientia  pr^cUca,dsu  cercam 
oephritims  (ur  uHtatoioijaar  vocabulo)  fpeciem,  exk>la  prtuitoiaajH: 
Vilcokmaffa  ck  lentaan  rdnibusoomordnte  vel  idCavkate  vcncic  cbagtN 
lata  maieria;  rovenientem, quam  vulgo,rlttf^  &4bldm  G>ti($  notoin 
«oaciunecuiri  tiih  agpcilue  placct,  ex  qu^  dolcres  veum  nep^ritidcm 

A-  3.  mm** 


6 


OhfefvaUo  711. 


xrnulantes  &Ifchuriam  ac  ftranguriam  efficiehtes  ofiuntur ;  absqueta- 
men  inflammatione ,  calculo  &  fibulo,  quod  aliquocies  in  diverUs  fab- 
je&is  mafculini  fexus  expertus  fum,  firiniosrque  milii  perfuafum ha&eo* 
feoc  ipfo  affeftu  exeadem  materiaacida,  acri  ,&  vifcoQ  in  vefica  fen- 
fim  colledta  &  lenti  glutinis  inttar  eohasrente ,  atque  acrimonia  fua  fal- 
(a  veficas  cervicem  vellicante  ac  flranguriam  caufante,  laboraffc  xgrum 
in  obfervatione  prarfenti  tnemoratum,;  id  quod  ex  juvantibus  conflr- 
macur,  ed  quod  ex  attenuancium,  vifcofkatem  incidentium  aperienti- 
um,  diurecicorum,  nec  non  acrimoniam  ialinam  mixtam  demulcen- 
tium,  (quorum  formulas  hic  defcribere  non  opus  effe  videtur )  reme- 
diorum,  prouc  thermarum  Fabarienfium  (finguiariter  contra  hos  afFe- 
£tus  proHeuarum)  ufu,optime  fefe  habueric  D.  patiens,  reliquo  poft 
hxc  tempore  a  dolorifica  <k  permolefta  ftrangurla  nunquam  amplius 
vexatus,  nec  fimilem  crafTam  tenacem  &  glutinofam  urinam  redders 
expercus,  -Conjlantid  Auguftam  Vind.  d.  4.  Aug.  A.  1698.  miJJ*. 

OBSV  RVATIO  11 U 

Dn.D.  JOANNIS  jEGIDII  EUTR 

JDe  apertiotie  cadauem  muiiebris. 

ANno  Chrifti  M.DC.XCVIL  d.VU  Januarij  Vienn&  vitam  firiiH 
beatisfime,  Nobilijfimi  Domini  Confiliarij  Saxonku  Immanuelk  WiU 
lij  UxorLe3i{fima,  xtacem  f6.  annorum  attingens  ,maximamque  vitae 
fuxpartem,  impatibilibus  .tranfigens  cruciatibus  ,  atqueleipothymiis 
frequentibus. 

In  dhTe&ione,  bini  Viennenfes  Chirurgi,  Francifcus  deSorbaith 
&  Joannes  Fortunatus  Bouchtr  deprehenderunt,  (ut  mihi  Hag£  Comi* 
tis  D.  2.  Maj.  1  697.  Pr&memoratut  Dominm  PVilliui,  Fautor  meus  edecu- 
matus,  ad  Traftatus  Pacis  Rysvvicenfis ,  a  Potentisfimo  atqueSerenif- 
fimo  Elfitore  SaxonU,  Friderko  i^ugufto ,  Reae  Polonu ,  mUTus,  *\>7e*-7w 
retuht.) 

Pitltnones  Inculpatos. 

Cor  duobus  obfeffum  polypis,  dextro  nempfc  finu. 
Renm  dextrum  ,  lumbrico  inquinatumlato,  Sc 
Uterum,  multa  acri  lympha. 

In  Capite  ,  propter  gravem  Beat&  Matrona  lapfum*  bicnnro  prac* 
greflb,  iavenca  rnox  fuit  particula  acuta  osfis,  ad  iaftar  avenae ,  intra 

piam 


De  apnthne  caiaveris  mulicbriii 


pfam  duram.]tie  n  atrcm  ,  quae  huic  arcAc  adhaerebut,  hancque  quafi 
perfjrabat ,  propefuturam  fagitukm  &  Jambdoideam  in  parte  finHtra, 
paucam  animadvcrterunt  faniem  putrem,  cephalxa  inde  fxvisfima* 
qiiam  phiehoton  ia  crebra  atque  panentia  £gra  devicit  fumma,proia 
dicere  poffum  de  hac  pic  defunc-lao^/ifrowfl  IViliidy  quodHieronymus 
de  Marce  \%  quondam  dixit:  Sic  srtatem  duxit  &  vixic,  ut  femper  (c 
crederet  effe  morituram;  fic  induta  dk  veitibus,  uc  meminiffec  (e- 
pukri. 

tioc  ptti  in  tu?nulo,fragilem  Te  noiwv  ejfe$ 
AfOfS  certa  eft,  tempusperbreve,  uita  nibil. 

OBSERVATIO  JK 

Dn.  D  JOANNIS  jEGIDII  EUTH. 

t)t  Glacie  pentecoflali^  Nh>e  caniculari ,  &  Inundationc 

autumnalh 

A  NnoChrifti  M.DCXCVTir:  afpera  hieme  traduStt ,  Ver fuhfe*- 
J\  cutum  procellofum,  cum  frigore  prorfus  extraordinario ,  fegeti- 
busherbis,  plantis,  arboribus,  maxime  infenfo,  imd  quod  inauditum, 
Ciacies  produ&a  crasfitudinem  Imperialis  referens,  ipfo  vidcJicet  Fe- 
Ao  Penfccoftali  Dis  *\  Majiy  ctim  hic  Hag£  C«w/jftf,tumalibi,  quapro- 
ptcr  provcrbium  commune,  ad  Gr*cs*  Caliniat  a\\  ©anct  SRmuncc^ 
ti  ?Pfiti  ftfll  1  OftMfl  Spjj  /  nunc  nemine  confr^dicente ,  in  veii- 
yerbium  abiit;  imposfibile,  iaftum  eft  posfibiJe:  adducens  M<pjf3m$ 

Annorum  teftem,  lucem,  uitefo  Magiftram 
H  ft  jriam  Deram. 

Porro  Nix  CamcuLnfr/wCueto  uatune  foco,  tempore&curfu,  hocquo- 
que  \nnoD:e  l*  Juoufti  Uixcwburgf  trigore  cecidit  acri,  incredibilfr  pro- 

fundkatis  Nii ,  tres  ccrtc  fuperans  pedes  atque  peregrinantes  in  vii 
valderetar!ans. 

Alia^  in  propatulo.ubifiorrflibra  frigora,  ibl  &  frequentiores  rii- 
ves  Hollar.di  navjgattonibus  deditis/imi,  exque  nova  Zembla  reduces 
affatim  atteftantur ,  quin  QiAtpef,  quaii  albentcs  nivibus,  coavalles, 
Valleb»  iiuer  immenfa  montium  :ugi,  pcrcnni  propcmodum circumve- 
ftita  (unt  aive,  quo  tuncpertiugere  r-diisdenegatur  iblaribus. 

Ctu- 


jg  Ohfervaiio  P. 

Caucafus  mons  Indiae  editisfimus,  afperrimus  &  notisfimus,  jugf 
^audet  nive.  Ex  Tartarid  revenientibus ,  fidebonahabeo,  acitace  ibi- 
dCm  ningere  faepisfime ;  at  longe  difcrepat  a  noftro  Clirnate,  hoc  vel 
^gerrime,  vel  nunquam ,  nifi  hac  duntaxac  vice  accidit. 

Caeterum,  curti  iacipiente  menfe  Septembr.  1698.  oh  rsfiduos  8c 
fnagnos  imbres  ad  *%  Sept.  ufque  durantes  >  hic  Magz  Comitum,  inque 
toto  fielgio  noflro,  aiijfque  fex  unitisProvincijs,  ineffabilis  exorta  efi: 
Inuniatio mitumnalis jhaud  abfimilis  irruptloni  Diluviaii,  fiquidemomnes 
Cellx,  mukk  plateat;,  ex  fosfis  pasfim  reflagnantibus ,  &  ahquot  de- 
ftru&is  aggeribus,  plurima  prata  fuerunt  quafl  diiuviata,  faginatum» 
que  huc  e  Dania,  ut  moris,misfi  quotannis  boves,  atque  Vaccsr  no« 
ftrae  HoUandicae  hau.d  cunftanter  .deduQs  funt,  expafcuis  ad  flabula 
confoeta  ,  n.e  pinguibus  in  pafcuis  ,  furTocarentur  aquis.  Annonam  fa- 
mem ,  iuemque  peinicicfam,jni  BeiMgnislimus  DEUS  av£jxaacstflaii 
Aatur. 

Qiiot  mala  non  Mundo congerit  Impietas? 
fflon  urbi  non  regio,  non  atas  utla  fe^veri 

Judicii  Exemplis ,  non  domus  uila  caret* 

Sapropter  cum  Pfalmiftd  Pfalmo  i^r.verff.  ardenter  erclamo: 

Magnus  eil  Dominus  nofter  8c  ingentis  potentiae,  cujus  intelll- 
genria  innumerabilis  eft  &  Pfalmo  148,  T/.£.Laudate  Dominum,  ignis. 
grando >  nix ,  glacies ,  (pirkus  procellarum,  qu^  faciunt  verbum  Ejus* 

Hinc  qitQCunqiie  cculis  ferimur ,  pedlbusque  moi;emur9 

I)hjtn<ein  promtu  funique 3  fonantque  mink. 
Ei  'DEUS  ut  fleSat  tios  ad  mliora,  fiuptndb 
Lncauics fignu  prmonet  IPSE  daiis. 

OBSERVAflO  V, 

Pn.D.  JOANNIS  /EGIDII  EtlTR 

De  Zibebarum  Smmuarum  gigartis. 

A  Nno  Chriftj  M.  DC.XCVIII.  d.  XV.Mart.  Affinis  meus  3omhm 
£\Dcniel  Giiicky  Mercator  Amftelodamcnfis,per  i§.  Annos  merca- 
rurarn  faciens  $mm&  ,  quae  Tureica  urbs  notisfnna,  quamquc  Meics, 
Jpai*  fluvitft  ajiuit,  uoikj  mihi  Zibebas  pem*as  rnific  Smirru  Hagam 

Lmiturn, 


De  Zibebarum  Smfrntarnm  gigartit* 


9 


Comitum ,  calore  folis ,  non  clibani  cxficcatas ,  fuavisfimi  faporis ,  in  affe- 
ftious  pe^oris  celebres. 

Semina  feu  acinosaflervavi  exemtos  &toftos  in  pulverem  redcgt  . 
fubtilisfimum ,  a  fcrupulo  ad  drachmam,  alvi  Aliku  laborantibus  cum 
ivpoclct^dhibui ,  propter  fingularem  vim  ftcgnotivam;  qurbus  pulveris 
forma  difplicuit,  iliis  Tinfturam  ex  gigirtis  laturate  tiatiam ,  benefkia 
fpiritus  Vini  reftificati  praeparatam,  a  jue  me,  abfit  >cevj^^,  excogica- 
tam,  propinavi  ,  quae  mirificam  cum  mar:e  vel  tcrra  Japonica  hubec 
avxxoy!**.  Demiratus  hanc  Tindturam  nunc  prxfens  d.  22.  Sept.  i6r,£. 
Honorarim  Profeffor  Colonienfis  D.  Baptijla  d  Lamivverde,  cumalijs  Me- 
dicis  Junioribus  meinvi(entibus.  GigartisSmyrnxisquoq;donavi  verTa- 
cisfimos  in  Botanicis  Viros,  Profeflbrcrn  Lugduni  Batavorum  D.D.  Hat- 
tontm,  &  Norimbergx  D.D.  Volkamerum. 

Crede  mibi ,  nam  fum  ueri  tibi  cognitus  oris. 

OBSERVJTIO  VI. 

Dn.  D.  CHRISTIANI  HELWICHIL 

TDe  SuppreffioneUrin£  in pleuriticd  cum fudoribus fummis 
conjunftd  non  infilutari* 

MAtrona  quinquagenaria  cirdter,  obeso  corpore  temperamenti 
fanguinei ,  cui,  cum  in  llcrili  antea  con;ugio  viveret,  apluribus 
famnnnib  menilruanonftuxerant,  MenfeMajoad  finem  properante,  ex 
prxdiis  fuis  ad  Illuftrifllmum  Dominum  Comitem  de  Wcrbna  Rydzins- 
ky  ejusqueamantiirimamConjugem,fuum  in  orbitate  columen,per  ali- 
quot  miliiariaicer  fufcipiens  fcepe  incaluerat,  acfitim  xftuante  corpore 
frigidopotu  reftinxerat.  Vixveroin  mutuos  fapfiamplevius  Confan- 
gmnei ,  cu  t  Magnifica  Domina  de  calore ,  fiti  ac  pun£torio  laterum  do- 
iore  quercretur, actuffi ,  qua materia  (anguineib  particulis immifta  reji- 
ciebatur ,  difficilique  refpiratione  (uos  terreret.  Illufirifl.  Dn.  Comes , 
gravem,quod  res  erat,  fubeflemorbum  ratus,me  per  Iiterasdeomni» 
bus hifce  iLformavit,achumaniflime  in  villam  decem  miliiaribusUratis- 
lavia  diftanteminvitavit,qud,eti.mdiemorbi  tertio,fub  ncctcm  veni 
initru&usmedicamentis  pleuritidi,quse  io  his  locis  frequensgrafiabatur, 
oppoficis ,  & ,  quod  ex  lkeris  inteliexam  ,  pleuritide  xgram  fcborarcnie- 
prehendi.  Nam  praeter  ea ,  quorum  mentio  jam  fatta  eft ,  gena  finiftra 
rubebat ,  ac  dolor  ex  decubitu  in  latus  oppoficum  augebatuu  Exhibi- 
,    DecJIL^Ann.VU.&VlU.  B  tus 


Vt        —  _        Oifervatio  Vh   

txmti  pulvis  ex  lap.  69.prxp.Mandibul,lucit  pife.prarp.  Unicorn.  fofT. 
Antimor*.  Diaph.  &  Cinnabari  nati  va  rite  prasparata ;  ac  indicatum ,  ne- 
cerTariam  videvi Vense  fe&ionem,  quae  craftina  luce,tametfi  quarta  morbi 
diesindicatoriafir,  qua  aiiasex  artis  Medicae  prsefcripto  quiefcere  fole- 
mus,celebrandaftti  fanguinem  enim  lympha*  &  chylomixtum  perar- 
teriam  pulmonalem  in  ifla  corporis  commotionecum  violentiainpul- 
monesimpulfuminminimisvafis  reticuiaribus  in  motu  fuo  valde  effe 
impeditum  ac  ftagnare  &  parere  infiammationem  ac  abfcefFum  facile 
produ£tururn ; noi*  deeffequidemexHelmontiiacBcmtekoe  fcholis>qui 
eam  in  ho  c  morbo  reiiciant,  &  voiatilia  e.g.  Spiritnm  CC.  fanguinis,  Salis 
Armoniaci&c.  fubflituant,  quae  etiam  laudet  Cl.  Marcell.  Malpighius 
in  refponfione  ad  epiftolam,  cuititulu:  derecentiorum  MedicorumftudiS 
%n  operib.  pofthumis  p.  331.    Sed  jure  me  ex  ufu  eorum  in  hoc  praeprimis 
fubje&6  inftammationemmeningum,  h«morrhagiam>aliaquemetuerc 
ynaia.    Piacuit illis ,  qui  adftabant,  meum  Confiiium.    Detra&us  ergo 
(anguis  ex  ea ,  quam  vocant  cephalicam ,  Iateris  afFe&i ,  ciim  imperitus 
Chirurgus  duovulnufculabrachiomedianampertufurusjnon  fine  ter- 
rore  aegrac ,  antea  innixiifet.   Deprehendi  autem  tum  in  hac  tum  in  pluri» 
bus  aliis  hoc  anno effeverisfimum,quodlaudatus MaJpighiusproditin 
refponfione  ad  triumphum  Galeniftarum  p.295.  eft  obfervatio  certa  m 
fleuriticorum  fanguine  repeririqmntitatem  cufusdamfubftantUalbdac foli~ 
d£  uti  lardum ,  qu£  in  fuperficie fdnguinis  extraSti    etiam  interpartes  rubras 
ittius  interceptaobjervatur ,  quae  tamen  multo  major  eft  in  fanguine  pue*- 
perarum  febri  inflammatoria  correptaruna  ,ut  patuit  mihi  unum  cum  al- 
tero  conferenti,    Memores  doftrinae  Hippocraticac  poft  Venaefeftio- 
nem  demum  linimento  difcutienti  latus  afteftum  inungi jusfimus*  Ta- 
ineifivero  alvusforet  obftru&a,noluimus  tamen  eam  enemate  folicita- 
rehoc  die,multd  minus,  quod  ex  adftantibusaliquadefiderabat,fudo- 
lem  eiicere,perfuafi,naturametiam  robuftifTimam  totmotibus  fpatid 
paucarum  horarum  perferendis  non  effe  parem,   PeQorales  potiones 
cum  Julebis  imperavimus ,.  ac  uthisfrequenterper  totummorbi  decur- 
fum  uteretur,oravimus,    Commendavi  etiam  ufum  olei  amygdalini 
rancore  carentssufum,  quod  extollit  CL  Sydenham :  adjungens  ei  etiam 
©ieusn  lini  (  hoc  tarnen  non  eft  magnificum  remedium ,  fi  credimus  cele- 
feerrimo  Volyhiftori  Weifchio  inCurat  I.Dec.  1.  Curat.&  Confilior. 
Mruic.  a  Perilluftri  noftroDomino  Prstfide  editorum)  aliaque  plura. 
Omnibus  provide  difpofitis  iterum  Vratislaviam  properavi.  Sexto 
^orbidieadfinern  vergjemce^oepildeauditws  riifBcultate  queriac  cgre- 


De  Suppreffiont  urinc  UplciiriticScHmfuioribusfummisconjanLU         1 1 

gicfudare,remittentique  dolore  pun&orio  die  feprima  prorsusin  uV 
doresprofafitftmosdeliquefcere.  Qua*&a?gram&  circumftances  per- 
cellebantjequentia  erant(i.)  qudd  UriiUB  nihil  propcmodumredderec 
(i.)  Obauditio  perfeveraret &(? )  proptor  fudores  immenfosferK-on- 
tabefceret.  Dehis  ergoper  iiteras  ab  llluftrifll  Domino  Comice  cou- 
luitus  ,refpondi , difficultatem  auditus  in  morbis  acutis  numerari  inteu 
figna  haudfini(triominis,&jwifrtf;  infzbribus  aures  obfurduerunt  ,iis  fan- 
guinis  profiuvii  €  naribus  aut  alii  commotione  morbum finiri  juxta  Hippo- 
trat.  Aphorifm.6o  in (e6L 4. li  critice  eb  feraturmaterid,  ut  addit  Heur- 
nius  in  explicat.  Aphorifm.cit,  nec  proptcr  Urinx  fuppreffionem  ioi- 
mum  elTe  defpondendum  ,  nam  &  ex  attenta  Jeftione  fedtion.  L  LU 
bri  VI.  Epidem  :  Hippocratis  ac  infpedtione  Commentar.  Valefii  pt 
m.  f^f.evidenter  apparere  eamexutilibuseiTepoJre,  atque  Profperum 
Martianum,  quem  meritd  Hippocratis  mentem  dixeris ,  notare ,  quod 
Urinaefuppre(Tio,qUGe  fitven\anon  aflfe&a,  fed  urinar  materB  alid  con- 
versu"  &  rigorem  praecedic ,  fudorem  criticum  ut  plurimiim  adducat  y  por- 
ro  fudoris  &  urinse  eandem  efle  materiam ,  atque  ita,  cum  co- 
piofiadiint  fudores,  hauc  parc&  fluere.  Et  metus  quidem  de  furdi- 
tate  evanuit  fequenti  (anguinolenta deje£tione  per  fedes ,  urina  quoque 
in  rmjoricopia  fenfim  reddi  coepit,  fed  fudores  continuaruat  ad  teitt- 
pus  donec  iterum  ad  prxdia  fua  rediret. 

OB  S  ER  VA  TIO  Vll. 

Dn.D.  CHRISTIANl  HELWICHII. 

De  fa/ivatione  in  Artbritide  &  Scorbutt- 

pOftquama  JacoboCarpo  felici  aegris  aufpicio&inventori  lucros?  (i- 
livatioaddebellandam  Syphilidem  adhibita  eft,  tum  alibi  tum  eriam 
in  Germania  frequentem  in  ufum  vocari  ac  segris  pras  terribili  llla  inun- 
fitione,  quam  abUlrico  Hutteno  faevitiam  ejus  (atis  experco  ,  ucpoce 
quam  undecim  vicibus  fubierat,  anrequamfcedo  liberari  ma!6pciTcct 
vivis  coloribus  defcriptam  memini ,  meritd  arridere  coepit.  Nec  ta- 
menhicMedicorum  fagax  ftetit  indurtria,  fed  &  in  aliis  contumacion- 
bus  arfe&ibus  vires  ejus  explorare  placuit  non  fine  fucccfiu.  Legas 
enim  ulcera  inveterata ,  elcpbantiafm ,  cephalalgium  concumacem  , 
lnaniam,  vcrtiginem,  epilepfiam,  paralyfm  &  ^!ia  morborum  monftra 
hkHerculea  clavafeliciter  effe  domica.  Cum  vero  podagra  medica- 
jnerjtorum  onanium  vimtanquam  iwitta  dolorum  domiu 2  hadcnus  elu- 

B  a  isrit# 


12   _  ^  OfcTvatto  Vll  - 

ferit,  rmo  timpbarmacis  placart  volentibus  fubinde  irMior  occurrerit ,  ut 
Lucianus  Tom,:.  eclit.  Batav. p.  71  r.  rn  Trago-podagra,  ipfam  pocia- 
gramintroducicloquenrem;reseafblicitos  medentiurr)  animos  habuit, 
quaefitumque,  annon  tyrannidem  ejus  per  falivatioaem  frangere  liceret  ? 
Auxiliares -fanecopias  hinc  exipectat  do&iff.  Rolfinc.  in  ordine&Me- 
thodo  Medic.  fpecial.iib.  6,  feci.  3.  cap.  1.  p.  5-50.  &  feliciflimusmorbc- 
ruvri  domitorSylvius  ih  tradi.  g.append.  Prax.  Medic.  p.  m.^g^.  in  qui- 
lusdmmultd  pituitd  edque  vifcidd  gravatis  utilemfort  falivationemtxtra 
Paroxjfmum.ubi  conflant  vires  confiait.    Sylvio  &Rolfinc.fuffragatur  hu- 
*jiis  digniflimus  fucceffor  Wedel.  in  lib,  2.  fe£t.  2.  cap»  12.  p.  219.  d'e 
MedicamentCffurri  facufcatfb.  Quantum  autem  poflk,  nuperrime  vidifn 
rcminoCafparoHanckioPhannacopoeo  Uratisiav,  dextemnio ,  cujus 
cuvx  una  cum  Viris  Experientiflimis  Dn.  D.  Oehmb  Miyfico&Dn,  D. 
Preis  Peftilentiario  adftiti.  Illum  cum  adeo  male  muldtaffet  pcdagra  ,ut, 
quamvis  vix  quadragefimum  setatis  annum  excefferit ,  corporefatis  ra- 
bufto  &  quadrato  praditus,  per  biennium  fere  pedibus  vehementer 
tumidis  inniti  nonpotuerit,  de  c&tero  expertus,  nullius  unquam  tantam 
efft  vimpbarmaci,  quod  inunc}umpodagr£  vim  fciat  compefcere ,  utefiapud 
Lucian.  1.  c.  fS82i  aequiori  animo  ad  tolerandas  ptyalilmi  moleitias  fefe 
obtulit.     Vix  vero  Mercurius  dulcis  fcrupuios  quinque  impendimus 
toti  curae,  quam  exorfi  fumus  die  14.  Junii  ft,  n.  &  drachmam  quidem 
eum  fcrupUo  per  dies  tres  priores  exhibuimus ,  quintum  vero ,  cum  vh 
deretur  elangvefcere  fialivatio,ad  eam  extimulandampofialiquotdies 
dedimus.    In  fatis  magna  quantitate  fecundo  die  ccepit  efHuere  faliva 
totumque  corpus  fudore  perfundi  >necfegni:er  urinaextiliabat.  Cum 
tertio  accedtremus  die  ,mukum  pedes  detumuerant ,  ac  brevi  ad  fiatum 
naturalemredudti  funt.    Interea  debite  procefikfalivatio  ordinariis  fti- 
pata  Symptomatibus ,  uifi  quod  deliquia  aliqua  intercurrerent&  (ubful- 
tusfibrarummufcularium  fpasmodicisfimiles  Convulfionis  ingererent 
domefticis  metum ,  qui  tamen  vanus  fuit.    Dedimus  hoc  precibus  aegri, 
ut,  um  juitotardius  fatifceret  falivatio,  eam  purgatione  deprimere  fa- 
ta<* eremus.    Unde  quidem  aliquantum  imminuta ,  nondum  ceffabat  ta- 
rnennoftro  facefferemoleftias,quas  cumasgerrime  ferret,  confugimus 
ad  flores  fulphuris ,  quos  ptyalifmum  impedire  proditum  eft  a  Theodo- 
r6Mayerne,traft.  de  lue  Venerea  inprolegomenis  p.m,  287,  in  fyntag- 
mate  altero  Prax.  Mayern.  fed  fpe  noftra  excidimus,  atque  hinc  porro 
purganti  vim  falivationis  enervare  coadti  fumus.      Enim  verd  finis 
alivationis  tantum  abeft  ut  optatum  arthriticis  doloribus  finemattule- 

rit, 


 De  falivationt  in  ArtbritiAe  &  Scorbuto.  *jl 

rit,utpotius  illa  celTante ,  hi  fxviores  exorti,qui,  quodmaxirr.opeit; 
notandum  putamus,  nedurante  quidemifta  ,inducias  mifero  dederunt, 
fed  eum  bis  adorti  quarto,  inquam,  &  undecimo  iaifvationis  diefunt» 
Ex  permoleita  ergo  illa  cura  nihil  aiiud  lucri  reportavit ,  quafn  quod  tu- 
mor  pedum  ille  magnus ,  qui  aliis  medicamentis  fuerat  cbludlatus  , 
egregiediulpatusfitjimpedito  tamen  nihilommusficut  antea,  corunc'em 
ufu.     Nec  alium  vidimus  falivationis  erTedum  in  (corbutieo  ,  qucra 
cumlongotemporeardor  ,rofioac  Jancinatioinlatere  finiftro  cum  alil* 
complicatisafFeftibustorfi(Tet,fru[traa  repetita  etkm  falivationc  opem 
fibi  pollicitus  eft.    An,  qudd  fcbr buti  inftnfijfimus  hofiis  fit  Mercurius, 
utplacuit  Cl.EtrnuIIero  inannotatis  Pradlicis  ad  Inftituta  Medko  Phy- 
fiologic  p.  m.  9f.  propterea  fauftusnonpofuit  efle  eventus  ?  Sane  1.  c. 
falivationem  ,  apud  nos  non  dque  ( ut  apud  Gallos)  aut  crebrb  in  ufuru  trahl 
pofft  proptermetumfcorbutiautumat,  aquotamendiiTentit  CkMangettus 
in  Noris  ad  prax.  Barbette  p*  121.    Non  poffum,  quin  aliquod  (aufU 
exitus  attexam  exemplum.  Virgo  floridx  aetatis  ac  tenerrimar  ccnftitu- 
tionis  ex  PeriJIuftri  profapia  ante  quatuor  annos  dolore  &  Jancinatione  a 
cubiti  fiexurausque  ad  carpum  inutraqjmanu  &  abKchii  feuCoxen- 
dicis  articuld  adlaterales  iJlas  prominentias,levk]uetumoreinfimimi- 
Cate  femoris  corripitur  ,h6cquemald  iatigatanon  fegniusfatigavitMe- 
dlcos  a  quorum  multis  cum  tot  medicamentis  fruftra  fuiffet  exercita 
eciam  confuluerat  Experientiff. Dn»  D.  Trallefium,  qui  cum  ipfi  fpem 
feciffetmalum  per  foiivat:o;icm  eradicari  polfe,ann6  poftdifcefTum  ejus 
elapso  , meemxerogavir,  utCursehuic  piaccffem.  £go,quibrevian- 
te  viderarr?  ,  quam  parum  rchxfucctHus  fuilTecin  fcorbutico ,  cujusmen- 
tionem  ante  reci,etum  atque  efiam  negabam  ,&quantusdoIorex  oris 
exulcerarioncnuHaartepro*elaiK'a  ipfi  rcrenclus ,  edifferebam,  illatan- 
to  magis  inftare.    Viclus  ejus  precibus  dubio  f«£l6  prognoftico ,  me ad 
cuiamaLcin::i  feliciorem  quarn  quiilem  ipfefperaveram.Prxmifso  die  1 4, 
Julii  A.  C.  purganti,7S\granis  Mereurii  dulcis  in pJures  dofes  divifts  fatis 
copiofam  per  14..  dies  excitavi  frlrvationem.    Non  fimpliciter  crgo  vera 
fiint ,  quae  Cl-  Ie  Mort  in  Chymia  -  Medico  Phyfica  vircs  Mercurii  dul- 
cisenarrans,  prcdit  ita  de  eo  fcribens:  Salivationem  promovet  in  nimid 
quantitate  ajfumptus  veldiutiris  cor.tlnuatus,  A  Turpetho  minerali, quod 
duobus  anis  memini  me  exhibuiife,  impollerurn  ftat  fententia  prorsus 
abitinere  qui  qu^ma  tormina  ,  &  anx'etaies  cxcitarit  prsefens  animo  atto- 
nito (pedavi.    Die  1 6.  &  1 8-  Juiii  quacr  poft  u(um  Mercurii  dulcisde- 
jecit.   Unde  vefperi  pulvcrun  ancdynum  dcdi&  feouentibus  diebus 
1  B  j  Mercu- 


Obfervatio  VIL 


Mercurium  dulcem  cum  ele&uarid  diafcordii  in  bold  exhibui ,  vidicjue, 
uc  fxpe  alias  ab anodynis  nullum  falivacioni  obicem  poni,  Ipfa  aigra  de« 
Co6t6exIign6raffafr.licjuirit,6cfemine  bardansc  commotam  effe  alvum 
ajebat ,  optans,  ut  cerevifiam  ei  fubfhtuere  liceret,  quod  licet  ve*arem 
siiumque  potum  ex  deco&o  hordei  6cRad,po]ypod.  fulebo  modo  hoc 
niodo  ilip  parum  eiulcoratum  ordinarem  ,me  infcio  efTe  faSum  finita 
cura  conficebatur,  fine  noxa,  nifi  qudd,  ubi  cerevifiam  avidius  haufiflec, 
in  lipothymiam  incidiflet  femel.  Id  cercum  eft,qudd  deco&a  ligno- 
rum ,  qux  jamfuperiori  feculo  ad  finern  properantein  Silefia  inulum  et 
jfe  vocaca  inrellexi  ex  manufcripto  Epifcoporum  Uratislavienfium  Cata- 
Jog6(in  qu£  narratur  Marrinun} Gerftmannum  Epifcopum  exNico*ai 
Tinzrnanni  Confilio  in  moleftiapodagr£&  ventriculi  vitio  ad  opem  eo- 
fum ,  quamvis  dubiam ,  ut  audtor  cenlet  confugiffe )  non  omnibusin  fali. 
vatione  profint,  Quod  etiam  modd ,  dum  haec  fcribo ,  experior ,  nani 
homo  lue  Venerea  affedius,  pofthauftumdecoftiillicofefetorminibus 
aftligi  queritur,  &  fcorbuticus  iiie  memoratus  ex  u(u  ejus  exaeftuare  fibi 
yifcera  ajebat-  Sed  ad  nobilem  illam  puellam  revertar- ,  bene  durantc 
cura  appecebat  &  cibos,  quidentiumminifteriononindigenc,avidefa« 
t ts  ingerebac.  Cico  malum  illud ,  quo  eam  fuiffe  arlli&am  narravi ,  lali- 
vacioni  obediens fuit,  &  modd  libera a  doloribus  fuis  re£te  valet,  Ob- 
fecutusconfilio  Cl.  Sydenham:  peraftacura  nolui  moieftus  efTeVirgi* 
fi\  pharma  c  purganti ,  quod  verd  ego  facere  tergiverfabar ,  natura com- 
peniavic,  exptata  diarrhoea,  quae  per  biduumduravit. 

QBSEMVATW  VHL 

Pn.  aCHRISTIANI  HELWICHII. 

De  Pblebototnia  in  Arthritide. 

I?s,  qui  iri  excutiendis  prxftantisfimorum  Medicorum  monumentis 
" ^ujus  feculi ,  vd  leviterfo!um  verfati  funt,  ignotum  effe  nequit ,  quod 
CLyiri  Sycjenham  &  Lifterus  Angli,diverfas  foveant opiniones tum  dc 
iiliis  tumde  V.  S.  ufu  in  archride.  Ifte  non  eft>  inquit,  adbibenda  phle* 
hotomia  vel  ad  pr£cavendum  paraxyfmum,  qui  timetur,  vel  ad  ij.um,  qui 
jam  adeft ^mitigandum.in  ik  nempe,  qui  dtate  funt  prove&iores  Tratt.  dc 
podagr.  in  oper.  p.  f  60.  Si  in  intermisfionc  quantumlibetdiupoltpa- 
ro^yimum  fangvisfueritextrafilus,  periculum  efTe  ait,  ne  d  (anguinis  & 
bumorum  agitatiw  novwfuccrefsat  paroxyfmui,  qui  &  fmri  diuturnior 

futurm 


De  Vblebotomia  in  Artbritidc 


futumeft  &fjmptomatibm  enormibm  ftipandus  fanguink  robore  vigors 
tcinfis.    Si  verb  mox  a  paroxy fmo  fcriatur  vena ,  ingenspericulum  efic 
contendic ,  ne  natura ,  dnm  fanguk  adhiic  languidior  csl ,  g£  nondixm  prxftinat 
vircs  amorbofuccijas  rcdintegravit ,  ejmmodx  vulnere  importune  injlicld  m- 
que  adeo  infirmetur  SfJ  fuccumbat ,  ut  bydropi  aditm  aperiatur.  Lifterus 
aucem  in  exercic.  Mcdicinal.  Sexta  de  Arthritide  p.  rn.  9f.  ita  fcrihic : 
Sanguink  detraQio  modica  5#  temptftivacordk  onm  fublcvat ,  vitiofi  cbjii 
plenitud.fcm  diminuendo:binc  artkulorum  inftammationi  fummoquc  corum 
dolori     febricuU  fuccurritur,  adeoqx  fi  id  fiat  fub  initio  morbi,  citins  multb 
morbmfolvitnr.    Deindc  ettam  £tate  proveUiores  pleriquc  podagrici  tqul 
intemperanter  cx  merbinaturd  in  viSm  ratione  ac  juvenes peccant :  cui  rci% 
fi  impottntia  quoqueeorumad  omnc  exercitium  adjicitur ,  etiam fanguink  mif. 
fioncm  magk  rcquirunt*    Imd  Lyfterus  cum  ad  Arthriticam  vocaretur ; 
cujus  Gmicatis  curam  habuerac  Sydenham  :  Sanguinem  etiamfinimk  tardi 
ibracbib  mtfri  jusficnon  finefelici  fucceffu.  Utappareat,eosnontan- 
tum  contraria  [cripfifTe  fed  &  feeifle.     Ego  cum  perpenfis  rationum 
momentis  utriusquefententiae  perplexus  harrerem ,  experientiam  fidif- 
fjrnam  reriimMagiftram  confulendarn  eiTe  duxi.    Ac  in  intermisfionc 
quidemArLhrititus,fi  quisquam  alius  affli&isfimus  Dn.  Hancke  antc 
laudatus  Venam  fibi  pertundi  voluic,  nec  tamen  propcerea  novo  cft 
paroxyfmooppreffus  ,  iedpotius  induciis  confuet©  longioribusgavifus 
eft.    Sub  initiomverdinlukus  podagrici  Virgini  fo.  propemodiim  an- 
nos  naca? ,  qux  fingulis  fere  menfibus  ex  podagra  decumbere  folec , aper- 
ta  eft  vena  non  absque  ingenti  doloris  levamine  j  eademque  breviori, 
quam  antca  foiebac,  temporeconvaluit. 

OBSlRrATlO  IX, 

Dn.DXHRISTIANI  HELWICHII. 

T)e  Notatis  in  Anatome  Afulieris  tabid*. 

CUm  mulier  trigefimo  anno  proxima  per  fesquranmim  poft  febrer» 
ardentcm  de  dejeciione  appetitus  ,fici ,  refpiratione  difiicili ,  con 
tinuequerensac  fenfim  corrtabefcens  rta,ut  vix  osfibushxrerec,  vitam 
hanc  cum  altcra  Anno  die8- Julii  horis  raatutinis  commuraftet, 
placuit  Illuftrisfimo  ac  ReverendifT  Domino  Pradato  Guilielmo  Libero 
Baronide&  inTh«rou!l,cujus  mnnificentia  m  argritudine  fuerat  refo- 
fill»tt,ut  Cadareris  vifcera  luftrarentu*.   I«t  quod  prsfentibus  prx- 


  ___  Obfcrpfltto  /X,  ^  

terme  (Tit.)  Domino  DoclChriftiano  Richardo  Pfeiffero  &  Chirur- 
go,dice6dem  eftfa&um, 

Abdomine  aperco  vidimus  Mufcujos  cmni  fere  pinguedine 
CXUtOs, 

Peritonxuradenfumac  validum. 
Omentum  aberat. 

Intellim  (ecundurn  naturam  conftituta  pura  ac  polita,qua!ia  efle 
aic  eciam  vifcera  animalium  fame  peremptorum  Cl-  Francilc.  Redi  in 
ebfervation.de  animnlibm  vivzntibus  in  vivzniibw  quddhincindeli- 
vidis  maculis  effenc  defoedata.    In  jejund  mciso  longum  deprehendi- 

mus  vermem. 

Ventriculus  cfcrevifia  parum  akerata  femipienus;  fuperficies  ejus 
magna  ex  parce  plana,  uc  fere  nullum  crultae  villofac  comparerec  ve- 

ftigium. 

Hepar  fanura  ,  nifi  quod  m  parte  ejus  gibba ,  aliqux  luridae  partes 
fefe  offerrent,qua  poflicse  dextri  hypochondrii  fedi  conciguum  eft. 

Veficulabilis  propemodum  vacua  erat,  cxteroquin  fecundum  na* 
turam  conftituta. 

Lien  lcngitudine  fpithamam  excedebat,  latitudineverofex  trans- 
verfos  digitos ,  crasfitie  autem  quacuor  pollices ,  alioquin  prorsus  fcin> 
hofusacfriabilis. 

Pancreas  materiam  calci  aqua  dilutxhaud  abfimilem  eamque  foe« 
tentem  in  non  exigua  quantitate  offerebat. 

Renum  membrana  exterior  nullo  adipe  circumfufa ,  ipfis  vero  reni- 
bus  nihildeerat» 

Cum  ad  hypogafcrium  deventum  effet,  veficam  reperimus  va- 
cuam  nulla  labe  deturpatam. 

llcerus  duob^s  foetibus  illegitimo  uno  alrero  legicimo  quondam 
gravidus  non in medio  exafte  coliocacus  fed  magis  Verfus  dexteram  hy- 
ochondrii  partem  fitus  erat,  a  pyri  ggura  quam  Anacomici  folent  ci  tri- 
uere ,  non  parum  recedens. 

Ad  medium  nos  conferentes  ventrem ,  membranofam  Cordis  cap. 
fulam  incidimus ,  ex qua libra  circiter  tenuis  liquoris  effluxic. 

Cor  ipfum  erac  fiaccidum.  In  ventriculis  Sanguisnullus  fed rudi- 
menta  polypi  iq  dextro  cordis  ventriculo  talia ,  uc  facild  credas  ex  natu- 
ix  librd  fuiffe  petita,  quae  habet  Malpigh.  de  Polyp.  Cordis  in  op.  p. 
m.  314. 

In  pulmonum  lobis  prxprimis  finiftr6,apoftemata  multa,  in  quibus 

limofa 


De  Notatit  in  AnatomeMulierk  tab\l&.  17 


limofa  ac purulenta  materia ,  tnbercula quocjue ,  quorum  aliqua  infhm- 
mationis  Ipeciem  prac  fe  terebant,  alia  adhuc  immatura.  Occifione  hu- 
jus  anatomes  quxri  poffe  videtur  : 

1.  Qui  fa&um  ficut  cerevifia  dua"bus  circiter  antcmortem  horis 
haufta,in  ventriculo  non  mutata fere  fubftiterit  ?  An  fortt  fine  ventricu- 
li  collifu  mgeftanon  poffuntexteri,  ut  placuitquondamErafiftrato,  nu- 
per  ex  parte  Cornelio  Confentino  in  progymn.  6.  &  Cl.  Cockburnio, 
ventriculus  ver&  crufta  villosa  fpoliatus  ac  influxu  fpirituum  xgre  fefe 
contrahit.  Certe  prxter  rem  ftatuerevidetur  Cl.Lyfterus,  ftomacbum 
tenuem  cihum  potionemque  protimis  vel  vomere  vel  deorfum  in  inteftina  fe~ 
jlinanttr  detrudere.    Lxercit.  Medic.  1.  de  hydrope* 

2.  An  cum  conco&io  in  hoc  fubjefto  plane  fuerit  abolita ,  etiam 
omenti  abfentia  concaufa  Ixfionis  iftius  efle  potuerit  ?  Nec  enim proleta- 
ria  eft  opinio  Ariftot.  4,  de  part.  Anim.  c.  3  1 .  qubd abutatur  natura  omcnto 
ad  bene  coquendum  cibum ,  quam  Gaien  lib.  4.  de  offic.  part.  c.  9.  experi- 
entia  probat  ?  Sed  quomodo  periit,  fcio  virum  Cl.  quendam  putare 
omentum  eo  effe  fa&um  fine,  ut  quod  redundathumoris  nutritii  ined 
deponatur,  ut  deinde  tempore  necesfitatis  iterum  ufibus  debitis  im- 
pendi  posfit.  Non  videtur  autem  verifimile  omentum  quocp  rleri  vicii- 
mam  publicx  egeftatis. 

$.  Cumcertum  fit ,  tumorem  lieriis  ortum  excrasfis  vifcidisac  ra- 
mulofis  parcibus  fanguinis,  qux  in  tibras  carneas  a  fuccingente  mem- 
brana  lienis  ortas  &  propagatas  impa&x  novas  particulas  iisdem  vitiis 
fcatentesimplicuerunt,  donec  temporis  tractu  tenuiores  avolarent& 
craffe  indurefoerent  acinfcirrhumabirent,  praetereaque  fatisconftet , 
quopaftd  ejusmodi  fanguis  emendandus,  quoniam  tamen  etiam  ribrx 
Ucnis  peccai.t,quibus  topicisfuccurrendumiis  ?  Veteres  adhibuerunt 
emollientia,qui  imitandi  forent ,  fi  fibrx  nimis  tenfx  effent;  Sedvero 
propius  eft,illas  fibras  nimium  effe  laxas  &  certandum  medicamentis 
tonum  &  tenfionein iis conciliantibus, 

Pulmones  hujus  defunftx  evidentisfime  demonftrarunt  verita- 
tem  do&rinx  Cl.  Morton.  lib.  i.  prxclarisfimi  operis  de  Phthiii  c. 
3.  &  4,  Plura  addcre  problemata  aut  CQiicluliones 
jam  non  vacat. 


Vec.Ul  Jnn.ril.&rill. 


C 


EXER- 


Obfervatio  X. 


OBSERVATIO  X. 

D11.D.THEODORI  ZUINGERL 

T)e  Sjrupo  Propbylaftico ,  ad  Prolongandam  Vitam  f  £5  Poda- 
gr<e,  aliorumfc  Morboruminfultus  arcendos7 
mitigandostfc  experto. 

TRibunus  Militum,  e  Nobili  Rhaetorum  Familia  oriundus,  ante 
quadriennium  circiter  defcriptionem  Remedii  hinc  inde  celebris , 
fed  iivltaliaprimum  excogitati  atque  ufurpati  ,mecum  communicavit, 
quod  non  ipfemet  tantum ,  fed  &  plures  alii ,  etiam  Viri  Principes ,  huc 
usqve  magno  cum  Sanitatis  conitantis  emolumento  in  ufum  traxe- 
runt ;  quodque  ego  fimui  ab  aliqvo  tempore  apud  diverfos  valetudina- 
rios  feliciter  iuccedcre  ,  incolumitatem  integram  confervare,  Verti- 
ginis,  Arrhritidis  Podagrxve  infultus,  Hemicranias  periodicas,  Car- 
dialgias,  Dolorem  Ifchiadicum  ,  Phthifin,  Hydropem,  Obftrudtiones 
quascunquelnfiammatorias ,  Aiviconftipationes,pIuresquealios  mor- 
bos  internos  pracavere ,  fxpiuscg  ex  voto  curare  prorfus  Fui  expertus > 
ut  non  abs  re  fore  judicaverim,  ejusdem  Remedii  defcriptionem,qux 
nondumadeo  vulgariseft,  notiorem  magisreddere,idquecumannexis 
quibusdam  five  Authoris  ipfius  Medicamenti, five aliorum  forfan  ob- 
fervationibus  ,.&  additamentis. 

Modus  autem  parandi  Syrupum  efl  fequens :  Succi  Herb£  Mtr- 
cuYtalk  rtcenter  expreffi  &  fiitratif£viij.  Succor.Borraginrs ,  atque  huglof- 
£  recenter  exprejjbrum  aa.  Mj.  Mellis  albi  Narbonenfis  tSi/.  CMifce  f$ 
coque  ai  ebullitionem  unm,  fpumam  abftrabendo ,  Colatura  per  maniccwi  Hip- 
pocr.  aut Linteum  probe  fa3a,  reponatur  in  Vitro  elaufo.  Poftea  Ra/licis 
tec.Gevtian£l)v.  Radic.  Ireosnoftrat.  recent.lviij.  Incifis  &mixtisinvi- 
cemaffunde  Pinialbicptimi\&iij.pottd.civ.Stentper24  boras  ,f*pe  ^gitan- 
do.Colaturam  dein  fine  exprejione  faB&mcum  fucco  Herbarum  fupra  ditt$ 
permifce ,  &  coque  leni  igne  ad  Syrupi  confiftentiam,  ptobc  defpumando, 
quem  in  Vitrk  probe  munitis  adufum  adferva. 

Quicunque  jam,  ita  monet  Author  ,  jejuno  quotidie  ftomacho 
cochleareSyrupi  iftius  plenum,  h.e.  fere  femunciam  ,  deglutic,  ille, 
quamdiu  per  NuminisDivini  voluntatemin  his  victurus  eritterris,vix 
unquam  five  Medico ,  five  Pharmacopoeo  opus  habebit.  Ea  enim  Sy- 
rupus  ifte  vi  &  efficacia  pollet ,  ut  omni  corruptioni  refiftat ,  nec  maii- 
gnos  in,  corpore  humores  colerec ,  fed  eosdem  vel  per  inferiora  vel 

aiior- 


De  Syrupo  ProphykBieo ,  ad  Prolonoandam  V\tam ,  &e.  19 


aliorfum  leniter  expurget.  Experientia  certe,  qvam  &  in  me  ,  &  in 
aliis  egregiam  hac  de  re  habui  multiplicemejue ,  affeverare  poteft  (atis , 
vix  dari  nobilius  potentiusve  aliud  in  mundo  naturale  Rcmedium,  tum 
ad  fanitatis  conforvationem ,  tum  ad  vita:  ipfl us ,  quantum  per  humanam 
indultriam  licet,prolongationem.  Hinc  eft  ,quodarcanum  illud  fem- 
pertenere,celareque  vel  eapropter  voluerim ,ut ,  quia  mira  fere  hoc 
unico  prxftiti, magnam  mihi  famam  atque exifHmationem  apudquo»- 
vis  Sanitatis  cultores,  conciliarem  ,•  nec  certe  hac  ipsa  fruftrabar  fpe  , 
donecannum  prope  centefimum  xtatis  feliciter  emenfus,  vanamillam 
humanae  imbecillitatis  gloriam  contemnendo,melioris  jam  vitac  ufum 
meditari  coeperim  :  quamobrem  etiam  Remedium,  quod  Agricola  me 
docuit  Calaber ,  apud  me amplitis  fecretum  recondere nolui ,  Chriftianac 
magis  charitaticongruum  fore  ratus,fiillud  etiam  Proximo  comrnune 
reddatur.  Agricola  verd  diftus,  co,  quo  me  defcriptione  Arcani  Phar- 
maci  donabat,  terapore  jam  vigefimum  cum  centefimo  annum  (uper- 
greffus, vivax  adhuc  &  vegetus  fatis  erat,  tantum  non  juvenili  vigorc 
prxditus,  poftquam  Svrupum  ultra  quinquagintaannos  quotidie  ufur- 
paverat,  &  ab  omni  penitus  morborum  infultu  liber  &  immunis  pcrman • 
ferat.  Hxc  Arcani  communicator.  Quibus  tamen  ulterius  addere li- 
ceat ,  Remedium  iftud  non  faltem  tutosa  Morbis  homines  reddere, 
fed&  Valetudinarios  plures,  Paralyticos  aliquot,  in  quibus  nervi  non 
adeo  contumacitcr  obftrufri  fuerunt ,  PhthiGcos  non  paucos ,  quorum 
fcilicetPulmones  nondum  valdc  corrupti  ulceratiquefuerunt,  Hydro- 
picos  nonnullos,  in  quibus  colatoriorum  Vifcerum  tubuliadhuc  inte- 
gri,  &  ab  omni  corruptione  liberi  extiterunt,  ad  priftinam  (anitatem 
revocaffe,  Inprimis  quando  in  peculiaribus  ejusmodi  Affeftionibus 
fimul  fpecifica  quaedam  in  ufum  diligentemmedicaminaftterunt  trada, 
Quemadmodum  in  Paralyfi  quidem  Pulvereme  Radicibut  ImperatorU  % 
AriftolocbU  rotuni£  ver£ ,  AZgagropila,  Cirmabari  nativ.  optim.  &Sale 
volatil.  quocunque  concinnatum:  in  PbtHfi  autem  Pnlverem  hRadic. 
Htlen.  Sympbyt.  majoris,  Herb.  Lichen.  Petr.  Vtronic.  Ocul.  Cancr.  ppt. 
Sptcific.  antiheS.  Poter.  Pulmon.  Vulpis  ppt.  Compofitum :  in  Hydrope  de- 
nique  Pulvereme  MilleVed.ppt.  Diapbortt.Mart.  Croc.  Mart.aperit.  Cor- 
ticibm  meiian.  Ebuli  vel  Sambuci  ,  Radic.  Aron.  ppt.  Radic.  Sigiil.  Salo- 
mon.Lapidib.  Cancror.  Sale  Polycbrtft.  vcl  Onomd.  Ctnift.  contextum, 
felicisfimo  cumfucccffu  admifcuimus. 


c  2 


EXER- 


20 


Obfervatio  XL 


OBSERVdTlO  X!. 

Dn.  D.  THEODORI  ZUINGERI. 

De  Fraftura  Offium  Cruralium  multiplici  cum  JunSur*  Tali 
dislocatione ,  feliciter  curata. 

T "T Enricus  Plaitner Caupo  Pagi  Sanfen  mUrbis  noftne  ditione,Hor- 
JLA  reum  quoddam  aedificaturus  ,D.28t  Decemb.  1 6$j.  a  prandio  in  vi- 
cinam  excurrit  {ylvam,  Fabros  Lignarios  in  caedendis  quibusdam  Arbo- 
ribus  fibi  neceflariis  adjuturus.    Accidit  vero  tum;ut,dum  casfa  jam 
arbor  humi  proiternebatur ,  ejusdem  truncus  Cauponis  incauti ,  nee  fa- 
tis  celeriter  adlatera  fugientis,  crus  dextrumarriperet ,  atque  fuper  in~ 
tegrum  fere  fimul  humi  proitrati  hominis  pedem  devolvencio ,  in  Femo- 
ris  quidem  Offe ,  pauld  fupra  genu,Fracluram  transverfam  fine  vulnere, 
hinc  maximam  contufionem  in  Genu  ;  porrd  in  mediaTibiaFibuiaque 
contritionem  infignem  cum  vulnere ,  atque  fpinarum  osfium  prominen- 
tia ,  tandem  &  in  Tali  Junflura.dislocationem  atque  vulnus ,  cum  Mal- 
leoli  intemi  eartilagine  obtefti  expulfione,  atq.ue  prominentia  vifibili 
extra  vulnus  fufcitaret,ficque>£grumrigida  hac  anni  tempeftate,poit 
largam  fanguinis  e  vulneribus  profufionem  ,  femianimem  relinqueret. 
CumqueLocus  tanti  infortunii  dimidise  propemodum  horae  fpatio  ab 
sedibusPatientis  diftaret,bihoriumelapfurn  eft ,  antequam  domum  re- 
portari  ,atqueChirurgorum  curx  fubmitti  potuerit,    Fuerunt  autem 
illi  c  proximo  noftratis  Dkionis  Oppido  Lucis  vallenfi  Martinus  &  Sa- 
muelGifii,  inChirurgicae  Artis  praxi  fatis  bene  verfati,qui  refectopri- 
tnumnonnihilperpropinatajufcula,  atque  traumaticum  DecoSum  JEgvo, 
fotibus  eDecottione  Herbarum  Nervino  -  Aromatico-Vulnerariarum  in  vim 
facta,lae(as  undique  refrigeratasque  partesprobecalefeceruntjacinter- 
ea ,quaecunque  ad  juftam  deligationem  tot  frafturarum  neceffariavidc- 
bantur,  praepararunt.      Tandem  ad  ^Egrum  accedentes  ante  omnia 
elapfum  Malieolum,  quomodocunque  poterant ,  in  priftinum  locum 
repofuerunt ,  vulneri  carpta  linteorum  filamenta  TinHiw*  Myrrb£  * 
Jlocs.  dbfyntb.&c^mtin&a.  applic uerunt , Emplaftroque  Opodeldecb  te- 
xerunt.     Poftea  Fra&uram  Tibige,  abfcisfis  ,  qux  prominebant,  Spir 
nis  offeis,  pofb  extenfionem  debitam  fa£tam  commode  fatis  adapta- 
runt,  vulnus  uti  prius  deiigabant  ,\  ac  poftmodum  Empiaftrum  difiu- 
tiens, quod  poros  minime infarciret,  toti ferme  pedi  circumpofuerunt, 
hincque  Lintea  quadruplicata  Vino ,  cui  traumaticas  atque  baifamicas 

Herbae 


VeTrafturaOjfiumCrnralium  multiplici  cum  JunBurt&c.  21 


Herbas  incoxerunt,  immerfa  ita  applicuerunt  undique,  ut  fine  pedis 
commotione  adimi  atque  bis  quoiidie  mutari ,  fimul  ac  ipfa  Vulnera 
probe  mundari,  novisque  remediis  foveri  pofTent.     Tandem  Sple- 
nia  AfTulasque  injecerunt,  &  mediocriter  lig&runt  ,  ita  ut  fanguinis 
circuitus  per  Va(a  commode  fieri  pergeret.      Quibus  ita  fecundum 
Artem,  &  quemadmodum  paitis  multiplex  laefio  ferebat ,  inftitutis, 
(ubi  fafcia  novem  utrinq;  capitum  fic  di£ta  maximum  praeftabat  com- 
modum,utpote  qua  prxfente  membri  elevatio  fub  deligatione  necef- 
(aria  non  fuit )  ad  Femoris  progresfi  funt  Fra&uram ,  quae ,  licet  iti 
transverium  contigerat,  multum  tamen  negotii  Chirurgis  facefl~ebat> 
dum  propter  genu  contufionem,  reliquamque  adhuc  graviorcm  pe- 
dis  lacfionem,  nefciebant  commode  mcmbrum  extendere,  ficque  fra- 
ttumOs  probe  adaptare,faciliorem  tamen  reddebat  operationem  vul- 
neris  abfentia,  ita  quidem  ,  ut  extenfo  tandem  quomodocunq,  mem- 
bro,  fratii  Osfis  extremirates  adaptarent,  ftatimc^  membrum  Spiritu 
Vini  Camphorato  probe  lotum ,  fuperimpofito  Emplaftro  contra  Fra- 
Suras,  cum  Oleo  Rofar.  nonnihil  macerato,  ac  fpleniis  afTulistg  probe 
munirent.    Et  poftquam  fic  quoque  ipfumGenu7Yi7iwufico  difcutien- 
te  decoUo  vinofo  foviifent,  toturn  Crus  longx  admodum  cavxcpAliu- 
lac  in  rem  praefentem  accommodatae  imponebant,  ac  fafciis  in  genu 
aliisque  locis  ita  ligabant,  ut  neutiquam  five  vigilans  five  dormiens 
^ger  genu  fle&ere  pofTet,      Atque  ita  deligatus  probe  mifer  Caupo 
doiorum,antea  prope  intolerabilium,  levamen  infigne  percipere,me- 
liusque  habere  coepit ;  przprirnis  cum  jam  Le&o  fuo  peculiari  im« 
politus  fuiflet,  ita  prorfus  accomodato,  ut  afTeitum  Crus  per  totam 
fuurn  longitudinem  refla  linea  pulvinari  e  paieis  fa&a  incumbere,  8c 
quietum  prorfus  manere  pofTet. 

Pera&a  fic  prima  deligat-ione ,  conciliatoque  ,  ut  moris  eA  decu- 
bitu,qud  minus  pes  extremus  ad  quamcunque  rem  duram  alliderc 
valeret,  nox  Inquieta  valde  fuceesfit ,  &  fequenti  Die  29.  Decemb. 
febricitare  jam  -&ger  incepit ,  fitire  ,  cibos  omnes  faftidire,  malique 
accepti  enormitatem  gravius  fentire.  Quamobrem  Chirurgi  prarter 
ufum  Jufculorum  Carnium  oprmorum,  Decoftique  traumatici  in- 
ternum  ,  ad  Venxfettioncm  progresfi  funt,  quam  non  finc  rationc 
credebant  jEgrum  quadragenarium,  &  fatis  alins  plethcricum  athleti- 
cum,  balfamica  Maiiae  humoralis»  textura  pracditum,  probe  fcrre  pof- 
fe;  Sanguinis  hinc  unciac  (ex  vel  feptem  circiter,  ante  mcum  adven- 
t;um,  e  vcna  brachii  dextii  fecata  extradtae  fuerunt,  citta  imbcciHita- 

C  3  tem 


Obfervatio  Kl 


tem  iEgrotantis  ullam  ,  qui  vires  per  noftem  licet  inquietam  non  pa- 
rum  recoliegifTe  videbatur.  Ego  vero  ad  Mgvum  hac  die  vccacus 
accedens ,  eundem  facis  vegecum  adhuc  praeter  fpem  reperi ,  fed  fe- 
bricitantem,  infpec~Uque  mifere  affe&i  Pedis  deligacione ,  omnia  fe- 
cundum  Artem  ,&  Mali  ipflus  condicionem  requirentemjnftituta  per- 
a&acpeffe  vfdij  quamobrem  Chirurgos  ad  continuandam  fuam  indu- 
ftriam  fevere  admonui ,  excerne  praecer  TinUuram  aloUkam  vulneribus 
continueimmictendam,adhuc  Unguentum  fufcumJVmtzii  digeftiyi  loco, 
nec  non  Stjpticum  Crollii  Emplaftrum  iisdem  fuperimponendum  com- 
mendavi.  Interne  verd  prxcer  ufum  DecoQi  vulnerarii  quotidianum  , 
ad  plures  hebdomadas,  imd  menfes  concinuandum,  fimul  prxfcripfi 
blanda  Diapboretica  ,  fanguinis  circuitum  ,  infenfiiemcp  tran(piratio- 
nem  jugiter  confervancia ,  una  cum  MixturdCardiaco-  Dmphoreticd  ac- 
que  Antifpasmodicd  per  cochlearia  fumenda  9  fepiusque  repetenda, 
Vt.^fntimon.  diaphoretic.  Ocul.  6p.  ppt  Rafur.  ibor.  ppt.  Ungul.  ak.  ppt. 
Mk  %8.Cinnab,  Antimon.  optim.^j.  Mifc.  F.pulv.  in  6.  dos.  &qu.  divid.  & 
aliqu  oties  repetendus.       Aqu .  Borrag.  Ftor.  TiiU  >  Ulmar.  Scabios*  aa. 

Syrup.  Rub.  idxi  %ij.  ConfeZk.  AlL  inc.       Coru.  C  Pbilof. ppt.  §/.  Be- 
zoard.min.^S.  UWifc.ad  Vitr.  &  fingulis  horis  aut  bihoriis  exhibeatur 
eochleatim.   Decoclum  tr&umaticum  pro  interno  ufu  fuitfequens ,  Ra- 
dic.  Caryopbyllat.  \].  Herbar.  Virg£  aure&  cum  Florib.  Pyrol.  Sanicul.  Alcby- 
mill.  Betonic.  Card.  bened.  Vtronic.Agrimon.  aa-  Mj*    Incifa  probe  invi- 
cem  atque  in  pulverem  grojfum  reda%a  d.  adScatul.    De  hoc  pulvere  dein 
pugilli  duo  fumuntur ,  atque  Vini  albi  veterk,  &\_Aqu*fontan.  aa.  V6i8.  ia- 
coquuntur  aliquandiu  in  OM  probeclausd;  poftea  de  colato  decoftomaneac 
vefperi  cyatbmunciarum  quatuor  exbauritur.    Externe  eaedem  Herbae  una 
cum  Salvid ,  Majoranl ,  Abfynth.  Scerdio ,  Marrub.  alb.  permixtse ,  Vino 
albo  femperincoquebanturpro  fornentatione  pedis.   Diaetam  prxfcri- 
pfitenuem  fatis,  a  Vini,  Acidorum,  Flatulentorum ,  Salforum  valde, 
Dyfpeptorum  ufu ;  a  Triftitia,  ab  Ira ,  commotione  corporis  noxia,  pror- 
fus  immunem.    Pro  potu  ordinario  concefll  DecoHum  Radic.  Filic.  Herb. 
agrimon.  &  Paffular- minor.    Alvus  libera  fervabatur  Clysmatibus  fub- 
inde,  &  interdum  fuppofitoriis ,  quamquam  frequentem  ejus  folucio- 
nem  haud  procurabamus, 

Ufu  itaque  talium  #que  internorum  ac  externorum  medicami- 
num  diligenter  continuato;  intra  fpatium  quinque  vel  fex  hebdoma- 
dar um ,  quod  in  talo  erat  vulnus ,  cicatrice  prorfus  obdu&um  fanatum- 
que  con(piciebatur,redeunteintereafimul  ad  digitos  pedurnferru  taftus, 

qui 


DeTYaftura  Offium  CYifYaliummultiplicicum  Junttur*  &c.  sf 


qui  anteaprorfus  abfuerat.  Fraftura  Femoris  terna  vice  iterum  ela- 
pfa  reponi  debuit,  utpoto  fatis  flrmam  proptermala  inferiorispedis  liga- 
turam  minime  ferens,  nihilominus  tandem  intervallo  trium  menfium 
callum  nacla  cit  rlrmum.  Tibi^e  autem  fraclura  propter  magnam  oflium 
in  minuta  fruftiila,  fenfim  ac  fenfim  prodeuntia,  contritionem  ,  ante 
elapfum  femeitre  integrum  neqve  callum  fatisvalidum ,  nequeconfoii- 
dationem  perfe&am  admifit,  tandem  vero  etiam  integre  curata ,  &  proba 
cicatrice  obducla  fuit ,  ficcp  iEger  poft  (emeftre  demum  |pedi  tantillum 
infiitere,  nondum  tamen  five  in  Talo,  five  in  Genu  fleftere  poterat, 
quac  tamen  fle&endi  potentia  in  Talo  fatis  commodc,  quod  tendines 
haud  eflent  mukum  disrupti ,  in  Genu  autemtantillum  laltem  hucus- 
querediit.  Atque  ita  per  Dei  gratiam  ,  atqueindefelfam  prseltantium 
Ch;rurgorum  induitriam,  Crus  iftud  integrum  fuit  fervatum ,  &  vix 
femipoiiicis  latitudine  fano  crure  brevius  rtmanfit ,  quod  certe  plurcs 
alii  Chirurgi,  in  Galliis  pnefertim  ,  ftatim  in  principio  amputatum 
voluiifent, 

OBSERFATIO  XII. 

Dn.D.THEODORI  ZUINGERI, 

J)e  Hiftoria  FiftuU  Lumbaris  e  Rene  dextro  calculofo  fcatu- 
runtis  (Jy Jubter  cutim,  mufculosque  Ounis  dextr* 
rept.:ntis?letbifer£;  cum  Qadaweris 
anatome. 

JObannes  Burcardm,  Pannitonfor  ac  Gvis  Bafilienfis  ,  ftatur*  parv*, 
cholerico-phlegmaticus ,  herniofus ,  Menft  fanuario  Anno  1693.  qui 
fuit  artatis ipfms  circiter  qvinqvagefimus  ,  confilium  auxiliumcg  meum 
in  gravi ,  qvo  laborabat ,  aft  eflione  corporis  imploravit.  Accedens 
enim  ad  iplum,  prolixa  ftatirn  narratione  mihi  exponere  ccepit  ,  fe  ub a!i- 
quot  jamretraannis ,  pro  tenuions  fortnnae  exigentia  ,  Viftus  rationc 
fatiscrafsa,  cruda,  frigida  atqve  falsa  uti  coaftum  fuifTe,  eaqve  pro- 
pter  fxpius  Nephralgia  &  Calculis  laborafTe ,  imd  jam  aliqvoties  calcu- 
Josminoresfabulofos  cum  Urinanon  finecruciatibusexcrevifTe.  Dum 
vero  in  iEgri  praefentem  mngis  inqvirerem  ftatum ,  audiebam  mox  ipium 
de  immani  quodam,  tenfivo ,  pungente  &  pulfatorio  dolore  ,  dextra 
Hypochondria  fub  regione  Hepatis  occupante  conquerentcm  :  hunc 
verd  dolorem  jam  ultra  fesqvi  annum  nunc  intenfius  nunc  rerniflius  du- 
rantem,perfenfit;  nun^vam  tamenaccrbius  hominem  aftlixit,  quam 


Cbfewatio  XIL 


cum  Ufmae  prodibant  clarae ,  tenues  ,  ttiinus  turbidae  vel  turbatae  ff 
verd  eaedem  craffas  admodum  ac  turbidas  exiitebant,  dolor  qvidemre- 
miiliorevafic,  neutiqvam  autem  perfe£ie  remifit;  atqvetum  Urinaeab 
iEgro  excretae  media  fui  parte  fedimentum  efHciebant  craffum ,  album , 
purulentum,  fed  neqve  fcetidum  «eqve  vifcidum.  Pulfusfemperex- 
titit  jufto  debiiior  &  crebrior:  Aivus  praeterca  qvotidie  relpondebat, 
&appeticus  ciborum  utcunqve  laudabiiis  manebat :  firis  vc-rd  modica 
faepe  urgebat.  Somnusfu.it necdiucontinuus,  necmultus:  vireseva- 
debantpaulatim  debiliores  ,  &  habitus  corporis  diminuebatur.  In  hifce 
igitur  cruciatibus  iEger  remediis  non  caruit  five  externis ,  fi veinternis , 
qvibus  credebatur  Ulcus  internum  ubicunque  latens  extergi- ,  atqve 
confolidari ,  eademque  fimul  opera  dolorem  lenki  poffe,  a(t  in  caffura 
fingula  ufurpabantur :  Utproinhac  rationeemaciacusexcreme,  ckviri- 
bus  maxime  exhauflus ,  ultimos  Vicae  haiitus  fpirare  videretur  ,  cum 
interea  in  loco  cruciatuum  hucusqve  perpefforum  inflammatorius  appa- 
ret  tumor ,  Abfceffum  pene  maturum  reterens ,  atqve  Regionem  Lum- 
borum  dextram  immediate  fub  coftis  aothis  o.ccupans.  Tumor  hic 
primd  durus  fuit,  atqve  parvus,  fed  au£tus,brevi  eminendam  nonle- 
vem  acqvifivit  ,  molliufcuiam  ,  fub  qva  purulenta  colluvies  admotis 
percipidigitis  poterat.  Pradentehoc  Tumore,  ubipus  jam  alium  qvse- 
rebat  exitum ,  Urinae  &  parciores ,  &  clariores  mingebantur ,  fedimen* 
tocarentes,  qvod  jam  validum  praebebat  affeclorumanteaRenumin- 
diciumu  In  tumente  vero  parte  dolores  acres  &  pulfatorii  immane  qvan* 
tum  fsevi^bant,  eousqve,donec  etiam  Convuifiones,  fed  lenes  primum 
illas,  mox  verd  univerfales  graviores  excitaret,  qv£  licetnondiudu- 
rabant,  imminentem  tamen  morcem  facile  prsefagiebant,  nifi  anody- 
nis  citd  remediis  eadem  anteverti ,  proculcg  adhuc  arceri  poffet.  Hoc 
igitur  in  Statu  cum  inviferem  iEgrum,  ac  infimul  Abfcefsus  valde  jam 
confpicui  locum ,  magnitudinematqvemollitiemconfpicerem ,  neqve 
tamen  figna  deprehenderem  ejusdem  fponte  rupturi*  propofui  ftatim 
illius  incifionem  minime  differendam  ,  ceu  Remedium  ad  prgecavenda  fc 
pejora  accidentia ,  leniendumcp  dolorem  praefentiffimum.  Sed  dubius 
aliqvandiu  hsefit  iEger  ,  utrum  morcem  feligeret  valde  propinqvam , 
velutrum  admifsa  Apoftematis  incifione  miferioris  vicac  ufum  diutur- 
niorem  prasferret.  Tandem  colle&o  jam  vacillante  animo,  captaque 
fubfeqvuturae  incolumitatis  meiioris  fpe  ,  praefencem  Chirurgum  fu& 
in  Arte  peritum  Dn.  Samudem  Braunium ,  juffit  fine  mora  Janceolam  Ab- 
Iceffui  in%erej  qvo  confeftim  perafto,  ingens  puris  finceri  qvantitas 

effluxiq, 


De  HiftorlaFiftaU Lumbaris  clene  dcxtro  cdlctilojc  &c        3 $ 

'Cffluxit,  jEgroqve  icvamcn  dolorum  infigne  conciliavic  Vulnusinfli- 
&um .  Ulcusqve  fubfeqvens  pro  tnore  dcligatum  tra61.ituir.qvc  poltea 
fuit,  fed,  cum  finuofum  illud  fiftulofumqjeirct ,  nullisfive internisfivc 
externis  decergentibus  ,  ficcantibus  ,  confblidnntibus ,  ablorbentihus 
atqvetraumaticis,  qvomodocunqvediligenter  ufurpacis/fiinari  pocuit; 
qvin  ab  ipfo  adaperci  Abfcefsus  tenipore  ad  ultimos  usqve  vita:  dies, 
ulcra  qvadriennium  fcmper, nunc  purulentus , nunc aq vofus,  nunc  etiam 
tantillum  fangvineus  ichor  copiose  effluxic:  fed  ita  tamen,  ut  interea 
redeunte  appeticu  inccgro  ad  vires  paulatim  furTicientes ,  &  wat^nim 
tantum  non  prorfus  fibi  naturalem  rurfus  devenerit,  urinascp  nunq vam 
amplius  purulentas ,  fed  qvandoqve  fabulofas ,  eascg  elaras  reddiderit. 
QvamqvamautemUIcusin  principio  ftatim  finuofum  exifteret,  ftylura 
tamen  profundiusimictere  huud  potuimus  ,  propter  curvitatemfinuurn 
in  occulco  decurrencium.  Vcrofimile  tamen  nobis  ex  ulceris  ficu  &  con- 
dicione  vifumeft ,  finumilJiusad  Rcncm  usqvedexcrumcerminari,  prx- 
fercim,qvoniama  ccmpore  f  &\  Ulcensnullum  ampliuspusper  llrinam 
defiuebac ,  q vamvis  Jar^irer  derluentem  ,  &  ad  yeficam  fine  incommodo 
progredientem.    Imd  jicct  interdum  Fiftulae  oftium,  fuperindufta  tc- 
nui  membranula >  eoalerccret  &  clauderetur ,  nullum  tamen  amplius  fe- 
rum  purulcntum  cum  Urina  excernebacur ,  fed  illu J  omne  intrafinuofos 
FiituUe  duclus  cpacervatum,  dpiores,prius)eni(Iimosdenu6fecitacer- 
biffim~s  ,  eosqve  tamdiu  duran  es  ,  donec  FiituU  orirlcium  disrupta 
membranulaiterum  aperirecur ,  iiberumcppuriexicumdenud  concede- 
rct.    Temporis  hinc  progrefiu  ,  cum  iEger  polt  elapium  annum  fere 
femper  lccto  affixus  tencretur  ,ichorofumferum  paulatim  fubter  cutim 
inter  mufculosCIanis  dtxzvi  novos  excavavit  finus,  tandemqve  &ibi 
faccumulcerofumfecic,  qvcmprofundiusincramufculosabfcondicurru 
cum  natura  aperire  haud  poflet,  lcalpelloicidcm aperiri.pusqveomne 
extrahicuravimus,fpemqve  tumaliqvalcmconcepimus,  fore^  ut  pure 
jam  verfus  mufculos  femoris  effluxurn  confecuco,  fuperius  Fiftulse  in 
Lumbis  orificium  clauderetur,  &  perfede  confolidaretur ;  aft  contra- 
rium  prorlusevenit:  etenim  ex  ucroqve  poftea  ulcereconcinuc  puru- 
lencus  cmanavit  ichor ,  ut  non tantum  indufium commacularct, fed  6c 
infimul  le£ti  ftragula  perpetuis  fordibus  madefacerct,  cicra  notabilem 
fcetorern  ,  nifi  qvando  diuciiis  in  talibus  fordibus  immundus  obhaefit, 
lntcrje&o  auccm  tempore  iterum  emaciariiEger,  viribus  exolvi,  acqj 
circa  iniiium  Anni  hujus  t ^5>8*  fimul  vomicibus  aftligi  coepic,  primura 
(jvidem  concinuis,  cum  Urinae,  Aiviqve  fuppreifione,  anxictatc  prx- 
DiQ.  III,  Akb.  VII  %  ©  VI II.  D  cordio- 


y§  Obfervatio  XIL     

cordiorum  infigni  ,atqve  Cordis  palpicatione  haud  vulgari :  poftea  verd 
rarionbus,  &  neqve  tam  crebro,  neqve  tam  acerbe  excruciantibus, 
Symptomata  vero  illa  per  o&idui  fpatium  continuabant ,  &  manifelta 
Nephricidis  indicia  prxbebant ;  ab  u(u  aucem  Nephritico-Cardiacorum 
paulatim  ceffabant,  Alvus  denuo  aperiebatur,  Urinseqve  excerni  rur- 
ius ,  fed  modice  incipiebant  ,  tandem  &  melius  profluere  :  atqve  ita 
#>er  fereexanimisad  feredire  paulum  videbatur  :  fed  cum  Appetitus 
interea  nihilominus  maneret  de je&us , & fitis augerecur ,  vomitus  qvo- 
qve  interdumredierunt,  orifkiaFiftulae  claudebantur ,  ac  ne  guttulam 
qvidem  lchoris  ampliusfundebunt.    Tumverd  inducla  noviter  macie 
extrema  ,dolores  j£gr.um  univerfaies,  Pe£torisanxietaces  ,ficcacuflis  , 
palpicacio  Cordisaflidua,  deniqve  &  ardor  Interaneorum,  cum  crebris 
vomitibus ,  atqve  Ifchuria  nova ,  adeo  corqvere  cceperunt  perrexerunt- 
qve,ut  inde  ad  defperationem  ferd  adaCtus  mifer,nefciret  prorfusqvid 
agerec vel  loqverecur,  donec  affumcafaepe  Effentia  narcotica,aninii  tran- 
qviilitatem  rurhis  nanciCceretur,  fub  qva.dein  ad  beatam  fefe  analyfin 
prxparabat/eamcpetiam  ex.voto  Die  28.  Aprilis  Anno  1698.  confecutus- 
eIt,poftquamfuum  mihi  cadaver luitranduma.vivens  adhuc  non  femel 
commcndaflir.. 

Icaq\  e  poftridie  ad  Cadaveris  apertionem  me  contuli ,  in  luftra- 
tionrs  confortium  admiflis  Virh  ]uvenibm  Nobiliff,  atque  Prdftantiff.  Do- 
minto  ,  ]ob.  Htnrico  Hottxnoero ,  Tigurin.  Lhirurg.  &  Mtdic.  DeB^Gabrie- 
le  Bdj  i  Belfort,  Curid- Rb&to ,  Medic.  Candid.  Mauritio Sutero ,  Zoffin* 
gtnfi..  \3 MartinoBogdano ,  Bernenji,  MedicXuitoribw.    Cadaver  au- 
tem  prmo  nobis  intuitu  comparuit  undiqve  emaciatum ,  cum  Abdo- 
tnine  depreffo  penitus  atqve  velut  collapfo,  in  cujus  incifione  tamen 
m  adhuc  tunicam,  fufficiente  axungia  repletam  notavimus. 
Mufeull  qvoqve  Abdorniuis  haud  adeo  macilenti  fuerunt  ,  qvemad- 
modum  antea  credebantur   imo  aperto  in  crucem  Peritonaro,  Omen* 
tumneqveconfumtum,  neqveadipe,  qvi  cineridi  fuit  coloris,  orba* 
tum  appafluic;    Bepar  autem  jufto  minore  nobismole  pracditnm  vide- 
batur,  fubiramiie  fiiabilis  admodura  minuscp  cornpa&ae,  fed  fiderat» 
|>K>rfu9,  intus  BXTWSK^  flmilie ,  coioris  variegati.    Veficula  Fellis  au- 
tem  valde  ftiapia  tuit,  bileque  fluida  qui(tem, fed  admodum  nigricanti 
repleta.    Veniriculus  Intellinaque  prorfus  exinanita  ,  hinc  inde  fide- 
rataqvoqve.    Cor,  Puimones,  Lienem,  Pancreas,  Veficam  urina- 
liam  omni  labs  carcncia  deprehendimus  ,  nifi  quod  in  dextroCordis 
y.cnu;culo  .raffus  iatis,  longcquc  in  Venas  extraCor  protenfus  exti* 

.  W X?  AVt  ,iaf.  .U\    Gt  terit» 


De  fJiftoria  FiftuU  LumbarU  e  Mene  fcxtro  calcuhfo  vf 


terit  Polypus,  fine  dubio  Palpitationis  atqve  Anxietatis  freqventis  au- 
thor  ,  qvam  iEger  ante  mortem  expertus  eft  validam.    Rcn  vero  fini- 
fter  naturali  multomajor  in  pelvi  quidem  concretum  tenuitLapidem, 
inaeqvalis  admodum  figurae,  afperum  ,  angulatum  ,  falniiofum  ,  ne- 
qveadhuc  valde  induratum ,  magnitudine  Nucis  juglandis;  per  ipfam 
veroreliquam  Renis  fubftantiam  deprehendimus  haud  contemnendam 
fabuli  calciformis  ac  friabilis  qvantitatem  ;  qvx  fabuiofa  materia,  vi- 
fcido  interfperfa  fucco.,  8cpapy.ro  ad  exiccationemimpofita,  in  Lapi- 
des  fatis  duros  concrcvit.    Prarterea  adeo  numerofae  in  qvamplurimis 
ejusdem  Kenis  tubulis  extiterunt  arenulae ,  ut  fubftantiam  vifceris  ad 
atta&um  fere  arenolam  redderent*    Ren  dexter  confumptus  plane  , 
omniqve  parenchymate  deftiturus  *  non  nifi  crafTas  qvasdam  ,  duras 
atqve  tenaces  tunicas ,  omnicavitate.carentes,  exhibuit,  Integumen- 
tis  Lumborum  internis  valde  adnatas ,  atqve  intra  fe  tamen  adhuc  qvin- 
qve  lapillos  duriflimos ,  iHiceos ,  «magnitudine  Piforum  majorum  con- 
tinentes.    Fiftula  autem ,  qva  JEgcv  laborabat  tamdiu ,  ejusdem  Renis 
fubftantiam  tranfibat ,  &.ad.lumbares  usqve  vertebras  progrediebatur , 
jam  jam  carie  infe&as ;  exterius  vero  tranfiens  inter  binas  ultimas  co- 
ftas  nothas  ,  obliqvo  admodum  du£tu perrexit ,  ac tandem  cutim  in  lum- 
borum  latere  dextro  penetravit,  hincqve  ulteriores  agendo  cuniculos 
fubter  cutim  divagata  plures  finus  ulcerofos ,  inter  clunium  mufculos 
deflettentes,  nobis  confpiciendos  monftravit. 

QBSERVATIO  XIII. 

Dn.  D.  THEODORI  ZUINGERL 

De  Ulcere  antiquo  in  Meatu  urinario  feliciter  Curato. 

T^Um  nuperManufcripta  mea  ,  qvorum  magnum  jam  ab  Abavo  me& 
•^Tbeodoro  Zuingero  Pbilofopbo,  Medico  atque  Polyhiftore  ante  centum 
ac  triginta  annos  colligi  inceptum ,  poflideo  numerum,  per  concefTum 
ab  occupationibus  otium  luftrarem ,  incidi  qvoqveinter  aliainObfer- 
vationes  Medicas,  magis  minusve xuriofas ,  eqvibushac  vicefeqven- 
tem  notatu  fatis  dignam  judicavi,  qvarn  Medica  praxis  Celeberrimi  Viri> 
Dn.Job.  Cafpari  Baubini ,  CoUegil  Medici  in  Univerfitate  noftr&AnteceQQ- 
rfe@Pro/rj(M  feqventi  modoadcura- 

te  ab  ipsa  Au&oris  manu  confignatam. 

Eliof  N  Auguftanm ,  annomm  circiter  40.  a  decennio  &  ultra  labo- 
rans  puris  ri  «^af  effluxu,  occafione  ulceris  illis  in  locis  vetufti,  fa> 

D  z  piiis 


atf  Obfervatio  XIII.   ..______ 

pius  qvidem  variis  medicamentis  tenjrati,  nunqvamtamenplenecurati 
An.  Chr.  1^42.  d.  2i,Maji,&  fequentibus,  hifce  ufus  eft  medicamen- 
tis.  Die  XXU.  Maji  Pilulas  fumpfit.  Extra3iCatbolic3j.  Extraft. 
Ihab.  gr  vj  OLftill.fuccin.  q. f  M  F.  PiluU  No.  XI.  Deaurentur.  Levi- 
ter  inde  purgatus  f uit.  XXi V.  Maji.  Vena  brachii  dextra  feQa.  XXVI. 
Curam  fudatoriam  coepit :  fy.Rafur:  Lign.  fanTt.^vij.  Cortic.  ejusd.  %iij\ 
Radic  Chin.^vj.  Aqu.fontan.  V6xvj\  M  Stent  in  bifufione  per  horas  24.  in 
loco  tepido ,  vafe  claufo :  Poft  decoquantur  igne  lento  ad  confumptionem  di* 
midii,  d.  aiufum.  Sumpfit |v.  ab  initio,  afcendendo  ad |viij.circiterr 
mane ,  &  copiose  fudavit.  Cibo  ufus*  ex  affatis ,  cum  panis  non  nimia 
q  vantitate ,  pafTuiis  majoribus  r  &  amygdalis  fub  finem  paftus  ad  r  ab» 
ftinendo  a  juleilis &  humidis.  Camis  qvantitas  tanta  eomefta,  qvan- 
tum  mediocris- columbx  aut  pulii  dimidium  habet;  hac  proportione 
habita  eft  vitulina,  agnina ,  vervecinaygallinacea  &c.  Potus  feqvens 
fuit:  P/.  Refiduum  decotti  prffcripti  r  Pafiular.  minor.^iij.  Radic.Liquirit, 
raf  pj.  Semin.  Coriandr.ppt.%$.  Aqu  fontan.  t£  XXII.  Infufa  ftent  per 
horas  6.  decoquantur  poftea  ad  remanenti&m  lbXVl  Aromatifentur  Cina* 
mom  %iij>  d.  ad  V  pro  potu  ordinario.  Qyoniam  autem  JE%ro  videbatur 
pauloacrius,fequentidiluebat:  Radic.Chiiu^ij.Gramin  Paffular. 
minor.  %vj:  Aqu  fontan.  qf.  M.  F.  decoftio  ad  l6iv:  Aromatifetur  Cina- 
moim$j  d.aiVitr.  D.XXVIlLmaneindilucuiojejunushaufit:  iv.  Te- 
tebintb.^iy  ViteU.  $vor.  <y,  Mettk£\y.  Ducantur  invieem  in  Mortario 
marmoreo ,  donec  probk  mixta  fuerint,  adde  Vini  Malvatic  Aqu.  Parie- 
tar.  ll  Mifc.  ad  V.  Ea  die  aSWrfwt  h  porcione  fudorifica ,  &  aiiqvotics 
dejecit.  Cum deficeret  porns  ordinarius  5 fuppetente,  adhuc  fudorife- 
ro  ,  in  fuMidium  ejus  D.  XXiX.pr&icriptum  (eqq  r>.  LignifanSi  torno 
iemfi  \\y  Cortic.  ejwd.Ridic.  Chin.  aa\  f&  Aqu.fontan£Wxx.  Stent.  in  Ar- 
fuji<vie  per  horas  XII  in  ioco  tepido,vafe  probeclaufo,  tunc  additkPafful. 
whor/fyij.Ridi:.  Liquirit  raf  pji  Semin.  Coriandr.  ppir.  %&  Ft  DecoBiQ 
ad  remanentiaw  Vb  XVL  Aromatifeatur  Cinamom.  %iij.  d.ad  V.  Hocqve 
potu  tamdiu  ufus  eft ,  donec  fudoriferusiterumparandus  fuit ,  &  tum 
qvoq ve  potus  ordinarius  ex  refiduo  parabatur ,  ut  fupra :  hocque  iterum 
den(iente  ifte.rurfus ,&  fic  porrdi  D.ir.  Junii.  Pdulas  feqq,fumpfit: 
j^.  Pulverk  vancbymagogl  albi  ( h  e.  Mercurii  dulck)  g&.  Gumm.gutt.  gr. 
IX.  Terebwtb.  q.f  M.F.  ViluU  iVo,  IX.  Deaurentur.  Inde  femel  atqV€ 
iternm  dejecit  hac  die ,  & feqventi  ter  vel  amplius.  Dofis  pulverispan- 
chymagogi  eo  usqveau6ta,  qvoniam  antehacgradatimeo  usqveafcen* 
Tum  & vifum ,  iEgrum  hancdofia  facile  ferr^  po(Te.  D, 4.  Jun.  Utalter- 


De  Ukere  antlquo  in  Meatuurinario  feliciter  Curato.   4f 


nisdiebus&terutcretui^liqvorhicccprsfcripcus  :      Terebintbin.  lim* 
pidijf.  xirf.  Xitell.  ovoc  3Hij.  MeMt  $ij.  Xin.  malvatic  §&  Parietar. 
Equifit.  aa.  $j.  Mifc.  d.  ad  V.  Sumat  fub  vefperam , duabus  horis ante  cce? 
nam  altera  femper  die  ,  poftero  mane  fuciando.  D  6.  Junii.    Cccpit  uti 
inje£lione  feqq  tepide  per  fyring*m  maneac  vefperi  horauna  velalteri 
anteccenAm.       Aqu.  Equifet.  Agrimon.  Varietar.  Viantag.  aa.$iS.  McUk 
rofjt.  ^vj.  Sief.  albifmeopio  £  /.  iabflerjionk  blandiorls  cauia  ab  initio)  Mifc. 
Quia  tamen  ablterlio  levior  videbatur ,  quam  puris  copia  &fordesul- 
cerispoltulabant ,  hocce  ufus  eft  :  w.  Aqu.  Varietar.  Equtfet  aa.liiti.  Aqu. 
Fl<uitsg.$i$.  Mell.  rofat.  gx.  tJM.    In  hac  mixtuni  diluat  Unguenti  AZgj- 
ptiaci,  qvancumrerreadfenfum,  fineinfigni  dolore  &mor(u  poteft  ;  in 
cum  finem  pnefcriptum :      Unguent.  Mg^ptiac.^.d.adOft.    Et  hsec 
d.X.  DieXl.    Purgatus  iterum  :  yi.Vulveris  pancbymag.  alb.gB.  Gum. 
Cutt.gr.  XI.  Cum  mucilag.  Gumm.  Tragac.q.f.  F.PiluU No.lX.  Deaurat, 
d.adfcat.    Potentius  quam  prjecedentcs  operabantur  per  vomitum  & 
perlecelfum,    Eodcm  &  feqq.diebus  incepit  uti  candelis  exLmplaftr. 
di  Ranis  Xigon.  cumMercur.  paratis ,  poft  injeCtionem  in  Urethram  inden- 
do ,  &  qvamdiu  rleri  potefl: ,  retinendo  ,  tempore  mitiionis  extrahendo, 
&  hac  finita  iterum  reponendo.    Quia  veromollioresnimis  videban- 
tur ,  &  a  Chirurgo  minus  commode  paratae ,  poftea talibus  ufus ,  r>  Ctre 
%iv.  Terebinth.      Spermat.  Cet.  3/.  Liquefiani  una,  pojtea  fenfim  infptrgc 
pulvtrtm  fubtiiijfimum  fequentium    V-lumbi  ufli  ac  loti ,  Tutu  ppt  Lapid. 
calamin.ppt.aa.  5/.  F.  IntinUio  ftli ,     trabatur  per  cannulam  aut  ferrum 
foraminulentvM  F.  CandeU  ut  artis  esl  crajfitie  catbeterk.    Ciim  &  hac 
molliores  &  fragiliores ,  qvam  ex  re  foret,  juftus  eft  Pharrnacopceus  in 
carum  concinnatione  addere  aliqvid  picis.  D.XIII.  XIV.  &  XV.  funa- 
pfit  fub  vefpcram  duabus  ante  ccenam  horis:  %L.Aqu.  Varietar.  Equifet. 
ga.  lj.  Xini  malvatie.      Xitell.  ov.^j.  T crebintb.  5ir>.  MeUk  ^iij  Mifc.  pro 
iofu  qvx  alvum  &  urinam  potentermovit.  D.  XV.    In je£tio  reddenda 
cflficacior :  Talis  itaqve  prxlcrir  ta,  qvaefimul  praeter  vim  abftergendi, 
conlblidandi  qvoqve  lacultate  praedita:  &.Raaic.  Liquirit.  ^iij.  Herbar. 
Sanicul.  Mcotian.  aa.  <j*fi$  Abfjntb  Agrimorr.  Card.  bcned.  Plantag.  aa.  Mj. 
Summit.Centaur.  minor.  pij.  Kofar.rubr.  pj.  Lupinor.  contufor.^ij.  Cortic. 
fabar.  %iij  M.  F.  DecoSio  in  Aqufontan.  partib.iij  &  Lixiv  part  i.ln 
Calatur.  \  ix.  folve  MtU.  rofat.  Sjrup.  de  Abfjntb  aa.  $vj.  M.  ad  X.  Tem- 
^pore  ufus  mifceatur  qvoqve  Unguent-  jEgjptiacum,  uti  fupra  D.  6.  Jun. 
D.XIX  tt.Pulv  panchjmag.alb.  :,ij  Gumm.Gutt  gr  Xl.Mucilag  Gumm. 
Tragac.  tx  Aqud Rofar.  q.  f,  M.  F.  L  a.Pilu \£  x  o.  IX.  Dtaurentur  ac  funnn- 

D  *  tUTf 


%%  Ofervatio  XHt  

tarundvice.   Idem  inde  effe&us ,  qvi D,  i !.  fecucus  eft.   Eodem  die 
adrobur  parcibus  ulceratis  conciliandumexteriusjuffus  eftcal  ide  inun- 
gereRegionem  Perinxi ,  ubi  Paraftacae  ficae  :     llnguent^  Martiat.£iij. 
Ol.  Abfynth.  Cydonior.  Mafticb.  aa,  %&  Mifc.  lltatur  calide.      Sub  vefpe- 
ram  pafius  EphemeraeFebris  paroxyfinum ,  cum  horrore,  fiti ,  Sccalore 
infigni,  uc  &  feqvenci  die  mane.    Inhancrem  bibicduobus  hauftibus- 
Julepumfeqq.    i^.^qu.  Cichor.  Fragor.aa,£ij  Syrup.Citr.  Granat.aci- 
dor.  Sevber.  Violar.purpur.  aa.      Spirit.  Vitrioli  adfuavem  acidit,  q.  f. 
Mifc.  ad  Vitr.    D.  XX.  fxpe  bolum  caftaneas-  raagnitudine  de  feqvenci 
mixcura  fumpfic :  r>,  Lonftrv.  Rof  rubr^vj.  Citriy  Rcob  Ribiumaa.  $8. 
Syrup.  granator.  q.f.  CMifc,  F.  Ele&uarium  ad  formam  Opiat*.     D.  XXI, 
denuolumpficpilulas  Die  XI.pra>kripcas,cum  fimili  operacionis  effeftu. 
Pulvis  feqq.  inje£Uoni  incerea  continuaca?  mifius ,  ad  vaiidioremulceris 
ablterfionem:  %i.  Radic.  Ariftol.  roiund  Ver.Biii8.  Alols  fuccotrin.% 
tiyrrh.  9*78.  Mifc.  F.pulvis  tenuijfimus.    D.  XX  V  ii.  purgacus  eft  ex  pi- 
lulis die XIIX prxfcripcis.    Ince  im  puris  excretio  fucceflive  valde  mi- 
nuebacur :  hincD.XXiX.  coniolidationiscausainjeftio  feqvens  in  ulum 
vocaca:     Rad.  Confol  major.       Biftort.  TormentiH.  aa.  $18.  Liquirit. 
%ij.  Herhar.Sanicul  Pyrol.  AlchymiU.aa.  mj.^Atgrimon.Parietar.  aa.  <JM8. 
(abfterfwnisgratid)  Flor.Rof.  rubr  pij.  Salauft  Malicor.aa.5i8.  Deco- 
fuantur  inaqu£  extinBionkfabrorumferrariorumq.  f.  In  Colatur*  ^viijfoU 
ve  Trochifc.  alb.  Rbat.fine  opio%ij.  Ocul.  69.  ppt.  Boli  Armen.  ppt.  aa.  $ij. 
Gampbor.  9$.  Syrupi  de  Plantagin,  lj.    Spiffus  fuic  Liqvor,  qvi  camen 
calefa£tus  Syringam  facile  permeabat.    Vena  interim  adhuc  bis  fefta 
fuic ,  ulcimd  eciam  Poplicis  finiftrh    Tandem  D.  XXX.  Curam  .riniit ,  6c 
fefe  libero  icerum  aeri  commifit  :  fenciens  tamen  conatum  qvendam 
cgerendi ,  ab  humoribus  acribus ,  irricancibus  vim  Inteftinorum  expul-  1 
tricem,feqvenshaufitd«  VI.Jul,     Syrup.  Rofar  fol.  compofit.  cum  Rhah. 
K*Agar.%$ Senn.%U8.  Aqu.  Cichor.  $vj.  Aqu.  Cinnamom,  gf,  M.  Copio- 
fiflime  dejecit.    Hinc  perrexit  adhuc  in  afu  candeiarum ,  &  Bafiiea  di- 
fceffurusfeqq.  adhucmedicamina  accepit  :  y  Saccb.rofat.tabul.pj  Ra- 
dic.  Confolid.  majoris  ficct  ^iij,  Ocul,6^  ppt.^j,  Lor.U  rubr  ppt.SantaL 
rubr.pulverk.aa.  9/.  M.¥.  pulvis  tenuijfimus  d.  ad  Scatul    Ad  internam 
confolidacionem  firmandam  fumat  inde  jcjunus  cum  pani  >  Cv>ftiin  vino 
albo  macerati  buccella,  cochleare  circicer  plenum,  fk.  Oki Hypericonk 
%iij.  Terebinth.  Bj.  Emplaflri  ftyptici  *M4  M  F.  Linmentum ,  qvo  canoelas 
inungac,locoimmiffurus.  v^t.Aqu.  aluminof  %ij  PUntag.  Brunell:  Sanicul. 
Pyrol.  aa.  \j.  Irocbifc.  alb.  Rbas.  Bii8.  Lapid*  h&matiU  5tf.  Tut.  ppt  9j. 
tJMifc,  ai  Vxtr.   Ucatur  cepide  cum  fyringa, 

OBSER* 


&VJLT 


De  Afrarago  laticauli. 


3* 


OBS  LRfJTlO  XIK 

Dn.  D.  GEORGII  DHTHADINGII,  SEN. 

De  Afparago  laticauli. 

ANno  M.  DC.  IIC.  Gullrovii  Afpargus  Jaticaulis,  infolitse  figursc,- 
progerminavit;  cujushic  figura,  minori  typo  exprefla  .  proponi- 
tur  ;  cum  vera  ejus  altitudo  d.  ig.  Junii  tres  pedes  Rhinlandicos  & 
novcm  digitos  zqvaverit.  Cacterum  Figura  I.eundeme  terra  primum 
erumpentem ;  Figura  II.  ukerius  excrefcentem  prxfentat.  FlG.  L  8t  II. 

SCf/OLrUM. 

Uod  in  Animalium  gcnore  non  aded  rard  obfervatur ,  ut  gemelli  in 
V^unum  corpus  coaiiti  exciudantur,  idem  in  Vegetabilium  qvoqve 
ordine  haud  infreqventer  fieri  notum  eft ;  id  qvod  etiam  Plantac  fafciattf 
five  caule  latiore  praeditc?  teftantur,  qvas  interdum  ex  duabusplantis, 
mediante fucci  nutritii  extravafatione  concrefcereminus  dubito :  qvam- 
visfinehac  etianr,  &  potifiimum,  ex  fbrtuitonaturx  Jufu  id  contingere  ; 
caufamqve  in  ipfa  feminali  marcria  delitefcere  verifimile  videatur  :  Ict 
qvod  in hoe  qvoqve  A fparago  Jaticauli locum  habere  arbitror.  Uti  enim 
in  gemelKs  connatisnon  femper,  imo  rariffime  dtiorum  fcetuum  facla  vi- 
olenta  colffio ,  &  hinc  fubfeqva  concretiolocum  invenit,cum  intimior 
ac  tanta  faepe  tenellulorum  horum  corpufculorum  unio  deprehendatur, 
qvx  absqve  eorum  interitu  mihime  fuccedere  qveat,  prxlertim  ubi  du- 
plicato  taii  in  corpore  unicum  nihilominus  cor  ccmparens ,  impo/Tibi- 
lem  caufx  externx  violcutiam  ar^uit ,  ideocp  iplb  in  ovulo  materao  info- 
litam  iftam  partium  difpofirionem  prxextitifTe  evidenter  evincit :  ira  in 
Afparagi  hujus  radice  eam  parcicularum  feminalium  a6plarrr>  c^ircnr- 
fum  ,  &  dilpofiticnem  adfuiffc  conjicio ,  qva:  deinde  in  germinationt 
lefehuncinmodum  ex^  licare  ckcaulem  latiufculum  ,  in  qvonullacon- 
I  cretorum  duor.sm  caulium  veltigiacomparcnt,  producere  potuerunt. 
Non  abfimile  qvid  flatuit  Nobilift!  Dn.Scbelbammerus  nofter  Dec  2  Lphem, 
barum  Ann.  6  obfiio  marerKC  feminalis  abundantiamarguens.  Hu- 
midam  etiam  aeris  temperiein  multum  ln  proferendis  plantis  laticauli- 
buspoflecontnbuere ,  facile  D-  Tbom£  Ikirt holim  adlentior ,  a  qva  nem- 
pe  tum  aliorum  in  plrntis  monftrorum ,  cuminprimisMalvac  falciatar, 
qvam  defcribit ,  ortumin  Voi,  f ,  Ad.  mtd.  Hofn.  obf  irp.deduxit:  qvin 

&i;>(e 


tl   ^    ObftrvatloJUP^  _  

&  »pfc  Anno  1.592.  qvi  plurima  humidita.ee  ,  atqve  Vere  imprimis  & 
iEfUtecrebris  pluviis  nobis  moleftus  erat,  prseter  copiolum  variorum 
fungorum  proveatum,  diverfas  paflim  plantjas,  qvas  lnter  "Genifta  Hh 
fpanica,  Linum  umbiiicatum  &c.  fafciatas  obfervavi  3  lienimrnaere > 
ejuscg  fobolepluvia,  fpiricuofae  mulcae  lateant-parcicute,  maior  ralium 
ab  ea  crebrius  deplua  »  alicubi  confiuxus  ac  concentratio  qvd  mmus 
.contingere  qveat,  nihil  obftat,  qvae  .deindeafpincu  plantx  infito  agi- 
tacae ,  non  cubulos  tancum  obyios  mag^s  extendere,  fed  novos  etiam 
fabricare  valent,  Caeter&m  Afparagi  hujus  radix  utrum infeqvente  an- 
nonovum ejusmodilatumftolonemprocruferic,  non  conftat:  DeCo- 
rona  qvidem  Imperiaii  fic  cii&a,  qvae  pras  aliis  platttls  huic  vitio  veHu- 
xuriei",  tamqvo&d  caulis  Jatitudinem,  qvam  florummuicicudinemex- 
pofitaeft,  notatCarolus  Clufius  Hift.  plani  ttb.2.  cap.  1.  (&  cum  eo  Cl. 
D  Job.  Sigism.  Ehbolzius  in  Flora  CMarcb.p.  1 16.  qvod  apud  nos  etiam 
eveniffefcio, )  eandem  feqvente  anno  ad  ingenium  redire,  caulemcg 
rotundumproferre  j  qvodindiverfis  qvoqveLilii  albibulbiscontigiflc 
recordor  ,  in  praememorato  tamen  Lino  c.ontrarium  accidere ,  femen- 
qveab  eodemfafciato  qvotannis  colle&um  novasfoboles  fimiliter  fafcia- 
tasparcurire,  ficcgvicium  hoc  in  oftavam  usqvegenerationem  jamde- 
fcendiffe  deprehendo:  Num  in  Pifo  comofo  Johan.  Bauhini,  qvod  in 
fummitate  latum  caulem  oftendit,  idem  eveneric,  nefcio,  mihi  fane 
cum  primum  Anno  J69i,eflet  transmiflum,  caulem  iftumamplrorem 
non  protruferat;  cujus  tamen  femen  infeqventeanno,  calemplantam 
laticaulem,  &  fic  reliqvis  (uccedencibus  qvoqve  annis,  largicumfue* 
jat,  h©ctamen  Anno  iyoo.prioremfaciemdenuo  induerat. 

(L.Scbrock.) 

OBSJER  VATIO  XVI. 

Dn.D.  JOHANNIS  GEORGII  GRUBELII* 

JOe  Afaniaco  curnto. 

MAniamhorrendumefls.affe&um,  necpauciscedere  remcdiis, fed 
adplures  feexcendere  annos  fatisnotum  eft  Medicis.  Paueis  ca- 
men,Deo  bened.ame  curacum  remediis :  Juvenem  a^.annorum  Mich. 
©)renfnet)  £el)n  Neoftadii  ad  Orilam  Anno  U7s*  Fcbr.  qvi  jam 

tum  18.  feptimanis  eadem  maniaatrocifTima  laboraverat,  qviqve  manibus 
pedibusqve  vinttus  jacebac  in  terra,  nealioslaedere,  veftcsqvefaas  dila- 

cerarc 


De  Manlaco  curato. 


cerare  poffet,  apparebit  ex  feqventibus.  Et  qvia  res  apud  illum  erac 
angufta  domi ,  furorem  illius  opiatis  confopire  itudebam  appofitis : 

Sirup.  papav.  errat.|j.  Laudan,  opiat.  gi\  IV.  M. 
Externeverdfeqvens  unguentumapplicarejubebam : 

Unguenti  fomnif  ufit,  §ijg.  ol.  papav.  expreff.  5j.  Extracl  opii  gr, 
I V.  M.  f.  1.  a.  Unguent.  temporibus  applic, 
His  vero  incaffum  adhibitis  ad  vomitorium  fui  transgreffus : 
r:.  Afar.  rad.  pul ver.  Jj.  Mercurii  vitx  gr.  ij.  M. 

qvod  fuum  probe  fecit  officium,  cuiad  viresreftaurandas  hanc  pracfcri- 
ptzpocionem: 

V.  Aq.anagallid.  la<9uc.  borrag.  bugloff.  papav,  errat.  an.fj.  magift. 
anodyn.  gr.  VII.  Sirup.  fl.  tunic.  rub.  idxi ,  papav.  an. §i$. 

M.  Hac  ufurpaca  ferocia  illiusfuic  mitigata,  cui  d.ig.Febr.  Sirupum 

prxfcripfi  feq. 

ik.  Extraft.  theriac  Laud.  opiac.  an.  gr.  iij.  Sirup.  papav.  errat. 
|i3.  M. 

H6c  duabus  vicibus  recepto  paulo  melius  fe  habere  vifus  fuit  patiens* 
inde  i.  die  Martii  jisdem  fere  remediis  opiatis  continuavi,  qvaie  le- 
qvens  erat; 

Aq.anagallid.laftucpapav.  errat.an.     Extraft.  theriac  gr,V. 
laudan.  opiat.  gr.  iij.  Sirup.  papav.  errat. 3 j.  M. 
Hifce  delirium,  praemiffo  tamen  vcnzfe&ione  prius,  utplurimum  fuit 
fopitum.    Inde  ad  purgantia  fed  progreffum ,  inter  qvae  erat  primum : 
&♦  ExtraS.  heilebori  nigri  gr.  XV.refin.  jalap,  gr.ij.  Sirup.rof.fo- 
luc.frM. 

Cui hanc  die  feqvente pnefcripfi  potionem  alterantem : 

&. Aq  fl.  borrag.  anagallid.  an.  ^ij.  Sirup.  borrag.  bugloff.  an.  £|3-  Sir. 
roi;  (olut  M. 

Hacaffumta,  magis  fe  fublevatum  cffe  putabat.  Ut  vero  reliqvias  mali 
planeexpellerem,die  9.  Marcii  (eqventem  potionemprxlcripli: 
&.Aq  fl  hyperici,anagallid  borrag.  bugloff.an.  JP.Extraft.hellebor. 
nigri  9j.  lap.  laz ul.  ppt.  gfi.  Sirup.  violar.  borrag.  an.  f>&  M. 
Hifce  adhibitis  feliciflime  rediitadfe,  pannificii  munus  optimeperfol- 
Dec.  lll  ^nn.  VIL  gjf  VIII.  £  vit , 


34 


Obftrvatio  XP\ 


vit  ,&pauI6  poft  cumfponra  inivitconjugiumfeliciffimum.,  Hanc  er- 
gd  veram  maniacos  curandi  methodum ,  eamqve  breviifimam  efle ,  non 
lolum  exboc  ,fed&ex  feqvente  feiiciter  curatoapparebitmaniaco. 

Cum  eodem  anno  die- 1 o.  Augufti  ibiciem ad  alium  juvenem  2 f .  an- 
norum&unicum  parentum  fuorum  frlium  nominegfeffo^mann  accede- 
rem  ^illum  Rttafc^  ferccis  maximaqve  atrocitate  faborantem  deprehen- 
di ,  qvi  ex  eadem  .ratione  parentem  fuum  interficere  teatavit ,  fed  hic  fi- 
lium  fuumfiaperans,nefcit,qvidconfiiii  fit  capiendum  ?  &  tamdiuillum  in 
hypocaufto  conclufum  tenet,  usqve  dum  ilium  vifito,  qyem  torvis  ocu- 
liSjfacie  rubicunda  &  maxime  delirantem  deprehendi ,  cui  mox  hanc 
potianculam  anodymm  prxCcripft  f 

A.q.  anagaliid.  hyperici  aiwlij,  papav.  nymph.  an.     magift,  ano* 
dyn.  Mich-  gr.  FH;  Sirup.  nymph.  papav.an. 

M.  qv&  per  intervalla  adhibeatur.  Hac  ufurpata  melius  fe  habuit  adeo, 
ut  parentes  fuerint  perfvafi,  filium  penitus  efle  rellitutum ,  fedmalum 
de  novo  incrementum  fumens  diei9.  Auguft.iterum  meum  impiora- 
runt  auxilium ,  cuihanc  praefcripfi  mixturam  ; 

Eflent.  flor.  hyperici ,  anagailid,  an.  3i3*  Spir*  Nitri  dulcis ,  Spir*. 
Vitrioliduk.an.gij.M. 

qvx cerevifhe  inftillanda  &  pro  lubitu  ebibenda,  qva  adhibita  re&e  f  e  ha- 
buit.  Exinde  parentes  kerum  de  filii  fanitate  maxime  exhilarati  fue- 
runt.  Unico  enim  remedio  fi  medicus  tanti  morbi  ferociam  radicitus 
extinguere  potuiflet  >  illis  fuifTet  gratiflimus,  nilqve  niftmagna  enco- 
mia  &  grates  meruiflet  pro  more  hodie  fuperiores  inter  &  inferiores 
ufitato.  Verum  hoc  cum  tertia  vice  rediret  malum  die  19.  Septembr. 
ejusdem  anni,  meamde  novo  impk>varuntogem,cuipi^mifsaven«(e- 
£tione  feqventem  potiunculam  praefcripfi ; 

&.  Aq.  nymph.  anagallid,  hyperici  an.  ^j.fl.  papav.  errat.  borragin» 
an.  %S.  magifterii  anodyn.  Mich.  gr,  Vil,  Sirup.  papav.  errat. 
nyraph  an.  §&  M. 

Hac  adhibita  melius  fe  habuit  patiens ,  cujus  affe£rus  faburram  expur- 
gandam  feqventem  nodulum  non  fine  commodo  praefcripfi : 

Fol.  fenn.  f.  ft.  rad.  hellebor.  nig.  ppt.  gj.  rad.  polypod.  Jiift 
Tartari  Vitriolati  gji  flor,  hyperic,  borrag.  buglofft  an#  p,  u 
fem.fceniculigij, 

Inciia 


P-3s 

JtJ-  XKIII 


Obfervatio  XV).  DeFefoiJf>uartanamutationeacrsscuMa.  3f 


Incifagroff.mod,  D. qvx  infufa  ftent  in  loco  calido,dc  qvo  deinde  ali- 
qvot  dies  bibatur,qvo  adhibito  fuit feliciterDco  bened.curatnsvmaa- 
fitqve  impoflerumfanusatqve  incolumis. 

OBSERVATIO  XVI. 

Dn,  D.  JOHANNIS  GEORGII  GRUBELIl 

De  Febri  Qiiartana  mutatione  aerts  curata. 

CUm  Altenburgi  freqventarem  SchoIam,temporeautumni  pernoni- 
meftre  fpatium  exdixta  peiTimafebrecorreptus  fui  qvartanainter- 
mittence,  qvx  licetaiiqvoties  ex  remediorum  ufu  videretur  eflTe  curata» 
rediit  tamen  femper  cum  vehementiore  paroxyfmo.  Inde  incafTum  ad- 
hibitis  omnibus  remediis  in  patriam  me  confcrre ,  aerisqve  mutationem, 
qvam  omnes  fere  medici  in  hac  febre  maxime  commendant,  in  mefu- 
fclpere  fui  perfuafus,  neqve  hoc  irrito  conatu.  Vixenim  eoredien- 
ti  mihi  paroxyfmus  ita  mitis  apparuit,utvixilliusprxfentiaameFuerit 
percepta,  qvi  die  qvarto,  Deo  annuente  ,  penicus  evanuit.  Itainme 
latis  fui  expercus  veritatem  Hippocratis  lib,  i.  Aphor.  2  5 .  AZjliv£  quar- 
tan^\  diccntis  ^maxlmampartem  fiuntbrevcs  \  autumnales  verblong*,  ma- 
ximetfuc ,  qu£  proxime  abfunt  ab byeme.  Cum  enim  omnes  intermitten- 
tesoriantur  ,tefteKneffelio,  exobftruclionevenarum  la6tearum&du- 
ftus  thoracici  Pccqvetiani,  de  q  vo  in  diflertationenoftra  de  Duclu  chyli- 
fero  Pecqvetiano,  Refpondente  Johan.  Hadriano  Slevogtio ,  jam  Pro- 
fefforepubl,  in  Academia  Jenenficeleberrimo,  paulo  egimus  prolixius; 
Tempore  vero  hyberno  exdem  obflru&iones  non  apteremoveri  pofc 
fmt ,  qvia  cutis  pori  plurimum  funt  obftru&i ,  per  qvos  alias  materia  pec- 
cans  in  (udoris  formapoteft  expelli  ,facile  liqvet  ,cur  Hippocrates  au- 
tumnales  qvananas  vocaverit  iongas  ;  xftivas  vero  maximam  partem 
breves  ob continuam  fcilicet  macerix  vifcolx  a  calore  inftitutam  refolu- 
tionem&per  fudoris  expulfionem.  In  his  vero  omnibus  obflru&io- 
nem  venarum  la&earum  du&usqve  thoracici  adeffe,ipfius  febris  infuitus 
horrorqve  maximus  prxcedens  fatis  ponatnobisob  oculos.  Indorfo 
enim&  circa  renum  regionem  imminente  paroxyfmo  fentiri  horrores 
ratentur  omnes.  Hic  nobis  in  his  deficiunt  rationes.  Qyamdiu  enim 
nateria  vitiofa  hxrct  inviis,  nec  a  natura  agitatur  dcin  cor  infunditur» 
am  diu patientem  bono animoeffe,  nullum lentire calorem r  gorem  auc 
iiudillumvexarelymptomadeprehendimus.    Hacverdcommota  fta- 

E  z  tim 


Obfervatio  XVI. 


Um  adeffe  lernam  malorum  ,  pandiculationem,  frigus  arqve  calorerrt 
qvocidie  obfervamus.  Pro  materiacigitur  diverficace  nuncvifcofitate, 
acredine  vel  acidicate  peccantis  &in  viis  primis  ftagnantis  nunc  qvoii- 
dianam ,  tertianam  vel  qvartanam  excir^ri  febreki  cum  recentioribus 
mericd  ftatuim us.  Sic  toties  paroxyimurn  anticipare  horam  videmus , 
qvoties  erraca  commictuntur  in  vi£tu.  Econtra  li  segroci  fuerint  ab« 
ftemii&parcius  alimentarecipiiunt,  tunc  intermiffionem  febris  etiam 
percipiunt.  Ita  unicum  vomitum  in  principio  tertianae  faepius  eradicaf- 
ie  febrem  nobifcum  obfervavic  clarifT.  Waldichmidius ,  &  itudiofum  vi- 
di  Jense,  qvi  a  primo  tertianae  infuku  ad  fecundum,  jejunando  febrem^ 
profligavit 

scholium 

AErismutationemin  curandis  morbis  plurimumconferre,qvotidiana 
fatis  docet  experientia.     fmd  fingulis  regionibus  fuasfere  infenfiies 
efle  emanaciones .  qvas  Gneci  ihomxBiotA  vocant,  morbifatis  demonftrant 
endemii  feu  locum  aliqvem  freqventer  occupantes.    Sicfebrem  Hun- 
garicam  vexare  Hungaros ,  Polonos  Plicam  Poionicam,  Anglos  fudorem 
Anglicum  &  Syros  febrem  Alexandretam  diftam,  obfervamus  indies, 
Neqve  Cairus  ipfiusprovinciaB  caput&  celeberrimum  emporium,ab  hac 
lue  eft  libera ,  fiqvidem  qvotannis  febrepeftilentiali  ab  hyeme  ad  aefti- 
vum  iblftitium  miferearrligitur ,  qva>  tamen  ad  primum  Nili  incremen- 
tumcefTaredicitur,  Ita  Romani  phthificos  &  althmaticos  ad  Tabias  lo- 
cum  ficci  aeris  &  fereni  in  Campania  prope  Vefuvium  relegare  folebant , 
ubi  fulphureae  montis  exhalationes  ad  fanationem  plurimum  confere- 
bant.    Aliis  qvorum  vires&rationes  longinqvam  navigationem  fere- 
bant,  ferenurn  iEgyptiaerem  commendabant.    Ita  Marcus  Venetus 
c,  ^3.duarum  in  finu  Arabico  infularam  meminit,qvarumalteraa  viris 
folishabitatur  ,  afoeminis  tantum  alcera,  qvodaiterutraincolisalterius 
fit  peftilens.    Sic  notum  eft ,  qvod  Lufitani ,  qvi  infulam  St.  Thomae  in 
litore  Africae  occidentaH  fuh  ipfo  jEqvatore  pofitam ,  incolunt,  raro 
qvinqvagenarii  evadant ,  cum  iEthiopes  tam  advenae,  qvam  indigenae  ad 
centefimumaetatisannurn  perveniant.    In  Indiaevero  litoribusnimium 
crebro  occurrunt  loci  peflilentes  immanesqye  morbi  indeortL  Ma- 
laccaqvidem  opulentaelt,  atfitu  humili  infelix.    Bantama  Javx  ,Pedir 
Sumatrae , Mozombjqva  merces  qvidem  eximias  praebent;  atnonfine 
\itaepericuIo  petendas»    Deniqve  ubicunqve  nafcitur  piperaerem  mi- 
nus  falutarem  expe&es.   In  inlulis  qvoqve  iftius  tra£ius  nonnullis  ea 

eftfofi 


Ohftrvatio  XI V/.  De  Flatu furiofo  ladis  ufu  enrato*  |J 


efl  foli  effluviorum  mal  tia,  ut.*dvenis  terrx  infiftere  fit  periculofum  ; 
humi  verd  doimire  lethalc.  Jnde  incolae  penfilibus  tanti.m  domiciliis 
uruntur.  Econtra  Cieta&  H> bernia  hominibus  falutares,  venenata 
animalianonalunt.  ItaFr  fiiscum  Danis  &  omnibus  maris  Bakhici  ac- 
colisnimis  famil  arcm  eflfe  fcorbutumjLuem  VenereamGallis&Italis 
Gemuiiam ,  fatis  notum  eft, 

(  Dresdi  Augujiam  Vind.  d.i.  Jan.  An.  1699.  mijf*.) 

OBSERVATIO  XVIL 

Dn.  D.PHILIPPI  FR AUNDORFFERI. 

De  Flatu  furiofo  laftis  u/u  curato. 

\7  Ir  Podngricus&calculofus  ,ante  annos  circiter  duos  tympanlticus 
feftus,  (ed  tunca  me  curatus,  proxime  incidit  in  fiatum  furiofum , 
(Nakir  vocant)  qvo  per  omnes  corporis  partes  ,  meatus  ,  cavitates, 
imo  etiam  venas  atqvearteriascum  impetu  tranfeunte,  adeo  doloribus, 
vigiliis,  inqvietudinibus  ,  conftipatione,inappetentia,  fiti  &c.  debilita- 
tus&exhauftuseft,utjam  jam  depofitus  videretur  ;  medicamentis  five 
purgautibus,  five  aperientibus ,  five  carminativis,  five  ftomachalibus, 
five  praecipitantibus,  five  (udoriferis ,  five refrigerantibus , fivedeniqve 
cordialibuspro  varia  afte&us  facicpraefcriptis  ,nec  qvidqvam  folatii  af- 
ferentibus.  Huic  tandem  ;  perpendens  fermentum  cjvoddam  irreqvie- 
tum  &per  totum  qvodammodo  corpus  diffufum,  idc£  probabiliter  aci- 
dum  adefle,  qvod  forte  Jadte  copiofius  hauftoconcentrari  ,  figi ,  pracci- 
pitaricp  poilet,  lacbubulumco<Sumca!icfefumendumfuafii  &ecce!  di- 
ttum ,  faftum  :  affumplit  per  feptem  dies  continuos  prsefcripto  modo 
lac&qvidem  qvotidie  ad  Iibrastres ,  die  verb  oftava  medicamentum 
purgans  ebibir ,  plurimacjve  fcvbalaalba  per  alvum  dejecit ,  &morbus 
nimiumqvantumimminutusefi: ;  cominuavit  lacper  alios  feptcm  dies, 
&mcdicamentum  purgans  fubjecit  j&ficetiamtertia  vice,  atqveffger 
plene  convaluit» 

OBSERfATlO  XVIIT. 

Dn.D.PHILIPPI  FR  AUNDORFFERI. 

.  De  liwmento  ad  Serpiginem  euporiflo. 

A  D  Scrj  i6ines ,  eriamrebelles  &  contumaces  citd  exftirpandas-,  im<$ 
x\  unid  inundtione  delendas  effitaciflimum  eft  linimentum  ei  GruJin* 
gio  defumptum ,  q  vod 

E  5  *,Gum, 


39  Obfervatio  XIX, 

Gum.  Tragacanth.  in  aq.  plantag, 
fcluc.  gj. 

aluminis 

Mercuriifublimat.  ana,gj. 
M, 

Id  gvodegomukoties  probavi,&nunqvamnonprobatumreperi. 
OBSERVATIO  XIX. 

Dn.  D.PHILIPPI  FRAUNDORFFERL 

&e  muLiere  nunquam  in  <vita  fua  menfes  experta , 
&  nibilominus  fcecunda. 

r^.Ommunis  Sententia  eft,  &  Clariilimus  Sennertus  Tom.4.  Iib.4, 
^  part,  2.  fe£t.  4.  cap.  2.  docet :  fuvencuU ,  g«i£/#  wzew/W  nondum  ftuxc- 
mniy  £2?  feminx  feniores ,  t^i£«*  /arw  rwe«/ftf  deficiunt,  ut  quibm  menfcs 
ob  morbofam  aliquam  conftitutimem  fupprimuntur ,  viragines  ,  qu<e  venas 
uteri  angufta*  bahent  omncs  omnino  foemind  quibm  Sanguinis  adfoetum 
formandnmnecejjaria  copia  deeft ,  non  concipiunt  &  Hippocrates  lib.  de  fte- 
r  ilitate  Arg.  4.  addit :  Si  verb pauciores  quam  debeant  menfes prodeant ,  ne- 
que  fic  prtgnans  fit.  His  tamen  non  obftantibus ,  vivit  in  hac  urbe  foe- 
mina ,  qvae  non  tantum  finc  ullis  pneviis  menfibus  fex  viv«ciffimas  proles 
eft  enixa,  fed  qvae  nec  usqve  ad  prapfens  tempus,  in  qvo  trigefimum  qvin- 
tum  «tatis  agit  annum,  di&um  fluxum  eft  perpelfa-;  imo  qvse  ipfiilima 
contraHippocratemqvilib.udemorb^mulier.arg  g^notat:  Poftpar- 
tum  plerumque  fan£  muliericontingit*  utpoftpueU&  partum ,  in  quadraginta 
duobns  diebus  diuturniffima  purgatio  fiat ,  extra  periculum  autem  eft  etiam, 
fi  viginti  quinque  diebus purgetur ;  poft  mafculi  verb partum  purgatiodiutur- 
nior  fit  in  triginta  dicbus,  extra  periculum  etiam  eft .  qu&  vigintidiehus  coh- 
tingit ,  nec  Lochia  unqvam  ultra  24.  horas  habuit,  neqve  propterea 
minimammoleftiam  aut  valetudinis  jafturam  perfenfit. 

OBS  ERVdTlO  XX. 

Dn,  UPHILIPPI  FRAUNDORFFERL 

D.e  altero  tejiicu/o  deficiente* 
XnO(cohicPrarnobiJemPuellum,qvianativitateunum  tantum  tefti- 
Cttlum  eumcp  dextrum  obtinuit ,  altero  Iiniftro,totaliter  deficiente  j 

Verum 


Obfervaiia  XXI.  Bepupillk  ocuUrum  cordiformibus.  39 

Verum  q  vod  nutura  in  numero  negavit, iterum  in magnitudine  compen- 
iavit,  eftenim  tefhculus  dexter  duplo  major,  qvam  pro  praefenti  setate 
effe  deberet. 

OBS  ERVATIO  X  X  /. 

DrnD.PHILIPPi  FRAUNDORFFERL 

De  pxnillis  oculorum  cordiformibus. 
l^TOn  ita  pricLm  puellam  qvinqvennem  febre  continua  laborantem 
c u ra vi ,  q \  2  a  n at  L\ :  ti it< :  p  u  pi lli s  oc  u  1  or um  co rd  1  form ibus ,  i d  e fl  fl - 
guram  qva  pidores  cor  notare  lolent ,  perfe&e  referentibus,  prscdita 
erati  cajterum.rcde  ,dillinde,  clareo^  videns. 

OBSERVATIO  XXII. 

Dn.D.  PHILIPPI  F R AUN DORFFERL 

De  Juvene  fupra  finijlrum  Hjpochondrium  caput 
hiforme  habente. 
A  Dduflus  eft  nuper  in  ha-nc  Civitatem,  publicorg  fpeftaculo  expofi- 
tus  Juvcnis  ,  ledecim  circiter  annorum  ,  Nacione  Italus  ,  qvoad 
reliqya  bene  formatus  ,  a(t  a  primo  ortu  fuper  hypochondrium  fini- 
ftrumcaputinformeproprio  fenfuStmotu  prxditumhabens ;  Magnitu- 
do  hnjus  capitis  erat  utcunqve  jufta ,  oculi  claufi ,  palpebris  &  ciliis  te- 
£ti,  &  plerumqve  humore  qvodam  lachrymas  referente  madidi  ;  na- 
fusnuJius,  (ediliius  loco  duo  fubmento foramina;  osclaufum,  per- 
verfum;  labia  diltracta,  irrcgularia  ,  horrida  j  dentes  flne  ordine  di- 
fperfi ;  capilii  longi ,  nigri ;  prxter  capuC  etiam  coilum  &  una  ex  ciavi- 
culis  le(e  obfcuro  modo  prsefentabat;  item  pars  peftoris  mamiilarum 
notis  con(picua.    De  hoc  capite  &  reliqvo  eidem  adharrente  corpore 
non  nulJxlolemries  qyxfhonesmoveri  poflunt,  deqvibus  alia  viee. 

(Brurd  Auguftam  Vind  d.  T2.  Januar.Anno  i6oQ.mijf£  Confcr.  Hifto- 
rias  Anatomicas lUujlris  Bartbelini  Cent.  l.Hijl.LXVI, 

OBSERVATIO  XX III. 

Dn.D.  JOHANNIS  CHRISTOPHORl 
BAUTZMANNI. 

De  Puluere  dato,  ad  extcrquendam  incendiarii  con- 

feffiontm. 

H^Ec  apprime  qvadrabit  ad  Clariffimi  Domini  Doctoris  Samuclis 
Lcdem  obfervationemLXXXVIil,  inDecadis  II.  Anno  VIII. 

ubi 


Obpvatw  XXIIL 


ubi  vero  llle  de  contrario  eiie£tu  agic.  Hanc  beate  defun&us  Pareas 
meus  ,  qvondam  ex  ore  Pharmacopceae  Studiofi  ,  qvi  tum  temporis 
Rendsburgi  in  Holfatia  fervierat  &  Pharmacum  praeparaverat,  notavit * 
qvse  ita  fe  habet :  AnnoMDCXil,  mutilus  qvidam  mendkus ,  fimul 
incendiarius8c  homicida,  Sagebergsetorrarx  lubjiciebatur.  Hic  cum 
nullo  modo  ad  confeilionern  cogi  poflet ,  adfuit  Conful  Rendesburgen- 
fi>  nomine  ttOM  2lr{fettY  juflit,ut  prius  torq veudo  omnes  Capilii  abraderen- 
tur ;  poftmodum  tergotenus  malefkum  aggreflus  eft ,  ne  faciem  Confu- 
lis  viderepoffet ,  juffitutin  continenti  ieqventem  potiunculamhauri- 
ret ,  qvae  conflabat  ex  Maftiches  ,  Myrrhas ,  Aloes  Epaticse  &  Viridi 
*ris  anaticis  parcibus  ,  cum  Aceto  vini  mixtis.  Q^a  epota  ,  Carnifici 
mandabat,  uttorturse  fubderet  hominem ,  qvofa£to,  incendiarius  & 
Homicida  hic  evomere  omnia  fatagebat,ab  eje£b  autem  materia  exfur- 
gebatSpiritusfamiliaris,  fi  non  malignus ,  forma  miiitis ,  caligis  oeru- 
leisindutus,  qvifeChriitianumFridericum  (maloomine)  appellabat, 
qvem  Latro  adhuc  torturae  fubjeftus  ita  alloquebatur  :  Quo  tendis 
Ghriftiane  ?  itanemihi.  qvondam  promififti  ?  cui  Chriltianushic ,  mini- 
me  Chriftianus :  Cogor  ut  te  derelinqvam&difcedam!  hocdidto,  di- 
fparuit  phantafma.  Ex  hoc  cafu  videmus  q vanta  fit  poteftas  Dxmonis 
in  filiis  iniqvitatis ,  &  quomodo  ipfe miferis  his  hominibus  qvidem  rnul- 
tapromiccat,  tandem  camen  lllis  malitiose  illudat. 

OBSERVATiO  XXIV. 

Dn. D. JOHANNIS  CHRISTOPHORI 
BALITZMANNI. 
De  Fcetu  in  utero  exficcato. 

ANnoMDCLXXXIX,  circatempusPafchale ,  UxorTabellariino- 
ftnHenrici  ©c5to!)cr0/ex  fupprefhs  hattenusmenfibus  &  infeqven- 
te  motu  Embryonis,  gravidam  fe  efle  percipiebat.  Circa  fdtum  au- 
tem  Pentecoftes,  per  duas  nodtes  infeqventes  horrores  Febriies  patie- 
bacur ,  &  motum  Embryonis  ab  eo  tempore  Mater  non  amplius  fentie- 
bat ,  tumorq ve  ventris  indies  fubfidebat ,  aded  ut  veftimenta  ftri&iora, 
ha&enus  remota,  rurfus  capeflere  potuerit ,  caeterum  tamen  nullate- 
nus  male  habebat.  Qvid  fit?  menfisjulii  fine,  partum  edebatmor- 
tuum,  icaexficcatum,  utoffeus  plane,  cute  faltem  (uperdu£tus  appa« 
reret ,  Lochiis  parcius,  aut  fere  nihil  rluentibus ,  nec  Latte  in  Mam- 
misaccrefcente,  nullisqvealiis  Symptomatibus  infecucis. 

EXER* 


DcLMorbo  ex  incantationtLMirabUL 


4i 


OBSERVAT 10  XXV. 

Dn.  DJOHANNIS  CHRISTOPHORI 
BAUTZMANNI. 
DeAforbo  ex  incantatione  Mirabilu 

ANna  Elifabetha ,  Jacobi  Adami^lefcl^/  Regiarum  pecuniarum  col- 
ledoris  Dicecefios  qvondam  nobilis  Monafterii  inHarsfeld,  filia, 
Pueiia  fedecim  annorum  ,  haftenus  purgationem  menftruam  non  ex- 
pcrta,  pollqvam  Anno  MDC.  LXXXV ,  Dominica  Judica,  cum  Pa- 
rent;bus  facra  Synaxi  idafucrat ,  eodem  die  malehaberccepit ,  indies  or- 
dinariorum  e-culentorum  appetitu  deftituta  ,  nihil  appetiit  praeter  fa- 
charata,  Poma,  &Mu!acitria.  Feriaautem  tertia  Pentecoftes,  hora 
vefpertina  Septima  plane  aphona  per  qvadraginta  o£lo  horas  jacebat. 
Dccimo  Julii,  hora  matutina  feptima,  horrore  &  metu  perculfa  evi- 
gilabat,  &  taleSymptomafingulis  horx  qvadrantibus  patienteminva- 
debat ,  d  urabatqve  per  intervalla  qvadraginta  octo  horas.  Interea  tem- 
poris  per  duodecim  dies  obltru-tiionibus aivi  laboraverat,  quae  nullis  la- 
xantibus,  purgantibus  vel  clyfteribus  cedere  volebant  ,  qvorum  co- 
hors  cumaliis  Medicamcntisa  Chymico  famofo  Domino  Micha&Ber-1 
told  de  Gilcno  ,  Harburgi  tum  tcmporis  degente,transmittebatur 
Tandem  proprio  motu  foeces,  fed  cum  maximis  doloribus  ejiciebat  , 
qvos  pari  cruciatu  fentiebat  patiens,  qvando  Urinam  reddere  fatage- 
bat,  ubi  Saxo  rigidior  per  dimidiam  horam  jacere  cogebatur.  Pra> 
terlapfis  fupra  nominatis  qvadraginta  o£to  horis,  per  triduum  mifera 
claufis  oculis,  ratione  deitituta,  fine  cibo  jacebat,  prseterqvam  qvod 
pauca  cerevifia  interdum  reficiebatur.  Finito  triduo,  intenfiflSmos 
ciuciatus  fcntiebat,  ita  ut  exclamarc  cogebeatur  :  Ah  !  fentio  ardo- 
lcin  &  iclus  a:uum  circa  prxcordia  &  in  abdomine  !  qvx  anxietates 
pc-r  intervalla  Gngulis  (emi  horiis  eam  invadebant,  ubi  manus  adftan- 
tibus  porrigcbat,  eas  hrmiter  tenens,  donec  dolores  ceffabant.  Pofl 
Paroxyfmos  hofce,  non  potis  erat  mifera  puella  in  prxfentia  cujus- 
cunqve  hominis  digitum,  ne  dicam  manum  aut  pedem  movere,  ab- 
(cntibus  autem,  motu  pollebat.  Si  polt  paroxyfmum  ei  potus  prxbe- 
batur,  vociferabat:  Eheu!  fiammam  in  gutture  &  Stomacho  ientiol 
Poft  hxc  iingulo  crcpufculo,  horatertia,  iteratos  (entiebat  ru&us , 
qyos  motus  convuUivi,  cum  fero  ejulatu  preffo  pede  infeqvebantur, 
q\i  admeridianum  tempus  durabant,  polt  prandiurn  libera manebat, 
Dec,  ///.  Ann.  VII.  £J  VllU  F  ad 


4* 


Obfervatio  XXV. 


ad  tcrtiam  matutinam  usqvc.     Principio  julii  abfentibus  Parentibus , 
e  Leclo  in  cutam  prope  ftantem  devoivebatur,  de  qva  fine  dubio  in 
terram  prfcctpkata  fuiffet,  nifiFrater  prasfens  cafum  prxcaviffet.  Au- 
dito  tumultu  &  damore  Filii ,  Pater  continuo  aderat,  filiam  compre- 
hendens  ,  &  in  ledlum  deferens.    Illa  contra  Parentem  torvis  oculis 
intuebatur,  anxieqve  paiietem  adfpiciens  exclamabat  :  qvae(o  ne  me 
auferatis  \  tum  fub  lodice  fe  abfcondebat ,  mox  refiiiebat,  tandem 
ftrangulari  videbatur;  inde  exclamabat :  Ah  !  obefa  illa  me  occidere 
conatur?  Ejusmodi  infultus  in  tertii  diei  horam  matutinam  feptimam 
fe  protrahebant,  ubi  ceffabant,  &  puella,  fui  compos,  Paftorem  loci 
accerfiri  petebat,  eui  iila  fola  cum  folo ,  dicebat:  adfuiffe  duas  Vetu- 
las,  qvx  illam-  occidere  conatae,  peffime  unguibus  lancinaffsnt,  mon- 
firato  brachio  dextro,  ubi  tumor  aliqvis  apparebat.    Pergebat:  Ve- 
tulas  hafce  inter  fe  muflitaffe :  fi  jam  prompte  eam  non  oceiderimus , 
impofterum  nihil  efficiemus,  Ab  illo  tempore  per  dies  nonnullos  in- 
tatla  manebat  Patiens, qvibus  prxterlapfis,graviffimaTusfis  eam  ado- 
riebatur,  ubi  nec  Vinum,  nec  Cerevifiam  oblatam3  fed  Lac  «cidum 
appetebat.     Principio  Auguiti  menfis,  de  latere  in  latus  Lefti  cito 
motu  provoluebatur ,  ut  continuo  adeffe  oporteret  aliqvem ,  qyi  pro- 
hiberet  neCaput  graviter  lateribus  fpondae  Le£H,  aut  parieti  allide- 
retur ,  qvem  motum  lamentabili  cum  voce  &  gefhbus  perflciebat* 
Accidit  etiam  binis  vicibus,ubi  eam  propinqvi  in  intervallis  folam  re- 
Jiqverant ,  qvod  patiens  e  ledto  in  pavimentum  defcenderat ,  qvando 
autem  cuftodes  cubiCulum  intrabant  ,  illico  in  terram  procidebat  & 
rigida  jacebat.    Ab  illo  tempore  morbus  Tertianam  mentiebatur,  in 
cujus  ardore  delirabat ,  circa  qvintam  vefpertinam  autem,  febris  de- 
ciinare  videbatur.    Parens,  cum  aliqvando  Le£to  adftaret,  &Fiiiam 
percontaretur  ,  ut  fe  nunc  haberet?  anne  mox  reftitutio  fanitatis  fpe- 
randa  ?  utrum  etiam  Vetuhe  adfuiffent?  refpondit  fufpiriofa  :  vrtiqve 
me  macerant,  &  impofterum  gravius  tra£tabunt!  haec  loqvendo  tru- 
culentos  infultus  patiebatur ,  ad  horae  qvadrantem  durantes,  qvibus  ' 
attonkus  &  moerens  Pater  adftabat.    Poftqvam  ad  (e  rediiffet ,  rurfus 
Pater  inft  ibat :  qvid  in  hoc  Paroxyfmo  fentiifti?  iHa:  non  audeo  di- 
c  re,  refpondit.    Qy8n*s  parens  hae  viee  acqviefcebat,  qvoniam  or- 
dinarium  paroxyfmum  adventantem  prsevidebat,     Poft  hanc  Parens 
novira  e  avidus,  blandimentis  aiiqvid  elicere  conabatur»  cui  fllia  re- 
fpondic:  Q^ixfo  finas,  fi  Sagas  illas  adhuc  femel  nominavero  ,  debi- 
tds  pcenas  luam.    Hoc  di£to,  in  contiaenti  e^traordiaarie  affligebaH 

tuu 


DeMorlo  cx  incantationembalili. 


tur.  Alio  die  argra  aaxfa  &  muta  in  Le£to  fe  volutabat,  intcrjunftis 
manibus  ,agonizantis  inftar  difficulter  refpirans.  Appropinquanrc  Se- 
ptembre,  rurfusaliacrat  rerumfacies,nam  pot  intervalla  &  ceitis  dici 
horis,immotisoculis,pollicibus  firmicer intra pugnum  coticlufis,  (pu- 
manteore,  Epilepticae  inftar  jacebat ,  cujus  paroxyfmi  hurx  qvadran- 
tem  qvidemnonexcedebant.fcd Parentes  tanto tnagisarfligebant.  Pau- 
lo  pofl  Abdomendiftendebatur  in  duritiemTympani,facies  acl  fcapu- 
hs;  brachiain  tergum  ;  alcerpedurnantrorfum,  alter  retrorfum  cletor- 
qvebatur.  MenfeO&obri  fipiusper  integrashorasmortux  fimilis  jaco- 
bat,  adeo  ut  adfhntesBalfomo  &Aqua  apopledica  Patientem  rericere 
opus  haberent.  November  alios  excruciandi  modos  habebat,  nam 
primum  valde  detorqvcbatur ,  poftmodum  qvafi  extafi  correpta ,  immo- 
ta  jacebat.  Vigefimo  qvarto  hujus  menfis ,  cum  freqventiafufpiria  emit- 
teret,Paterpercontatuseam(xpiusqvid  effet , fed nulium  tulit  refpon- 
fum,  cumauteminfiileret,  relpondit  illa  :  Omifera  !  jam  tertiaaccesfit 
Vetula  i  qvam  nominerenus  indigitabat ,  hxc dicens,  illico  tam  atrocitcr 
traSabatur,  ut  nihil  fiapra.  Pofthac  adfhntes  nunqvam  aufi  fuerunc 
qvidqvam  de  Vetuiis  loqvi,  nam  talia  audiens  /Egrota ,  ipfo  momento 
atfligebatur.  Infeqventibus  diebus  fingulis  bihoriis  ru&us  maxnna  vi 
afcendentes,  cumlamentabilibus  ejulatibusprodromi  erant  infeqventis 
deliqvii.  Mcnfe  Decembri  mane  hora  tertia  iterum  incipiebant  iupra 
defcriptirutbas  8cclamores,  qvi  poflmedix  horx  fpatiumremiuebant, 
usqvcadfeptimam  matutinam  infeqventem,  ubi  tingulis  bdhoriis  qvle- 
tos  paroxylmos  patiebatur,  Nunc  a  vigefirno  primo  Decembris  ad  vi- 
gefimum  lextum  usqve ,  (ingulis  horx  q vadrantibus  citd  &  indcfineuter 
lnLefto  de  lateie  in  latus  provolvebatur,  utcunxcuminfantibusfb- 
Jent,  cum  maximo&  hadtenusinaudito  clamorcut  etiam  vigefimo  fex- 
to,hora  vefpertinaqvinta  ,  vicinaPaftoris  Uxor,  clamoris  commilerata 
accureret,  tumxgracapiilos  ,  informam  corculi  aut  pulvinaris,  in  qvo 
mulieresacusfuasrecondunt ,  fiimiter  involutos ,  in  qvibus  adhuc  faiu- 
culustlraminis  &  duac  acus  tortuoix  reperiebantur ,  evomebat.  Vi^e- 
limo  leptimo ,  eadem hora ,  lutum  vel  argillam  cum  una  Acu  evomebat. 
Vigefimo  octavo ,  eadem  hora  vefpertina  in  prxfentia  Paftoris  loci  &  ejus 
Uxoris ,  Palcas,  Veltucas  lineas ,  Capillos,  omnia  .n  (ormafn  C(  i\  u !i  con* 
farcinata&  novem  aciculisper  omnes  angulos  pertcxta  evomebat  De- 
fuperfruilulum  hliaurichalcei,adhuc  globum  pilorum,  coru  frufto  cum 
fetis  Suillis  concifis intermuxtum.  Iterum  vigefimo  nono ,  liora  vdper- 
.  tini  confueti ,  pixfenubus  Paftore  &  vicinis ,  vomitu  bborabat  cnormi- 

F  a  ur, 


44- 


Obfervatio  XXV. 


ter ,  &  tandem  pilos  caninos ,  filamenta  virgultorum ,  ex  qvibus  corbes 
conficiuntur,  fyndonis  fruftula,  fceni  caiamos  ad  digiti  longitudinem 
convolutos ,  infixis  feptem  acubus ,  reddebat.  Infuper  cannabim  cum 
virgultis  ,unaacu,fcenoobduciam.  Hscc  fupranominataomniakera- 
tis  vicibus  cum  tanto  conatu  rejecit,  ut  etiam  poftea  mortuse  inftar  ja- 
cuerit  ,inec  refpirationis  ea  figna  adeffent ,  qvx  plumam  movere  poffent. 
Finita  hac  Tragcedia ,  dolores  aliqvomodo  celfare  vid ebantur ,  aft  trige- 
fimoDecembris,hora  nofturnafecunda,  praimisfis  ru&ibus ,  clamores 
foliti  per  qvadrantem  horx  audiebantur,  ceflabant  poftea,  &qvieti  fe 
dabat  patiens ,  qvas  autem  non  diudurabat,  verum  circa  feptimara  matu- 
tinam  leviter  qvidem  recrudefcebant,  uti  etiarn  circa  oftavam  infequen- 
tem,  Cum  ad  fe  rediret,  Pater  de  ftatu  fuo  Patientem  percantabatur , 
utrum  ne  meliora  fperaret  ?  quibus  nihil  refpondebat ,  inftante  ulterius 
Parente  i  tandem  in  hoc  aenigma  erumpebafc :  Videbar  mihi  in  fomnio  vi- 
dere  difcelTum  duarum  Felium  (  fufpe&as  Vetulas  intelligebat )  rema- 
net  adhuc  tertia,  &  miht  minatur  ftngulis  no&ibus  paroxy  (mum  gravem. 
Plura  muffitare  conabatur ,  verum  trivarius  acceftus  paroxyfmi  vocem 
praecludebat.  Poftquam  Pater  prx  mcerore  difceiTerat,  &Filiam  cum 
Matre  in  hypocaufto  reliquerat ,  finitis  paroxyfmis  Filia  Matrem  ita  al- 
loquebatur:  O  me  miferam  !  egone  fatis  fuperque  angor ?  quare  me 
ipfam  excrucior  ?  fi  tacuiftem  non  hifce  intolerabilibus  tormentis  fub« 
jedta  fuifTem ,  impofterum  cautior  fa£ta ,  tacebo.  Quibus  prolatis  circa 
duodecimam  meridianam  mente  8c  loquela  privata  jacebat,  omni  dilucu- 
lo  paroxyfmos  fortiores  duos ,  fingulis  autem  diei  horis  leviores  fufter- 
recogebatur.  Anno  fubfequente  MDCLXXXVIII ,  primo  Januarii, 
horafecundamatutina,cum  foiito  more  miferabilicer  excruciata  fuiftet 
rnifera > Parens  aneillam  jubebat,ut  fibi  auxiliaretur,  quofiliaminhy- 
pocauftum  e  cubiculo  deferre  poftent.  Inter  portandum  Anciilae  ma* 
nus  Acupungebatur,  quamipfaexindufio  segraeeveliere  cupiebat ,  He« 
rus  autem  prohibebat ,  jubens  prius  ut  candelam accenfam  afferret ,  qua 
allata,  in  limbo  inferiori  indufti  inveniebat  filum  nigrum  cum  nodo, 
ternis  anfrac~tibus  fimbriae interfutum ,  acum  autem  fartcriam  non  repe- 
riebat.  Quinto  Januarii  Acu  pun&oria  indufium  puellas  cum  linteami- 
ne  lodicis  conjunftum  apparebat.  Nono  Januarii ,  horadecima  ante- 
meridiana  tormina  Ventris  fentiebat,  6c  exonerabat  cum  excrementis 
Acumfartoriamincurvatam,  cumduabusaliisacubus  flmiliterincurva- 
•is,  Poft  bihoriumrurfusfeceftumparabatcumtorminibusgraviflimis  , 
&  tres  Acus  dejiciebat  >  quqd  etiarn  decijgo  tertio  Januarii  mane  hora* 

quertS 


De  Morbo  ex  incantatione  tJMiraHli. 


4S 


ouarta  fiebat.  Hacvefpera  Patienti  Medicamentapropinabantur,qux 
Crenerofiflimus  DominusKerckringius,  Magni  Tofcanise  DucisHam- 
burgi  Refidensmiferat ,  verum  poft  aflumpta,  ut  antea,femper  gravio- 
res  fentiebat  cruciatus.  Nunc  plurima  quidem  verba  proferre  incipie- 
qat,  fed  eavaldepueriliternecullumadfhntium,  Jicet  antea  bene  no- 
tum,nomine  proprio  vel  appellativoalloqui  valebat,fed  omnes  indi- 
fcriminatim  btl  ^Snfcmc  vocabat,  multade  pediculisgarriens!  Qax  Klfe 
bit.  iufc n00(J,  SimuIqueFaciem,  Peftus&Manus  abftergebat* 
Quando  foliti  ru&us  e  ventriculo  alcendebant,  diccbat  cum  hocrore. 
2ld)  t>at  funt  bittcre  £ufe !  Dccimo  fexto  Januarii  Matrem  ita  alloqueba- 

tur :  Soot  Docfc  be  Qlbc  ^Mifemc  Dat  cnfcbc  tuq  Mtfen  lect  /  un  giffit  fo  t>cel @elt 

u  iv  ct  be!)i  mi)  Docb  nid) !  quam  Mater  increpabat ,  dicens :  auxilio  Dei  & 
Medicamentorum  eam  (anitatem  priftinam  recuperaturam  fore.  Cui 
ac-rota  regerebatt  gi>$23afeme/icf  tvcet  rDOlI/ct  hclfrmr;  nldt)/ct tDiflbcc^ 
tir^ra  en.  Plura  loquitcntabat,  verum  graviflimi  eamParoxylmi ,  de- 
cics  itcratis  vicibus  invadebant ,  ut  vix  refpirandi  locus  inter  efTet ,  qui- 
bus  remirtentibus ,  lenioribus  adhuc  fexies  vexabatur.  Hora  quinta 
vefpertina  foliti  paroxy fini  redibant  prxfente  Domino  Paftore ,  cum  ve- 
road  fcrediret,  argram  Paftor  blande  alloquebatur,  Filia  mea.numquid 
cras,  fiDeoplacuerit^mecumTemplumintrabis?  atveroilla:  !£)C  J?U* 
fe  bit.  Tum  Dominus  Paftor  :  Parentibus  (alutaria  medicamenta  pro- 
pinabit.  llla:  ®t>  nufl  Coon/  tt  t)0l|t  tnt)  Dod)  ntd).  Hsccdicens:  fex 
cxtraordinarios  Paroxy fmos  patiebatur.  Poft  abitum  Paltoris ,  Patiens 
hocmodofecLimratiocinabatur  :  v3u  nu  tr»Ci(l  icf  Ct  bod)  ^OOH/folDe  tcf 
mi)ncolbcQ5a!eme&to  anncSuDc  rmicfen?  ©u  nu  tvd  tcf  Dodbbcnofec! 
plura  infupermuflfcabat,  ejuae  inteliigi  non  potuerunt ,  quandoquidem 
vox prxcludebatur  ab  invadente  Paroxyfrno graviflimo ,  qui  miferam  de 
laterein latus  vehementiflime  volutabat ,  retrorfumq ue  fxpius convelle- 
bat  &  attolleuat,  quocirca  mceltiflimi  Parentes  iterum  Paftorem  accer- 
febant,  ut  tanquam  ocularis  teitis  preJbus  &  confolatione  aflilteret. 
Caufam  fuperius  allati  ratiocinii  &  perpefli  mali ,  hanc  putabanr  Paren- 
tcs :  Dominus  Baro  Bidahl,  quondam  poifeflbr  ejus  loci ,  fratrem  pro  Se- 
reniflimoGallix  Rege  Refidentcmhabebat  H&mburgi,  quihujus  Puellac 
caulacum  Generofiflimo  Ddmino  Kerckringio  fermones  mifcuerat ,  qui 
frmul  curiofitatrs  &  opis  fe*ends  caufa  petierat,  ut  PueliamHambur- 
gum  deferrent,qua  dc  caufa  Parentes  e  riila  icifcitaverant  de  confenfu 
itineriSrCui  annucrat.  Dccimonono  JanuariixgraordinariosParoxyf- 
moihoraHiatutinaterda  fenaebati  hcra  quarta  Alvurn  dejicere  cupie- 

F  3  bat, 


46   Obferv&tia  XXV.  

bat ,  ubi  cum  fevisfirnis  doloribus  prodibmt  Acus incurvatse  tres.  Vi- 
gefimo  primo  Januaril  hora  verpertina  Sexta ,  itcrum  feceffum  appetens, 
cumgravisfimislancinatiombus^tres  ilraminis  cuimos,Iongitudine di« 
giti  excernebat.    Vigefimo  tertio,  media  nodead  pnmamusque i  in- 
folito  modo  angebacur  ,nam  iinteamina  Lodicis  duollcata  ori  firmirer 
admovebat;  moxin  Ventrem  pronam  fc  projiciebat,  faciem  Cervicali 
invoivens ;  tum  ambabus  manibus  afe  abigeoac ,  clamans  indefmenter : 
©aroeglQanu^!  Vigefimo  autem  fexto,  hora  feptima  vefpertini  la«» 
mentabiiicum  cjulatuejiciebat  cum  excrementis  acus  incurvatas  tres* 
Primo  Februarii ,  hora  tcrtia  matutina  eadem  rr.ethodo  ut  vigefimo  ceii 
tio  &  vigefimo  quinto  Januarii  torquebatur ,  &  fexta  veipercina  cum  ve- 
hemenusfimis  tormimbusalvumdeponebat ,  fimulcjue  cum  excremen- 
tis  Acusincurvatastres.    Indies  per  intervaila  finguiis  horis  acceffurn 
fentiebat ,  &  in  quovis  accefTu  nonaginta  concusfiunes  ferebat,  ubi  ad 
quamcunque  clamabat :  ft>eg!  WCg!  Tum  obfervabant  Parentes  Cor- 
dialia  propinata  nihil  efrlcere  ,nifi  Patiense  Cubiculo  inHypocauilum 
deferebatur»    Quarto  Februarii  Parens  Tinfituram  quandam  a  Domino 
Refidente  Kerckringio  transmifTam,  applicaverat  Patienti,  undemore 
folito longiores  &  graviores  Paroxyfmos  patiebatur*    Decimo  quarto, 
praemisfis  atrocisfimis  doioribus,  cum  exaementis  tres  Acusincurva- 
ras  dejiciebat.  Decimo  fexto >  hora  fecundafupramodum  Paroxyfmum 
patiebatur,  cumclamoribus^lBecjr^BeglSvUD^g!  velatocapite&ab« 
lconsa  facie,qui  utplurimum  ingravefcebant,cum Parens  iter medita- 
batur  pro  faluteFilise  ,nam  in  noitram  etiam  Urbem  fpe  auxilii  Patien* 
tem  deferre  conabatur,  ubi  qualia  perpefTaPatiens  a  17.  Februarii  in 
Martium  usque,  propriis  vidi  Oculis.    Praeter  fupeaus  allata  Parens 
cbfervaverat ,  quod  mifera  Fiiia  a  quarto  Februani  in  hoc  usque  tem- 
pusfingulishorisquinqueParoxyimosperpeiTafuei:  it,&  in  quatuorpri- 
oribus  concusfionesSexcentum,  qu^autem  ia  cpiintp  aa  LXX.  redaiti 
fuere;  tum  rurfus  incremenu  fumfere ,  &quoviSaccdiu,  qaps  in  ho- 
ra  quinquepatiebatur,  ConojfTamfuuTe  iv£G>£ £.  ri  ibus,  c  jmciamori- 
feus  totidemvoefl!  W$l  Cumrelpirare  paulisper  coucedebatur  Patien« 
ti,  cum  ejulatu  querebatur  :  0  ftHW  b  i/Oe  oii)«  :S5fente  fuflt  me& 
30?0'1  giejf  rmrt.    3)4  $4feme  |6  v  D  it  \<\  eat  9)1  ^le  (ventrem  indi- 
gitabat)  fce  <g>t5cfec  unff  iht  h&iHeB  btttti  (coILo  &  dorfi  Vertebras 
intelligebat)  OSSefrme  mt\  ru  ef  anntep  mc  etfel  un  tt>e  tt\\)  fg/nwi 
tacte  o  I  lltb  jziv*  6efe.     Tum  geuua  %miter  peitori  admovebat  5c 
•alimo^ comprhnebat,  Cum      ae  Par|oi;es  vidcrcnt ,  Medicamenta 


De  Morbo  tx  incantationemirabilt. 


47 


nihil  proficere,  tantd  ardentius  precibus  publicis  &  privatis,  tam  in  Tem- 
plishujusCivitatis  quam  ruri  incumbebant  &  Patientem  iterum  inrus 
deferebant ,  Deo  totam  curam  commirtentcs.  Igitur  indies  Paroxyfmi 
diminuebantur,  adeb  ut  ialtem  (exper  totum  diem  pateretur,  quam  pri- 
mum  autem  aliquid  medicamento  analogum  propinabatur ,  pejus  ha- 
bebat. 

Trigefimo  Aprilis  Anni  MDCLXXXVII ,  circa  vefperam  inter  vi- 
vosefledefinebat  unaeVctulis  fufpettis,  ubiitatim  paroxyfmisegrotar> 
tisnoftrx  minuebantur  ad  hovx  quadrantes  tres  >  necadeoclarc  vocifc- 
rabatur  fuum  mcg !  tvcg  !  PrimoMaji  querebatur ,  ea  no£te  aduodccima 
ad  primam  nodturnam  us^ue  rnaximasanxietates  perpeflam  fuifle ,  nam 
dicebat:  £g  n?arengivci)  $rommc!fd)ioo,cc  getvefen/  £)te  bactcn  cin  blanct 
runt)2)mo(5CI)abt/ba|tclbi.qe  batten  |ie  nt*l  gcbalten/  unt>  ct  trare  cucb 
ntcht  flc|iajtfK'TK  SDrauf  hatu  fid>  ein  ptdcr tigerfterl  feben  laffen/  mit  einet 
QJeruquc unt>  fammeten  SKocf  /  mtt  filbernen  tfnfipffen/  roeld^er  abcr  etneri 
fcbeu§Ii<J)Cn  (fu§  flCbabt  (ad  qux  relata  contremifcebat)  fcraitf  fcp  (itt 
ffiatfiregjugorubert  Fommen/tn  roelc&em  fcrep  SOfuttec  mtt  fo  btel  $6a> 
ter  aeroefen.  ©ol*em  fty  eine  &ut<$e  gefolgct/  Mt  roclcfcer  Wer  Smgct 
gefpannet  geroefcn/  raelcfoe  Dreo  ^cine  aebabt  /  unD  fcfceuglicfce  21  jgen/ 
(rurfushorror  eam  concutiebac)  in  ber  tfutfcfcen  bflbc  etneQRlltttr  mtt 
jtner ^ochtecngefefien/ Deren  e:ne  ned>  Sungfer  aetrcfcn/  fo  ber  prdcbttgc 
#erl  alie  frcunMi*  emrfangcn.    SlWDann  l>abe  ^er  Jferl  angefangcn 
tanfcesi/  unt>  &k 3  ngfevn  mchr  seliebct  aW  We  2Beib er  /  tt  ?tcbe  aDefamt  im 
beitea  habite  newcfen/  om  gefireueten  £maim   2i?enn  bet  jferl  mit  einct 
redtf  aetanfcet/  fo  bdtten  fri*  anDern  rScftrerts  8etan£?t/  todren  barnacb  auf 
bie  befti*eDre$bemifltc^ 
,  Quamvis  ha£lenus nullum  nomen proprium  proferre  potuit ,  nihilo  mi- 
.  nus  Parentes  ex  hoc  fermone  colligere  poterant ,  quinam  rUx  fuerint , 
;  quarummentioncm6Iiafecerat.    Paulopoft  Matri  dicebat  :  J)u  35d; 
,  feme/aiff  moeenS):Hcf/  Dat  tDtHtcf  upmpnen  jtopfitten.  Victamalbam 
t  intclligebat ,  nam  ha&enus  ne  ullum  Capicrs  tegumentum  perferre  po~ 
y  terat.  Patri  vero  dicebat :  DtlCtDe!  SBofaba  HinUtoDf/ftttttittfcrteeil 
t  df*tS(imebrtanebmen/0VOrtt»iDntnnuvreMbeIpen  Dir5¥aicba  bet  De 
.  5?tlrf  ufffttmdtc*:.   TertioMaji  e  paroxylmisunusremittcbat.  0£ta- 
:Ji  vo  tterum  ,  quod  etiam  fiebat  prima  ,  fecunda  &  tertia  feria  Pentecoftes*. 
l5l  Vi^efimo  fexto  omnes  Paroxymi  ceflabant.    Vigefimo  quarto  Jnnif, 
5  feftoSanfti  JohannisBaptiiiar ,  fibi  nihilboni  promittcbatParens,  quia 
pg  ex  communi  crrofe  vufgt,  hanc  noctem  srque  I ufpeftam  habebat  ac  pn- 


Ofervatio  XXK 


mim  Maji,  nempeX^alpurgis  noftem,  idcirco  fibi  vigilias  indixerat. 
Asfidens  itaque  foco,  circa  mediam  noftem  videbatur  audire  confa- 
bulantes  Vetulas,  appropinquat  propterea  Janux  domus,  vifurus  quid 
rei  fit,  tum  e  longinquo  horrendam ,  fed  indiftinfitam  &  ignotam  vo- 
cem  audivit.  Cum  autem  attentus  januae  excubabat,  duodecima  ho- 
ra  nodturna  fonabat,  fimulque  filiar  ejulatum  perclpiebat,  igitur  ad- 
Yolat  hypocaufto,  &  q«ia  accenfam  Lampadem  reliquerat,  filiam  in 
maximo  animi  angore,  tefta  facie,  fudore  diffluentem  videbat,  a  qua 
facie  perterritus  Pater  ,  Librum  precum  arripiebat ,  recitans  Canti- 
cum  facrum  Beati  Lutheri  :  Cgtne vefte3nv 3 i\l tmfec (5 (Dct.  3>tcm/ 
32fu  metnc  $ceube *  Quibus  fmitis ,  eciam  anxiecates  Filiae  remicce- 
bant,  jacebatqs  quieta,  led  rigida  plan£.  Pater  interim  indefinenter 
orando  pergebat  usque  ad  horam  primum  no&urnam,  ubi  brachium 
quidem  aegra  removebat  loco  cum  fufpirio.  2lcf)  ®Qii !  plura  ex  ipfa , 
licet  concufsa  non  elicerevalebat  Pater,  igitur  eamDivinztutela?  com- 
mittebat,&  cubitum  fe  recipiebat.  Mane  expergefafto Parenti  dice- 
bat :  roo  gtunbe  mt)  6fer  ^acfet/  fo  f  enncn  twDbcc  up  De  eifcfren  SDtngec 
to  gecebeti/  man ct  m$  liracf 6  rce&uer  n>eg !  un  t\l$t$  mcc  Dar.  Huc  us- 

que  in  fimplicitate  fua  &  virium  defeftu  jacuerat ,  quorfum  eam  depor- 
taverant  vel  depofuerant  Parentes ,  fine  ulteriore  Paroxyfmo.  Decimo 
quinto  vero  Odobris,  qui  dies  Sabathi  erat,  hora  o£tava  vefpertina, 
Patiens  dormitum  fe  recipiebat  ,dormiebatquein(equentem  vefperam 
eandemque  horam  usque,apomeridiana  vero  hora  tercia,in  o£tavam 
usque ,  diverfas  concusfiones  fentiebat  aegra ,  &  prsefertim  horS  o£tava 
tam  gravem  artuum  tremorem  &  axietates ,  ut  nihil  fupra ,  quibus  vifis , 
Parens  rurfus  preces  fupra  recenfitas  pro  falute  Filisc  orabat,  &  paulatira 
ceffabant  anxietates ,  Patiens  etiam  quafi  fomno  fepulta  per  quadrantem 
horse  jacebat,  tandemterpfcitandopandiculabatur,  hinc  iterum  paulis- 
perjacebat&Patrem  afpiciebat,  dicens:  S3abcc  tt>atum  ffin ^t)  wn  rtt0 

gaan/  un  (>cbt  mt)  t>on  Dett  e&fcfcen  £eetl  ta  &cm  langen  @rafe  fo  iagcn  la# 
tcn  ?  %JlQ  f  ua  bentcl>  f  cigen  Sfecfl  m&n  bun  t  5?!eeD/  &a$  icf  an  baDDc/bat  feel 
mit  enf?  t)on  mt)  rceg/afletf/  <2Bam6/fKoGf/©cto/©trurnpe/&at  frea  I)C* 
Sttu  ttill  tcf  upffan  /  un  CCn  anbcr  MUt>  t)«bfccn*  Tum  Pater  eam  arripie- 
bat,  tentaturus  quid  poffet,  in  terram  demittebat  ,verumnecpesnec 
manus  officium  fuum  facere  poterant.  Ad  focum  igitur  portari  defide- 
rabat,huic  cum  asfideret,  undequaquehetabunda  &fubridens  circum- 
Jpiciebat,  cumque  obfervaret  Mergetes  Cereales  tribulo  fubjetfas  in 
acrio  jacentes,  iatec  verba  erumpebat :  Ecce  gramen  illudlongumia 

quo 


 9t±Morb*  e#  tMcantationemrabUi.  

quo  ita  cucurri ,  hoc  jam aridum  fa&um ,  in hoc  incidebam ,  cum  afpc" 
£tu  cerribilis  iUe  me  profequerecur,  hinc  mei  artus  dolent  &  debilica- 
ti  funt,  non  enim  aegroca  fui,  fed  praecipicatus  curfus  &  ex  eo  iapfus 
fa'.tcm  in  caufa  fuitv   Incipiebat  enim  cum  hac  phanfafia  morbus  .  &. 
Deo  fic  volente,  ad  finem  perdutfus  eft,poftquam  mifera  cum  mifc- 
ro  hoc  morbo  per  duos  annos  &  menfes  circiter  o&o  confli&ata  fuc- 
rat.    Poftquam  itaque  hasc  xgra  fojius  Dei  beneficio  (qui  pias  preces 
undicpinSacrisCceribu  jerTufas  exaudiverat)  pedetentim  vires  acqui- 
fiverat,  Hypocaultum  ramen  intrare  &  portam  illius  aperiendam  finc 
horrore  perlongum  tempus  afpicere  nonpoterat,  quipropter  per  to- 
tam  fuperftitem  hyemem  in  alio  cubiculo  degere  oportebat,  donec 
eam  Pater  circa  fettum  Pafchatos  Hamburgum  trausmiccerec ,  ubi  per 
quinque  incegras  feptimanas  apud  cognatos  fuit  ,  &  tandem  domum, 
reverla,  invocato  prius  Numine  Divino  hypocauftum,  quod  ei  quon- 
dam  pro  ergaftulo  fuerat ,  intrare  rencavit,&  cum  bono  Deo^fine  ulla 
labe  eftecit.     Cum  in  hac  en^rrat/one  nulla  fit  fafta  mcntio  edulio- 
rum,  ne  Leftor  tocalem  abftinentiam  fibi  perfuadeat,  monendum  , 
quod  segra  (emper  tecte  &  non  obfervantibus  aliis  comederit,  &  ea 
quje  defiderabat,  per  Sororem  fex  annis  juniorem  inlciis  Parenubus 
peti  curaverat.    Videmus  ex  enarrato  cafu  quanta  Satanas  Deo  per- 
mictente,  proptcr  pe.cata  noftra  in  homines  poteftate  poileat ,  nec 
femper  (  ut  nonnuLis  Do&i^fimis  viris  placet)  ejusmodi  cafus  rebu« 
naturaiibus  auc  phancafix  adfcribendos  effe,    Orandum  igitur  meri- 
to,  ut  fit  Mens  una  in  corpore  fano.  Hxc  quondam  aegra  &  osfibus 
vix  hxrens,  nunc  fatis  robufta  eft ,  optime  valet  &  plurium  Libero- 
rum  feiix  Materk£to,  quam  DEUS  impofterum  cura  fuis  fervet  t 
voveo. 

OBSERVATIO  XXVI 

Dn.  DJOHANNIS  CHRISTOPHORI 
BALITZMANNI. 

De  Pene  monftrofo. 

ANnofalutis  recuperatx  Millefimo  fcxcentefimo  nonagefimo  quin- 
to,  Cerevifi*  coclori  &  Civi  noftrx  Civitatis  Johanni  -JMlft/  Elius 
primigenius  nafcebatur,  cujus  glans  Penis  inverla  erac,  cum  inferius 
pendulo  przputio,  focno  vero  (uperius  vifibili.    Glans  ut  naturaliter 
debebat,  in  apice  perforata  non  erat,  fed  in  regione  irsnj  per  par- 
DtQjlL^inn.VlL&VUL  G  vulum 


fji  2^  Obfervatio  XXVtl 


I 


jj/ulurr£foramen  Urina  paulisper  fcaturiebat.  In  radice  Penis  autem, 
/sibi  fufroiis  aliquis  fub  offe  pubis  formatur,  in  confpe£tum  (e  dabat  fif- 
fura  trarjsverla,  inftar  Vulvae,  cum  rubicundis  iabiis,  in  cujus  rundo 
e  duobus  oriticiis  copiofior  quam  a  glande  Drina  propuliulabat.  Id- 
circo  hic  Puer  nunc  triennis  (  prscterquam  quod  propter  continuum 
vagltum  ab  acredine  Urinae  excitatum ,  fibi  Herniam  inguinalem  con- 
traxit)  adhuc  Urinae  incontinentia  laborat. 

OBSERVATIO  XXVlh 

Dn.D.  JOHANNIS  CHRISTOPHORI 
BAUTZMANNL 

Ex  Dyfurti  extinSi  Anatome. 

HAdenus  in  praxi  mea,  fi  ritememini,  o&o  fe  mihi  obtulerunc 
Patientes ,  Dyfuria  mortaii  conflidtantes  ,  quibus  non  folum  a  me, 
fed  &  aliis  Praellantisfrmis  Medicis  (taceo  Medicaftros)  fruftra  leva- 
mina,  etiam  omnis  generis,adhibita  fuere.    Fateor  etiam  quod  cafus 
ille,  quem  Magniricus  Prafes  Dn.  D.  Lucas  Schrockius  in  Decadis. 
II.  anno  VIII,  Obfervatione  CCXXXII.  recenfet,  me  farpiflime  an- 
xium  detinuerit,  quale  de  illis  ha6tenus  traftatis  Patientibus  progno- 
fticon  proferre  debebam.    Non  femel  etiam  dolebam  de  perverfo  il- 
lo  hominum  plerorumc^  more,  nolentes  aperturam  cadaverum  fuo- 
rum  propinquorum  concedere,  quorum  ope  noftra  experientia  frr- 
mior  reddi  poiTet.     Tandem  autem  illam  obtinuw  concedente  in  vi» 
vis  Patiente,  &  poft  mortem  Parentibus ,  An.  i^8-die  quinto  Apri- 
lis  in  corpore  Georgii  Nicolai  t)0H  (Staben/  fllii  maximse  Spei  &  indo- 
Jis  Secretarii  Regii  Confiftorii.     Hic  puef  tredecim  annorum  cum 
femiiTe  ,  in  vita  lua  per  complures  annos  dolore  Renum  Abdominis, 
Dyfuria,  dblore  in  Glande  Penis  (quam  continuo  comprimebat)  ve- 
xabatur,  tandem  in  Hefticam  inridebat,  &  per  intervaik  cum  Uri- 
nx  ftiilicidio  maximoque  ardore  Urinse  pituitam  lentam  in  fundo  ma- 
tulx  adhaerentem  tenaciter  excernebat.     Aperto  Cadavere,  Veficam 
Pure  fcatentem,  cum  Lapide  5iii&  inveniebam ,  qui  propter  afperita- 
tem  fuam  ,orificium  veficae  continuo  veliicaverat ,  &  ad  excernendrm 
onus,  (ed  fruitra,  compulerat,  &  Veficam  macula  nigra ,  forte  Gan- 
grana  incipiente  notaverat,  unde  etiam  continuae  vormtiones  biliofje 
ante  difceffum  ex  hac  J^iieriarum  yalle^    Rems  dextri  parcnchyma| 

pemtus 


Ex  Dyfuria  extinfti  Anatome. 


pcnitus  confumptum  erat,  &  facculus  reliftus,  pure  cofto  refemn 
apparebat,  Ren  finifter  valde  flaccidus  ,  tamen  a  putredine  inta&us 
manlerat.,  carteris  Vilceribus  fanis  Sc  iilxfis.  Ex  quibus  conjicere  po- 
teram,  Renem  in  principio  morbi  calculis  refertum  fuilTe,  qui  afpe- 
ritate  fua  (uppurationem  ibidem  fecerunt,  tandem  autem  per  Urete- 
rem  in  Veficam  defcendiffe,  ibidem  per  fubfequens  &  deftillans  pus 
&  mole  tartarea  indies  au&os>in  unum  corpus  coaluhTe,  Credo  igi- 
tur  citra  pracjudiuum  tamen  aliter  (entientium)  omnes  iltos  Dy(u- 
ria  laborantes  ,  quos  haftenus  tra£tavi ,  qui  dolorem  illum  fympathi- 
cum  in  Glande  perpeffi  fucrunt,  &  Pituitam  lentam  excreverunt,  fi 
non  calculos  in  Vtfica  aiueie,  faltem  fuppuratos  Renes  habuifTe. 

OBSERFATIO  X%V1U. 

Dn.D.  JOHANNiS  CHRISTOPHORl 
BAUTZMANNI. 

De  Verme  in  Lapide  reperto. 

SOciam  Obfervationis  XCiX,  Anni  IV,  Decadis  III ,  hic  propone- 
rclubet:  CumhicStadx  inDucatuBremenfi  Anno MDCXCV III, 
in  foro  ma^no  Armamentarium  novum  exflruerecur,&  Lapicida  duode- 
cimo  Septembris  ex  lapidibus  quadratis ,  qui  ex  ruinis  Caftelli  Bremer- 
vorde,  quondamSedis  Archiepifcopalis  remanferant,  Arcumpro  por- 
ta regia ,  conftruere  vellet ,  propter  conformitatem  operis  autem  anti- 
qua  ornamenta,  qux  non  fatis  integraerant ,  ad  pollices  duos  dedo- 
lare  cuperet,  in  fubftantia  hujus  lapidis,  fine  ullo  veftigio  vel  fovex, 
vel  rimx  alicujus ,  invenit  parvum  ,  unguis  longitudine  ,  viventem 
Vermem,  qui  ibi  in  foveolaledem  (uam  flxerat.  Hunc  Collegameus 
Dominus  Dr,  Lipsdorffius  Phyficus  Stadenfis,  cum  aliis  inofficinuLa- 
picidx  viventem  non  (blum  vidit,  fed&domiciliofuoadhxrentem  fibi 
pro  munulculo  redemir.  Luftratus  Microrcopio  figuram  Aurelix  ha* 
bebat,  clarusalias  &  peliucidus,  coloriscitrino-pallidi,  autftraminei. 
Quo  p~tio  autcm  hic  Vermis  in  huncLapidem  pervenerit,  me  latcrc 
ootiusfatebor,  quam  multafruftraphilofophari ,  cumNobiliffimus  fi- 
:nulac  Dotiuhmus  Italus  Francifcus  Redi ,  &DominusStephanusBlan- 
^irdus,  nulh  mfedti  ex  iblaputredine  nafci  flatuant ,  aditus  autem  in 
lunc  locum  cuivis  infetio  prxclufusfueric,  quo  fuafeminaaut  ova  in 
lanc  cavitatem  de  ponerepotuiiTet.  Habent  igiturilli  queis  meliori  lu- 
:o  rinxit  pixcoicua  Titan  ,quo  ingenia  fua  exercerepoffunt, 

G  z  OBSER- 


Obfervatio  XXIX, 


O  3  SERVAT 10  XXIX. 

DaDJOHANNIS  CHRISTOPHORI 
BAUTZMANNI. 

De  fecali  temulento. 

HUjushoc  An.MDCXCVUI ,  iteratis  vicibus  Novellae  hebdomada- 
les  mentionem  fecerunt ,  cum  quibus  quando  conferebam  Clarifli- 
miDomini  Doftons  CamerariiObfervationemCXXXlII,  DecadisIII, 
anni  III*  Ephemeridum  Curiofarum  Germanisenoftrae,  rumor  etiam 
in  vicinia  mea  obrepere  cepit ,  quod  homines  de  Secali  recenter  pifto  & 
comefto  temulenti  &  vertiginofi  fadti,  de  Capitis  dolore  ,  tumoreto- 
tius  faciei  &  naufea  conquefti  fuerunt.    Cum  igitur ,  ut  hujus  rei  cer- 
tiorfkrem,  hinc  indeinPalaeogajanoftra&PraedioKuhla,  circaMona- 
fterium  Jpimmel  *  ^foiten  in  veritatem  rei  inquirerem  ,  refponfum  tuli : 
propter  inclementiam  Coeli  pluviofiSc  frigidiorem  aeftatem  non  folum- 
modo  fatapaticosprotrufnTeculmos,  verumetiaminlupergranaparva 
Scpaucx  farinx  manfiffe  ,  multascg  cecidtffe  Nebulas  venenatas ,  quas 
vulgd$}ed*  ^fydU  vocant,  unde  miasma  hoc  malignum,  fiquod  effet, 
eveniffe  putant ,  de  ipfo  fa£to  autem  &rei  veritate ,  altum  erat  filentium. 
Credo  aucem ,  licet  talismodi  Veneno  in  quibusdam  locis  infedtum  fue- 
ritSecale,  efFedumtamenejusfedulooccultariapoffefforibus,  nepre- 
tium  frumenti ,  quod  propter  rariorem  proventum  hoc  anno  fupra  mo- 
dum  accrevit ,  &  confequenter  ipforum  crumena  detrimentum  patere- 
retui\    Si  haftenus  in  Noveliis  relata  veritati  confentanea  fuerint, 
nullus  dubico,  fore  curiose  do£tos,  quihujusrei  veram  Hiftoriam  no- 
bis  communicaturi  funt.    Interim  meo  loco  nihil  defuturum  promit- 
to,  fi  quid  impofterum  de  rei  veritate  expifcari  potero.    De  ratione 
temulentiae  non  ero  follicitus,  cum  ClariiBmus  fupra  nominatus  Dn. 
Camerarius ,  non  folum  mihi ,  verum  ut  puto ,  plerisque  Do£tis ,  abun- 
de  fatisfecerit ,  dum  Sulphur  fumofum  ,  Spiritus  obfufcans &  ligans , 
acrimoniamque  in  fanguine  faciens,accufat ,  cujus  opedumSanguis  te- 
naxnimium,  effervefcit ,  TubulosMufcuIorum  fupra  modum  exten- 
dere ,  &  hoc  modo  Tumorem  tum  Faciei ,  tum  Capitis  caeterorumque 
Artuum  producerepotiseft, 


OBSEl- 


Ohjcrvatio  XXX.  De  Sciuroalbo  mortis  nunao.  f3 
OBSERPATIO  XXX. 

Dn. D. JOH ANNIS  CHRISTOrHORI 
BAUTZMANNI, 

De  Sciuro  albo  mortis  nuncio. 

DOminusPfanncnftiel ,  Prxtor  hujus  Civitatis  e  Lcgatione  Stock- 
holmienfi  hoc  anno  MDCXCVIII,  redux  ,  fecum  attulit  imagi- 
nem  Sciurialbi,  manu  (olertiflimi&  inpidfcura  experientiflimi  Domini 
Klokers  abEhrenftrahl  depicti.  HicSciurus  fex  menfes  ante  non  fatis 
deplorandum  obitum  SercniiTimi  quondam  noftri  Regis  CaroliXI,  a 
Servo  Stabuli ,  prope  Palatium  ruraleKungsohr  captus,  a  Regina  Vi- 
dua,  nunc  Avia  ,  aflervatur  ,  &depingiclementiflime jufius efh  Co- 
loris  fupra  modum  candidi  fuit ,  oculos  habens  rubellos ,  micantcs  ,'au- 
riculas  rubicund£  diaphanas ,  caudamautem,  nonfolito  moreaverfim 
nexam  vel  incurvatam  ,  fed  fingulari  modo  ad  cervicem  in  apice ,  mo- 
re  Canum  retortam  gerebat,  Referebat  etiam  Domtnus  Praetor ,  ejus- 
dem  figurx  &  coloris  Sciurum  ante  obitum  Regis  CarcJi  Guftavi  Glo- 
riofiflimx  memoria:,  codemloco&  temporecaptumfuifle.  Rem  non 
adeo  mirandam,in  locis  Septentrionalibusalbos  Urfos,  Vulpes,  Lepo* 
rescfle,  notisfimum  quidemeft,  verumdehifceanimalculisalbismihi 
longe  aliter  promittit  Curiofitas  Regia,  cum  Celfisfima  Vidua,  fiquid 
quotidiani&  ufitati  fuiflet,  nontantum  curae impendiflet,  utadvivum 
ab  hoc  Apelie  feptentrionali  depingeretur.  Portenta  ejusmodi  &  mor- 
tis  prxiagia  muJta  dari ,  tam  notum  quam  notisfimum  e(t ,  ut  csetera  ta- 
ceam  ,  &  tantummodo  de  Rofa  alba,  Lubecse  in  Choro  Cathedralis 
Ecclefis,  &  fubfcllio  Canonici  ,  qui  mortis  Candidatus  erat,  inveniri 
quondam  folitahic  commemorem,  quorumcaufam  invefiigare  fuper- 
fedco,  cum  Dci  Omnipotcntis  arcana  perfcrutaii  temerarium  ,  mira- 
cula  &  laudes  vero  propalare  aequum  fit  &  juftum. 

(  Per  LxceU.  Dn.  D.  Scbelbammerum  Kilia  mijf£  NorimUrgam 
d.  i/.  Januar.  ^in.  1 699. ) 

OBS  ERVATIO  XXXI. 

Dn.  D.  AMBROSll  STEGMANNL 

De  Partu  in  utero  materno  putrefafto. 

HOminem  jam  jam  inutero  materno  putrefaclioni  &  vermibus  eflfe 
fubje&um  ,  inter  alias  lcquens  eihibet  Obiervatio,    Cum  nu- 

G  3  per** 


S4  [   Obfervatlo  XXXII.     ^  _   

pcr  ad  illuirrem  Puerperam  ex  SecundinarurnretenciQne  mord  proxi- 
mum ,  Gerbftadium  vocarer,  infimul  ad  paupereulam  tbldem  loti  uc 
venirem,  anxierogabat.    Recentebacilta  mihi :  Gravid.mn  ;i  primo  ad 
fepdmum  usqueingravidacionismenfem  bene,  aflipofthuncraalefeha- 
buhTe*    Nam  ex  improvifo  terrore  prorurifle  infoiica  menftrua  ,  fce- 
tumamotuantehac  vegeto  plane  abftinuifle,  ventris  accesfi  (Te frigidu- 
Itatem ,  dolorem  circa  umbiiicum  fenfiffe  gravem ,  parces  extremas  li- 
yidas  ac  frigidas  apparuifie,  faciem  felabia  palluiffe,  mammas  fkcci- 
<ias  extitiffe,  fpiritura  foendum  fe  a  dle  in  diem  rnajorem  exhalafie, 
horrorem  febri.lem  corpus  fuccusfiffe,  animi  deliquia,  itomachi  ac 
•Capitis  dolores  continuos  efie  paflam ,  ante  aliquot  horas  proftuxiffe 
ab  utero  aquam  foecidisfimam  ,&  fentire  jam  doiores  partus  vehemen- 
tisfimos  cum  lipothymia  conjundtas.    Propinabam  icaque  illi  confor- 
tantia,pellentibus  commixta,  bahamica^aliacg  Cor  prasmunienti.a,  icem- 
que  Ciyfteres  uterinos  per  vices  injiciendos,  &  furfimenta  fomenca- 
que  adhibenda  ordinabam,  hinc  faftum,  ut  tum  fecundinae,  tum  fce- 
tus  ex  toto  putrefaftus  fruftulatim  inter  fumma  animi  deliquia  exclu- 
derenxwr,  fuperftice  t&men  puerpera  poithac  fana  &  incolumi. 

OB3ERVATIO  XXXII. 

Dn,D#  AMBROSII  STEGMANNI. 

De  Partu  in  utero  materno  verminefatto. 

ANte  biennium  &  quod  excurrit ,  ruftica  quaedam  ex  proximo  pa- 
go  J^efffta  me  convenit  &  retulit  :  Se  ochvo  menfe  jam  gravi- 
dam  fentire  in  infimo  ventre  motum  vermiculantem :  &  fei)  ntcf)t  au* 
i>er$/  afe  roann  &er  untere  £etb  fcoilet  2lmeifett  n>cb\  Gerebat  quidem 
haec  fcemina  ventrem  praegnantem,  ied  ex  toto  marcidum,  nec  ulla 
fcetus  vivi ,  vel  moventis  indicia  edentem ,  hinc  potiiis  ex  obftructi- 
one  menfium,  quam  ex  ingravidatione  intumefactum  efie  vencrem 
harioLbar.  Ne  verdfcetui,  fi  quis  adeflet ,  nocerem,  corrcboran- 
tia,  uterum  refpicientia  ,  &  alia  in  ejusmodi  cafibus  dubiis  proficua 
illi  ordinabam,  &  jubebam ,  ut  fi  quid  iiniltri  acciderit,  mecum  com- 
municaret,  Abfoluto  nono  menfe  accerficus  ad  ruiticam  hanc,  con/j 
vulf  im  fine  intelle&u  &  voce  deprehen- iebam ,  propinabam  itaque  il- 
li  opiima  quxvis,  ut  aliquo  modo  refociliaretur.  ilinc,  cum  ad  rem 
ipfam  inda^andam  cuin  a  parience,  cum  ab  adftancibus  aumonerer ,  ta- 

c-to  ab- 


De  Vartu  in  utero  materno  ytrminefaUfi* 

£lo  abdomine,obfervabam  molcm  verfus  pubem  prorumpere  ingen» 
tem,  atauc  ndmodum  mollem,  partes  vaglnse  internas  deprehende- 
bam  ficcisfimas,  nu)Iamque  uteri  aperturam  veJ  pariendi  conatum 
alium.     Abiens  (uadebam,  ut  Juteum  liliorum  incoquerent  juri  gal- 
linx  ,  &oleo  Anvgdalor:  pingue  redderent,  ordinabamque  pellen- 
tia  cum  confortantibus  mixta  per  vices  adhibenda.     Aitero  die  poft 
revifebam  argram ,  illamque  doloribus  partus  infufficicnubus,  Jangui- 
dis ,  &  pcr  longa  intcrvalla  recurrentibus  oneratam  vicebam,  hinc 
forticia  pellentia  illi  propinanda  ,  itidemque  fomcnta  applicanda  & 
linimenta  emollientia  ad  infinuim  ventrcm,  lumbos  ac  regionem  cir- 
ca  os  (acrum  ,  peitinem  ,  offa  pubis,  pudendaque  cum  cervice  illinen- 
da  ordinabam  ,  a  quibus  parturiens  in  vehementiores  partus  doJores 
incidebat ,  quos  non  lange  poft  hiatura  uteri  aliaque  partuj  inftantis 
indicia  fequebantur.  Cwm  autem  pariens  admcdum  debilis  ,  nec  tan- 
ta  uten  apertura  adcffct,  ut  foetus  ab  obftetrice  apprehendi  posfit , 
hinc  illam  fupinamreclinato  capite,  elevatis  coxis  &  polterioribus  lo- 
candam  fuadebam:  Obftecricem  vero  inftruebam,  ut  obflea-icantem 
manum  oleo  deiibutam  Icnfim  fenhmque  in  uterum  immitteret ,  alte- 
raque  parientis  abdomen  leniter  comprimerec.     Diftis  obcemperans 
Obftecrixyreferebat:  Inftare  quid  quidem  utero>  fed  nullum  effe  par- 
tum ,  neque  manu  poffe  extrahi.  Jubebam,  ut  quale  quale  unco  ap- 
prehenderet,  illudque  leniter  &  paulatim  extraheret.    Hinc  maxlrno 
molimine  &  Jongo  labore  protrahebat  Jacculum  quendam  Obftetrix 
(qui  membrana  erat  exterior  foetum  includens,  yjpov  dicla,  adtr.o- 
dum  dcnla  &  p.  n.  craffaj  ex  quomnumera  vermium  progenies  fi- 
gurae  lata?  &  coloris  rubri  in  confpectum  venfebat ,  qui  totuirffcetum 
exceptis  paucis  oflkuiis  >,  confumpferant.     Sccundinae  admodum  re- 
torrids  r  ac  fi  iafornace  piftorio  toftx  fuiiTent a^rxrcbant  firmiter 
huic  membranae,  &  vix  Jj.  penderebant.    Nuiftm  adkfem  pucipera- 
!cm  neque  ante,neque  cum,ncque  poftpastum  exclufit  hxc  foemiaa 
Lochiaveroa  datis  medicamentis  demum  poft  qvintum  rfte  excrevic 
diem ,  cdidirque  poft  annum  incolumis  &  fana  lanum  fcetvm  rurfus 
in  lucem.cum  quo  iterum,quod  mirandum,  aliquot  viginti  ejusms- 
di  fupra  dictorum  vermium  absque  tarnea  tofiohe  rratns  !k 
fimul  exclufit.  + 


0B5ER- 


5* 


GbpvM  XM7/7. 


OB  S  ER  VATIO  XXXIII. 

Dn.D,  AMBROSII  STEGMANNL 

De  Falsa  ingravidatione  &flahtum>locofa:ttis 
exclujiane. 

PArturiunt  mcntes,  nafcetur  ridiculus  mus:  Sic  farpe  fpes  falfa  alit 
mulieres,ut  non  rard  per  tres  Anni  quadras  &  ultra ,  ventres  ge- 
ftenc  prsetumidgs,  aliaque  experiantur  ingravidationis  figna  alias  in- 
failibilia,  in  quibus  tamen  uterus  mentitur  ingravidationem ,  6c  loco 
partus  legitimi  fpurium  excludit  fpiritum,  quale  fatum  hic  Islebiac 
paupercula  quxdam  Neoftadienfis  etlam  experca  eft,  quae  a  primo  ad 
ultimum  usque  geftationis  diem  temere  credidit  de  ingravidatione. 
Accedit  itacp  nonus  menfis,  recedit  &  adhuc  fernel,  aft  de  foetus  exi- 
tu  altum  filentium ,  crevit  tamen  interim  venter  a  die  in  diem  majo- 
rem  in  molem,  ut  ruptionem  etiam  exinde  metueret  mifera,  quia 
continuis  laboribus  corpus  movere  illam  ex  aeceffitate  oportebat.  Ac- 
cidit  autem,  ut  muliercula  hxc,  poft  elapfos  2.  Annos  &  tres  menfes, 
ficque  completos  ter  novem  menfes,  a  Cerevifiario  quodam  ,  num 
ex  joco,  vel  alia,  nefcio  qu£,  caufa  in  terram  projefih  e  mole  &  falfo 
fuo  partu  ex  improvifo  liberaretur :  Cum  enim  ex  lapfu  pofteriori- 
bus  luis  nimium  quantum  conquateret  terram,  ex  utero  illius  rlatus 
quidam,  bombardae  minoris  ad  inftar  fonitum  edens,  erupit,  fecutis- 
que  fiatibus  aliis  venter  paulatim  detumuit,  &  priftinam  ferme  for- 
mam  recuperavit. 

OBSERVATIO  XXXIV. 

Bn.  D.  AMBROSII  STEGMANNI, 

A  Terrore  &  confteSu  Agonizantis  Suppreffio  Afenftum ,  & 
ex  bac  Djfenteria  letbalis. 

Clvis  primarii  Islebienfis  uxor  iterfaciensDresdam,inhofpitioquo- 
dampublico  viditmilitem  agonizantem,  excujusmiferabili  conlpe- 
ftutantopercutitur  terrore,  ut  lllico  Lipothymica  redderetur ,  men- 
ftruafluentiafupprimerentur,&altero  die  poft,  Dyfenteria  afficeretur. 
Hinc  xgra  domum  reverta  unius  &  alterius  Medici  peciit  confilium, 
tanderruue  variis  fruftra  adhibitis  &  meam imploravit  opem.  Cumau- 

tem 


OhfervJtlo  XXXV.  De  Duplicati  Vulvi.  57 

tcm  jamjam  adeflcnt  Convulfiones&malignitas  major  Dyfentern,  ae- 
graque  medicamenta  omnia  refpuerec,  faftum ,  ut  non  longe  poft  vitam 
commutarec  cum  morte,  &  fai  fexushominibus  do&rinam  relinq  :e- 
ret  inmemoriam,  ne  purgamentauteriflocci  pendant,  &  nafutuly  tcm- 
pore  fluxus  omnia  recognoicanc. 

QBSERVATlO  XXXV. 

Dn.D.  AMBROSII  STEGMANNI. 
De  DuplicataVulvd. 

IN  Ephemeridibus  Dec.  III.  Ann.  IV.  Obferv.  CXill.  ex  relationC 
Amici  cujusdam,  Clicoridis  perforatae  feci  mentionem.  Cum  au- 
tem  ante  aliquoc  feptimanas  lafcivam  hanc  Corinnam  ex  inflammaci- 
one  meatus  urinarii,  &  obdruftione  urinae  totali  graviter  decumben- 
tem  vifitare,  &  mirum  hoc  phaenomenon  manibus  &  oculis  indaga- 
re  data  mihi  fuerit  poteftas,  operar  pretium  effeduxi,  exacYus  jam 
curiolam  iltius  flrufturam  cum  plane  aliam  deprehenderim ,  depinge- 
re.  Sita  itaque  erat  Ciitoris  confucto  fuo  loco  in  (uperiori  nimirum 
pudendi  parte.  Situs  etiam  erat  meatus  urinarius  fupra  vaginx  ori- 
rkium  inter  nymphas.*^  Alt  (i.)  Clitoris  monftrofa  fua  excrefcentia 
&  magnitudine  ndh  folurn  in  utrisque  lateribus  crafliores  efficiebac 
Nvmphas,  fed  &  longitudine  &  craflitie  fua  ovum  coiumbinum  fer- 
me  fuperante  meatum  urinarium  tegebat.  (2.)  Loco  meatus  urina- 
rii,  in  flatu  naturali  craflitiem  alias  calami  fcriptorii  obtinentis,  fifl  2- 
,  ra  deprehendebatur  ,  qua:  latitudine  2.  &  longitudine  4.  transverfos 
d;gitos  praster  propter  scquabat.  In  hujus  fiffurx  oriflcio  meatus  uri- 
narius  naturali  craflitie  pradicus  confpiciebacur ,  qui  jam  ob  nimiam 
inflammationem  tantum  excitabat  dolorem,  ut  lalciva  hxc  vix  effec 
fua,  nec  ego  interiorem  hujus  fiffurse  fubftantiam  (qusc  tamen  mcm- 
branacea  &  fibris  carneis  transverlalibus  intertexta  mihi  videbatur  ) 
■  ob  exinde  obortum  tumorem  ritc  indvigare  pofTem.  Sub  hac  flffura, 
vera  uteri  vagiqa  ioeo  &  partibus  fuis  iegitimis  dotata,  deprehen.le* 
batur. 

OBS  ERVATIO  XXXVI. 

Dn.D.  AMBROSII  STEGMANNL 

De  P/ica  Judtorum. 

PLicam  Judaris  admodim  familiarem,  &  illam  exinde  nomen  etiam 
germanicum,  ^juhcu  3^p|f/  adeptam  effe,  nullum  fugerc  autumo. 
Dtc.lII.Jnn.Vil  &f'III.  U  Cau. 


Obfervatio  XXXVL 


Caufam  hujus  Affeftus  quaefivi  ex  mulcis  Judacis,  nacionis  fuac  Medi- 
cis  &ScholaeMagiftris,nullus  aucem  illorum  fcivit,  vel  voluic  ullam. 
Nuper  me  conveniebacSenex,  antiquiflimae  cradidonis  Judaicac,  & 
lingux  facrae  peritiflimus  Rabbi,  qui  a  me  de  una  acqve  alcera  re  me- 
dicapetebac  confiltum  ,&incer  alias  eciam  plicae  faciebat  mentionem, 
referendo :  Hunc  affedtum  tam  enormem  exiftere  in  ucrumqve  gen- 
tis  fuse  fexum,  uc  non  folum  illorum  capillos  fed  &  faepe  pilos  fub 
axillis,  &  in  pudendis  complicec  in  plicas  longiflimas  &  monftrofas,, 
Amicis  hinc  iiium  compellabam  verbis,  uc  caufam  hujus  Affe£tus,  fi 
quam  haberec,  mihi  feereto  aperiret.    Diu  hxfitabundus  candem  re- 
fpondic:  Referam  cibi,  quae  ex  antiquiflimo  hebraico  MSco  olim  me 
legiffe  memini:  DEUM  nimirum  affe&um  hunc  mex  gentis  homi- 
nibus  dediffe  in  pcenam,  qudd  mandaco  Divino  concrarii  neglexerint 
prsecifionem ,  &  ioco  praepucii  in  adulcis  ob  mecum  exquificiflimi  ex- 
iiide  oboriencis  doloris,  lanuginem  membri  virilis,  ut  faltim  in  con* 
fpeftu  adftantium.  pro  forma  aliquid  feciffe  viderentur,  prxciderint. 
Hinc  DEUM  omnes  illos  inobedientes ,  &  ex his  falso  prascifis  pro- 
gnatos  utriusque  Sexus  Homines  plica  puniiffe,  &  in  pofteros  per 
traducem  quafi  derivalTe  hunc  Affe£tum.    Hinc  &  exinde  refultare 
racionem*.  Quod  iapidibus  fakim  plic^  abfcindi  debeanc,  quia  nimi- 
rum  praspucium  olim  (&  adhuc  hodie)  collifione  duorum  lapidum 
acucorum  abfcindebatur*  &  inobedientes  illi  Judaei  falfam  fuam^prae- 
cifionem  tapidibus  eciam  peregerinc»    Micco  has  nugas,  cum  fciam  , 
Gentem  hebraeam  tradicionis  vanae,  fabularumque  effe  amanCiflimam,. 
&  figmentum  hoc  forfitan  ex  hiftoria  Ziporae  Exod.  4,  v.  24.  Origi- 
nem  (uam  craxiffe  mihi  imaginor.    Judico  aucem,  quodPlicaJudxo- 
rum  potius  a  Cache&ica  &.  pucredinofa  illorum  maiigna  difbofitione 
exoriatur ,  quae  in  corporibus  difpofitis  impuricacem  cachecticam  ad 
peripheriam  eorporis ,  &  imprimis  illas  pattes  ,  in  quibus  fuligines  ex- 
halare  folent,  expeliic,    Nam  malignicatem  piicsc  in  corruptione  Maf- 
ix  fanguinear,  in  acrimonia  &  viicofitate  excedente  latitare,  nemo 
negabiv.     Expertus  etiam  in  tribus  monftrose  plicatis  didici,  qvod 
Plica,  corpore  rite  purgato,&  arfedtu  lege  artis  curato,abso£  damn» 
&  vitx  pericuio ,  cukrc  tonforio  abfcindi  poflit. 


OBSLR* 


Obfervatio  XXXVII.  DeColicaPcriodica.  S9 


OBSERVATIO  XXXVII. 

Drt. D,  AMBROSII  STEGMANNl 

De  Colica  Periodica. 

NOn  folas  febres  intermittentes,  fed  &  fa?pe  alios  morbos  certis 
fuis  paroxyfmis  &  periodis  gaudere,  Obfervationes  hinc  inde  at- 
teltantur  Medicx.  Feci  Medicinam  euidam  Studiofo  Theologix  Con- 
naricnfi,  qvi  per  aliqvot  Annos  qvavis  fexta  feptimana,  poft  qvadra- 
gefimum  nimirum  diem ,  tam  atroci  aftl'geb?.tur  colica  ,  ut  per  tres 
&  plures  dies  ob  exqvifitos  dolores,  vix  mentis  compos  efTet,  nec 
nifi  fuperveniente  Diarrhoea,  ab  illa  citius  liberari  pofTit.  Multis  hinc 
inde  ufus  eftMedicis,  bibit  &  ex  illorum  fuafu  unas  atqve  alteras 
thermas ,  abscp  tamen  ullo  erTeftu.  Prxteriti  Anni  vere  cum  me  con- 
veniret,  propinabam  illi  Vinum  antifcorbuticum  laxans ,  interpofitis 
meis  pilulis  Marcialibus ,  &  EfTentia  Pini  Martiali,  oleoqve  AiriydaL 
dulc.  intra  fumto  ,  &  Clyfteribus  anodynis  acrimoniam  ex  Inteftinis 
revocabam  ,  a  qvibus  Medicamentis  ^antam  (aburram  Vitioforum 
humorum  exonerabat,  ut  magicis  morbis  fuum  etiam  adfcriberet  af- 
fetium  xgrotus.  Hinc ,  cun\Cacochymiam  fcorbuticam  plane  e  cor- 
pore  educlam  concluderem ,  Carminativis  &  theriacalibus  anodynis 
tonum  Ventriculo  reflituebam ,  &  fic  tam  exoptatum  finem  impone- 
bam  huic  morbo  ,  uc  uscj  ad  hunc  diem  liber  &  immunis  vivat  a  Co- 
lica,  lludiofus. 

(  MiJJd  hlebia  Norimbergdm.d.  26.Januar, 
Anno  Jdpg.) 

OBSERVATIO  XXXVIII. 

Dn,D.  PHILIPPI  JACOBI  HART- 
MANNI. 

De  Genitalibus  VituU  monftrofis. 

/^\Btigerat  Amico  Vitula,  qvam  Anno  i  6  9  8-  d.  13.  Mart.  Anato- 
"  mix  (ubjeci:  Caudi  minnta  nata  ftercm  i$  urinam  tx  todem  fora- 
tiinc  emittebat. 

Se&io  detexit,exemtis  genitalibus  cum  Vefica  &  inteftino  reclo, 

H  x  foramen 


£o  Obfervatio  XXXViH.  

foramen  iUud  magnum  .per  quod  excrementa  exkrant,  non  ani  aut  inte- 

ftini  recti ,  fed  vagin£  Itteri  fuijfe. 

Vagina  h#c  tres  digitos  transverfos,  citra  ullas  rugas  cum  lacunis 
paucis ,  munda  &  aiba  facie  ,  clitoride  in  luperiori  parte  manifefta, 
comparebat : 

Jnteftwwn  vero  reftum  obliqve  Vagmn  infertum  erat ,  e  regionc 
iuerum  aliorum  minorum  orificiorum,  qvorum  aJterum  ad  Uterum,  al- 
terum  ad  Veficam  tendebat. 

Inferio  autem  lnteftini  illo  memorabilis,.  qvod  rugae  in  longaspli- 
cas  definentes  angufto  forarnine,  vix  calami  olorini  capaci,  colle£hs 
coarftarentur ,  per  modum  annuli ,  citra  magnam  protuberantiam 
tamen ,  ut  inftar  fphin&eris  inteftinum  redtum  laxari  &  conftringi 
poffet. 

Urethr&  orificium  qvod  f  n.  longiufcula  incifione  diftinguitur,  8c 
ab  orificio  uteri  antrorfum  qvodam  intervallo  diftat ,  hic  rotundo  & 
segre  confpicuo  foramine,  fine  oblonga  incifione,  orifkio  uteri  juxta 
erat  fitum. 

Poft  Vagin£  &  Inteftini  reHi  perluftrationem  aperui  orificium  ai 
Uttrum  tendens ;  patefa&um  non  ad  collum  Uteri,  fed  ad  amplam  ca- 
vitatem,  qu&  ovum  gaUinacenm  caperet,  deduxtt  :  Cavitas  fimili  tuni- 
ca  qva  Vagina  inveftita  erut ,  citra  iacunas  tamen  ac  poros;  orificium 
vero  hoc  piicse  eontrac-tae  inftar  burfe  formaverant,  qvalem  &  intefti- 
ni  recli  infertio  monftraverat/ 

Jncisd  Cavitate  fecundum  longitudinem  verum  CoUi  minoris  orifi- 
cium  cum -protuberantia  annulari,  interius  papillis  duabus  prominen- 
tibus,  tertia  latente,  confpicuum  redditum. 

Antrum  commune  Uteri  &  cornua  plena  cotyledonibus  extantibus. 
In  tavitate  illa  ovi  capaci  liqvor  erat  mucofus  j  In  Cornibus  gelatina  in- 
ftar  alhuminis  Ovi. 

T eftcs  carneae  faccidae  fubftantiae,  nullis  veficislis  diftinfii. 

FIG.HI.&IV. 

Explicatio  Figurae  IIL 

Genitalia  VituU  monfirofa. 

A.  A.  Inteftinum  re&um» 
i,  Parsligata; 

1 


7)t  Gmtalilm  Vitult  mnnfirofis*  6t 

2.  i,  2.  Pars  apcrta. 

3.3.  Infertio  invagrnam  ,  piicis  in  fbrrr.am  crumenac  difpofitis  ad  con- 
txahendum  &  laxandum,anndoqve  qvafijoco  (phinfteris  colle- 
£tis ,  in  qvem  omnes  plicae  terminabant. 

B.  B.  B.  Collum  Uteri  cum  utero  ip(o  fecundum  longitudinem  non- 

dum  apertum. 

1.  Cornu  Uteri  alterum,  fine  Tuba  &  Tefte  depi&um, 

2.  Cornu. 

3.3, 5.  Tuba  Fallopii» 
4.  Membrarnu 
Tefliculus. 

6.6.  Fundus  Uteri  divifus,  in  qvo  ut  &  in  Cornubus  Cotyledonum 

congeries. 

7.7.  Locus  proprius,  ubi  verum  orificium  colli  aperti  deprehende- 
barur,  qvadam  afperitate  cutis  reduplicatx,  exterius  diftin&us. 

g.  g.g.  Proccffus  coili  monflrofus,  multis  tunicis  involutus,  &  inte- 
ftino  re&o  atqve  urethrac  arcle  connexus,  utnulla  cavitas,  qva- 
lem  poftea  npertus  monltravit  ,  in  illo  deprehendi  poffet,  licet 
laxior  hxc  pars  eflet ,  prx  illa  fuperiori ,  in  qva  7,7.  verum  ori- 
ficium  colli  minoris  poftea  eonfpiciebatur, 

C.  C.  C  Vcfica  Uteri  cum  Cervice, 

D.  D.  Vagina  Uteri  aperta* 

a.  a.  Clitoris. 

b.  b.b.  Lacunx  vaginales  in  laevi  tunica,  mftar  plicarurh. 

c.  €.  c  Pili  circa  marginem  Vaginas. 

d.  d.  d.  Orificium  coili,  cum  anulo  qvafi  ex  reduplicatione  tunicas. 

e.  e.  Stylus  orificio  Colli  infertus. 

f  f.  Stylus  orificio  Urethrac  infertus. 

j.g.g.  Annulus  rotundus,  qvalis  orificii  Colfi  juxra  pofitus,qvo  h#c 
duo  orificia  diltinguebantur,  quum  alias  orificium  urethrs  ob- 
longo  fulco  diftin^uatur. 

ExplicatioFigurae  IV. 

Uteri  VttuU  monfirofi  Colhtm  putatttium  9  cum 
Oi  tficto  pntatitto  o  vero. 

A.  Stylus  orificio  cotti  putatitio  infercus. 

H|  B.B.Va- 


6t 


Obfemtio  XXXIX, 


B.  B.  Vagina  uteri  aperta. 

C.  Infertio  orificii  putatitii  aperta, 

D.  Infertio  Urethrae  orificii  non  aperta. 

E.  E,  Plicae  Orificii  putatitii  inftar  crumena?. 

F.  F*  Proceffus  Urethrae  non  apertus, 

G.  G.  Cavitas  qvae  ovi  gallinacei  capax  erat,tunica  laevi,  in  qvam  tan- 

qvam  collum,  minus  orificium  putatitium  transmittebat. 

H.  H.  Orificium  verum  colli  minoris  claufum,  prominentibus  qvafi 

foliolis. 

I.  I.  I.  Orificium  verum  apertum  cum  teduplicatione  cutis ,  in  qva 

qvincp  obfervabam  foliola  qvafi  tnari  Cretici ,  cujus  figuram  & 
denficatem  referebaiit. 
K.  Stylus  Urethrae  immiffus* 

(  MJfe  Serolino  Nbrimbergam ,  per  ExceU.  Dn,  D. 
Mentztlium  d.  i6.Febr.  1699. ) 

OBSERVATIO  XXXIX. 

Dn.  D,  PETRI  ROMMELII, 

DeQlyftere  innoxie  peros  rejeSo. 

QUod  utplurimum  perkulofum ,  imo  funefturn  qvandoqve  eite 
folet ,  illud  tamen  non  femper  &  ubicp  tale  exift  t ;  cum  etiam, 
uti  notum ,  non  raro  in  Medicina  etiam  Monftra  contingant.  Foe* 
inina  qvaedam  nobilis,  parvx  qvidem  ftaturae,  bonae  tamen  conftitu- 
tionis ,  tempore  hyemali ,  fuafu  ordinarii  ejus  Medici,  ob  leve  aliqvod 
fymptoma,  clyfterem  domefticum  ex  jure  carnium,  ovi  vitello,  oleo 
6cc. concinnatum,fibiadplicari  curat,illum  optime  retinet,poft  horac 
circiter  fpatium  verd,  majorem  illius  partem,  fuperne  per  os  &  vo- 
mitum,  una  cum  portione  bilis  rejicit,  odore  fapore  &  colore  cly- 
fterem  prius  injedium  id  effe,  teftantibus.  Summ6  ob  hoc  pcrterri- 
taDomina  patiens,  mortemcg  fubitaaeam  fibi  imminere  pertimefcens, 
propter  abfentiam  Medici  illius  ordinarii ,  me  acceffit ,  qvae  rejecic 
monftrat,  inter  qvac  praeter  alia  oleum  manifefte  confpiciendum  fc 
praebebat,  cum  tamen  interrogata,  per  plures  dies,  fe  nihil  oleofi» 
vel  aliorum  pinguium  eduliorum  comedhTe,  adfeveraret,  metumqve 
fuam  de  mortis  inftantis  periculo,multis  verbis,  anxie  explicaret,  fi- 
mulqve  remedium,  qvo  inftans  vit»  periculum  evitare  valeret,  fum- 


r 


De  Cljflere  innoxii  per  os  rejeBo. 


mis  precibus  eftlagitaret.      Ego  omnibus  circumftantiis  probe  confi- 
deratis,  nihilqve  qvod  fingulare  periculum  minabatur ,  (aliterac  in 
Duerulo  illo;  cujus  in  Decur.  I.  Ann.  9.6C  10.  obf  94.  p.24f.  Mifcel- 
Ln.  Curiofor.  mentis  fit)  obfervans,  &  accidens  hoc,  aliqvantulum 
validiori  aut  violentiori,  juftoq*  celeriori  clysmatis  adplicationi  &  im- 
mi/Honi,  valvulaeqve  ob  hanc  &  flatus  in  inteltino  colo  retentos,  di- 
tentx,  8c  non  uti  decebat  connivente,  adfcribens;  bono  animo  effe, 
netumcp  omnem  excutere  jufli,  fimulqve  qvo  fecurior  ageret,  me- 
dicamentum  aliqvod  llonnchicum  &  Confortans  prsefcripH,  &  fic  opti- 
tne  confolata,  (pcm  meliorem  concepit,  gratias  mihi  egit ,  &  fine 
amni  ukeriori  fanitatis  incommodo,  rei  fux  domeftica!,  laudabiliter 
Drscfuit.  Conf.  Mifcell.  Acad.  Nat.  Curiof.  Decur.  H.  Ann.  s-  obf.  195-. 
um  Schol.Magnif  D.  Prxfidis  pag.  ^90.  feqq.Th.Barthol.  Hift,  Anat. 
Ccnt,4.obi.  6s.  v,  369.&C. 

OBSERVATIO  XL. 

Dn,  D.PETRI  ROMMELIL 

De  Pica  in  infante  >  &c. 

MUlieres  gravidas,  fceminas  item  alias,  &  virgines  ,  qvibus  men- 
fes  (qvi  ordinarie  alias  ftuere  confuevere ,  fuppresfi  funt,  Pica 
aborare,  rarum  non  eft,  6c  qvotidie,  non  dicam  a  Medicis,  verum 
1  mulierculis ,  oblervatur.  Sic  novi  fceminam ,  qvae  gravida  ,  panem 
tercoribus  humams  fcetidisfimis  ex  cloacis  eductis ,  probe  intinftum 
k  illitum,  fine  noxa  valetudinis,  cupediarum  inftar  expetebat  &  dc- 
wabat.  Vid.  Mifcell.  Acad.  Nat.  Curiol.  Decur.  II.  Ann,  5-.  pag,  16. 
Kppendic,  it.  Bsrell.  Cent.  3.  Obf.  2. 

Ante  biennium ,  Comitifta,  qvardam  gravida,  fubinde  Cretam, 
|va  ad  llribendum  utimur,  per  plures  feptimanas,  fat  copiose  fine 
illo  illius  aut  foetus  difpendio,  comedebat,  &  jufto  tempore  flliolum 
>ptime  formatum  &  pulcherrimum ,  candidisfimi  coloris,  in  lucem 
:didit.  Rarius  tamen  virgines  qvibus  Catamenia  rite  fluunt,  hoc  af- 
edu  vcxantur ,  qvanqvam  exempla  etiam  picantium  virginum  non 
efint.  Ante  paucos  annos  illuftr.  qvundam  vinrJnem  BaronifTam  , 
lm  viduam,  novi,  qvac  hinc  maximo  flagrabat  dcfiderio  vefcendi  ce- 
S,  &  qvoties  occafio  dabatur,  appetitui  fatibfaciebat.  Illuurisfima 
lia  qvaedam  nata  Comitiffa,  mihi  narravit,  (eiplam  non  minus  in  cce- 

libatu 


Obfervatio  XI. 


libatu  magnam  faepius  ceras,  praefertim  flavae,  qvanricatem  comedif- 
k ,  tantoqve  flagraffe  dsfiderio,  ut  eciam  a  cereis  facratis,  fibi  tem- 
perare  jion  potuerit. 

Adhuc  rarius  hoc  in  grandaevis  obfervatur ;  alio  vero  jam.tem- 
pore,  vetulam  intra  fexagelimum  &  reptuagefimum  aetatis  annnm  jam 
conftitutam,  diuturna  pica  affliSam ,  &  qvotidie  certam  qvantitatem 
Cretae  abligurienrem ,  ftitimus. 

Magis  tamen  mirum  yideri  poffet ,  Infantes  etiam  pica  laborare, 
illorumqve  Appetitum»  Phantafiam  &  Guftura,  #qve  affici ,  deprava- 
ri  6c  vitiari  poffe.  Hiitorix  picantium  infantum  hinc  inde  obfervatae 
&adnotatae  reperiuntur ,  qvibus  hanc  noftram  obfervationem  fuperad- 
dere ,  forfan  noa  ingratum  erfc. 

Illuftrisfima  qvaedam  Domina  Baronifla  de  B.  nata  Comitiffa  de 
P.  filiolam  mihi  monftravit  qvatuor  circker  annorum  ,  qvas  casterum 
fana,  Pica  laborabat,  ita  tamen,  ut  appetitus  ejus  non  ad  unum  fal- 
tim,  &  prout  alias  utplurimum  fieri  confuevit,  determinatum  obje- 
dum  ferebatur >  (ed  plures  &  diverfas  res  inufitatas ,  &  ad  edendum 
ineptas,apperebat;  Calcem  n  uurum  ex  muris  &  parietibus  abrafamj 
Carbones ;  terram ;  arenam  j  repurgamenta  item  conclavium ,  ba£  ffiity 
ticfjf  ober  ©etlift/  avide  deglutiebat,  &  qvidem  fatis  copiose,  &  per 
plures  feptimanas  im$  menfes  >fine  notabiii  fanitatis  difpendio,  adhibi- 
tis ,  a  Prg&icis  commendatis ,  ied  paucis  remediis ,  ab  hoc  affe£Yu  li- 
berata  fuit,  jamqve  adultior  facla,  prseter  pailorem  in  facie,  (qvi  ta- 
men  non  ingratus  illuftribus  hujusmodi  virginibus  effe  folet)  bona 
fanitate  fruitur. 

Viros  etiam  pica  vexari  tam  rarum  non  eft ,  novi  ipfemet  virum 
ex  ordine  literatorum,  qvimire  efu  muci  narium  delectabatur,  illum* 
qve  fubinde  ex  naribus,  &  vifcidiorem  pituicam  ex  ore  .olligebat, 
manibusqve  tamdiu  traftabat,  donec  exinde  giobulos  formare  poffet, 
tuncqve  deliciarum  inftar  deglutiebat.  Fcemina  qv«dam  pariter  na» 
rium  mucum  ficciorem,  in  deliciis  habet,  iliumqj  naribus  extractum, 
ori  (macim  forfan  effe  fibi  imaginans  )  avide  immiitic  &  edit.  Conf* 
Greg.  Horft»  lib.  4,  obf  7.  Oi  Jenburg.  A&.  Phil,  Ahglic.  pag,  446. 
feqq.  Thom  Bartholiu.  Hift,  Anat.  Cent.  4.  obf.  6g.  pag.  369.  feqq. 
Mifcell.  Acad.  Nat,  Curiof.  Decur.I.  Ann.  1.  obf.  g^.  pag.  199.  feqq, 
Item  Ann.  6.&7.  obft  1  ,9.  pag.202.  feqq.  Itein  Decur  li.  Ann.  I.  pag» 
iiq.  &  Ann»2.pag,77.fe  jq.  item  Ann.  j.  pag.  1 87  &  Ann.  8.  obf.  6^. 
pag.171.feqq.  ltem  Dcgur.UI.  Aun.IU*  pag.  106.  Append.&c.  Ifaac 

Schook 


Oifcrvatio  XLl.  Defatcunja fine  menftruis.  6  r 

Schodk.  in  Centur.  Probl.  problem.  23 .  p,  20.  Ehxenfried.  Hagendornii 
Hift,  Mcdico-Miyfic»  Centur.  ^Hift^f,  p.410. 

OBSERVATIO  XLl 

Dn.D.  PETRI  ROMMELII. 

De  foecunda  Jtne  menftruis. 

J%  Pud  mulieres  non  folum ,  fed  etiam  anud  viros  coeteroqvin  dt^ 
jl  \  dos,  in  proverbii  quafi  confuetudinem  abiit  :  Arborem  frudhis 
ferre  non  pofle,  nifi  prxfloruerit ;  qvod  innuere  volunt,  fceminam  ad 
generanduin  6c  concipiendum  plane  ineptam  efTe,  nifi  etiam  lunare 
inenltruum  debitum  ,  ^xtra  graviditatem  rite  perfolvac ,  &  cui  cata- 
menia  debito  modo  non  fluant,  Menfium  enim  fluxusnon  folum  ma- 
t-uritatis ,  fed  edam  fbecunditatis  rerum  habetur  indicium. 

Hoc  tamen  mulicrum  adagium,  non  efle  perpetuae  veritatis, 
nec  menftruorum  defefturn  femper  caufam  fterilitatis  exiftere  alibi 
ni  fallimur  probavimus*  qvando  mulierem  viraginem  in  fcenam  pro- 
duximus,  cui  nunqvam,  neqve  in  juventute  &  ccelibatu,  neqvc  ad- 
ukiori  fa£te  6c  in  conjugio  menftrua  rluxere,-  imd  qvae  qvid  menftruus 
'fluxus  fit ,  plane  in  feipfa  ignoraverac ,  &  nihilominus  tamen ,  felix 
aliqvot  liberorum  mater  exltiterat,  in  partu  pneter  paucisfimum  fan- 
guincm  per  muliebria  nihil  excreverat ,  &  iochia,  ca*terum  optime 
ana,  nunqvam  vklerat.    Aliam  nunc  liftimus,  Martini  Ziegleri  uxo- 
rem,  fceminam  optime  temperatam,  ftaturx  ordinarix  evfarcam  & 
ucciplenam,  in  flore  actatis  conftitutam,  formsecg  haud  inelegantis. 
^uic,  pollqvam  aliqvoties,&  qvidem  aliqvando  fatis  laboriose  pepe* 
^ifTet,  tandem  menies  cmanere  &  prorfus  deficere  coeperunt,  fine  ul- 
o  etiam  minimo  valetudinis  difpcndio,  vel  muniorum  muliebrium 
>beundorum  impcdimento.    Integro  qvinqvennio  hoc  modo  elapfo, 
lenuo  gravida  fa£ta,.&  annis  fubleqventibus  aliqvoties  feliciter  pepe- 
'k,  ficpuerperia  rite  experca  eft.  Conf.  praecer  Schenck.  Panarolum, 
'iuil.  Fabnc  Hildan.  Heron.  Reufner.&c.  apud  Velfch.  etiam  Thom, 
'•arthol.  Hilt.  Anat.  Cect  4.  obf.  $7.  p.  3 99.  item  Mifc.  Curiof.  Dccur.  I. 
vnn. 3.  obf  1)2.  p.14?  Dccur.f.  Ann. 6.&7- p. 92.  Decur.  II.  Ann.  I. 
bf  41*  p.  114.  117.  De^Cir,  U.  Ann.  4  obf.  116.  p.^.feqq.  Decur.  II. 
Liui.  f.p.242.  itemGeorg  riieron.  Vdfchii  Chiliad.il.  oblcrvat.  obL 
;a.p.3ij.  6cc. 

DtcMl.^Ann.Vll^VUL  I  OBSER- 


€6 


ObfiwatU  XLll 


03SER  VATlO  XLll. 

Dn.D.PETRI  ROMMELI I, 

De  fuperftitiofo  puerperarum  nonnuUarum ,  fomnum 
conciliandi  modo. 

DAntur  etiamnum  homines,  qvi  cum  Junonc  &  Diana  exiftfmanf » 
longe  homini  beatiuseffe  dormiendo  nutriri  ac  pinguefcere ,  qvam 
vigiliis  confeftum  attritumqve  colliqvari ,  frangi ,  ac  tabefcere ;  qviqj 
fomnum  pro  fummo  bono >  fummaqve  felicitate  reputant ;  non  cu« 
rantes  Ariftidis  di&erium,  qvi  fomnum  acerbisfimum  nuncupavit  pub- 
licanum ,  propterea ,  qvia  dimidium  vitas  a  nobis  exigit,  &  extorqvec, 
qvippe  qvi  vitam  nobifcum  ex  aeqvo  dividit,  ac  difpertit. 

Non  male,  noftro  qvidem  judicio  dixerit,  qvi  mulieres ,  millena- 
rum  fabularum  ac  fuperftitionum  inventrices >  fautrices  &  propaga- 
trices  dixerit:  Vix  morbus  vel  fymptoma  aliqvod  datur,  cui  multifciac 
illae ,  non  fuperftitiofum  aliqvod  remedium  adhibere  &  epponere  no» 
.runt.     Imprxfentiarum  faltim  qvomodo  puerperfe  (non  exclufis  aliis 
mulieribus)  nonnu!lz,  vigiliis  nimis  defatigatae ,  has  arcere,  fomnum» 
*|ve  recreatorem  &  nutritorem  membrorum ,  conciliare  fatagant ;  & 
qvod  ipfimet  aliqvoties  apud  hujusmodi  obferraverimus,  brevibus 
exponemus.  Re61;isfim£  aliasCodex  ille  facer,  five  Biblia  facra  animai 
pharmaca  nominantur;  exinde  enim  qvid  nobis,  ad  temporalem  & 
xternam  felicitatem  conducibile,  plenarie  &  perfedtisfime  addifcimus. 
Inveni  tamen  aliqvoties,  (&:  forfan  adhucdum  inveniuntur)  tam  ma- 
leferiatas  mulierculas,  qvas  non  verebantur,  hoc  faluberimo  ac  divino 
animae  pharmaco,  fuperflkiose  abutir  Ubi  enim  vigiliis  nimiis  vexan- 
tur  ,  vel  etiam  ,  qvando  Iibentius  longiori  fomno  indulgerent ,  tunc 
(acraBiblia,ad  narcofin  efficiendam.puivinaribus  &  capiti  fupponunt, 
maxime  fibi  perfuadentes ,  hac  rationeplacidisfimum  Deorum ,  fomnuna 
fcilicet,  8c  conciliari,  &  diutius  protrahi  poffe;  juratd  afferentes,  efc 
feftum  hunc  faepe  farpius,fe  expertas  effe,  &  praefentisfimam  vigilia* 
rum  propulfatorem  deprehendiffe.   Et  licet  errorem  &  non  toleran- 
dam  fuperftitionem  prolixe  ipfis  demonftrare  conati  fuerimus*  vir 
tamen  ab  aiiqvibus  ,  ut  in  pofterum  ab  howr  gbflinerent ,  obunerc 
potuimus. 

Alix,  tempore  puerperii  ,  alio,  non  rninus  fuperftitiofo  vemedio, 
fcmnum  promoveri  ac  conciliari  poffe  gredu/tf :  faccujp  eaim  qvo  fa- 

riw 


De fuptrftitiofo puerperMrnm  MrinuU&rttm fbnifltm  eonciliandi  modo.  4f 


finatriticeavelfecalina  continebatur,  inverfum  ,  etnctl  umgefefyrtett  (CC 
PCn  tfflcd  t  ©acf/  culcitris  fubfternunt ,  eundemcj  effeclum  experiuntur, 
fomniqj  Deaftrum,  hac  ratione  fibi  propitium  reddunt. 

Iterum  aliae,  pro  certo  fomnum  provocandi  experimento  fummfc 
tollaudant :  fi  poculum  vitreum ,  aqva  replotum ,  infra  Ie£ium  puerpe- 
rx,  aut  alius  vigiliis  moleftatsc ,  ponatur  ;  placidam  qvietem &  iomnura 
•xpetituminde  fibi  infallibUiterpromittentes. 

Eoderenitcredulitasdicam  an  fuperftitio ,  mulierum  qvarundarru 
Chamarleonte mutabiliorum ,  ut non  dubitent  affirmare ,  fi puerpera  fo- 
mno  prolubitu  gaudereneqyeat  ,&modo  inverfoin  ledto  fecomponat, 
ita  nempe ,  ut  pedes  locum  lftum ,  qvo  caput  reqviefcere  debebat,  occu- 
pent;  caput  vero  vice  verfa  ibi,  ubi  pedes  jacere  opportebat,  cubet; 
tunc  placidiflime  dornr re ,  &  blandiflimo  fomno  fe  refocillare  ,  imo  ron- 
chiifarepoflic.  Sic  aliqvandoadpuerperamaliqvaminvifenti,conclave 
ingreffo  ,  lectum  accedenti,&  periftromatis  remocis,  mulierem  fuper 
pulvinari,  loco  debito  cubantem  noninvenienti  3 &ubimorareturfci- 
fcitanti ;  illa in  Cachinnum  foluta ,  ex  inferiori  ledh  parte,  falve  Dominc 
Docloradclamavit ;  mihiqve  dehocinconvenienticubandimodo  &po« 
fitura  miranti ,  refpondit :  Ne  qvaefo  mireris  aut  mihi  fuccenfeas  Domi- 
ne!  aliqvot  jam  noftesinfomnestransegi ,  frojitalia,  epithemata,oIea, 
&  linimenta,  alias  adfomnum  conciliandum  egregia,  in  vanum  &fine 
fucceflu  adhibui ;  propterea  fuafu  cujusdam  vicinx  mcse',  modum  cuban* 
di  mutavi ,  &  ficuti  vides, inverti ,  ficcp  ex  voto  dormivi ,  nullumcp  jam 
aliud  hypnoticum  defidero,  Nuilomodo  ipfi  perfuadere  valui,erFc- 
&um  hunc  potius  vans  credulicati  &  anili  fuperfticioni,qvamnaturaIi 
operationijcffc  adfcribendum.. 

Non  inconfuetum  alias  efle  folet ,  ut  culcitris  Sc  pulvinaribus  fungi 
tynosbatorum ,  (qvi  propterea^djlaff ^^un^en  &  (gcf)(aff  *3lepffel  no- 
minantur,)  item  auris  vel  pellis  leporina  ,  recens  detratia,  necnon 
craniumhumanum,  fupponatur,  &fic(omnus8camicaqviesprocurc- 
tm\  Conf.  Decur.L  Mifc.  Cur.  Ann.  6,  &  7.  obf.  171.  pag.  234.  item 
Decur.  II.  Ann.  f.  obf.  93.  &  94^.  199.  200.  Simon.  Paulli  Quadrip.  Bot* 
£•  f*.  CiuiIlianiFrancifciPaulliniLagograph.p.2f7.6(378.&c. 


€)BSM* 


n 


Ohftrvafto  XLIU. 


OBSERVATIO  XLIII. 

Dn.  D.  PETRI  ROMMELII, 

De  Hypnotico  raro. 

INfiniti  fere  dantur  fomnum  conciliandi  modi,  proptertfa,  qvia  fomnus 
(licetaPoerismortis  frater  &confanguineus  dicatur  ,nihik)minus) 
egregium&  dulcifiimum  curarum  laborumqve  levamen  adferre  folet, 
&nemo  (exceptis  nonnullis  rari£fimisexemplis)  fine  maximo  fanitatis 
difpendio,  diuillocarerepotefl,  juxtatritiffimum  illud:  Durabilenon 
eft ,  quod  caret  alterna  requie.  Idcirco  etiam  recreator  &  nutritor  mem- 
brorum ,  imo  pdrs  buman&  meliorvit£,  vocatur.  Unde  mirum  non  eft, 
homines  in  fano  nonminus  qvam  morbofo  ftatu ,  ne  infomnes  agere  co- 
gantur  noftes,  maxime  efTe  folicitos,  inaumerabiliaqve  fere  medica- 
menta  fomnifera,  fomnumqve  inducendi  modos ,  excogitaffe  &  inve- 
niffe ;  inter  qvos  non  pauci  etiamfrivoii ,  fuperftitiofi ,  minuscp  proban- 
di&imitandi,  cenferidi  funt ;  deqvibusnonnullainpraecedentibusacf- 
duximus,  qvx  nobis  talia  traftantibusinmemoriam  revocarunt  ,hypno- 
ticum ,  forfan  non  ubivis  obvium. 

Cantui&Muficxinfantes  &adultosindormirefolere,  notius  eft, 
qvam  ut  verbis  opus  fit :  ilrepitum  aqvarum ,  &  coaxationem  ranarum  $ 
CantumitemGryilorum&Cicadarum,  inftar  fomniferi  eife ,  neminem 
fugit :  Ai\  Titillatione  vigilias  pelli ,  fcmnumqve  aliici  poffe,  non  ita 
tritum  efiTe  exiftimo ,  eo  magis ,  cum  titljlatio  tanqvamdolorificavolu- 
ptas ,  fornnurn  potius  impedire ,  &  fomnolentiam  excutere  foleac,  ron- 
chiffantes  enim  &  flertentes  levi  titillatu  evigilant* 

Ante  airqvot  annosiliuftriflimae  cuidam  ComitifTa?  DD.  a  W\  ob 
vaietudinem  tunc vacillantem, medicancio inferviebam ,  cui  mulier  ad 
hoc  officii  genus  eonducla,no£tu  iedtum  ingreflae  ,per  horx qvadran- 
tem,  vel  etiam  ulterius,  pedum  piantas  leniter  fricando,  vel  titillan* 
d*>  potius,  fomnum  provocare  folebat;  abscp  hoc  enim  titiilationis  of- 
ikio,aut  fervitio,  qvod  aliis  alias maximemoieftumforet,non>velad- 
modum  aegre  obdormiebac 

Recordor  meaiiqvandoapud  Scriptorem  qvendamRerum  Turci- 
carumiegifle,  qvodqvidamexeorumlmperatoribus ,  magnisSultanis 
diclis  (utrum»Solimannus  vei  alius  fuerit,  affirmare  non  aufim)  con- 
iueverit,  ubiqve,  etiaminitinereformofospueros,  fecum  in  lectica  ha- 
ber  e ,  eum  faltem  in  finem ,  ut  titillatione  &  blanda  plantarum  pedum  frt- 

gatione, 


DeHypnotico  rare. 


catione  ,  fomnum  ,  curarum  profligatorcm  ,  &  qvo  itinerrs  txdium 
evitaret ,  fibi  conciliarent ;  pro  qvo  officii  genere  lauto  falario  fruc- 
buntur. 

In  bello  tricennali ,  &  forfan  etiam  in  nupero  ,  militibus  in  more 
pofitum  erat  9  przter  alios  a  miferis  nnmmos  extorqvendi  modos ,  etiam 
plantis  pedum  falem  adfricare ,  eascg  fale  confpergere ;  qvem  deinde  per 
capram  vel  hircum  addudlum,  deiambendo  iterum  delingi  curabant, 
miteiloscpita  adcachinnosinvoluntarios,  &  qvafi  internecinos  obliga- 
bant ,  ficcp  pecuniam,  &  qvicqvid  voluerunt ,  hujuscemodi  ridibunda 
tortura  cxtorqvebant. 

Utruminteromniaanimaliafolushomo  titiliationem  fentiat,  eicp 
obnoxiusfit,  propterea,  qviafolushomorifibiii  qvalitategauderedici- 
sur ,  hujus  loci  non  efb  inqvirere, 

OBSERFATIO  XLIV. 

Dn.  D,  PETRI  ROMMELII. 

De  Euporijlo  Emmenagogo. 

MAgna  uticp  pluvix  &  neceflitas ,  &  prseftantia  eft }  q  vippe  qva  fine, 
non  vegetabilibus  faltim  cun£tis,verurn  etiam  pecudibus,  grami- 
ne  qvac  nutriuntur,  qvin  &  hoininibus  ipfis ,  tandem  ob  nutrimenti  defe- 
dum  pcreundum  elfet.  Pi  aeter  alias  q va  pollet ,  virtutes ,  non  minima 
efie  videtur ,  de  qva in fubfeqvemi  obfervatione  dicetur.  Ad  Catame- 
nianon  ritefi  jentiavelfuppreJla,  in  ordinemiterum  redigenda ,  infinita 
mulieribus  nota  funt  remedia ,  qvorum  qvxdamExperientix  qvidem  re- 
fpondent,  qvxdam  vero  minus.  Non  prolixi  erimus  in  iisenumeran- 
dis,  fed  unicum  hoc,  de  qvo  loquuturi  fumus  hfcfufficiet ,  qvo  de  fr  redte 
meminimus  frnile  qvid  leg  ffe ,  vix  recordamur.  Casus  qvident  iron 
prorsus  abiimilis  mentio  rit  in  Decur.  I.  Ann  6.6C7.  Ephemerid*  Acad# 
Nat.Cur  obf..iS8-  p.  2f  3-  ex  Hoechftetero  & Tackio ,  ubi  namturdc 
moniali  virgineOrdinis  S.Dominici,  qvod  nempe  illa  rore  farinaceo, 
???eeU^i)autii6to  ,  qvi  fpeciespluvia:  e/t  menfes  remorantespromove- 
ric.  Hxveronobis  nondetalirore,  fed  vera  pluviali  aqva  fcrmo  eftV, 
Mtifeqvicur. 

Novi aliqvot  virgines ,  &  inter  ilfas  non  Ita  pridem  A.  C.  E.  q  vx  de» 
ficientibus  &  lubfiftencibus  menlibus ,  miifis ahi^  medicaminibus ,  (olius 
aqv*  pluvialis  repetito  potu,  priftinum  flu.xum  fibireftir,werunc,&  hoc 

I  3  fimpH» 


ibfervktio  XLV. 


fimpliciflimo  remedio ,  nonnunqvam plus effecerunc,  qvam decancatif. 
fimis  aliis  emmenagogis  fpecificis.  Ucrum  vero  femper  &  in  omnibus 
optacum  effeftum  habeat  &  fuccedat  hoc  remedium ,  de  hoc  dubitare  li- 
cebit,  Incerim  virtucem  aperitivam  coelefti  huicliqvorinon  denega- 
mus*  Pluvias  enim ,  praefertim  menfe  Majo  vel  fereno  &  aeftivo  cempo- 
re  cadences ,  plurimo  fui  generis  fale  efle  pragnancisfimas  DD.  Simoni 
Pauli,  in  Qvadrip.  Boc.  6c  Digreff.  de  Febr.  malign.  ita  cenfenti ,  aliisqj 
facile  fubfcribimus.  Plurimae  aliae  in  menftruorum  fuppresfione,pro- 
pria  urina  rccenti ,  repecicim  epoca,  ipfa  ref  ticuunc. 


De  Varietate  circa  fecundinas  in  partu  gemellorum* 


On  jam  diipucabimus  ucrum  fecundina? ,  vel  uc  q vibusdam  nomina- 
re  placec ,  hepar  ucerinum ,  five  placenca  uceri  fic  pars  foecus  nec  ne, 
fed  falcim  nonnulla ,  diverfitacem  harum  fecundinarum ,  qvando  gemelli 
generancur ,  concernencia ,  in  medium  proferemus.  Plurimi  Medico- 
rum  olim  &  nunc  in  ea  verfancur  opinione,acfiinparcugemellorum, 

{>ro  diverfitace  fexus  diverfimodeeciam  fefe  habeanC  fecundinae ,  icafci- 
icec:  figemelli  fincdiverfifexus ,  fecundinae  cunc  eciam  fincgeminacz, 
&  quilibet  foecuum ,  peculiarem  obtineac  placencam  j  fi  verd  unius  ejus- 
demqve  fexus  fuerinc ,  tunc  fecundinas  effe  unicas  &  fimplices. 

Qyam  maxime  verd  hallucinati  finc  talia  ftatuentes,&  adhucdum 
hallucinentur ,  qvotidianaferecommonftratexperientia,  qvaeNacuram 
( ignofcice  qvae(o ,  qvibus  Naturae  hoc  vocabulum  fordec )  nunc  fimpli- 
cibus  fecundinis ,  pro  pluribus  foecibus ,  non  unius  cancum  ejusdemqve, 
fed  eciam  diverfi  fexus ,  concencam  e(Te,  mox  vero  duplici  placenca  in 
gemellis  ejusdem  fexus  Iuxuriari,docec;  proutpraeter  alios ,  Magnifi- 
cus  etiam  &longe  mericisfimus  Academia?  Casfareo  Leopoldinae  dignif- 
fi,hus  D.  Praefes,  tcftancibus  id  Ephemerid.  Acad.  NaC.  Curiofor.  ob- 
fervavit. 

Tempore  (abfic  jadtantia  verbis)  praxeos  noftrse  lat  amplse ,  utrum- 
qve  aliqvoties  nobis  eciam  obfervare  licuic.  Trium  jam  recordamur 
puerperarum,  q varum  fingulz gemellos  unius  fexus,nunc  puellos,  nunc 
f  bemellas ,  utroqve  foecu  propria  placenca  gaudence,  in  lucem  feliciter 
ediderunc;  concra  vero  non  pauciora  exemplaearumnumerarepofTu- 
gius,  qv*  gemelios  diverfifexus  pepererunc,unicamqvecajnen8cfim- 


OBS  ERVATIO  XLV. 


Dn,  D.  PETRI  ROMMELIL 


plicem, 


De  VarlttnU  circafccundinas  In  partu  gtmtUorum.  f  t 


plicem,utriqvefoctui  communem  habuere  placencam.  Sicancepau* 
cas  feptimanas  denud  accidic ,  ut  Conjux  D,  J,  C.  E.  S.  X.  puellum  puel- 
lamqve  uno  eodemqve  partu  felicicer  enixa,  fimplices  tantum  fecun- 
dinas,  cum  duplicibus  chordisfive  varis  utnbilicalibus  edideritj  itata- 
men,  (utplerumqveheriaiTolet,)  utplacenta,peraliqvalem  ,aftno« 
magnum  hiatum,  in  duos  qvali  lobos  aliqvantulum  divila  adparuerit. 
Ambo  gemelli  opcima  adhuc  fruuncur  valetudine,  qvos  Deus  ulterius 
fervet.  In  illuftri  qvadam  alia  fcemina,ante  paueosmenfesitidemgc- 
mellosutriusqve  fexus,  unica&funplici  communi  placenta  gaudentcs 
obfervavimus,  qvorum  unus  vivus,  alter  vero  vita  carens,  abortive 
prodierat,  Qui  diverfitatem  hanc  fecundinarum ,  nunc  funplicium, 
nunc  duplicium  &c.  diverfo  conceptionis  tempQri  adlcribunt ,  noftr# 
judicio  non  prorfus  &  fcopo  aberrare  exiftirnantur. 

OBSERVATIO  XLVL 

Dn.D#PETRI  ROMMELII. 

De  Ctcitate  poft  Vcn&fe8ionem. 

A  Liquottriiliaexemplainfelicitercelebratarum  Venaefe&ionum  alifc 
vicibus  in  EphemeridibusNat.  Cur.  exhibuimus,  quibus  jam  fc- 
^vens  fubjungere  lubet. 

Uxor  Chriftophori  9t0U$€I1  Hortulani ,  actatis  6tf.  annorum  ob  fc- 
ttium aliq vali  visus debiJitate correpca , menfe februario  anni  1 698.  pro- 
prio  confilio ,  pro  more  non  plebis  tantum ,  fed  etiam  eorum  ,  qvibus  dc 
mcliorilutoTicanprzcordia  finxifle,  exiftimandum  eflet,  non  praepa- 
rato  prius  corpore,venam  brachii  Cbi  tundicurat,aftinfelici  fucceflu: 
ftati  m  enim  a  Venxfetfcionc,  Vifus  magis  magisqve  imminutus ,  &  qvx 
antea ccec uckLar,  fpat io  crium  fepcimanar um.fere  omnino  axccecata  fuit, 
itautnibij  videre,  vixqvediemano&edifcernerepotuerit,  in  lucefive 
loco  luminofo  pofica  cfolorem  haudlevem  fenfit,qviinobfcuronullus 
crat.  Die  Jii.Martiidetnummedicum  petit  confilium,  &  utrumfom- 
ticutas  conveniat  q  vxnt  ?  prxfcriptx  tunc  fuere  pilulx  Cephalico-Oph- 
thaimic-e;  vifum&caput  roboranria,  cum  ufualibusaliis  &c.  fed  finc 
fuccefiu , fonciculo  qvidem  non  interdiximus ,  fed  ejus  ufum pocius  (  qvi 
tamcn  omifTus  fuic)  iuafunus ,  non  qvidcm  qvod  fpem  recuperandi  vi- 
fum ,  jam  plane  amiflunu ,  in  irtum  poiuerimus  ,  fed  falcim  ,  qvo  majoreia 
*d  ocuIosadfluxum,Ydp»oxyfnaujBapoplcSicuinavcncrcinus.  Nul* 

lum 


Obfirvath  XLPll, 


Itim  jam  amplius  dolorem  fentit ,  &  mifera  fua  forte  contenta  vivit.  In 

oculodextrofuffufioadparetiugra,qvi  tamen  ocuius,  ante  V.  S.  prsefi* 
niftro,  femper  erat  fanus,  in  qvo,  (  finiftro  fcilicet)  ja*n  ab  anno  & 
qvod  excedit,  macula  alba  apparere  coe^erat,  poft  V.S.  vero,  fubita* 
neum  incrementum  fumfit,  quod  coecitas  fubfequuta  eft.  Conf.  Rumle» 
n  obC7o.p/4ranSyl!ogt  G.H.  Welfchii.  M.  Joh.  Georgii Schiebelii 

£ft.  u.  %lftot\fd)m  £u\h  %mft$  pag.  iti.  %  fycnoib  &$mtx$  $af*U 
vv^Den  numB^,  p.  n. 

OBSERVAflO  XLVIL 

Dn,D*PETRI  ROMMELIL 

De  Gul<e  coalitu  h  Variolis ,  Lucanica  fublato. 

OUla  five  Oefophagus,  infundibulum  quafi  eft,  per  qvod  cibus  & 
^  potus  in  yentriculum  amandatur  ,  qvo  obftru&o,  inflammato  , 
aut  qvocuncgmodo  Isefo  ,deg!utitio  impeditur ;  qwx  deglutitio,  utrum 
acxio  namralis  ,  an  verd  animalis  fit?  difpiciant,  quibus  volupe  eft, 
hujuscemodi  concroverfiis  cempus  impendere* 

Non  rardaccidit  in  variolis,  ut  ab  iftarum  copia  fauces  &  pha- 
rynx  praecludantur  &  obftruantur ,  ut  argrotantes  £gerrime,interdum 
plane  nihil,  per  illam  fiftulam  cransmiccanc,  imo  haud  rard  fuffocati- 
onis  periculum  fubeant  ExernpU  \oco  fit  puer  fex  vel  feptem  circi- 
ter  annorum.  G.  J.  textoris  filius,  tam  foede  avariolis  copiofiifimis , & 
tandem  confluencibus  deturpatus,  utmagis  curpificacum,  toco  pra* 
xeos  noftqe  Cfmpore  vix  viderimus;  caput  praegrande  &  cumidum 
duplo  majus  adparebat ;  facies  praetumida;  oculi  ardiftime  ob  infignem 
palpebrarum  tumorem  claufi,  ica  uc  ne  minimum  eorum  veftigium, 
ubi  lacerenc,  adparueric;  aures,  nares,  iabia  &  os,  in-&  excrinfe- 
cus  variolis  fcacebanc,  univerfumqve  corpus  nihil  alind  nifi  puftulac 
pus  &  fanies,  uc  nullibi  non  fbedatae  cutis,  tantum  fpadum  qvod  pifi 
vel  lentis  magnitudinem  fuperaffet,  invenire  potuiftes  &e.  &c.  Ob 
nares  obftru&as  osqve  tumera&um  &  fere  claufum  anhelitum  xgerri- 
me  trahebat;  nihil  vel  cibi  vel  potus  pcr  pharyngem  uadiqvaqve  va- 
riolis  obfeiTum,  tranfire,  &  vox  rauca  vix  verbum  inteliigibiie  pro- 
nunciare  pocerat :  in  iumma  horndum  fpeclaculum,  monftrum  po- 
tius,  qvam  hominem  dixuTes  Gula  efium  ob  ruptas  puftu!  is  omni* 
no  quafi  coaluerat ,  &  quia  vtfes ,  tam  mu^nicudine  &  malignitate  morbi , 

quam 


De  GuU  coalitu a  VariolU  ,  Lucanica fublato. 


n 


quam  ob  denegatum  alimentorum 8cmedicamentorum  tranfitum,de- 
ficere  incipiebant,  res  intra  facrum  &  faxum  jam  conftituta  ,  planeqi 
defperata  videbatur. 

Rebus  fic  pefTime  ftantibus  ,  quidam  cognatorum,  puero  xgro- 
tanti  valde  acceptus,  mifelli  mifertus ,  inter  alia  illum  interrogat, 
num  lucanica  illi  arrideat?  SDaniel  mocf)tefl  ntd;t  eme  &rat ^SBurft  ? 
fciebat  enim  tale  edulium  ipfi  volupe  effe.  Audito  nomine  lucanicx, 
puer  qvafi  ex  alto  fomno  expergefa&us  ,  qvi  ad  interrogata  alia ,  ni- 
h\\  hatienus  refponderat,  ftatim ,  balbutiente  qvidem,&  vix  intelligi- 
bili,  m?.gnum  tamcn  lucanica  vefcendi  defiderium  teltante  voce  re« 
fpondir.         jft;    Opportune  aegrotum  tunc  invifentes  interrogati  t 
utrum  Iucanica  effet  concedenda?  facillimeannuimus,  ftatimqj  ut  ad- 
portaretur  curavimus,  (perantes,  qvia  tam  enixe  expeteretur,  fore, 
ut  deglutitione  eduliitam  defiderati ,  guls  coalitE  aliqvalis  violentia 
inferretur  ficqvc  fauces  prxclufae  denuo  aperirentur:  nec  fpes  fefellit, 
ftutim  enim  ac  lucanica  adferebatur,  porrionem  iftius,  nihil  cernen- 
ti ,  ambabusqve  arripienti  porrigebamus  ,  qvi  flagrantiffimo  defiderio, 
non  fine  violentia  &  dolore  ori  intrudebat ,  vixcp  tentata  mafticatio- 
ne,  non  fine  difficultate  ac  dolore  ,  abliguriebat,  fimulqve  pus  &  fa- 
niem  ex  puftulis  ruptis  deglutiebat;  fico^  fubfequuturo  cibo  &  potui 
lter  lihcrum  dcnuo  reftituebat,  vitaecp  jam  imminens  periculum  feli- 
citer  evitabat.    H:ic  ratione  lucanica  prsdtitit,  qvod  neqjSyrupi  vel 
jintius,  neq$  oleum  amygdalarum  dulcium,  aliacp  praeitare  poterant; 
brevi  enim  omnino  &  fciiciiTime  convaluit,  &adhucdum ,  adultus  jam 
optime  vaJec.  Conf.  Thom.  Bartholin.  A&.Med.Hafnienf.  Volum.  i. 
Pag- 159-  item  Mifceil.  Acad.  Nat.  Curiof.  Decur.  II.  Ann,IX.  p.  8a- 

OBSERVATIO  XLVIII. 

Dn.D.PETRI  ROMMELIL 

De  Tertiana  la9e  fepius  recoSo  ,  fublata. 
A  Liqvot  jam  Annis  &  Tomft  fuperioribus,  extraordinaria  febrifu- 
f*ga  communicavimus,  quibus  aliud,  qvod  fuperftitionem  aliqvam 
apit,  hac  occafione  fuperaddemus: 

Quum  infinitac  fere  febrium  dentur  fpecies,  nemo  Mcdicorum, 
|vod  Iciamus ,  f!bi  pracfumfit ,  certum  earum  numerum  definire*  qvod 
amen  Medici  »iac  in  re  determinarc  ac  decidere  aufi  non  funt,  id 
Dec.  Ul  Ann.  VII.     VIU.  K  plebs 


74  Qbferv&tio  XLVIII. 

plebs,  imd  valgi  fex,  impertinenter  fibi  arrogare  non  erubefcit,  cer* 
tumcp  febrium  numerum,  fua  au&oritate  (  fi  Diis  placet)  conftituit, 
ita  ut  nec  plures  nec  pauciores,  ejus  fcih  opinione,  reperiantur, 
qvam  feptuaginta  feptem ;  qv£  opinio  tam  altas  apud  plures  egit  ra- 
dices ,  ut  difficile  ,  quin  impoffibile  foret ,  ilJam  ex  eorum  aaimis  ra- 
dicitus  exftirpare.  Eapropter  non  rard  febricitantibus  ex  feptuaginta 
feptem  diveriis  plantis,  graminibus  ,  frondibus  ac  foliis,  omnibus  fi- 
mul  co&is,  deco£tum  praeparatur,  qvod  deinde  febre  laboranti,  tan- 
qvam  infallibile  febrifugum  propinatur,  &  ita  voti  fui  compotem  fie- 
ri  ja&abunde  gloriantur. 

Johan.Schmidii  textoris  noflratis  filio,  febre  tertiana  decurnben- 
ti,  mater  ejus,  ex  confdio  cujusdam  vicinae,  remedium  antifebrile, 
iteratis  experientiis  (uti  jadtabatur)  probatum,  feqventi  modo  exhi- 
buit  :  Recipiebat  nempe  lactis  Vaccini  dimidiam  circiter  menfuram , 
illudqve  rn  fartagine  feu  pultario  fuper  igne  aperto  bullire  faciebat; 
ftatim  vero  ac  bullire  incipiebat,  ab  igne  removebat,  &  paulo  poft> 
remittente  ebuilitione,  denud  ebullire  finebat;  &  tali  modo  feptua- 
ginta  feptem  vicibus  opus  hoc  reiterabat,  femperqve ,  qvoties  ab  igne 
removebat,  carbone  lineolam  fuper  focum  ducebat,  qvibus  nume- 
rum  ebullitionum  computabat.      Tot  demum  ebuilitionibus  abfolu- 
tis,  qvod  rcliquum  inftar  pukiculae  remanebat  ,febricitanti  calide  ho- 
ra  feptima  matutina  propinabat.     Sumpto  hoc  fsepius  recofto  la&eo 
pharmaco  ,  puer  in  profundiffimum  fomnum  incidit,  ut  nullo  modo» 
qvicqvid  cum  iiio  ageretur,  expergefieri  potuerit  ,  non  fine  fumma 
matris  medicaftrae  ,  cordis  anxietate,  confcientiae  morfu,  plan&u  & 
moerore;  ita  ut  pluries  exclamarit»  fe  filium  fuum,hoc,  ut  dicebat 
toxico  ,  interemiffe,  ejusqve  infanticidam  exftitiffe.  Puer  interea  to- 
tam  dkm ,  ctim  nodis  dimidio  ftertendo  &  ronchiftando  confumfit , 
donec  tandem  ,  circa  duodecimam  nofturnam,  ipfa  noftis  meridie, 
poftqvam  fomnum  ultra  fedecim  horas  continuo  protraxiffet,  fponte 
fua  evigiiaverit,  e  lecto  furrexerit,  cum  parente  luferit,  &  non  mul- 
to  poft  ,  le&um  repetendo  denud  cjbdormiverit,  &  dehinc  nullam 
ampiius  febriiem  acceffionem  aut  paroxyfmum  expertus  fuent,  ver- 
bo,  prorsus  convaluerit. 

Notandum,  hoc  evporifton  (modo  hoc  termino  hic  uti  liceat) 
iie  intercalari  &  apyreto  ftrifle  exhibitum,-  lac  tot  repetitis  ebullicio- 
ibus  (pijTitudinem  &  confiftentiam  pultis  acqvifiviffe  ;puerum  affum- 
.0  hoc  aacipyreto  pharmaco, ftatim  indormiifte,  &  coatjnuo  ftjdaffe, 

imo 


De  Tertiana  lafte  fepius  recoSto ,  fublat  a. 


7t 


imo  fudoreqvafi  diffluxiffe,  ita  uc  eundem  abftergerc  continuo  opus 
fueric;  pro  commodiori  fudoris  abfterfione  puerum  aliqvoties  in  fi- 
cum  &  pofituram  fedentis  erigere  oporcebac,  qvi  camen  nihilominus 
iiormiendo  &  ronchiffando ,  nihil  horum  fenciens,  pergebac,  usqvc 
ad  noctis  mediurn  ,  &  p-ftqvam  evigilavic,  &  uci  di&um,  cum  pacrs 
lufic,  nihilominus  vald^  fudando  concinuavic,  ut  fudorem  a  facie  5c 
fronce,  linccis  fubinde  abftergere  opus  fueric. 

Nocandum  infuper,  fi  qris  hujuscemodi  febrifugo  lacteo  (qvod 
per  nos  unicuicp  licebic,  licec  ipfTmct  eo  prorsus  abftineamus)  uct 
vclic,  uc  fflnd  infcio  xgroto,  (fcilicec  uc  nefciac  hoc  Canqvam  febri- 
fugum  ipfi  exhlberi)  fiac  oporcec,  ficuc  hoc  in  cafu  faftum  effe  ipfa 
febricitancis  mater,  cum  omnibus  haftenus  enarratis  circumltantiis, 
fufiflime  nobis  aperuic  &  explicavic*  AliafeminaCauponis  apud  nos 
uxor,  idem  hoc  remedium,  pari  fucccffu,  fe  aliis  fvafiffe ,  eundemcjj 
fere  cffe&um  expercum  effe,  nobis  teftabacur, 

( An.  1699.  d.  2  j.  F*&r,  UlmdAuguftam  Vini.mijf^ 
OBSERVATIO  XLIX. 

Dn.  D,  VITI  RIEDLINI, 

DeAfania  btreditaria. 

MAniacum  nunqvam  in  vita  fua  vidit,  qvi  Maniam  inter  gravifll- 
mos&  horrcndos  morbos  numerandam  effe  dubitac  ,  dum  enim 
hominem  non  jam  fenfu  qvodam  nobiliore ,  nonmocu,  auc  qvadam 
a&ionc  vel  fumme  neceffaria,  fed  co  ipfo,  qvo  a  brucis  differc,  raci- 
one  ncmpe  privac,  &  qvidem  fic  privac,  uc  bcftise  qvam  homini  fic 
fimilior ,  non  folum  alios  qvosvis  fac  auda£ler  aggrediacur,  vcrum  & 
fibi  ipfi  violen.as  injicere  manus  cencec,  alimenca  inftar  befliarum  de- 
vorec,  pudenda  non  cegac,  leftum  commaculec,  &  fi  vinculis  coer- 
ceacur,  plcrumqve  D  EO  hominibusqve  maledicac,  cocqve  homine 
prorfus  indigna  commitcat,ut  nifi  facie"  adhuc  referrec,  nemo  pro  ho- 
minc  ulterius  agnofcerec,  qvx  graviora ,  qvse  magis  horrenda  de  illo 
morbo  dici  poffcnt?  habec  aucem  is  &  id  mali,  qvod  nonnunqvam  irt 
pofteros  qvoqve  propagacur  ,  cujus  rei  feqvens  hiftoria  teflis  erir. 
Vir  qvidam,  qvem  plures  ob  integritatcm  vitse  commend^runt ,  cum 
aliqvot  Melanchohx  gravioris  infultus  deviciflec,  candem  in  Kfaniam 
cam  jjravem  incidtc,  uc&  ipfa  iou  vix  fuffecerinc,  ad  eundem  avio- 

K  2  lcntis 


Obfervatie  XL, 


lentis  a&ionibus  decinendum ,  unde  multi  multa  de  eodem ,  uti  fieri 
folet,  retulerunt,  inter  ea  vero,  qvae  ad  aures  meas  devenerunt, 
notatu  digniflimum  videbatur,  qvod  notatum  a  fide  dignis  fuit,  ejus- 
dem  Patrem  olim  hoc  ipfo.morbo  xqve  graviter  decubuiffe,  &  fra- 
trem  ante  qvosdam  annos,  cum,qvi  eum  obfervare  debuiffent,  recef- 
fiffent  paululum ,  per  feneftras  fe  prxcipitafle ,  &  fic  ante  tempus  vi- 
tx  filum  fibi  abrupiffe,  imo  &  fororem  Maniacam  illum  olim  habuif- 
fe,  ex  hoc  enim  non  ita  male  colligu  qvod  hoc  malum  hxreditariis 
interdum  annumerandum  fit,  vix  quisquam  dubitabit;  &  in  hac  fen- 
tentia  me  magis  confirmavit  Melanchoiicus  qvidam  ,  propinqva  mi- 
hi  cognatione  conjunctus,  cujus  Pater  olimMania  laboravit,  &hinc 
ad  hoc  malum,  qvod  f#pe  Maniam  praecedere  folet,  fine  dubio  non  pa- 
rum  contulit,  avertat  Deus,ne&in  hoc  tandem  Melancholia  in  Ma- 
niam  degeneret,  Ex  hac  autem  obfervatione  difces ,  illos ,  qvi  a  Ma- 
niacis  Parentibus  (unt  progeniti ,  pvx  aliis  effe  obfervandos ,  fi  Melan- 
cholici  qvid  patiantur,"cum  facilius  in  maniam  incidere  poflint,  hinc- 
qve  haud  reprehendi  poteris,fi  generofiora  qvoqve  remedia  talibus 
Melancholicis  adhibueris ,  fi  vel  maxime  aliis,  non  opus  effe,  vide- 
atur,  hifce  enim  in  principio  ftatim' adhioitis ,  ne  fuccedat  mania,  fe* 
iiciter  avertes, 

OBSERVATIO  L. 

Dn.D.  VITI  RIEDLINI. 

De  Ifcburia  pun9ura  in  perin£o  mrata. 

QUod  in  Ifchuria,  cui  Mercatorem  qvendam  fuccubuiffe ,  anna 
tertio  ,  dieFebruarii  fecundo  Linearum  mearum  medicarum  re- 
truli ,  apertionem  Perinxi  fed  frullra  fuaferim  ,  ibi,  fi  reliqvas  lineas  , 
fine  dubio  legifti,  qvia  nempe  nec  Chirurgus  tum  adruit,  cuj  fat  tu- 
to  operatio  haec  committi  potuiffet,.  nec  segrotus  in  eandem  confenti- 
ie  voluit,mentem  tn.  meam,  ficfervari  nonnullos  tam  gravi  decum- 
bentes  malo  poffe ,  propterea  non  mutavi ,  qvin  in  fententia  mea  ma- 
gis  confirmatus  fui ,  cum  haud  ita  diu  poft  Francifci  Tolleti ,  Chirm> 
giParifienfis,egregium  deLithotomia  tradtatum  evolviffem , qvi  huic 
rpfi  operationi  totum  caput  XXI.  deftinavit,  &  tum  inftrumentum, 
qvo,  tum  qvomodo  fit  inftituenda?  pluribus  defcribit,  ut  adeo,  fi  in 
pofterum  taiis  iterum  caius  mihi  obveniret,  modo  adeffet^qui  com* 

modaret 


De  Ifcburia  punSura  in perin&o  curata.  77 

modarcc  manus,  Chirurgus,  eam  (uaderc  denuo,  nullus  omnino  du- 
bitarem  ,  cum  prarfertim  interea  Nicolaus  Menageot,  Chirurgus  Cae- 
farcus  meritiffimus ,  hiftoriam  feliciter  pera&x  hujus  operationis  re- 
cenfuerit ,  qvam  hic  repeterc  non  prorfus  nbs  re  erit.    Sunt  plures 
jam  anni,  qvod  Viennse  fcribae  cujusdam  filiolus  ,  pucr  optimx  fpei 
in  I/churiam  incidit,  qvx  pcr  aliquot  dies  inftans  ,  nulliqve  remedio 
vcJ  minimum  cedens,omni  fpe,  eundem  e  mortis  faucibus  eripi  pol» 
fe,  Parentes  privavit,  accidit  vero  forte  fortuna,  quod  Chirurgus , 
cujus  curae  demandatus  fuerat  Puer,  eundem  adiens  ,  in  via  orfcndit 
modo  laudatuin  Menageot,  cui,  quia  familiari  ejusdem  amicitia  gau- 
debat.cafum  rccenfuit  ,utque  segrum  fecum  adiret ,  rogavit,  nec  de- 
fuit  hic  ejusdem  petito  ,  cumque  omnia  diligenter  exploraffet,  tumo- 
rem  inxqualem  ab  urina  in  abdomine  fubortum  notaffet,  &  penem  a 
tumorc  tam  diftortum  invenilfet,ut  nulla  arte  Catheter  applicari  po- 
tuilfet,  de  punclura  Perina>i  cogitare  ccepit,  ne  vero  aut  audax  ni- 
mium  videretur  ,aut  vi  morbi  lubfequens  mors  foli  operationi  adfcri- 
beretur,  fine  Medici  confilio  eandem  inftituere  detredtavit,  qua  ds 
caufa  Celebris  quidam  Vir,  cum  quam  periculofum  fit,  in  craftinum 
expetlire,  uti  quidem  Mater  voluerat,  demonftraffet,.  eodem  adhuc 
die  vocatus  fuit,  qui  fibi  imaginatus  ,  Chirurgum  in  pubis  regione, 
ubi  vefica  urina  repleta  aliquantum  protuberabat ,  apertionem  hanc 
moliri,  cam  quidem  aliquoties  infhtutam  fe  meminilTe,  at  nunqvam 
felititer  cefliffe,  eidem  in  aurem  dixit,  at  cum  hic  modum,  qvoPe- 
rinzum  perforare  velit,  indicaffet,  ftatim  confenfit ,  unde  paulo  poffc 
inftrumento  hunc  in  ufum  parato ,  qvod  Troeart  Toletus  nominat, 
fcliciter  veficam  aperuit ,  &  immiffo  Cathetere  flexili  urinam  tum  in 
Vefica  prarfentem  evacuavit,  nec  hunc  denuo  extraxit  ,donec  &cau- 
fa  obitru&ionis  hujus  fublata  fuit ,  ut  nempc  int^rea  fempcr  urinam 
per  hanc  viam  reddere  poifet,  hxc  vero  pene  dcmum  detumefcente 
innotuit,  qvi  tum  infra  glandcm  exulcerari  ccepit,  pcr  qvod  ulcus 
Calculus ,  qui  ha&enus  urinx  viam  confuetam  intercluferat ,  extra- 
ftusfuerat.  Utut  autem  extra&o  Cathetere,  tum  per  illud  arte  fa- 
&um ,  tum  ab  ulcere  excavatum  foramen  aliqvamdiu  puer  minxerit, 
cicatrice  tamen  paulatim  lcefis  his  partibus  indu&a  Dei  gratia  fic  con- 
valuic ,  ut  de  qvo  conqueratur,  hunc  usqve  in  diem  non  habeat.  Si- 
:uti  vero  hic  fine  dubio,nifi  tali  modo  eidem  fubventum  fuiffet,  fer- 
irari  vix  potuiffet,  ita  (ane,  ubi  inprimrs  certum  imminet  vitac  pericu- 
um,  Medicus  ab  extremis  talibus  remecuis  tantum  non  abhorreat ,  ut 


78 


Ghfervatio  Ll. 


ea  nunqvam  prorfus  in  ufum  vocare  auderet ,  cum  fclicite*  in  ufum 
dudorurn  plura  qvoqve  non  defint  exempla, 

OBSlnr/ATlO  LL 

Dn.D.VlTI  RIEDLINI. 

De  Cervi  ventre  falva  wita  globo  trajeSo* 

SUnt  qvaedam  vulnera  fic  comparata ,  ut  primo  intultu  tam  certo 
lethalia  pareant,  ut  iisdem  confpeftis  idencidem  mortem  potius 
jamiam  inftantem  expe&emus,  qvam  de  remediis  convenientibus  fo- 
liciti  fimus;  verum  enim  vero,  judicium  effe  fallax,  &  hic  non  raro 
experientia  nos  docet,cum  vel  gravifHmis  vulneribus  qvosdam  adhuc 
fat  diu  fupervixiffe,  non  paucae  hiftoriae  teftentur,  fic  Ventricuio  lxfo 
multi  parvam  admodum  convalefcentlac  fpem  habebunt,at  qvot,qva> 
fo!  &  poft  hujus  vifceris  vulnera  adhuc  fat  diu  integra  gravifos  fuiffe 
fanitate  conflat?  fi  vero  in  homine  ejuscemodi  qvid  notatur ,  muito 
magis  in  vivacioribus  quibusdam  brutis  contingere  poffe ,  credemus, 
inter  qvx  cum  tantum  non  ab  omnibusCervus  imprimis  numeretur, 
mirum  non  eft ,  hiftorias  hinc  vide  recenferi ,  ex  qvibus  elucefcit , 
vulnera  fat  gravia  eidem  aut  non ,  aut  faltem  non  tam  cito  ut  aliis  le- 
talia  extitiffe,  extat  qva  Cor  in  his  ipfis  Ephemeridibus  noftris  hifto- 
ria  notatu  digniflma,  in  qvibus  a  SerenifFima  Eleftrice  Brandenbur- 
jicaglobulo  traje&um  defcribitur  &depingitur,  unde  Cervus  qvidem 
inftar  mortui  proftratus  ,  revivixit  tamen ;  &  per  tria  aut  qvatuor 
affuum  millia  aufugit,  ubi  tamen  is  ,  qvi  feqventia  fuggesfit ,  cum 
ujus  hiftori»  mentio  injiceretur  ,  fubjecit;  novum  non  effe,  qvod 
Corde  trajedto  Cervi  ftipervivant ,  &  non  per  tam  multos  qvidem ,  per 
tentum  tamen  &  plures  paffus  profugiant,  &  longe  citius  eosdem  in« 
terimi,  fi  aut  fupra  aut  iafra  Cor  penetret  globus ,  qvas  autem  qva 
Ventriculum  fic  laefum  itidem  tum  n^rravit,  jam  repetam.  Eft  autem 
Vonator,  qvi  pertinacisfima  alvi  obftru&ione  decubuit,  cujus  ergo 
cum  afiqvando  de  inteflinis  in  aliis  inde  laefis[,&  excrementis  per  ea- 
dem,  abdomine  qvoqve  aperto,  depofitis,  fermo  injiceretur ,  fubje- 
citj  fi  vifcera  fua  fic  conftituta  efient,  uti  Cervorum  effe,  nofcat,  fc 
absqve  hsefitatione  ,  ut  abdomen  aperiatur,  conceffurum,  imprimis 
autem  nocatu  dignisfimum  effe  cafum ,  qvo  in  hac  fententia  magis 
.€oafirnptus  fuerit,curn  enim  ante  iuud  ita  lon^um  temporis  fpatium 

fiJitii 


De  Cervi  ventre faha  vita  globo  trxjeGo. 


79 


filius  fuus  fibi  indicaverit ,  Cervum  fe  in  fvlva  non  ita  procul  ab  Ur- 
be  diftante  vidifle,  ut  huic  retia  tenderet ,  &  qvse  practerea  reqvirun- 
tur,  in  parato  haberet,  fe  jusfifTe ,  &  paulo  poft  hlium  jam  jufla  exe- 
qventem  fublecutum  fuifle,  omniaqve  jam  ad  votum  parata  invenifle, 
cumqve  non  ita  diu  in  loco  a  filio  denotato  ftetiflet,  in  confpeclum 
fuum  veniffe  Cervum  pluribus  Cornuum  ramis  confpicuum  ,  qvem 
iJiico  in  peclore  fic  vulnerarit,  ut  mortuus  in  terram  prociderit,  ac- 
cedentem  deinde  fe  invenifTe  veftigia  vulneris  olim  jam  abdomini  hu- 
jusCervi  pari  modo  infli&i ,  &  hinc  curiofe  eodem  aperto  in  ejusdem 
exitum  indagafle,  notafleqve,  qvodVentrem,  qvem  Ariftoteles  ma- 
gnum  nominat ,  cuiq?  ipie  nomen  germanicum  SBSanfiCS  impofuit, 
quem  in  ruminantibus ,  quales  &  Cervi  funt,fub  primi  Ventriculi  no- 
mine  defcribit  eruditibfimus  Peyerus,  globus  haud  ita  magnus  ex 
utraqve  parte  penetrarit,  qvem  etiam  haud  ita  procul  a  cute  depre- 
henderit,  fic  vero  utrinqve  labia  vulneris  cum  proxime  adjacentibus 
mulculis  coaluifle  ,  ut  illud  vulnus  in  nofterum  Cervo  nullam  ornnino 
npxam  inferre  potuiflet,  diuqve  adhuc  fupervixiflet ,  nifi  fatalem  in 
eum  globum,  qvi  h*c  in  ipfo  confpexit,  explofiflet.  Cautos  interea 
nos  &  hacc  in  judicio  deVulnernm  lethalitate  ferendo  reddant,  &  in 
homine  enim  qvaedam  interdum  contingere  pofle,  de  quibus  ne  per 
lomnium  qvidem  cogitaflemus,in  procemio  jam  innui. 

(An,  1699.  de2.  Martii  exhibit£.) 
OBSERVATiO  Ltl. 

Dn.D.  PYRRHl  M  ARlyE  GABBRIELLI. 

De  Viro  feptuagenario  ,  tribus  quartanis  laborante  , 
Borex  valide  effianti  expojlto ,  cou- 
walejcente. 

Ql.darn  nervofx  complexionis,  (eptuaginta  rnn-s  agens,  tribus 
Quarttnis  anno  elaplo,  Menfibus  Novembn,  ac  l;ecembri  qvx 
maximo  accedebant  cum  rigore,  laborabat.  Ovca  ini-ium  Januarii, 
flante  Borea,  cum  efTet  ex  accidenti  fab  dio  expofkus,  eum  prehea- 
dic  rigor  febrilis  adeo  vehemens  ,  ut  minimd  potueric,  nili  poll  duas 
horas,  qvibus  maximum  frigus  fuit  paflus  propter  ventum  frigidisfi- 
mum  qvt  violenter  erflabat,  domum  fuam  reverti#  Tuncdecumben» 
Ve  ipfo  in  Leiio.  calor  febrilis  fuit  muico  minor  qvam  in  paro.\y(mis 

craiis- 


Obfervatio  LIL 


transa&is.  Febres  dux  feqventes  fuerunt  reliqvis  confimiles :  Tertia 
rero  die,  in  qva  debebat  febris  correfpondens  feeundum  ordineni 
qvartanarium  accedere,  nulla  fupervenk ;  unde  Patiens  cum  vidiffer, 
le  tunc  effe  afebri  immunem ,  data  opera  die  fequenti  fe  Borex  expo- 
fuit;  accesfit  tunc  temporis  febris,  fed  minor ;  ob  id  iterumque  ter- 
tia  vice  adivit  locum  apertum  ,  ubi  borejlis  venus  plurimum  effia- 
bat;Sc  nedum  febrilis  accesfio  fuit  minor,fed  fequentibus  diebus  nul- 
k  accesfit  febris ,  &  perfe£te  convaluit. 

(  An.  1699.  d.7.  Martii  Senis^uauftam  Vind.  mijfa.) 
OBSERVATIO  LllL 

Dn.  D.  GUSTA VI  CASlMlRl 
GAHRLIEP. 

De  affe3u  gravi  ac  diutumo,  uariis  Symptomatis&ac- 
cidentibus  comifato  ,  inter  alia  Cerafi  nu- 
cleo  cum  urind  reddito. 

QUem  modd  Curioforum  cenfurae  fifto  ,cafus,non  efl  propriae  ob« 
fervationis,  fed  ab  amico  Medico  eximio,  Phyfico  Rupinenfi , 
Domino  D.  Friderico  $;effenbad)  /  iiteris  6.  Novembris  ft.  Jul.  anni 
prasteriti  1698.  manu  patruelis  fui,  Medici  quoque  Licentia  recens 
inaagurati ,  ad  me  datis ,  &  quidem  verbis  fequentibus  communi» 
catus. 

Foemina  f  f.  circiter  annorum ,  fanguineo  melancholica,  inordi- 
natae  dixtx  variisque  tempeftatum  generibusob  peregrinationes  expo- 
fita,  menftruum  fluxum  per  decem  annos  non  experta  efl,  nec  affve* 
ta  venxfe&ionibus ,  bis  tamen  peraetatem  admifit,  caeteroquin  fana, 
nifi  quod  aliquando  tenfivos  dolores,  circa  lumborum  regionem  & 
ardorem  urinae  perceperit ,  quos  tamen  fub  laboribus  minus  curavir* 
PraeterlapGi  autem  aeftate  ardor  urinae  cum  doloribus ,  circa  lumbos 
prefforiis ,  lancinatoriis  adeo  affligit  patientem,  ut  Medici  auxilium 
fubire  cogatur.  AdhibenturaMedico  hanc  in  rem  medicamenta,qux 
tamen  urinas  ardorcm  non  compefcunt,  nec  dolores  tollunt;  fed  con- 
tingit,  ut  cum  urina  coagukm  fanguinis  dimittat.  Id  intuensMedi- 
cus,  quae  ad  hunc  feopum  valent,  remedia  adhibet,  fcilicet  exhibet 
Juba^ringcntia,fanguinern  difcutientia&dolores  demulcentia.  Abeunc 

dolor@« 


Dc  afftdu  gravizc  d>u1urnQ .  variis  SjiGptomatisty accidentibui  $r 

dolorcs  circa  lumbos,  manct  famen  ardor  urinx  ,  fcd  pauiulum  im- 
minucus,  imo  ad  iter  necefTarium  inducias  aliquales  corcedit.  Vol\ 
aliquot  dies  pacienct  commocx  admodum  &  ambulando  &  iuccuflan- 
do  excurru,  inopinati  dolorcs  ardentes  ,  intcrpungcntes  &  prefforii 
inpedine,  ardores  urinx  recurrunt,  guttulxqve  aliqvot  finceri  fangui- 
nrs  iterum  cx  urechra  excidunt  ftiliacim ,  ardor  urinx&  dolores  adeo 
lancinant  atqve  excruciant, cam  circa  lumbos,qvam  pectinem  patien* 
tem  ,  uc  Ie£Uim  pecere  domum  ex  itinere  reverfa  fit  coafta.  Medi- 
cus  fufpicatur  &  vcficx  renumcg  ulcus,  &  adefTe  calculos,  dum  uri- 
na  lapillulos  confpicuos ,  mucoremqve  fanguine  ftriatum  exhibuit. 
Hinc  diurctica  baliamica  ut  baliamum  Sulphuris  terebinthinatum , 
cum  pulvere  ex  lapidibus  percarum&cancrorum ,  terebinthina  co&a 
.&  (inabari  Antimonii  ex  prxlcripto  alius  Medici  in  ufum  trahuntur. 
Exacerbantur  Symptomata  &  phlogofes  faciei  aliqvando  percipit ,  imd 
tandem  frigore  &horrore  poftea  exxftuare  in  inferioribus  parcibus  in- 
cipit,manencibusfurerioribus  (tri<5tis  &  fubrigidis.defervefcencepoftea 
antu,  nihil  fubfeqvicur  fudoris,  fed  urinx  effluxus  cum  ardcre  auge- 
tuf  aded ,  ut  vix  illam  continere  qveat.      Rebus  fic  ftantibus  acci- 
dit ,  ut  ftatim  a  cibo  potuqve  aiTueta  ad  veficam  rcdundare  fcntiat, 
imd  urinam  inv  oftam  maximo  cum  cruciatu  emingat ,  alviqvc  fuci- 
tas  feu  obftipatio  temporaria  femper  comitetur  ,  cadit  appecitus,  vel 
potius  fdtidium&  naufeam  pro  cibis  liqvidis ,  potuqve  cerevifix  fi e 
tepidx  five  calidx  capit,  hinc  folo  deco&o  hordei  cum  Cornu  Cervi 
conrenta  q',\  ,  &  urina  fub  hoc  ftatu  tum  lapillulis  quafi  refractis ,  mo- 
do  aibis  inftar  lapidum  percarum,  modd  ruhris  inftar  arenularum,  fi- 
ne  numero  ,  tum  materia  fubcruenta  qvafi  ex  pure  ,  cum  mucagine 
inftar  albuminis  ovorum,quod  ex  tefta  ftndio  excrahicur  ,  referca  eft. 
Sympromaca  hxc  per  paroxyfmos  non  flatos  fed  vagos  qvotidiccon- 
tinuarunt  aliqvot  hebdomadas  :  Obftipatio  alia  parcim  per  fuppofito- 
ria,  parcim  per  Clyfteres  emollientes  &  ltimulantes  centatur  &  cum 
I  referatur  eciam  cum  fcybalis  fanguineis,  vel  potius  fubciuenci  colo- 
ris  qvicqvam  exprimit  ,  imd  mucorem  fubcruentum  exfpuit,  &  ca- 
put  d  ;iet.     Ceffant  hxc  fymptomata  paululum  ,  poftqvam  rere  per 
lex  hebdomadas  patientem  excruciaverunt  :  interim  usqve  in  hunc 
diem  9.  hebdomadis  continuant  circa  lumbos  &  pe<ftinis  regionem 
doiores  lancinatorii,  preflorii,  pun&orii,  urinx  ardor,  liccicas  alvi 
Ittoinporaria  &  urina  calculofam,  mucolam ,  limolam  ac  lubcruent  m 
materiam  exhibet.    Licet  Medicus  hxc  fymptomata,  leniflimis  diu- 
Dtc  ///.  Ann.  Vil.  rj  r/lll.  L  rct 


82  Obfervatio  Llll. 

reticis  (nam  acriora  &  calida  &  fortiora  minus  ferunt )  &  balfamicis , 
doloresqve  mitigantibus  ,  item  emulfionibus,  fimulqve  renum  &  ve- 
ficae  infiamationibus  inferviunt,  oppugnaverit;  attamen  maximo  cum 
cruciatu  in  hunc  usqve  diem  patientem  noftram  aftligunt,  hinc  con- 
filium  de  hoc  ftatu  morbi  &auxilium  efflagitant  cognati  omnes. 

Hacrationein  partes  curae  vocatus,  confilium  pro  fcienti2e&  ex- 
perientiae  modulo  pluries  dedi,  fed  non  eodem  femper  effedtu  aut 
fucceflu,  de  qvo  dum  iteratis  literis  me  certiorem  reddit,  alia  inter 
refert,  eodem,  qvo  nuperrime  cafus  transmiflus  fuerat,  die,aegram 
nucleum  Cerafi  cum  urina  reddidifle,  qvem  &  inciufum  iisdem  lite- 
ris  mihi  transmifit.  Erat  is  e  numero  ceraforum  vulgarium,  nigro- 
rum,  acidorum,  qvae  fi  re£te  memini  Adlia  Romanis  vei  Aftiana  dicla 
fuerunt,  exficcatorum  &  co&orum  ejus  figurae  &  magnitudinis ,  qvam 
Schema  inferius  delineatum  fiftit.  ^jj^ 

Sufpeftasjmihi  erat  fidei  hiftoria,  ed,  qvod  vias,  eventriculo  in 
veficam  diredtas,  qvantum  mihi  qvidem  conftat,Naturaagnofcat  nul- 
las,  aded  praefertim  patentes  ,  ut  nucleum  ejus  magnitudinis  transmit- 
tere  poffent.  (Nam  ut  hoc,occafione  hac  id  fuggerente,  in  parentheft 
qvafi  addam  ,  utpote  non  femei  eade  re  a  nonnullis  interpellatus ,  licet 
Decade  U.  Ephemer.  Naturae  Curioforum  anno  I.  obferv.78.  mentio 
fiat  fe£tionis  anatomicae  a  me  faftae ,  ac  inventorum  du&uum  qvorun- 
dam  ab  inteftino  caeco  deorfum  ad  veficam  vergentium ;  ingenue  tamen 
fateor,  feflionem  qvidem  illam  a  me  peraftam,  ac  fpedtatorem  qvoqj 
Dominum  illum  Vefenfeld,  cujus  in  obfervatione  mentio  fit,  fe&ioni 
illi  interfuiffe;  fed  du6tus  illos  qvamvis  a  me  non  femel  $  occafione, 
dogmatis  Helmontiani ,  urinse  nimirum  tinfturam  feu  colorem  flavum 
non  a  bile,  q vae  antlqvcrum  fententia,  fed  a  fermento  qvodam  ftercoreo, 
nt  illud  appellat,  ac  in  inteftino  cceco  hofpitari  afferit,  inde  in  renes 
derivato  ortum  trahere  praefupponentis,qvafieri  potuit,  etiam 
in  praedifta  Cadaveris  Francofurtani  anatome  fedulo  qvacfitos  ,  fed 
nunqvam  inventos  effe.  Num  beatus  nunc  ille  Dominus  Vefenfeld 
me  forte  abfente  tunc,fuerit  beatior,adeoqve  illos  invenerit,  me  ve- 
ro  inventos  celaverit,  ne  in  manes  illius  fim  injurius,  nec  affevera- 
re,  nec  negare  auflm.  Sit  fides  tantisper  penes  authorem  )  Ideoqj 
refponfo  dato  dubia  qvaedam  in  contrarium ,  atqve  cafu  forte  in  le- 
6tum  y  indeqve  in  matulam  incidiffe,  aut  in  indufio  aut  alibi  in  vefti- 
mentis  haefiffe  objiciebam  ;  veriim  ille  literis  denuo  ad  me  fcriptis 
agmiffo  paulo  poftpatruele  fuo  Med,  Lic;  omenusrefert,  qvinto 

anee 


De  affeSugraviac  diutaruo ,  variisSpnptomatis  &  a:;iient\bus  &c. 

ante  excretum  nuclcum  dic  argram  cerafa  coc-la  comediffe,  &  forcc 
forcuna  nucleum  unum  inopinatd  deglutiviffe,  fuperveniffe  pofteafpe- 
ciem  aliqvam  diabetac  cum  ardore  urinse  intolerabili ,  beneficio  Croci 
Martis  attringentis  ,  cum  fpeciebus  diaplantaginis  Mynf.  Effentia  vul- 
neraria  D.  Mich.  &  tindura  fulphuris  Vitrioli,  Deo  bcnedicente  rur- 
ius  fedatam  a  qva  qvinto  dcmuma  deglutitione  die;  nucleum  illum 
cum  urina  in  urinaie  incidiffe ,  Calculorum  aliorum  prxterea  cum 
urina  fucceflivc  redditorum  numerum  ad  tria  circiter  millia  extendit. 
Lumbricum  etiam  circa  20.  Novembris,  fed  per  pofticum  eliminatum 
narrat.  Aft  cum  ne  fic  qvidem  incredulitati  meac  fatisfecilTet ,  ipfe 
tandem  Dominus  D.  ^teffenbacf)  cum  negotiorum  aliorum  causa  huc 
Bcroiinum  excurriflet ,  me  convenit,  &  confcientiae  fuae  fidem  inter- 
pofuit,  juratoqve  afferuit,  fe  prxfentem  fuiffe  aftui,  fuisqve  propriis 
auribus  delabentis  a  vefica  in  matulam  nuclei  (onum  percepiffe,  nec 
ullum  vei  fucum  vel  dolum  intercedere  potuiffe,  cum  a  tempore  de- 
glutitionis  aegra  multoties  tam  veftes  qvam  indufia  mutaverit,  &  vel 
▼iciei  de  die  ftratum  propter  impatientiam  aegrae  ob  immanes  dolores 
mutandum  &  aliter  fternendum  &  accomodandum  fuerit,  nullum  a 
qvinqve  diebus  inletloaut  indufio  nucleum  aut  uspiam  alibi  haerere 
potuiffe:  Coa&us  itaqve  fui  huic,  mihi  alias  «JW™  fidem.qvam  to- 
ties  negaveram ,  qvadantenus  adhibere.  Verum  qva  via  praeter  ordi- 
nariam,  qvae  nucleo  tam  grandi  invia  6c  impervia,  tot  obftaculis,  & 
impedimentis  obfita,  tot  gyris  &  mseandris  intricata,  non  capio,  cui- 
yis  inrerea  credendi  aut  non  credcndi  aut  qvidqvid  tandem  cenfendi 
libertatem  concedens. 

Plurima  inter,  qvx  tam  praedi&i  ordinarii  ejusMedici,  qvam  meo 
ac  aliorum  fuffragio ,  varid  fed  utplurimum  irrito  fucceffu  adminiftra- 
ta  funt  remcdia,  a  nullo  majus  dolorum  &  ardoris  atrociffimi  fenfit 
levamen,  ipfo  D.  Tieffenbachio  diverfis  literis  &  coram  qvoqve  fa- 
tente,  qvam  ab  anodino  Helmontiano  a  me  fuppeditato,  qvietas  ei 
no&es  &  de  die  qvocp  Halcyonia  qvaedam  qvandocp  procurante.  Vi* 
xit  interea,ac  milcram  ob  urinae  incontinentiam ,  ftranguriam  &  ardo- 
res  identidem  recrudefcentes, vitam ad  medium  usqve  Februarii,  an« 
ni  pracfentis  traxit  ipfa  morte,  qvkurn  illam  tunc  commutavit,  in* 
tolerabiliorem. 


L  %  -OBSER. 


I 


84 


Obfervatio  LIV. 


OBSERVATIO  LIK 

Dn>D,GUSTAVI  CASIMIRI 
GAHRLIEP. 

De  Lumbagine  feu  Dorfi  &  Lumborum  rigiditate 
cum  dolore  atrocu 

BAro  qvidam  viginti  qvinqve  circiter  annos  natus,  'caftra  aliqvam- 
diu  fecutus,  &  ad  Centurionis  ofrlcium  eve£tus,  exercitu  in  hy- 
berna  miffo ,  media  bruma  eaqve  valde  rigida,  ultra  odtoginta  milia- 
ria  Germanica  veredo  emenfus,  Berolinum  negotiorum  qvorumdam 
caufa  advolat,  altero  ab  adventu  circiter  die  priapifmo  cum  dolore 
exquifito  tentatur.  Vocatus  Medicus  cum  Chirurgo  luis  eum  Ve- 
nereas  infimulant,  &  ptyalifmum ,  ceu  facram  m  ilia  lue  plurimorum 
anchoram  fuadent,  tandem  conftanter  negantem,  poft  applicata  qvae- 
dam  topica  deferunt.  Vocatus  &  alter  &  tertius,  eandem  ei  canti- 
lenam  occinunt,  qvos  indignabundus  ipfe  ablegat,  interea  dolor  ille, 
forte  ab  applicatis  topicis  paulatim  mitigatur  qvidem  illo  in  membro; 
at  per,  ne!cio  qvam ,  metaftafin  in  lumborum  vertebras  translocatus, 
ac  fenfim  inibi  ingravefcens ,  rigorem  iliis  ac  dolorem  gravem  atqve 
rnoleftum  inducit.  Tandem  &  ego  ad  illum  accerfor,  dum  circum- 
Itantias  omnes  mihi  propofitas  examino,  caufas  prse(ertim  anteceden- 
tes  ,  iter  eqveftre  longinquum  ac  feltinatum ,  fuccuffationes  diutinas, 
frigus  &  incommoda  m  itinere  perpefla ,  caufas  qvoqve  itineris  ani- 
mum  fimul  cum  corpore  affligentes  &c.  perpendo,  non  fine  ratione 
fcofbuticum  affe&um  effe  judico,  &  contumacem  &  diuturnum  nec 
remediis  nifigenerofioribus  patienter  ufurpatis  facile  vincendum  prae- 
dico.  Unde ,  cum  diverforio  eflct  exceptus  ,  parum  ad  curam  fiib- 
eundam  aecommodo  ,  mutare  illud,  utut  vix  absqve  maximo  in- 
commodo  poffet  ,  Puadeo  :  In  aliud  itaqve  commodius  holpitium, 
non  fine  exacerbationemali,  le£tica  deportato ,  ac  in  le£tum  colloca- 
to,  fpina  dorfi  integra  a  colH  vertebris  ad  os  usqveSacrum  ,  adeb  ri- 
gida  fa£ta  fuit ,  ut  ne  transverfum  qvidem  pollicem  cervix  cum  dorfo 
fte6U  aut  a  le£to  fuftolli  potuent  absqve  immaniffimis  doloribus  &  cru- 
ciatibus,tam  fsevis,  ut  dlorum  impatiens ,  non  ftmel  durantemorbo 
me  rogaverit,  ut  plumbeo  globo  ipfum  trajicerem  &  vel  fic  a  dolo- 
ribus  illis  intolerabilibus  liberarem;  verum  nonMedici  hoc  effe  offi- 
cium,  fed  aut  hoitis  aut  milius,  mihi  alia  methodo  procedendum, 

aliis- 


De  Lumbaginefeudorfi&lumborum  rlgiditate  cum  dolore  atroci.  g; 


aliisqve  remediis  utendum  regerens,  curam  propitio  Deo  aggreflus, 
trimeftri  circiter  fpatio ,  parcim  internis  alteranubus  &  evacuantibus, 
ut  &  antifcorouticis,  partim  externis  ac  topicis,  Gratia  ac  beneditii- 
one  Divina  afliftente,  cui  fit  omnls  honos  !  ablolvi ,  ac  fatis  feliciter 
illum  in  integrum  reltitui.  Inter  medicamenta  interna,  panacxa ,  fic 
di£ta,  Anvvaldina,prxcipuas  fibi  •  artcs  vindicat,  utpote  cujus  qvoti- 
diano  fere  duorum,  aut  trium  ad  fummum  ,  granorum  ufu,  dici  vix 
potdt,  qvot,  non  uncix  miasmatis  fcorbutici ,  pulveris  nimirum  cu- 
jusdam  rolei  plane  coloris,  impalpabilis ,  fub  fpecie  urinx  faturato  ru- 
bentis,  mox  vero  in  magmatis  illius  rolei  ledimentum  fatifcentis,  (ed 
librx  toto  morbi  decurfu  lecciTei  int ,  mitigato  fic  fucceflive  ac  pau- 
latim  dolore  illo  vehementi,  Inter  externa  &  topica  balneum  aqvx 
inter  repidam  &calidam  tunperatx,  aperientibus  nonnullis  refolven- 
tibus  &  difcutientibus  medicatx  ,  pro  tollenda  prxcipue  &  mollienda 
rigiditate  illa  dorfi  &  lumborum  ,  qvo  fex  feptimanarum  pofteriorum 
fpatio  bis  dietim  ufus  eit,  &  in  qvod  initio  qvidem  a  qvatuor  robu- 
ftis  Viris  lodici  inltracus  inter  cruciatus,  ejulatus  &  vociferationes 
ftentoreas  e  lefto  fublatus  immittendus,  ac  rurfus  eodem  ritu  exi- 
mendus  acqve  reponendus  erat. 

OBSEKVATIO  LV. 

DnfD,GUSTAVI  CASIMIRI 
GAHRLIEP. 

De  Foctus  pr^ter  opinionem  fej3  intentionem  parentum 
adtmranda  m  utero  Alaterno  conjer- 
vatione- 

DEcadis  V.  Ephem.  NaturxCurioforum,  Anno  VIIT.  obferv.  f$f* 
arix  adducuntur  hiitorix,  qvibusfruftrane l>s  in  excurbando  fce- 
tutamartis,qvam  Naturx  conatus  narrando,  difnculcatem  provocan- 
di  vel  dire&e  vel  indirette  abortum  afiruere  fatag;.c  Author.  Haud 
multum  abludens  ab  j llis  notabile  aliqvod  exemcium  mihi  qvondam 
obfervare  cont^git. 

Anno  i  6  6  6.  ad  Juvencubm  ProfefToris  cujusd.iin  juvenis  fan- 
guinei  ac  toroii  uxorem  ,  qvi  hanc  comprivignam  fuam  paucos  an  e 
menles  duxerat,  vocabar,  de  colua  &motu  qvodam,  ut  ajebat,  prx- 

L  3  CCt> 


$6  Olfirvatio  Llr/. 


ternacuraii  ,  in  ventre  &  fub  hypochondriis  aciliis  conqverentem  , 
ac  meum  de  iliis  judicium  ac  confilium  expofcentem.    Re  probe  pen- 
utata  &  cum  confticucione  ucriusqve  Neonupcorum  ac  cempore  nu- 
pciarum  collaca  ,  praegnancem  illam  effe  judicabam,  motumcp  a  foetu 
onn  afferebam,  fed  cam  ab  ipsa  qvamamarico,  &  qvod  majus  a  So- 
cero  &  Socru ,  patre  matreqve  nimirum  ucriusqve  conjugum ,  fatis, 
uc  laperent,  annofis  non  fineindignadone  explodebar ,  imo,  qvi  alias 
ramilia:  illius  medicus  eram  ordinarius  ,  derelinqvebar ,  atqve  alius 
rne  qvidem  fenior,  ac  hoc  in  cafu  vix  oculatior  vocabarur ;  Qui  af- 
lenfum  parencibus  pracbens  illam  ftrenue  contra  colicam  tam  carmi- 
nantibus,  qvam  purgancibus,  nec  venarfeftione  omifsa,  pugnando 
exercebat,  fed  fruftra.    Mocus  illi  &  fubinde  qvidam  dolores  conti- 
nuabanc  nihild  minus  :  Tercius  itaqve  &  huic  adjungebacur,  &  uteu* 
qve  collato  confilio  nil  qvicqvam ,  qvod  vel  alterando  vel  purgando, 
auc  excerne  eciam  applicando  ad  colicam  hanc,  uci  illam  vocabanc  fla- 
tulencam  debellandam  ullo  modo  facerepoffe  viderecur,  incermicce- 
bant ;  fed  haud  majori  qvam  ance  fucceffu*    Parences  prsecerea  ipfi 
cum  marico  ex  ambubajarum,  Medicaftrarum  &  Medicaftrorum  con- 
filio  centabant  qvam  plurima  tam  interna  qvam  excerna,  eaqve  inter 
qvaedam  fatis  violenta  &  periculofa  auxilia;  Alia  inter  ad  compefcen- 
dum  motum  illum  uti  ipfis  pucabacur  praeternaturalem ,  allifo  8cangu- 
lo  menfx  qvadracae  violencer  impadto  ventre  aliqvamdiu  illam  decine- 
bant,  donec  nimirum  lafTatus  ac  debilitatus  hac  violentia  foetus  ali- 
qvantisper  a  motu  ceffaret  j  alias  humi  aut  in  ledtum  proftratae  ucro- 
qve  genu  incumbentes  alvum  deprimebant,  ut  colicam  illam  exorbi- 
tantem  cohiberent  fed  &  hasc  omnia  irrito  effe&u.  Unde  fufFraganti 
Medicorum  illorum  confilio  Berolinum  eam  deducebant,  atqve  illic 
celebriores  Medicorum  antefignanos  in  confilium  afcifcebant,  qvi  fi- 
niftra  relatione ,  patientis  ,  mariti  &  parentum  dementaci  aliqvocies 
illam  purgarant ,  Sc  qvidam  facis  Iargicer  &  copiose  &  cum  virium  non 
exigua  jaftura,  cer,nifi  omnis  fallor  ,  venam  fecuerant ,  ac  fanguinis 
infignem  copiam  profuderant,  praeter  omnem  necefTitatem  in  fubje- 
&o  gracili  ac  nil  miniis  qvam  plethorico.    Sed  &  hoc  absqve  omni, 
qvem  intendebanc  &  fperabant  fruclu;  Revexti  icaqve  poft  exa&um 
illic  fere  crimeftre  fpacium  domum  coatti,  turgefcente  jam  magis  ma- 
gtsqve  utero,  ac  tempore  partus  paulatim  appropinqvante,  non  in- 
ttrmifsa  tamen  incerea  folica,  qvam  ance  narravi  tragoedia  &  torcura, 
Sffl^SS  vocabant,  (pe  force  mucandae  a  rne  fententiae  ;  fed  manife- 

ftioribus 


De  Foetu:pr£ter  opinionem&inttntionempxrentufn  c£c.  $j 

ftioribus  jam  in  illa  conhim  icus  indiciis,  colicam  iJlam  brcvi  vicalem 
fore  prcdiccbam,  ideocp  denuo  eum  indignatione  dimittor.  Biduo 
•vixelapfo,  motuqve  vaJidius  qvam  ante  continuante  &  pcrfeverante, 
Matrona  qvardam  e  vicinia  ,  honcfla ,  ac  Lucinz  Myfteriis  fatis  imbu- 
ta,  Confulis  cujusdam  vidua,  invitatur,  ut  fuum  &  illa  de  Co'ica  illa 
molefta  fententiam  ferret,  h*c  re  prudenter  expenfa,  fcrutatis  qvoqg 
ipfis  Naturx  adytis  ,obftetriccm  qvantocyus  advocandam  indicat,  pe- 
riculum  &  qvidcm  furnmum  tam  matri  qvam  infanti  in  mora  effe,  in- 
dignantur  &  contradicunt  &  huic  adhuc  illi  ftupidi;   Ula  vero  feriis 
tam  maritum  qvam  parentes  affata  terminis ,  nifi  &  matris  &  fcetus 
'velintfieri  homicidae,  evefligio  obfietriccm  accerfant^  ad  fingula  enim 
momenta  partum  imminere  :  Hac  igitur  ocyfllme  accutrente,  vix  di« 
midii  qvadrantis  horse  fpatio  prxterJapib,  vivum  ac  vitalem  fatis  gran- 
dem  foetum,  nil  remorantibus  omnibus  illis  objectis  valde  violentis 
ac  periculofis  obicibus  &  obflaculis  enixa  eit.     Manifefto  exemplo  , 
DEum  Vicse  noftrac  ut  Authorem,  fic  foetus  in  utero  Materno  con- 
Kervatorem  effe  Omnipotentem  ,  qvein  fervatum  velit  ac  vitalem ,  hunc 
:ontra  nulla  vaiere  eciam  violentiflima  mortalium  machinamenta. 

OBSERVATIO  LVI. 

DnD/GUSTAVI  CASIMIRI 
GAHRLIEP. 

De  Alaterna  pbantafi*  infootum  dejpotico  quafi  imperio. 

ARgumento  non  uno  dudum  perfuafus  fum  praecipuas  in  fcetu  for- 
mando  &  perriciendo,  Deo  Vitse  Authore  ter  Gloriofo  fic  ordi- 
laote,  parces  animse  maternx  deberi.     Novum  etenim  illud  Ovarii 
.  Muliebris  inventum,  ac  commentum?  mihi  adhuc  difficultacibus  Ja- 
J  porare  videtur  ac  tricis,  haud  ita  promte  extricandis.      Nec  illa  in 
)visiUisprae(uppoficis,fi  nonfubpofiticiisrudimenca  totiusfoetus  fldem 
ulhuic  inmentemea  plenam  invenerunt:  Speciofi  qvidem  funt  inge- 
l  lii  valde  prompti  partus,at  nondum ,  ut  mihi  videtur  fatis  etiamnum 
i.  naturi,  ut  plene  adolefcant.     Inter  argumenta,  qvibus  ad  hoc  affe- 
",  endum  moveor  plurima,non  poftremum  prolis  in  utcro,ut  nutrien^ 
li,  &  augeodi,  fic  efformandi  officium  matri  deberi,  &  qvidem  prx- 
ipue  vi  imaginativa  mentis,  phantafia?  nempe  maternas  in  foetum  pro 
ubitu  pene  agentis.    Qva  etiam  in  perfecto  rere  jam  fbecu  divcrfas 

operatur 


8g 


Obfervatio  LV. 


operacur  qvafi  meramorphofes ,  addic,  detrahit , auget ,  minuit ,  hgu- 
ram  ,  colorem ,  aliaqve  acciden  ia  mutat  ,mutiiat,a(h'uic,  cieftrirc,  imo 
annihilat  membra,  omni  procul  dubio  ante  jam  efformaca&  perfe&aJ 
&  qvod  majus  ,  ipfius  fere  Naturje  legcs  trmsgreditur  6c  iranfcendit J 
&»^Wxwqvafi  pacrat,  dimenfionum  qvadancenus  penetrationes  cgm- 
miccendo.  Cujus  rei  exempia  omnis  prope  generis  .  in  monftxis  pra> 
fercim  variis,  ftupenda,etiamin  hphemeiidibus  noftris  non  i  auca  hind 
inde  occurrunt.  Cum  camen  &  mihi  qvxdam  incerqve  Ula  ck  iiluftri» 
&  fingularia,  domeftica  etiam  cognica  funt,  iliorum  unumaucalce- 
rum  communicaile  cum  Curiofis  haud  ingracum  fore  aut  ino^  poriu- 
num  puto. 

Primum  ac  facile  praecipuum  illuflrellluRrifTm^  rrincipis  cujus- 
dam,  cujus  nomini  Veneratio , qvam  Sereniifi;na:  ejus  Domui  debeo, 
parcere  jubet,quod  ab  ore  illius  proprio,  cumAuIae  ipfius  qvondam 
per  oftiduum  adeffem  ,Clemencisfime  relacum  habeo.  Illius  cum  ab- 
ominabili  exemplo  arx,  in  qva  ab  omni  hoftilitate,  vi  paftse  neucra- 
licacis ,  ac  prolixisfimarum  pollicicacionum ,  omnino  fecura  refidebat, 
incpinacd  ex  infidiis  occuparecur,  ipfaqve  Serenisfima  oborti  circa 
crepufcuium  vefpercinum,  in  tranquiiia  aiias  Auia,  infbiiti  tumulcus 
caufam  fcifdcatura  per  feneftrarn  in  acrium  profpiceret,ac  cu'dam  pau- 
corum  quos  alebat,  praefidiariorum  ofriciaii  dextram,  qua  idtum  gla- 
dii  capiti  ex  improvifo  intentatum  amol.ri  tencabat,  amput.ri  cerne- 
ret,  inopino  ac  trifti  fpeftaculo  validisfime  commota,  fummainfuper 
&  inexcufabili  perfidia  in  capcivicatem  abdufta ,  una  cum  Principe  fuo 
&  liberis,  omniqve  opulentisfima  fupelle£tih  fpoiiaca,  qvatriduo  poft, 
partu  difficih  enixa  eft,  Principem,  omnibus  aiias  numeris  abfoiutisfi- 
mum  ac  tam  corporis  quam  animi  dotibus,qvod  adoiefcens  ejus  aetas 
docuit,  excellencisfimum,  fed  manu  dexcra,  qvx  nusqvam  apparuic, 
mudlum.  Alterum  Baronis  cujusdam  ,  qvx  adhuc  in  hac  Metropo- 
li,  utut  valetudinaria  vivit,  qua  cum  pndiana  velpera  jufcuium  ave- 
naceum  paflulis  minoribus  maximo  cum  appeeku  avide  comcdilTet, 
poftridie  fcetum  peperit  iilis  ipfisfimis  paffuiis  ioco  corpore  obficum, 
quarum  afpe&u  cum  obitecrix  primoincuicu  maxime  cerrica,  variolo- 
fum  ex  ipfo  utero  materno  infancem  fe  fufeepiffe  aucumans,  &  qvid 
de  iis  agendum  fubdubitans  ,  tandem  eas  ungue  cencaflet,  ilias  ipfas 
effe  paffulas  priore  affumcas  juf-ulo  adh^o  iuo  anquatenus  imbutas 
deprehendit,  easqve  poftmodum  omnes  lavacro  fuilulic.  Quibus  il- 
Ix  viis  e  ventriculo  in  uterum  penetraverint ,  dixerit  mihi  Phyllolo- 

gU8 


D;  Af.iterrtpbantafu in  fcetum  de(potico quafi  imperii*  


gus  aliquis  &  crit  mihi  magnus  Apollo  ,   nifi  auc  mentis  matcrnx  &. 
facultatis  illius  imaginativac  fpiritualem  agnofcac  energiam,  vias  pr«- 
ter  naturae  folitas  pcr  invia&  fere  folida  invenientem  ,  aut  rudimenta 
iilarum  pafililarum  in  ovulo  ilk)  etiam  ante  corTceptum ,  pracfuppo- 
nat.    Verum  poffet  fortafie  qvisqvam  ad  comminifcendum  ingenio- 
fus,ad  exemplum  puta  Hippocratis,qvi  pexfpirabileac  penetrabile  vo- 
lulc  corpus  univerdim  prxfupponere  poris  omnia  vifcera  dotata ,  pcr 
qvos  pafTalx  transvehi  potuerint;  Elemento  primigeneris  aut /Ethc- 
ri  Carcefiano  patulos  dare  pofiemus,  fed  adeo  patentes  concederc  auc 
fingere,  ut  paffuias  transmitterent  a  jufculo  calido  turgentes  arduum 
nimis  foret.     Aliud  autem  tertii  exempfi  loco  promam  magis  adhuc 
dirrlcile  expiicatu,  q  od cumLu^dunoBatavorumanno  circiter  i66o> 
Hagam  Comitis  prifti  veherer  tractili ,  a  viro  facie  adhoneftatem  com« 
pofita  prxdito ,modeffce  tamea&  fotis  c^mpte  veftito,  mihi  alios  inter 
plurimos,  illius  vecturac  utriusqve  (exus,  varixqve  conditionis  comi- 
tes,  proxime  allidente  audivi.     Referebat  ille  Batavorum,  qvi  tem- 
poris  fallendi  ergo  varios  hinc  in  lc  fermpnes  ferunt,  more  (atis  libe- 
re  toti  cce:ui.  Accidide  fibi  haudita  pridem,  ut  uxor  partui  jamjam 
vicina  appetitu  urgerecur  Lactucae  comedendx  valde  incempeftivo , 
adulta  jam  bruma ,  cu  n  ejus  nullibi  fere  darecur  copia.  Commode 
fibi  tandem  in  memoriam  revocatum,  hortum  aliqvem  Iplendidum  , 
ejusqve  hortulanum  valde  curiofum,  leuca  integra  a  donrciiio  (uo  difc 
iitum:  Ut  igitur  uxoris  fuxdefiderio  fatisfieret,  (uti  funt  hac  in  par- 
te  Batavi  valde  religiofi,  nec  facile  appetitui  prxgnantium  qvicqvam 
denegant)  pedeltri  le  itinere  illuc  ocyus  contulifle,  &  utut  difficulter 
admodum  ab  Horculano,  tantum  lactucx  obtinuiffe,  ut  patinam  me- 
dioerem  implere  pofT  t,  domum  itaqve  reftinaffe  atqve  pro  lubitu  fibi 
parandam  illam  obtuliffe,  qvae  qvantocyus  prxparatam  cupidc  devora- 
rit  omnem,  vixque  eiapfo  bihorio  infantem  pepererit,  ipfiflima  illala- 
tiuca  undiqvaqve  ftipatum.    Rifu  cum  a  nonnullis  exciperecur  rela- 
tio,(anctiflime  conteltatus  eft,  rem  revera  ita  contigifife.  Ubi  tam  lar- 
gos  qv^fiverimus  poros,  qvi  laducse  transmiccendx  furHcianC, qvosve 
accerfiverimusminiltros,  qvi  illam  infancicircumcirca  applicenc.  Cxce- 
rumnecdcfuntmihi  domeltica  qvoqve  illius  macernse  phancalix  in  fce- 
rumdefp oteriidocumenta-Filiusmeus  primogenitus  e  primo  matrimo- 
lio  dextra  natus  eftluxatl,&  incurva,  eo,  qvodo&iduum  ante  uxor 
:arpcnto  vecta  ,  mendicum  in  tranfitu  luxatamejusmodi  dextram  often- 
antem  vix  oculi  ictu  fpettaffec,  ab  amica  fibi  aflidente  mature  monita, 
Dec.  ill.  Ann.  Vll.  \$  Vlll  M  uc 


GBfetvatio  LV. 


m  oculos  averteret:  Quod  tamen  vitium  fpieniorum  ope  poftea  a  me 
correftum,  manusqve  in  integrum  reftituta  fuit.    Primogenitus  e  fe- 
cundo  matrimonio,naevum  umbrar  fimilem  in  alvo  prope  umbilicum; 
geitat,  fufcum,  digitum  fere  longnm,  ac  fi  penicillo  umbrac  colore 
diluto  imbutOjtincSta  efTet  cutis,  eumqve  occafione  aranei,qvi  uxoris 
fub  crepufculo  mecum  in  horto  fpatiantis,  ante  vultum  fefe  celeriter 
demiferat,  qvem  iila ,  ignara  qvid  rei  fuerit ,  manu  aba&ura ,  torte  for- 
tuna  ventrem  a  fcetu  turgentem  leviter  tetigerat,  indicio  manifeifo 
fugacem  illumfubcrepufculo  aranei  tranfitum  celerem  &  improvifum, 
confufam  hanc  umbrac  tantum  ideammenti  maternas  ciroa  fcetus  for- 
mationem  occupaoe  impofuiffe.    Fiha  fecundo  genita  ex  eodem  ma- 
trimonio  ruffo  crine  nata,  idqj  occafione  vifi  a  matre  rufFae  e  carpen- 
to  inopinato  profpe&antis  pueiise  capiiiitio,  cum  xdem  facram  mecum 
qvatriduo  forte  ante  partum  adiret.  tlxor,  qvacum  tertio  matrimo- 
nio  jun£tus  etiamnum  vivo  ,  e  priori  conjugio  praegnans  ,  militem  1 
commilitone  verberibus  rnale  mulclatum ,  cruenta  facie  fibi  occurren- 
tem  ,  ut  iiiatam  injuriam  a-i  Vice  -  Chiliarchum  ac  Commendantem 
(liceat  vocehac  feafu  hodie  ufitato -abuti)  in  arce  limitanea  Loche*- 
nicenfi,  tribus  Stetino  Pomeranorum,  in  confmiis  Marchiae  fito  for* 
talitio  ,  qvi  tum  erat  uxoris  meae  Maricus ,  deferret ,  ex  improvifo  cer- 
nens,  territa  fpetStaculo  illo  horrido,  ne  ulrerius  illud  oculis  ufurpa- 
ret  ,  tmriu  dextra  totam  cum  utroqve  oculo  frontem  tegit :  Quld  fit, 
pauio  pofl  partu  fiiium  excludit,  cujus  frons  tota  una  cum  oculorum 
palpebris,  qvoasqve -  faciem  manus  tetigerat ,  nxvo  fanguinei  coloris 
fcedata  erat,  qvi  tamen  (ucceffu .  temporis  ,  ilio  adolefcente,  paulatim 
difparuit.    lilius  lpfius  fiiii  coxae  dextrac  rubi  Idxl  fatis  grande  &  pro- 
tuberans  morum  mplantavit  folius  phantafiae  culpa,  ob  denegatunr 
mororum  iilorum  avide  concupitorum  fufficientem  efum ,  eo,  qvcd: 
vermiculum  in  fpiram  infhr  (erpentis  contortum,  inter  iila  reperiens,. 
angtiis  effe  pullum  putans  ^deterrita ,  fimulqve  indignata,  coxam  fuarfl 
dextra  percuiTiffet.    Ut  hic  taceam  characterem  cupiditatum  mater- 
narum  aborninabilem  foetui  impreffum ,  vitiorum  ,  libidinunv,  maiitiae, 
furti  fimiliumque  defideriorum  in  proiem  phantafiac  Maternae  vitio 
tnnsplantatum,cujus  nuperadhuc  tragicum  hic  loci  exempium  fuit, 
imif  ern  fupplieium  decoflationis  cum  defiderio &  gratiarum  aftione, 
fottker  fubeuntis  ,  qvo  ab  appetitu -furandi  ,a  qvo  temperare  fibi  nui- 
lo  modo  potcrat,  tanclem  liberaretur. 

(Mi(J<e  Berolino  Noriwbtrgamd.  i4,Ap.An<  1699-) 

OBSlR> 


'Obfervtth  LVll.  De  Jpojiemate  intern*. 


9i 


O  SSERFATIO  LVII. 

Dn.D.  JOHANNIS  HENRICI 
STARCKll, 

De  A;oftemate  interno. 

i  A  Nno  1697.      ?•  Martii  mane  vocatus  fum  ad  acgram  ,  m  xdibus 
<l  \  honeftx  matronx  vidua?,  qvam  a  defun&o  marito  bte  (£^Clfd)C 
vocant,  hofpitantem.    Erat  iJla  Generofi  Equitis  Borusfi  Dni  Capita- 
nei  a  Lesgevvang  uxor,  vigefimum  fextum  annum  a^ens  ;  a  prlma 
infantia  !emper  in  latcre  dextro  dolores  moleftos  fenfcrat,(ed  aute  > 
meitre, dolores  ifti  aufii  erant  valde,  &  fzpius  hyiterica  paflfio.elabo- 
ruverat  per  aliqvot  annos  cum  freqvcnti  vomitu,  6c  doloribus  acutif» 
funis,  fiti  ipgenti ,  6V  magnu  inqvietudine.    In  latere  dextro  circa  re- 
gionem  hepatis  tumor  durus  magnitudine  panis  rotundi  trium  librar* 
apparebat.     Ufa  efat  hxc  «gra  Excellentiflimo  Domino  Licentiato 
Gotcfcheid  1 P.  l\  Extraordinano,  qvem  etiam  apud  eam  inveni.  Sua- 
fi  ut  feqventia  r  emedia  praefcriberentur  ,die  9.  Martii.      Gumm.  am- 
mon.  acct  fcyll.  diffol.  9  j  Mercur.  dulc.  riteppt.  9j  M.F.l.a.c.  liq. 
.tcrr. fol.Tartar.  pil.  N  XL.  S.  groffnenbc  ©eiten  *  tyiUtw  bai>on  be£  mor* 
allcjeit  $c():n  (gtucfe  51;  netyuen.   Seqvens  Emplaftr.  loco  dolenti 
jn  latere  dextro,  tumori  applicatum  eft:     Emphftr.  de  Gumm.  am- 
non.  Nicot.  (ecund.Etcm.  aa.  |ii$.  Sal.  armon.gj.  M.  F.l.a.  Emplailr, 
uper  atut.formi  chat  t.transmiif.extenf  S.  grtKtcfycnbeS  ©eiten * ^Jjfa* 
ter/  qvod  die  1 6.  1  y.&  20.  Mart.  reiteratum  eft ,  8c  denicjve:  &.Tinc\ 
latfmon.  Tartar.  in  qva  Sal.Tartar.  rurfus  ablatum  fit,  zfi,  d.  ad  vitr. 
i.  ©ettea  £1  opffen  Daioon  bctf  3?ad;mittag$  unb  Slbenbtf  f  o.  ju  neljmen, 
)ie  u*Martii  'oftrum  deditdi&o  Domino  Licentiato,  Collegae  meo, 
umqve  dimifit  me  infcio.     Mane  cum  vifitarem  aegram,  conquefta 
fi  dt  ingcntibus  doloribus  tumoris.  Ergo  in  mentem  incidebat  apho- 
ifmus  iite  Hipp. Pus  dum  fitdolores  fiunt  acerbiores,&  conje£tura« 
am  tam  emplaftr.  externe,  qvam  medicamenta  prsefcripta  interne  tu- 
lorem  iftum  emollire,  1.  refolverc  velle,  qvia  tamen  inftabat  preci- 
us,  ut  dolores  ifti  acuti  mit;garentur,  prarfcripfi  feqvens :  &.Tinc\ 
roc.  ^j.  Spir.  Sal.  armon.  vinof.  gij.  DiffoJv.  Camph.gi|}.  M.d.ad  vitr. 
ibcre  munitum.    S.  3ertl)eilU09tf '  Tindiur,  bamit  o|ft  duflerltd)  bcn 
^mcc^aflftijen t  JU  be|tceic{)Ctt.   Pofl:  illinkioaem  hujus  medicamen. 

M  x  ti  bc- 


j2  Obfervatio  LVIL   

ti  bener;cio  penn*  plumofar ,  cum  femper  dL8um  emplaflr.  toco  affe- 
fto  denuo  applicatum  effet,  aiiqvantulum  remiffionem  doloris  perce- 
pit.    Dic  13.  Mart.  ultimas  pilulas  ufurpavic,  8c  poft  meridiem  prse- 
fcripfi  feqventes  pilulas*  utproximo  mane  iis  uteretun  RuMaffpil. 
cacheft.  (pecif  M.  gij\FJ.  a.  pil  e  9j.  N.  IX.  inaurent.S.  @eiten*  <£r* 
rr>etd)ung$^tl[en/  bat>on  alle  S^orcjen  neun  :-BiM  ju  nefymen.  Pilute 
iftx  meaeCachetlicae  conftant  ex  Gumm,  ammon.  galban.  fagap.  fpir. 
vin.re£tif»(ol.TartaroVitrioIat,  Vicriolo  Martis  clebito  mod.  cak.  Sali 
Tarcari  abfinth.  arthemif  Myrrh.  aioe&  ol.  d.  fuccin.  Secundum  cer- 
tam  proport.  mixt.  Praefcripta  dofi  piluias  die  13.  Marcii  mane  affum- 
fic.     Quid  fit>  Circa  qvarcam  horam  pofl  meridiem  cico  petic  macu- 
lam,  ut  urinam  redderet,  qvx  ipfam  urgebat  valde  ,  &  ad  qvatuor 
libras  urinx  uno  impetu  reddit  maximam  partem  purulentae  &  iub- 
cruentae , cum  aliqvaii  tumoris  diminutione,  qva?  intra  femihoram,  qva 
me  ad  fe  accerfi  curabat  asgra*  fubfidens  in  Fundo  mukum  puris  albi 
craffie  confiftentiae ,  in  medio  aliqvam  (anguinis  partem  ,  in  fuperficie 
fu^eriore  veras  urinae  portionem  in  fe  continebat.  Aft  qvia  de  ingen- 
ti  acrimonia  urinae  conquerebatur  *hinc  fequens,  ne  urina  valde  acris 
internas  partes  iasderet,6c  ut  pars  laefa  confoliduretur  fimul praefcripfi 
rentedium:      OLamygd.  dulc.  rec.exp.  |ij:  Spermat.cet.  non  rancid. 
giit  Sacch.  cand.  albiff.  gij .  M.  S.  J^eil  t  unb  Sin&erungg  *  2(rfcnep/  bafocn  2. 
iiftcUvctt  mit  warmen^rtncfert  ju  neljmen.  Vefperi  rurfiis  cum  ingen- 

ti  dolore  in  urethra,  minxit  ad  3.  libras  urinae  ejusdem  conditionis, 
Die  1 4-  Martii  mane  fummo  reddidit  rurfus  urinam  ad  fex  libras ,  ve- 
rum  magis- fanguineam,  qvam  purufentam  cum  dolore  minore.  Cum. 
segra  valde  debilis  effet ,  ne  copia  fanguinis  ja&uram  virium  augeret, 
cz  ut  etiam  ulcus  aliquomodo  abftergeretur,  teruna  die  feqventibus 
tite  xv  ]  ilujis  >  iunxi :  Bal(,  deCopa:b.gj.Ba!f  Peruvgtf.Trochifc. 
Gord  puh  |)S  Ten  f.  pcn,  ek&.  pulv.  9j,  M.  F.  1.  a.  pil,  N.  IX,  e  9j. 
5      /  -  •   •  oo.i  ^cun  ^rricfe  o.uf  emmat    Interim  in  initio 

prandii  ck  coen^  afft|i  rik  oftJdm  Ripra  praefcriptum.  Hac  die  ad  duas 
rnenfuras  lirinae  puruientaf  maximam  autem  partem  fonguinex  ejecit 
tuw  di  '  inunonc  tuitiorls  8c  doloris.  Die  rr.  &  16.  Martii,  iisdem 
me  ;  :ameritrs  u  earkfern  fere  urinae,  copiam  reddidit,  Die  17» 
jifartii  oico  cohfumto  fubltitui  feqvens  remedium  :  Unguent.  vi- 
rid  potafe.  rec.  |i!5.  Sperm.  cet.  gife  M.  S.Jfrtihm$$  *  21r£nei>/  Da^n  ate 
ei  ft  ^EBattmtf  310(5  jti  ne^men/  mtt  cnta)cn  ?6ffet^o(I  marmen  55ter/  mit 
glicferfawi)  (6|  geruadjct.   Usqvead  diem  xi.  Martii  praefcripta  reme- 


De  Apoftemate  intern:  53 

diarepetiit,  verum  cum  minoreurinx  copia,&  qvidem  ica  ut  tumor 
omnis  evanefceret.    Imo  cum  die  22.  mane  urinam  fine  ullo  pure  & 
(anguine  ,  crudam  tamen  &  qvidem  in  parva  qvantitace  redckret,& 
I  fimul  de  obfcrudlionealvi  conqvererecur  feqvens  prxfcripfi  :  Spir. 

chalyb.  f.  acido  parat.      d.  ad  vicr.  S.  (^eitm<&^Un^^X0^WtKmr\ 
I  i&rcpmalim$ogc6j\  $tt  ncbmen.   Aivum  indc  habuiclaxam  cum  oiajo- 
ri  urinz,  naturalis  fere,  profluvio.    Die  2j.iisdem  medicamentis  ufa 
'fuit  xgra  cum  fummo  levamine  &remiiTione  omnium  fymptomatum. 
Die  24.  Martii  auccm  cum  segra  mecueret .  ne  reliqviac  ulceris  in  de- 
[  xtro  fatere  adhuc  fupereflent,  feqventem  pulverem  qvacer  de  die 
;  u(urpavit :  r>  Arcan.duplic.  My  nf.  antimon.  diaphoret.  Marcialis.  Lud. 
Ocul.  69.  pulv.  aa.  5(3.  Sal.  ablynth.  Myrrh.  Flor.  mac.  aa.  9#.  M. 
F.  p.div.  inqvar.parc.  a?q  s.  ©eitcn  *  £rflff*unb  Q^cfoiberunge^^uliw 
atif  tMCrmal.  Hinc  urinam  reddidic  pocus  afiumci  copix  refpondcntem, 
verum  in  fundo  aliqvantulum  puris  fanguine  mixci  fubfidebat.  Die  2f. 
veroMartii  feqvemes  ordinavi  pilulas  :  &.  Gumm.  ammon.  diffol.  Vi- 
triul.  Marcialis.  lent.  igne  ad  alb.  calc  aa  gift  Lapid.  hxmac.  ppc.  gj«  M. 

F.  l.a.  pil.numer0IX.e9j.  S.gri^unb^cfirbcrunfl^^iDen/  bamn, 

i@turfcauf  cinmal.  Incerim  in  inicio  prandii  &  cocn«  ufum  unguenci , 
confolidancis  concinuavic.  Ec  cum  ufum  harum  pilularum  laudibus 
eveherecxgra,  urinam  plane  nacuralem  colore  ,  odorc,  &  confiflen- 
tia  reddcns,  Dic  1.  April.  julfi  uc  ptJulx  exdcm  icerarentur,  quarum 
,ufum  eciam  repeciic  adhuc  per  3.  cties.  Sed  cum  4.  April.de  obcufo 
qvodam  dolore,  in  ioco  arFec-lo  ad  me  qverekis  deponeret  ,  prxfcri- 
pfi  rurfus  :     Ol.amygd.  dulc  rec.  expr.^ij.  Spermac.  cet.  gij.Sacch. 

cand.  alb.  jij.  M.  S.  #eilung&2lrfcmp/  ba&on  Drepmal  im  ^agc  1 .  $,6fteUt>oll 

mttn)arm5}ierjunc^men/cujus  ufum  deprxdicavit  vajde,  unde  usque 
jad  iS.  April,  cundem  continuavic.  Hic  per  triduum  ab  omni  medi- 
icaraentorum  uMi  abllinuic  Die  a.  21.  Apr.  ob  obllrudtionem  alvi,8c 

nc  aliqvid  puris  in  latere  afteclo  fubfiflcret,  feqventcs  pilulas  purgan- 
.  ites  prxfcripfi:  p.MafT.  pil.  dejuccin.  Crac.  Extrad.  helleb.  n.  Merc. 

dulc.rite  ppt.aa.gr.v  Refin.gialapp.  ^riiij.  OI.  d.  focnic.gj.  C.  Fflent. 

aloes  F.  I.  a.pil.  numero  IX.  inaurentur.    Sexies  inde  dejecit,  &  polfc 

4  illam  purgationem  nullos  dolores  in  iacere  dextro  fenfic ,  tumor  cir- 
ta  hepatis  regioncm  plane  evanuit,  nec  amplius  ab  hoc  tempore  paf- 
fioni  hvftericx  obnoxia  fuir,  quod  ipfa  mihi  ante  duas  fcptimanas  , 
cum  Matitus  ejus  confilium  quoddam  3  me  peterct,  dixit,  &  ConfcC 

5  &  eft  die  10.  Decemb.  1698. 

(  Regiomonte  Auguftam  Vind.  d.21.  Aprii.  An  1 699.  mijfa. ) 

M  3  OR*ER< 


94;  Mfirvhtlo  LVllh  ~ 

OBSLRVAT :0  LVIII. 

Dn.D.  MATTHiEI  BLAUW. 
De  Febre  tertian  i  intermittente  maligna. 

JJfKfula  tfittyxm/  Lanionis  civts  noftratis  uxor  prope  Sexagenaria,* 
temperamenti  biliofi,  prxterico  anno  K^.menfeSeptembri  cor- 
ripitur  circa  meridiem  rigore  ac  horrore  febrili  cum  fubfeqvente  ca- 
lore  nec  non  dolore  capitis,  naufea,  ciborum  inappetencia,  fiti  ac 
membrorum  lasfitudine  &c  abfoluto  poft  aliqvot  horas  paroxyfmo, 
totalis  fa&a  incerrmflio,  qvae  eadem  tamen  invafio  certio  exinde  Die 
feu  48.  Dierum  fpacio  cum  iisdem  prorfus,  ut  antea,  accidentibus  fe- 
brilibus  rediit,  ex  qvibus  nil  aliud  concludere  licebat,  qvam  xgram 
laborare  febre  Terciana  intermittente  vulgari  &  benigna,qvx  in  hoc 
loco  freqventiflima  eft.  Notandum  autem,  qvod  ex  mala  confuetu- 
dine  &  negleclione  plures  incer  plebeios  hic  finthomines,  qvi  hac 
febre  laborantes  haud  dubie  uc  fUmptibus  parcant,  pro  Cura  Mtdi- 
cos  prius  non  confulant,  nifi  proprio  damno  qxperiancur,  graviora 
accidere,  vel  febrem  fponce  non  cedere,  auc  concumacem  evadere  : 
qvod  &  febricicanci  noffcrae  (alias  pro  luo  flatu  fac  opulentx)  accidic 
In  cercia  aucem  febris  acceflione  paroxyfmus  longe  acerbior  3c  vehe- 
mencior  rediic,  prouc  in  fub(eqventibus  reliqvis,  dum  c-videm  febris 
ordinarium  typum  de  tertioln  cercium  rite  ac  periodice  obfervabac, 
fed  abscg  ullo  amplius  rigore  auc  frigore ;  aegra  coco  paroxyfmorum 
tempore,  praecer  fummam  virium  debilitacem,  pulfum  languidum, 
linguse  ficcitacem  &  motum  convulfivum  in  iabiis,  erac  ad  ibmnum 
maxime  proclivis  &vere  comacofa  cum  fumma  oblivione,  ica  uc  poft 
fuperacum  paroxyfmum,  qvar  prius  circa  exhibicionem  extremx  un- 
ftionis  Sacramencalis  aliacjj  concigerc,  nil  amplius  recordaca  fueric; 
cxcra  paroxyfmos  aucem  prseter  fummam  membrorum  laftitudinem, 
qvse  a?gram  continuo  in  lefto  fe  continere  cogebat ,  de  ccetero  fiae 
ullo  latentis  aut  fimul  conjunclye  febris  cominuae  judicicbene  ie  ha- 
bebac,  uscg  dum  poft  aliqvot  paroxyfmos  femper  magis  magiscg  fuc- 
ceflive  decrefcentes  ex  remediorum  pradcriptorum  ulu  febris  einanfic 
&  aegra  reconvaluit. 

SCHOLIUM. 

QUemadmodum  in  praxi  Medica  incer  febres,hifce  pnefertim  in 
locis,nulla  frequenrior  occurric  qvam  tertiana  incerraiccens,  fic 

e  coatra 


De  Febre  tertiana  intermtttentemaVgna.  9  f 

econtra  nuMa  rarior  tertiana  intermictente  maligna\  cjvnm  obfervare 
praflicis  concingit  rariflime;  qvae  propterea  paucis  forfan  nota  eft  , 
eo  qvod  tebres  intermittentes  malignas  dari  non  folum  plericp  Vete- 
res  non  cenfuerint,  fed  plures  ecam  Reccntiores  tales  non  agnove- 
rint,&  omnem  febrem  intermittentem  qvam  primum  deprehcndunt, 
a*  malignitate  libcram  pronunciant  :  qva  de  caufa  cum  tertisna  inter- 
mittens  malignaa  potiif.mis  Authoribus  praclicis  non  proponatur,  ea- 
qve  tam  vulgaris  non  fit,  hinc  eam  duri,  Mcdici  haud  pauci  non  cre- 
dunt,  qvia  fortaflis  eam  in  praxi  non  oblervarunt,  aut  non  agnove- 
runt,  fed  benignae  inftar  traftarunt,  qvi  propterea  ex  hoc  errore  in 
fuo  ordinario  tertianae  febris  prognoftico  qvandocp  decepti  funt,  Da- 
ri  autem  talem  febris  fpeciem  malignam  dicendam, non  folum  tra- 
crunt  Recentiores  qvidam,  intcr  qvas  Excellentiflimus  D,  Docl.  Elias 
Rudolphus  Camerarius  Profeflbr  Tubin^x  Anno  1692.  difputatio- 
nem  publicam  de  febre  tertiana  intermittente  maligna  edidit ,  mihicp 
communicavit ,  (ed  ipfa  probat  experienria,  qva  ipfemet  tales  cafus 
in  diverfis  fubjedis  &  diverfis  accidentibus  oblervavi ,  uti  ex  prxfenti 
obfervatione  apparet.    Similis  qvodammodd  cafus  legitur  in  Ephem. 
Germ.Becur.tert.anno  3.  obf  138.  a  D.  Do6t.  Carolo  Raygero  Medi- 
co  Pofonienfi  defcripta ,  fub  titulo  fcbris  tertiana;  intermittcntis  co* 
matofx,  qvamvis  non  tantum  Comate ,  fed  aliis  etiam  fymptomati- 
bu6  v.  g  ex  Dclirio  ,  vigiliis  perrinacibus, Syncopc,  cardiaigia,  fin- 
gultu,  vertigine,  convulfionibus ,  fiti  vel  prorfus  nulia  vel  n.mis  in- 
tenla,  extraorclinaria  fumma  merrrbrorum  lafririuiirie  ac  dejectione  vi- 
rium  argrum  etiam  apyrctias  tempore  in  lecTro  decumbere  cogente, 
aliisque  rebri  terrianae  intermittcnti  benignac  inconfuecis  accidentibus 
ac  gravioribus  infohtis  aCtionibus  tam  vitaltbus  quam  animalibus 
enormiter  Isfis ,  deprehcndi  poflic  malignitas  fn  fcbribus  intermit- 
tentibus  fimpliciter  tahbus  feu  alteri  cuidam  morbo  non  conjunclis. 
Nam  quemadmodum  in  continuis  c\  acutis  tam  fimpiicibus  quam 
compofitis  potcft  adtiie  vel  abeffe  maJignitas  (de  qua  tamen  ortlina- 
rio  acutx  aliqvid  ih  fe  parcicipant,  vel  ut  glurimum  ftmper  ftifpeclac 
iint)  qvod  ex  ipfa  graviorum  &  infolitorum  fymptomatum  aut  con- 
:agii  prxfentia  vel  ablentia  cognofcitur,  fic  &  intermittens  prxfertim 
rertiana  qvx  ratione  citioris  motus  &  vehementiorum  fymptomatufn 
cfpedivc  loqvendo  fatis  acuta  eft,  cur  non  eadcm  intcrdum  maligni- 
a:is  qviddam  in  Te  continere  poflit,  non  vidco,  prarfertim  cum  enam 
ixc  ipfa  epidcmicc  nonnunqvam  graffari  foieat,  uti  ta»  ego  in  his . 

qvarji 


56 


Obfervatio  LVUL 


qvam  alii  in  aliis  locis  experti  (umus  :  qvamvis  hoc  non  ideo  di£tum 
velim,  ac  fi  omnis  morbus  epidemicus  neceflario  maiignus;  vel  qui- 
vis  malignus  femper  epidemicus  efle  debeac,  ucpote  de  qvo  concra- 
rium  omnibas  notum  eft.  Solet  proin  hxc  febris  tertiana  intermit* 
tens  maligna  ad  modum  omnibus  maligais  confuetum  fubdole  agere, 
dum  non  ftatim  primo  aut  fecundo ,  fed  faepe  demum  tertio  aut  qvar- 
to  die  malignitas  in  apertum  prodit,  qvx  clanculo  illudit  &  maxime 
decipit,pfeudopoliricorum  more  agens,  fignis  fciiicet excernis ac  ver- 
bisblandis  vulcum  fuavem  praefeferens,interne  vero  venenum  recon- 
dicum  concinens  ac  pauld  pofttruculentum  comonftans;  adqvamde- 
tegendam  fraudem  magna  opus  eft  Medici  prudentia ,  ut  hoftis  aftu- 
tiam  tempeftive  fubodoret,  neqve  fuam  famam  &febricitantis  vitam 
fecuro  nimis  prognoftico  &  certa  reconvalefcentiae  fpe  fac-ta ,  pericu» 
lose  proftituat,  eventu  poftmodurn  funefte  accidente. 

Quando  igitur&fignis  fupradefcriptis  latentem  malignitatisfrau* 
dem  fubolet  Medicus ,  certd  praefumere  poteft  febrem  non  depende- 
re  a  vulgari  benigno  febrili  fermento,  fed  deterioris  conditionis  hu- 
mores  in  caufa  effe,  qvi  veneni  inftar  agentes  majorem  &  extraordi- 
narium  a  ftatu  naturali  receftum  caufantur  &  tam  infolita  atqve  atro- 
cia  fymptomata  producunt;  tunc  fine  mora  malignitati  obviam  eun- 
dum  &  antifebrilibus  bezoardica  (eu  alexipharmaca  admifcenda ,  vi- 
res  confbrtantia  adhibenda  &  accidentibus  gravioribus  maxime  ur- 
gentibus  infiftendum  &c.  In  cafu  prsefenti  feqventia  fuerunt  bo; 
no  fucceflu  adhibita ;  inprimis  praemiflb  una  vel  duabus  horis  ante 
paroxyfmumleni  vomitorio,  prsefcripti  funt  pulveres  antifebriles  prx- 
cipitantes-fimulqve  alexipharmaci  ex  C.  C.  ppt.  Sale  abfinthii,  bezo- 
ard.miner.  unicorn.  foff.  cort.  peruvian.  &  lap.  bezoard.  &c,  Item  fe- 
qvens  potio  vel  mixtura  antifebrilis  fimulcg  bezoardica:  Antimon. 
diaphoret.  J(3.  Sal.  abfinth.  9j.  Sal.  corn.  cer.  vol.  bezoard.  miner.  aa.  ^f?. 
Syr.  de  fucc.  C.  B,  |ift  Aq.  C.  B, fumar.  aa  giig.  liq.  C.  C.  fuccinat.  tinc*. 
bezoard.  ana  3j-  M.  F.  pot.  pro  2.  dof.  hora  una  anteparoxyfmum  fum- 
wienda ;  pro  virium  confortatione  &  ad  malignitati  febrili  refiftendum 
utebatur  feqventi  Elecluario  molli.  pulv.alexipharmac,  gij.  fpec, 
liberant.  gfi.  confecl.  dehyacinth.§fl.a!kerm.  £i  j.  conferv.rof.  rubr.vitri- 
olat.|ij.citr.e.pulp.  ^j.Syr*  de  cort.  citr.  q.f  M.pro  ele6t.de  qvo  fae- 
pius  interdum,  etiam  tempore  paroxyfmi  aflumatur  qvantitas  nucis 
majoris*  Cseterum  omifla  V.  S.  profuit  veficatorium  ;  &  fp.  C.  C. 
volac.  qvo  in  ipfo  paroxyfmo  aares  &  tempora  inunguebancur:unde 
febris  profligata,  v 

OBSiR- 


Obfcrvaiio  LIX.  De  Lotio  bufonh  epbtbalmico.  97 


9B  S  ER  VATIQ  UX« 

Dn.  D.MATTHi£I  BLAUTX 

De  Lotio  bufonis  ophtha/mico. 

CAfum  rcfero  qvi  mihimetipficontigit,  qvemqve  fumme  nociyuin 
fore  me-rito  timui,  fed  (  Deo  fint  gratesj  innoxium  expcrtus  fum. 
^um  anno  prxterito  menfeOttobri  in  Infulam  Augix  divitis  aci  phle- 
DOtomiam  autumnalcm  ordinariam  in  monaflerio  Ord.  S.  Benedi&i 
bidem  inftituendam  vocatus  effem,celebraus  V.  Sibus  pofteacumD. 
3.  Rcligiofis  horis  pomeridianis  in  Tnfuiam  ambulatum  egrefTus  furn: 
i  k  ecce  nobis  occurrunt  in  via  &  circa  Infulx  fepimenta  variac  magni- 
udinis  butones  magna  &  infolita  copia,  qvos  religioforum  qvi  1am 
.  -xercitii  gratia  lapidibus  perfeqvebantur,  &  ego  prxgrandes  qvosdam 
t  $ladio  transfodiebam ,  qvos  inter  unus,  qvem  transfoflum  enfe  tene- 
\im ,  magno  impetu  lotium  in  faciem  &  ipfum  dextrum  ocifum  us- 
[vc  e\ibravit,  ex  qvo  ingentem  pruritum  dimidix  horx  fpatio  per- 
antem  fentiebam,  nec  immerico  metuebam,  gravem  oculi  Scvifus 
vfionem  cxinde  fuborituram  efle  ,  aft  domumrever(us,oculum  pru- 
ntem  vino  mox  collui,  unde  dolor  paulo  poft  remific,  &  non  fo- 
um  qvoad  vifum  &  oculum  nihil  damni  aut  mali  percipiebam ,  fed 
Avtle  affeverare  pofTum  ,  qvdd  ab  illo  tempore  longe  perfeftiorem 
K  jcacutiorem  vifum  in  oculo  dextro  acceperim,  &  (Deo  fint  laudes) 
n  tiamnum  poflideam  ,  difm  e  contra  antea  ex  defluxionibus ,  ventis  au- 
r  eris,  &  itineribus  qvovis  coeio  &  anni  tempore  pera&is,  fzpius  ocu- 
;  orum  rubedine  &  nonnulla  vifus  obfcuritate  affe&us  fueram  ,  qvo- 
um  incorhoda  prxfei  tim  in  dextro  oculo  interea nulla  amplius  perfenfi\ 

SCHOLIUM. 

1T  Aud  inanis  ex  hoc  accidente  cafualicer  fa£to  mihi  metus  incucie- 
X  batur  ,  fatis  gnaro,  bufonem  vere  venenatum  effe,  &  teftc  Kir- 
\  Wo  terreftris  toxici  6c  contagiofae  virulentiae  burfam  magneticam  non 
:  imericd  dtci  poffe  ,  accg  venenum  fuum  miciu,  falivatione,  &  vo- 
\  nfru  eruclare ,  qvibus  cam  homines  qvam  alia  animalia  &  plancas  in- 
ic;  prqinde  experienua  docuic,  hominem  vel  in  ipfo  loco,  ubi  bu- 
i  con'ederk,  mox  infici  fic  vehemencibus  fympcomacibus  agicari ,  imo 
Jlo  afHatu  nocere  poffe,  uri  teltatur  author  citacus  ,ikt>ar*us  de  ve- 
DtQ.Ul.Ann.ril.&rill.  N  nenis 


Obfervatio  LIX. 


nenis  L.20.  cap.  24»  infuper  idem  ait  Dochflimus  Kircherus  in  fcruti- 
nio  peftis  Se£t  3.  cap.  6.  p.  m,  1 17.  bufonem  homini  maxime  infrlia- 
ri,  dum  eum  oculorum  balituofa  virultntid  afflatuq}  exitiali  omnibus  mo* 
dk  fiderart  nititur,  &  quoniam  diffilum  nonfemper  oportuno  nJpeBu  ado- 
riri  poteft,  binc  naturali  fibi  infito  liqitore  lotioque  virulentijfimo ,  quod  m 
diffitosvibratybominem  aggreditur yutvelboc  paQo  rabiem  fuam  fatiet  &c. 
qvod  de  bufonis  veneno  aflertum  tanto  viro  ob  celeberrima  &  sefli- 
matiflimaScripta  toti  litterato  orbi  notisfimo  &  fide  dignisfimo  nemo 
difpucabit,  etfi  forfan  hoc  in  dubiam  vocari  posfit,  utrum  in  omni 
folo  hoc  animal  aeqvali  virulentia  tmrraegnatum  reperiatur?  qvod  ex- 
perientias  repugnat  reqvidem  credibile  inltalia  6c  Sicilia  aliiscp  regio- 
nibus  meridionaf  bus  utpote  calidioribus  reperiri  venenata  animaiia 
Jonge  acrius  &  potentius  venenum  in  (e  continentia  (  uti  apparet  in 
ferpentibus,  viperis ,  fcorpionibus  &c,  qvam  in  hifce  noftris  terrarum 
plagis  feptentrionalibus  refpe£tive  frigidioribus ,  in  quibus  tamen  non 
negandum  &  multiplici  experientia  compertum  efl,  bufones  (uo  non 
carere  veneno,  prout  exemplo  mihi  conftat  in  ruftico  qvodam  in  pa- 
go  Fridingen  prope  Riedlingam  Sueviae ,  cujus  in  horto  fuo  dormien- 
tis  faciem  bufo  irrepferat ,  ex  qvo  ille  expergefaftus,mox  ingenti  tu- 
more  fiavo  &  fublivido  reiiqvas  corporis  partes  petente  affli&us  fue- 
rat,  ut  non  nifi  fortisfimis  antidotis  interne  &  externe  adhibitis  ejus 
vita  falvari  potuerit  :  ex  qvo  apparet  latens  in  bufonibus  venenum, 
idq?  non  tantum  intro  afTumptum  fed  etiam  externis  partibus  humani 
corporis  comunicatum  fumme  pernitiofum  exiftere,  etfi  a  vulgo  pro 
tali  apud  nos  non  habeatur.  Quod.vero  mihi  bufonem  incautius  tra- 
6tanti  lotium  ejus  in  faciem  meam  &  oculum  evibratum  non  tantum 
laefionem  nullam  intulerit,  fed  potius  remedii  ophthalmici  inftar,  vifum 
antea  non  nihil  obfufcatum  magis  acuerit,  hu;us  tam  infperati  efFedus 
caufam  &  rationem  prudentioribus  examinandum  relinqvo,  defupei 
meum  impraefentiarum  judicium  fufpendens,  interim  tamen  nulli  fua- 
for  fim ,  ut  tam  periculofum  oculis  fuis  collyrium  adhibeat.  Ho< 
tamen  adhuc  hifce  fubjungo  ,  Infulam  hanc  in  lacu  Acroniano  in* 
feriori  fkam,  locum  prifcis  temporibus  fuifTe  omnino  fylveftrem,  ne- 
morofum,  paludofum,-defertum  &incultum,  plurimorumqve  vcne« 
n-  torum  animalium  habitacufum ,  in  qvo  olim  Pirminius  vir  San&ita' 
teclarus  pro  fe  ac  fociis  ftudiose  eremum  qv3erens,anno  poft Chriftuir 
nar.  8  M-  cuminopere  fuo  aptam  hominibushabitationemconftruendo 
d  nimia  totam  Infulam  lon^am  &  latarn  ©ccupante  virulentorum  ver- 

miunp 


De  Lotio  bufonis  ophtbalmico.   


mu.m  ,  bufonum  &  ferpentum  copia  mukum  impediretur,  precibus 
.  piis  a  Dco  obcenca  gracia  erUck;,  uc  pcr  benediftionem  luam  ejusmo- 
.  di  venenata  animalia  ex  Infulari  terra  in  aquam  confugere  adegent, 
&  fi  qux  invenirentur  hominibus  porro  nocere  haud  pofTent ,  nequc 
.  ulium  conftac  exemplum  qudd  ahqua  ex  iis  noxa  hominibus  illata  fit: 
fimilem  plane  in  modum,  quo  divus  olim  Paulus  Apoftolus  Meliten- 
fcm  infuiam  avirulento  ferpcntum  contagio  liberavit.  Unde  taclum, 
at  in  Infula  fucccsfive  exculta,  cxnobium  olim  totius  Germ- nix  celc- 
bcrrimumexftru&um  fuerit,  Augia  dives  nominata,qvod  nomen  ctiam- 
num  retinet  locus,  htumhabens  intotaviciniaamcenisfimum  jucundis- 
iimumqve,in  quo  prxclara&  antiquisfima  monimenta  reperiuntur  &c. 

(  Friburao  Brisg.  Auguftam  Vind.  dic  24.  April.  Anno 
i6$f  \  mijji.') 

OBSERVATIO  LX. 

Dn.  D.  SAMUELIS  LEDELII. 

De  Cuticul*  corporis ,  intra  menfem  trina  depofitione, 

fal  vis  unguibus  &  capillu. 

Uriofisfimns  Dn.  D.  Albrccht  An.  3.  Dcc  3.  Obferv.  124*  Ephe- 
V  mcr.  noltrarum,  elegancer  &  judicifiose  difcurnt  de  caufa  hujus 
ArTe£tus,  intiu  corpus  laticante.     Quia  autem  in  Praxi  mea,  quali 

r'  auali ,  ejusdem  f erme  argumenti  Obfervatio  occurrit ,  eapropter  illara 
:ommunicarc  non  erubui,  ob  variecatem  circumltancjarum  hic  mter- 

'  ^urrentium. 

Mercacor  noftras,  Vir  ftatx  artacis,  dixtam  parum  curans,  Anno 
698.  nundinas  Numburgi  ad  Salam  habcndas  vifitat ,  in  mcdio  au- 
•m  icincris  cuifu  corripicbacur  pruritu  totius  corporis  ,fub(equenti- 
;    ,'U5  puftulis  fero  repletis.     Iter  taliter  qualiter  abfolvit, &domum 
.mrepcciic,  malum  indies  augmencum  capic,  cum  Cumore  facici  , 
lanuum  &  pedum:  dolor  parcium,  prxcer  pruricum.jexfurgebatjcur- 
cnce  fero  (ub  cuticula  ,  eamque  acredine  fua  exedente  &  lacerance. 
'ocatus  &  conlultus  ,  ftatim  dabam  interna  ianguinem  depurantia, 
brimoniam  feri  inhibcntia,  &  lcncm  fudorem  movencia.  Mitigato 
rodcncis  lymphx  furore,  pruritus  &  dolor  aliquid  remitcebant,  fe- 
$    :m  tamen  gucculacim  hinc  inde  fcaturicbat  per  laceram  cuticulam 
¥  ^oa^iqieaLriiunda  imbibebanc,  &  certus  pulvis  quadantenus  exficca- 
flfl  N  x  b.ic. 


,   VDjervatio  JLX. 


Veruit!  quid  erat  ?  nifi  induciae :  exficcato  fero  nova  cuticuls 
prodire  videbatur,  vix  autem  alrqualem  fblidfrateai  nacta,  ferum  , 
veluti  per  ^(iniculos  agens,  de  novo  turgefcere  incipiebat,  cuticu- 
lamque  attoliendo  ,  difrumpebat,  &  qua  data  porta  proruebat  &e£ 
fluebat,  idque  trina  vice  intra  menfis  fpatium.    Appetitus  erat  me- 
diocris,  nec  clamofa  fitis,  quies  tamen  nocturna  lamentabilis,  ob  ex- 
efarn  cuticuiam  &  pruriginofum  dolorem.     Cerevifia  antifcorbuticis 
Herbis  medicata,&  decoo:um  iignorum  multum  dabant  auxilii ,  &  (ie 
ex  DEl  Gratia  rivuli  pororum  eutaneorum  e  glandulis  miliaribus  pro- 
deuntes,  exficcati  &  claufi ,  cuticuLr  juftam  coh£fionem  &  debitarr* 
confiftentiam  largiebantur ,  omni  malo  ad  pedes  demum  devoluto* 
Exturbabam  itaque  has  reliquias  pilulis  e  mercurio  dulci  concinna- 
tis,  fubjunftis  antimoniatis  &  viperinis,  cum  balneo  aqvse  dulcis.  O- 
mnes  qui  ipfum  decumbentem  vifitabant,  dicebant  de  accepto  vene- 
no,  ob  excoriationem.  Inquifivi  in  rninutisfima  ,  &  quia  omnis  gene- 
ris  pifces  apud  nos  venum  exponuntur,  prscprimis  hoc  Anno,  ubi 
ob  Viadri  maximam  inundationem  copiofos  &  e:iam  inconfuetos  vi- 
dimus  pifces ,  haell  in  opinione  ,  an  non  aliquid  noxii  his  iplis  obtinu- 
iflet.    Verum  omnia  fruftra,  Garnes  adatas  ,  comites  itineris  afTum- 
pferat ,  &  in  diverforiis  ova,  jufcula,  carnes  fanas  ,comederat  cum  fo- 
ciis.  Ergd  concludebam  apparatum  morbiricum  coacervatum  in  cor- 
pore.    Amant  nofrri  carnes  fuilias  recentes  &  fumo  induratas,  pifces 
item  omnis  generis ,  6c  vivos  &  morcuos,cancros  quoque  e  variis  flu- 
minibus,  bibunt  vina  aultera,  qvalia  per  aliqvot  Annos  hic  fuerunt, 
cerevifiam  item  fecibus  repletam  &  vix  ic.  a  co&ione  die  potandam, 
Judicabam  morbo.  huic  fuum  itidem  contulifle  fymbolum,  Tempefta^ 
tem  hujus  Anni  variabilem  ,  modo  enim  calor  nimius  nos  urebat, 
modo  frigus  nos  premebat,  intercurrentibus  imbribus  copiofis.  Cu- 
rabam  huncce  ante  aliqvot  annos  morbo  Cephalico  ,maniam  minitan- 
te,  detentum.    Hxc  omnia  fufHcrentia  fuere  generandi  falia  fcorbu* 
tica  fanguini  &c  lymphx  communicanda,  qvx  deinde  bonitate  natu- 
rge,accedente  fimul  comotione,  in  itinere  inftituta,  partes  petiere  ex- 
teriores,  huiccg  malo  primitias  dedere.     Pauco  interje£to  temporey 
dum  putabamus,  nos  omnia  fuperaffe  mala,&  aegrotus  nofter  focieta- 
ti  hominum  fe  iterum  irhifcebat,  gratulationescg  de  reftiturione  col-  I 
Jigebat ,  de  novo  male  habere  incipiebat.     Ruminabat  obitum  uxo-  ! 
ris,  intermifTos  ob  decubitum  labores  examinabat ,  &  cum  detrimen-  | 
lo  rei  familiaris  conjun&o&  orTeodebat ,  nundinarum  infelicitas  fuum; 

etui»  j 


T>e  CuticuU  corporis  mti.ivien(em  ninadepofitlone  ttyc,  loi 


eti/un  cofitribuebat  :  ergo  penitus  confufus  &  ferme  defperatus ,  fui 
fleglgcns,  diztam  poftponebat,  vineam  aliqvando  freqventans ,  pru- 
na  legebat  pJurima,  &  vcntiiculo  j  .juno  obtrudebat,  dein  aliis  efcu- 
lentis  pro  appetitu  inhiabat,  vino  qvocp  acido  appetitum  excitabat , 
&  fic  novum  apparatum  morbificum  colligebat ,  exinde  ingruebataf- 
feclus  afthmutico  •  (ccrbuticus  cum  palpitatione  cordis,  &  metu  fuf- 
focationis  ,  imo  antiquus  Capitis  affedtus  de  novo  concurrebat  cum 
fenfu  obtuio,  ita  ut  plane  fibi  non  effct  prxfens.  Sopitis  his  malis, 
demum  incelfeftus  plcne  redibat ,  seger  autem  omni  poithabico  feleftu 
ciborum ,  qvicqvid  in  buccam  venicbat,  comedebac,&  fic  fundamen- 
ta  cachexix  ponebac,  qvse  vircs  (umens  ,  atrophiam  iliiciebat,  comi- 
tatam  tumore  pedum,  &  diflblutione  virium,  lentacg  morte  tra^ocdi- 
am  haacce  finiente* 

OBSERVATIO  LXI. 

Dn.D.  SAMUELIS  LEDELII, 

De  Evomitione  wermis. 

RUfticus  26.  annorum  in  pago  Drena,  hoc  ipfo  Anno  1699.  men* 
fe  Febrnario  derepente  corripitur  dolore  cordis  lancinante ,  t& 
frC|U'3bn  kimi  *£)ei(n7  cum  difficultate  refpirandi  ,  6c  fubitanea  virium 
proflratione  metuqve  repentinae  mortis.  Conliiium  itaqve  celeran- 
ter  qvxrunt  apudNobilem  Dominam  ,cum  paupertas  aiia  rcmedia  in- 
cerciuderct.  Ha?c  confilium  in  arena  capiens  ,  quum  Annus  hicce 
defluxiones  &  deftillationes  plures  nutrierit ,  pucat  arlefTe  catarrhum 
furTocativum.ob  refpirationem  difficilem ,porrigit  itacp  oleum  lini  re- 
center  exprefium.  Afiumit  ftatim  argrotus,  nec  tamen  inde  levatur, 
fymptomatibub  (upra  notatis  continuantibus ,  (entit  praterea  continud 
nauicam  cum  iuiruna  anxicta'e,  Jacet  ita  ut  moribundus  per  aiiquot 
dies,  tandem  inlurgit  natura  ,  omnibus  colleclis  viribus  &  unico  fat- 
qve  forti  vomitu  exturbat  faburram  vitiofam  &  pituitofam  e  ventri- 
culo,  cum  verme,  qvinqve  transverlbs  digitos  longitudine xqvante, 
leniter  fe(e  adhuc  motitante,  ftarim  autem  moriente  :  caput  primam 
trticulationem  di^iti  indics  acqvaverat  magnitudinc.  Hoc  exandato 
labore,  cardialgia  evanefcit,  reipiratio  exiftic  faciiior  ,  &  cibo  pocucg 
rticctus,  mdies  priftiflas  recoiligic  vires,  plene  jamex  DeiGratia  va- 

N  2  lens. 


102 


Qbfcrvatio  LXI. 


lens.  Adftantium  judicium  erat  quod  praeterita  seftate  feminium  hu- 
jus  vermis  curn  impura  aqva  imbiberit. 

OBSERfJlTlO  LXII. 

Dn.  D*  SAMLIELIS  LEDELII, 

De  Conditoriis  urnarum  Germanorum. 

"T\Ies  diem  docet,  id  qvod  &  in  noftris  Curiofitatibus  obvenit.  De- 
fcripfl  Ann.  I.  Dec.  2*  Obferv.  36,  Ephem.  noftrar.  vafa  effoffa  ,q  vse 
Gcrmanorum  veterum  urnas  effe ,  jam  ex  uberiore  relatione  patebit. 
Ad  eruendos  lapides  pro  certo  aediricio  D.  Reiche  junior,  hos  agge- 
res  in  loco  defcripto  fuit  aggreffus ,  poft  meum  ad  Gorlicenfes  a  Grun- 
berga  abitum,  &  qvia  plurima  iftiusmodi  vafa  eruit ,  ideo  fludio  fin- 
gulari  tales  monticulos  caute  denudavit,  lapides  removendo,  terram- 
qve  inftratam  difpergendo.  Lapidibus  ordine  pofitis  feptum  circu- 
lum  invenit,  &  qvidem  mole  maximis,  qvos  f.  vel  fex  perfonse  vix 
potuerunt  amovere,  Ambitum  circuli  five  locum  urnis  deponendis 
confecratum  repperit  aliqvando  lapidibus  minoribus  ftratum  ,  tt)ie  MV 
|cr  igtem^jla(leiV  an  autem  ubiqve  fic  fuerit,  certd  determinare  ne* 
qvivit.  Caeterum  nulla  calce  firmati  lapides  inventi ,  fed ,  foli  arenae 
circulari  forma  inferti.  In  hoc  totius  familiae  urnae  fi&iles  fuere  re- 
fervatae.  Uti  autem  una  familia  numerofior  altera  ,  ita  etiam  difpari- 
tas  numeri  urnarum  fefe  exerebat.  Inaliqvibus  circulis  qvatuor  offen- 
derunc  urnas  fepulchrales ,  in  aliis  tres ,  in  aliis  qvinqve,  imo  fe- 
ptem  in  qvibusdam,  Urna  externe  elegantioris  formas,  variis  lineis 
&  figuris  pifta  ,  qvatuor  clypeis  ornata,  interne  monftrabat  ftrias  au- 
ro  coloratas ,  roie  i)Om  3vau(c!>@0tt>e  beftrtcfjen/  vifu  decoras.  Urnarum 
color  externus  varius,  partim  luteus,  cinereus,  gryfeus  ,  partim  ad 
nigredinem  vergens,  aliae  politse  ,  aliae  non  item,  qvaedam  ex  g!area& 
arena,  qvaedam  ex  mixta  &  impura  terra  ,  alias  circulares  cum  duabus 
anfis  parvis,  aliae  abscg  anfis,  qvaedum  qvatuor  oftendunt  monticulos# 
variis  lineis  piflos  ,  abscg  manubriolo,  alvum  qvaedam  habent  capa- 
cem,  collum  anguftum  oblongum,  qvod  tamen  variat  ,  dum  qvorun- 
dam  colla  longiora ,  aliorum  breviora  inventa  fuere.  Figuras  aliqvot 
noftris  fimiles  offendes  in  Jacobi  a  Mellen  Hiftoria  urna»  fepulchralis 
Sarmaticae.  Urnas  ipfas  qvod  attinet,  aliqvot  fuerunt  coopertae  & 
claufae,aliqvot  non ,  praeprimis  minores  plerumcg  fuerunt  vdbscp  oper- 

culo; 


2>eo.  Anfi" 


De  Conditoriis  urnarum  Germanorum. 


103 


culo.     Omncs  capaciores  tettas  confpexcrunt  opcrculo ,  in  qvibus- 
tlam  contulo  &  comminuto:  &  fic  honoratiorum  ofla  in  capacioribus 
urnis  depofica,claulura  fingulari  (tudio  fuerunt  cohoneftata.  In  cen- 
tro  veluci  circuli  feu  mediecace,  majorUrna  ftetit ,  cui  a  fmiftro  late- 
re  adharfit  urna  aliqvantulum  minor,  capax  tamen,  &  geminam  hanc 
urnam,  vcluti  primariam  cingebant  aliac  minores  magnitudine  diffe- 
rentes.  Prirnaria  urna  femper  lupia  operculum  pofitum  habuicunum, 
duos  imo  &  tres  lapides  majorcs ,  qvi  interdum  comprimendo  &  ag- 
gravando  urnam  comminucrunt.     Materia  urnas  capaciores  replens 
fuerunt  ofla  comminuta,  albicantia  ,  prunae,  arena  cineribus  com- 
mixta, in  minorjbus  urnis  nil  nifi  arenam  flavam  confpcxcrunt,nun- 
qvam  aiitcm  ofla,  prunas,cineres,exccptis  duabus  intercentum.  Pru- 
nas  qvod  attinet ,  in&extra  urnam  repertas  novimus,  fiqvidem  com- 
buftionis  veftigu  etiam  lapidcs  magni  operculis  urnarum,  impofiti , 
oflenderunr.     Oflli  combufh  admodum  comminuta-;  ita  \\i  qvicqvid 
fuerit  vix  dignofci  potuerit,parcicula  tamen  cranii ,  coftx&molx  ali- 
qvando  vifa.     Uci  fupra  notavi ,  grandiores  urnx  femper  cinclx  mi- 
noribus,  tres  tamen  capaciores ,  absqve  comitibus  inter  numero  plu- 
res  invcnta?.    Varia  utenfilia  his  urnis  aflbciata,  calix  fi&ilis  cum  an- 
fula,&  inhac  foramen,  alia  item  vafcula  varix  formx:  magnumcoch- 
lear  cum  manubrio,  qvalia  in  urnis  videmus.    Urnagrandior  elegan- 
tiorisftru&urx  &  formx  phiahm  (eu  vas  vitreum  appofitum  habuit, 
humore  limpido  repletum,  qvod  operavius  improvide  oculis  &  mani- 
bus  traftans ,  forte  e  manibus  cadere  finit,  lapidibus  illapfum  &  fra- 
dum,    Videfis  Decur.  5.  Anni  I.  Obferv.  94.  Amiciflimi  noltri  Valen- 
~  it     JEnex  acus  aliqvot  repettae  qvoqve,  qvarum  figuras  adjefta 
arta  monftrat.  Fig.  V.     Materia  harum  xs  erat  aut  viligS  argen- 
tum,  erant/prxterea  vitro  viridi  incruftata  ,  ttiMT  Qnmctt  @d)md^/  id 
qvod  rubig:nerh  prohibuerat.    Harum  acuum  aliqvot  viderunt  apud" 
contufam  urn.im  ,  imamqve  inipfa  urna,  Curvus  cuiter,  qvem  Fig.  VI. 
dat,  ibidcm  qv^cj  :c  vifus,  apud  urnam,  qviqve  adhuc  aflervatur ,  ut 
Curiofis  monftrari  qveat.     Annuli  itidcm  mexaljici  inventi,  &  apud 
Urnam  fruftum  ferri  inftar  fagittac,  fibiilx  qvoqve.      Annulus  aliqvis 
formatus  inftar  noftrorum  annuioriim  qv.o  nntcjrnonium  urxnamus, 
prope  contufam  urmun  jacuit,  viridi  vitro  incri^^ac-us ,  ut  &  gcmina 
fibula.      Mttalli  fhrfta  nulla  in  conditoriis  noftris  unqvam  orfcnfa, 
Annulorum ,  fibuUrum  &  acuum  eadem  materia  metailica  r  de  qva 
confulcus  Auriraber  nihil  ccrti  aiferere  valui&,  nifi  qvod  dixit  v  g$ 

ivar* 


104 


&  Wkt  fafl  n>ie  acf)t  *  lotl)ig  ©tlbtt.  Plures  nummos  apud  qvasdam 
urnas  collegit  certus  rufticus  ante  qvadragintaannos,  fuppresfic  tamen 
ne  Domino  fundi  cogeretur  extradere,  aurifabrocg  clanculum  vendi- 
dit*  Unicus  nummus  argenteusa  noftris  fuit  repertus,  fimilis  Anti- 
qvorum  Romanorum  numifmati.  Capaciffimam  urnam  ,aut  fi  mavis, 
Vas  fictile,  qvale  usqve  huc  nec  vidi  in  fcriptis,  nec  alibi ,  in  agro 
Grunbergenfi  inventum,  monftrabat  mihi  D<  Reiche>  mercator,  & 
adhuc  fervat.  Chriftianftadii  ut  8c  Jefchkendorffii  in  Comitatu  Sora- 
no ,  varia  effodiuntur  vafa  figlina,  qvac  an  noftris  poteruntaffociari  ur- 
iiis,  in  pofterum  erit  occafjo  inqvirendi, 

Fig.V.&VL 

OBSERPATIO  LXIIL 

Dn.D,  SAMUELIS  LEDELII. 

De  Odore  mortis  indice. 

"VJTAria  mortis  indicia  in  vita  eommuni  occurrere,  qvotidianum  efr. 

*  Hoc  Anno  1698.  obibat  illuftris  Perfona  feqvioris  fexus,  humo- 
ribus  fcatens  fcorbuticis  :  haec  aliqvot  ante  mortem  diebus,  non  ca- 
daverofum,  fed  dulcem  fpirabat  odorem,naufeabundurn  tamen.  Ad- 
vocatus  dum  intrabam  conclave,  ftatim  odor  hicce  nares  feriebat,in- 
qvirebam  itacg  unde  hic  odor  ?  Adftans  Chirurgus  refpondebat,  ex- 
halat  ab  aegrotante, &jam  per  aliqvot  diesanimadvertimus.  Paululum 
lubfiftens  in  condavi,fentiebam  e  corpore  decumbentis  talia  effluere 
miasmata,  qvamobrem  cum  praeter  alia  mortifera  figna ,  &hocce  con- 
curreret,  praedicebam  mortem.  Notat  enim  diffolutionem  humorum, 
falibus  rebelIantibus,&fermentationem  ad  corruptionem  vergentem. 
Dum  asfidebam  «grots  ad  femihoram  &  uitra ,  non  tam  naufeabun- 
dus  erat  odor,  qvam  cum  in  liberiore  aura  commoratus ,  iterum  ac- 
cedebam,  tum  enim  naribus  vald£  moieftus  exiftebat. 

OBSERVATlO  LXIV. 

Dn.  D,  SAMUELIS  LEDELIl. 

De  Vejpertilione  mortis  nuncio. 

VEfpertiliones  in  cellis  &  locis  obfcuris  nidulari,  novum  non  eft, 
id  qvod  aafam  dedic  fubfcqvcns  annotare.    Poft  tricennale  Ger- 

manorum 


De  Vefpertiltcne  mortis  nancio.   ro f 

imnorum  bellum,aurea  pace  redeunte,  vocabatur  aComite  de  Pro- 
mnicz ,  ad  Diaconatum  Soranum ,  Parens  meus  pie  defundtus.  Dum 
uaq^  Matei-  p.  m.  in  domo  Parochiali  prima  vice  cellam  vifitat,  ve- 

Ifpercilio  circumvolicans  cerrec  macrem ,  qvae  reli&a  cella  hypocau- 
itum  ingredicur ,  patriqvc  vifa  narrac.  Repetunc  cellam  cum  jncilla 
nihil  camen  amplius  videnc  de  hacce  ave.  Anno  1670.  celiam  fre- 
qventansMzter,  ex  improvifo  icerum  confpicit  vefpercilionem  ,  qvem 
per  viginti  Annos  non  viderat,  neq$  in  cella,  necp  in  domo  :  exinde 
valdc  confrenrtur,  &:  variis  fe  macerat  cogicacionibus,  nemini  camen 
cxplicac  ,qvid  aucem  ominari  debeac,  neicic.  Aliis  incerim  negociis 
deterita  domefticis ,  rem  oblivioni  tradit.  Poft  paucas  feptimanas  Pa- 
rens  Apoplexia  forti  celere  viventium  numero  eximitur,  hinc  pucat 
Marici  morcem  indicaffe  Vefpertilionem  denuo  apparentem.  Fateor  , 
mulcocies  rcm  examinavi  ,  &  candem  ad  hafce  deveni  cogicationes : 
forcuicum  efie,  qvod  primo  ingrefTus  Anno  vefpercilio  fe  monftravic  , 
&  incra  viginti  annos,  non  amplius  ,  nifi  ultimo,  qvo  laribus  hifce 
mei  valedixerunc,  anno.  Vefpertilio  lugubribus  fi  annumerandus  ve- 
nic  avibus  &  lucifugis  no£tuis ,  res  folucu  facilis.  Domum  invenerunt 
vacuam  noitri,  tfxcincro  priore  Diacono,  &  ftecic  ita  per  aliqvot  fe- 
ptimanas  absqve  inqvilinis ,  hinc  facile  fieri  potuit ,  ut  apertis  fene- 

■  ftris  &  januis  ,  ad  dilcuflionem  halituum  filente  nofte,  vefpertilio  in- 
traverit  &  cellam  pro  habicaculo  elegeric.    Macre  aucem  prima  vice 

■  cellam  peccnce,  &  candelam  ardencem  manu  Cenence,  excicatus  ve- 

0  fpercilio  ,  recrogrediencem  volacu  fuic  infecutus,liberiorem  qvxrens 
aerem  :  Semel  aucem  egreiTus  ob  claufas  fores ,  redire  neqvivic.  Huc 

1  accedic,  qvod  numeroia  familia  in  angulla  domo  huic  hoipici  nullum 

■  arnplius  conceflic  locum  femec  abfcondendi ,  pueris  omnes  domus  an- 
it  gulos  perreptantibus  &  vificancibus.  Mufx  amanc  filencium  ,  idem  8c 
ir.  hac  no&urnx  avcs",  crgd  hic  illis  nullum  afylum  auc  domiciJium.  Qyod 
afr  autem  ulcimo  abicus  Anno,  &  B.  Patri  emorcuali,  rediic,  cafu  icidem 

fa&um:  anqve  idem  qvi  primo  fe  monftravit,  an  alius  fueric  velper- 
tilio,  de.idere  difficile  eft,  qvamqvam  ultimum  videtur  probabilius, 
Ratio  cur  Animalia  qvxdam  mortes  hominum  praefagiunt ,  adicri- 
bitur  miafmatibus  e  corpore  languido  prodeuncibus,  qvx  (agacioris 
naris  animalia  prxfentiunt.    Ergo  &  hicce  vefpercilio  etfluvia  fenfic  e 
corpore  B.  Pacris  morbido  cmanantia,  &  qvia  numerofa  familia  tum 
;rac  imminufa,  potuit  effluviis  alleftus,  latcre  in  domo  ,  &  matrem 
'f  ji  cellam  euntem  prxlucente  candcla,  volatu  comitari.     Hxc  mea 
Dtc.ULAnn.m.&Flll.  O  ,  cfl 


Obfervatio  LXV. 


eft  fententia ,  nam  ad  divina  aut  diabolica  hic  confugere,ineptum  pu- 
to.  Hoc  tantum  addo ,  qvod  varia  iltiusmodi  in  vita  communi  oc« 
currentia ,  qvorum  ratio  non  tam  facile  erui  poteft ,  falso  adfcribantur 
caufis  fupra  naturalibus. 

OBSERVATIO  LXV. 

Dn*  D.  SAMUELIS  LEDELII. 

De  Morte  hbutyro* 

BUtyrum  venenis  refutere,  notum  etiam  eft  in  fchola  vulgi ,  hinc 
mane  ficomedatur,  aureas  continere  virtutes  ,  affirmatur,  mor- 
tem  autem  intuliffe ,  hic  leges.  Illuftris  Eqves  de  Schachtman  refe- 
rebat  mihi,  qvod,  poft  depulfum  a  Vienna  Turcarum  exercitum,  fub 
magno  Saxone,  cepiffet  Turciffam  cum  infante,     Haec  qvia  aliqvo- 
ties  audiverat,  qvod  infanti  facrum  Baptifmatis  lavacrum  effet  defti* 
natum,  qvarnprimum  hicce  heros  patriam  revifere  poflet ,  ideo  eo 
malitiae  devenit  &  defperatum  hocce  confilium  cepit.    Omni  die  in- 
fanti  aliqvoties  infudit  butyrum  calidum ,  idqve  cpntinuavit  ad  ma- 
ciem  usqve,  &  tandem  ipfam  mortem*    Fecit  Koc  fummo  ftudio-, 
Muhammetifmo  penitus  fafcinata,  ne  infans  per  Baptifmum  Chriftia- 
nis  affociaretur, 

(  GrnnebtrgdSilefiorum  die  3.  MajuAnno  iCpy.Norim. 
bergam  mijjt.) 

OBSERVATIO  LXVL 

Dn.  Lic.CHRISTlANI  FRIDERICI 
GARMANNI. 

De  Hyofcyamo  Alterco. 

Vlr  panmfieium  exercens  &  Conjux  ejus,  cum  aliqvot  annos  con- 
corditer  &  mutuo  amore  vixerant,  ex  improvifo  verba  inter  fc 
commutare  ,  &  iraeundiaincitati,fepius  in  maledifta  compellabantur, 
ita  uc  verba  infolentia  &  contumeliofa  dando&  accipiendo  ad  verbe- 
ra  dilaberentur.  Maxime  verd,  utut  concordes  animorum  mutatio- 
nem  fentiebant  hypocaufto  concluft ,  in  qvo  ad  rabiem  qvafi  converfi, 
primum  rixis  &  contentionibus ,  poft  plagis  &  pugnis  maritus  jnari- 

taja 


De  thofqmo  Attrco.    *c>7 

lafn  invadebat,  qvx  ut  fevere  &  vchementer  vindicaret,toto  niteba- 
tur  fanguine.  Dolebant  extra  hypocauftum  conftituti  vicem  hanc  fuam 
Conjuges  ,  &  vicinos  non  lcvitcr  confternebant  hac  animorum  divi- 
dix.  Curiofiores  aliqvid  magici  fub  his  latitare,  fufpicabantur ,  adeo- 
qve  omnes  hypocaufti  primum  &  poft  domus  angulos ,  rjrrias ,  locu- 
Jamenta  &  feccrTus  exqvifite  excuuendos  decernunt.  Qyod  ubi  fa- 
&um,  in  fuperiori  Textrinae ,  in  hypocaufto  conftitutx ,  parte  magnam 
feminis  Hyofcyami  chartx  involutx  qvantitatem  inveniunt:  qvo  (ub- 
lato,  oppidd  animis  temperies  rediic,  &  Omnis  cejfavit  contcntio ,  mur- 
mur  62  ira. 

SCHOLIUM. 

§.  u  Hyofcyami  vox  fabam  fuillam  notat;  Fabam  fuis  Arcadic* 
in  Antidoto  ( apudGalen.  1 9.  d.  comp*f.  med.  c.4.  p.m.  945.)  vocavit  Pfef- 
lo.  Rationem  ex  jEliano  dedit  Joh.Euelliut  (/,  1.  d.Nat.  Stirp.cap,  20. 
p  89.)  qvod  paftu  hujus  herbs  refolvantur  &  convellantur  Apri ,  qvi 
tamcn  aqvas  protinus  adire  6c  cancros  venari,  fi  fabula  vera  eft ,  & 
fic  rabiei  meacrj  ,  dicuntur.  Barbaris  ut  cft  apud  CMartinum  Sjlva- 
ticum  ( in  Pandefi.  Mcd. )  Hiusqviamus ,  inde  etiam  Jusq viami  nomi- 
ne  ab  lisdem  donatus ,  qvod  nomen  officinae  in  Gallia  tefte  Job.  RueU 

110  (/.  z.d.Natur.  Stirp.  cap.  ioj.  p.  6iof)  receperunt,  qvodqve  unus 
&  alter  pro  Arabico  inepte  venditavit.  Ap.  Apulcjum(d.  Htrb.  cap.  4  ) 
JkQSK'J*p<K  f.  Jovis  faba  audit,  qvod  a  Jove  divinum  doloribus  medi- 
candis  obtinucrit  beneficium,  ut  Gabriel  Hummeibergm  (in  comment. 
in^pulej.p.s 3  )  hariolatur.  Cur  verd  fabac  acceperit  nomen,&non 
potius  glandis  qvercinx  ,  cum  ad  hujus  formam  magis  accedat  cap- 
fula  illa  feminiconda,  qvam  falsd  multi  Hvofcyami  fru&um  di&itant, 
nemo  facile  edicet.    Nullo  fanc  modo  mihi  erraffe  videntur  Monfpe- 

111  qvidam  ,  qvi  teflc  Gefncro  ( /.  de  Rort.  Gcrman.  Operib.  Valer.  Cord.  adj. 
f.262.  a.  )  Priupejam  appellarunt. 

§.2.  Triplicem  hujus  paflim  fecere  differentiam ,  a  majore  aut 
minore  feminis  nigredine  deductam,  qvod,  qvo  nigrius  eb  magis  ve- 
nenatum  &  deleterium  experientia  id  fuggereate  judicaxar.  Dice- 
res  de  eo. 

Hoc  nigrurn  cft  boc  tu  Afedice  atque  agrote  caveto. 

§.3*  Communi  Medicorum  &  Experientisc  calculo  intrd  fum- 
lum  iemen,folia&radiccs  mentem  tentant,  Spiritus  in  intempericm 

O  x  agunt , 


ioS    — ■'  Obfervatio  LXVl 

agunt,  dementantqj,  Scotomiam,  Vertiginem,Stuporem,  CataJepfm 
&  fomnum  profundum  qvin  &  oivxt&ycUv  demum  inducunt. 

§.4.  De  vini  igitur  Natura  efTe  Hyofcyamum  Plinius  (/,25.0.4;) 
fcripferat,  qvamvis  in  margine  qvaedam  manufcripta  veneni  (pro  vi- 
ni)  habere  Jacobus  Dalechampius  (c,l,p.  1 1 3  3.)  animadvertat.  Prx  vi- 
no  namqve  venenum  praefatas  qvalitates  fibi  vendicare,nemo  non  ar« 
bitrabitur ,  nifi  forfen  Arcadicum  illud  prodigiofum,  qvod ,  iterum  me~ 
morante  Plinio%  (I.  14.  c.  iS.)  fcecunditatem  fceminis  importat,  viris 
rabiem. 

§,  f .  Ex  hoc  fonte  promanarunt  varia  Hyofcyamo  d  Madauren- 
fiCive  afcripta  cognomina,  v.  g.  Adamas,  qvod,  cenfente  Hummelber- 
gio(c.lp.^4.)  qvemadmodum  Lapis  Adamas  Magneti  fuppofitus  li- 
gat  ipfum  ut  ferrum  attrahere  non  poflit  :  fic  etiam  herba  hxc  fopo- 
rando  hominem  ligat,  qvo  fenfibus  &  vitse  munhVuti  non  valeat. 
Hypnocicon  a  fomno  qvem  inducit.  E^^V  Romanis  infana ,  noftris  j 
^oll^ratlt/  Italis  diflurbio  a  maieficio ,  qvod  ad  infaniam  &furorem 
agat,  qvae  caufa etiam  fecit,  ut  maniapoeos  vocata  fit.  Dithyrambion 
£  Bacchicam  qvafl  ebriam ,  a  Baccho  qvi  Dithyrambus  di&us.  Ty- 
phonion  aTyphone  Vento,  qvod,  qvemadmodum  is  violenter  in  or- 
bem  a6^us  dejicitur,&  hinc  circulo  vertitur,ac,  cuicunq*  rei  incidit, 
vim  validiflimam  inferc;  fic  etiam  herba  hsec  guftata ,  mentem  caput- 
qve  infeftando  vim  illis  infert,&  amentiam  Ebrietati  fimilem,  &  ca- 
pitis  vertigines  facit,  qvibus  homo  concidit,  &  fe,  &  omnia,  quaccir- 
ca  ipfum  funt,  in  gyrum  verti  &  circumagi  putat.  Apoliinarem  Ro- 
manis  vocatam  Herbam  autumat  Idem  (p.f3.)  qvod  doloribus  miti- 
gandis  qvafi  divino  beneficio  &  ab  Apolline  concelfam  vimhabeat, 
qvae  caufa  eciam  fuit,  ucPythonion  a  Pychio  Apoiline  nuncuparetur ; 
Cajp.  tamen  Hoffmannus  caufam  credidit  (2  2.  d.  med.officin.  c.  m.  §.  n 
p.2jS.)  qvod  quifumferint,de!irent  inftar  Poetarum.  Evenit  inde,  ut 
hoc  modo  intoxicati  orefpument,  &  mulorum  cantilenam  rugitu  a> 
mulentur,aut  eqvorumhinnitum,qvod  Dan.  Sennert.  (l.6,Med.Pra3> 
f.  7.  c.  8.  p.  3  07. )  annotavit. 

§.  6  Sed  unde  Alcerci  nomen  Hyofcyamo  impoficum  ?  Alcercum 
(  Alterum  habet  Dalecbampii  editio  Francofurti  1608.  forfan  Typo- 
thetae  errore  )  Arabicum  cenfuit  Plinius  ( l  26.  c,  4.)  qvibus  &  Alter 
cangeno  vocari  ipfe  retulit.  Set  Benchon  Arabibus  dici  ex  Abuali  Ibn> 
Tfina  (1. 2.  Canon.  Med.  tr.  2.)  novimus ,  &  Sicaranon  Golias  ( Lex  Arab. 
Camof,  Camufo  prodidit.    Alcercum  vero  Arabicum  elfe  Vopifcus  For-  I 

tunatm 


De  Hyofcyamo  Alterco. 


105 


tunatus  Hempius  ( innot.  adAbuali  Ibn  -  Tfw<e  Canon.  Med.  I. 2.  tr.  2,p.  tfo.  ) 
inficiatur.  Pro  Arabes,  Alios  forfan  Jegendum,  qvod  &  in  MSto 
qvodam  offendit  (c./.)  Jacobus  Dalecbampius,  6c  Arabici  Codices  for- 
(an  Plinio  incogniti ,  cum  eos  (/.  1.  )  fi  re&e  memini  non  alleget  Pro 
Latino  venditat  forfan  rectius  Scribonius Largut  (c.  itfz.)  qvod  qvi  bi- 
berint  caput  grave  venisrp  diftentum  habeant,  mentecp  abalienentur, 
cum  qvadam  verborum  altercatione,  Quidam,  tefte  Plempio  (c./.) 
qvafi  Altericum  di£tum  autumant,  qvod  mentem  alteret. 

§.  7.  Sandte  mihi  qvidam  Vir  fide  dignus  affirmavit,  fi  femen  in 
Circulum  Rufticorum  choreas  agentium  projiciatur ,  ftupore  mentis 
rufticos  tentari,  &Cholera  etfervefcente  in  altercationes  prolabi  pu- 
gnisqve  &  verberibus  invicem  certare.  Alius,  cui  fidem  non  facile 
derogo,  eum  femen  Hyofcyami  in  cavitatem  fideliarum  projiceretur , 
fornace  calefatta,  Nobiles  in  ifto  hypocaulto  commorantes  &  comef- 
fantes  irarum  oeltro,  animorumcp  impetu  confufos  fe  invicem  vulne- 
rantes  6c  confodientes  vidit,  ita  ut  unus  ex  iilis  ctiam  gladio  confof- 
fus  obierit, 

§.  8.  Hoc  fien  ratione  venefica»  conftellationis  Saturni  in  Scor- 
pio,  qvi  Martis  domus  eft,  cum  Mari>  rixis  &t  odii^  praelit  Auguftus 
Itzlerus  (  Jfagog.  Pbyf.  Mag.  Med.  B.  7.)  ratiocinatur.  Choleram  auge- 
'  re  ut  Dxmoniaci  videantur  J.B.  Porta  (/.  i.Pbytognomon.  c.  i2.p.  22.) 
aftruxit,  qvod  &  memorabili  hiftoria  confirmuvit  (inl.f.  Diofc.63  .p. 
^30  )  P.  Andr.Mattbiolus.  Miror  igitur  qvod  feccrit ,  ex  Aurifabro 
falfario  fubito  fiftuiMedicus  Paracelpcus  ,Leonbard.  ThurneufJtr  ( /.  /9.  qui 
efti.urin  deftmat.c12.fol.85.)  Hyofcyamum  Cholerac  averruncum , 
&  citatus  Porta  (l.c  l8.c1p.468.)  Hvofcyamum  Solarium  Herba- 
rum  Catalogo  inferuerit,  qva  in  parte  Portam  ineptire  dudum  ante 
;  rae  conclufit  ( c.l.Etzlerus.) 

§.  9.  Intro  fumtum  Hyofcyamum  &  a  Spiritibus  fubactum,  Cra- 
fm  etiam  fuam.fervare  &  mixto  imprimere,  haud  aliter  utEIJeborus 
1  in  Coturnicum  carne,  de  quibus  &  aliis  alibi  prolixius  (i  2  d.mirac. 

mort.  Tit.  2.  § .41.)  funt  qvi  non  dubitant.  Periculofum  igitur  pro- 
s  nunciavic  Job.  Micbad  Savanarol.  (tr.2.Praft  Maj  c.  8.f.B4-b.)  dele- 
'r  ftari  efu  ftorruchorum  Turdorum,  ed  qvod  in  eis  qvandocjve  repe- 
:.  riantur  baccae  juniperi,  avia  &  comedunt  hyofcyamum  &  in  qvanti- 
j  :ate  qvac  hominem  interncit.  Et  hacc  qvidem  de  Hyofcyami  Herbat, 
i  radicum  &  feminis  fi  aflumantur  noxa,  qvam  qvidem  variis  excmplis 
V  irmarunt  Job.  Scbenckius  (/,7.  obf  med.p.  3" 9.)  Job.  IVitticbius^Pr&fat* 

0  i  invade 


Obfervatio  LXVL 


in  vade  mecum  Mei.  German. )  Philipp.  Salmutb.  ( 2.  obf  88. p  i o  3.  ?.  £ 0- 
r<?//*#  f Ce»^4  obf.^t.p.  314  )  Helmontius  ^tr.  fm  Duumviratmn.22.  p. 
244.)  Sim.  Pauli  (quadripart.  Boton.(l  3>p.347>) 

§.  10.  Externum  ufum  qvod  fpedtat,  an  eadem  Symptomata  cie- 
re  potis  fit  herba  ha?c,  ad  cujus  nomen  exfpuere  non  fine  horrore, 
vionente  SimonePauli(cX)  nondum  in  cognitione  herbarum  verfatum 
deceat,multa  funt  qvae  perfuadent.  Aureum  de  Effluviis&  Jtmojpb£- 
libellum  Roberti  Soyle  qvi  non  leviter  perlegit,  etfluviorum  etiam  ex 
vegetabilibus  copiam  &  virtutemmaximamnon  negabit,  Noftrafane 
cum  reliqvis  recitata  hiftoria  affirmativaemaximcfavere  videtur.  Ute 
multis  Aconitum  prxterea  adducam ,  qvod  e  longinqvo ,  ut  &  folo  ta£tu 
mures  necetmyo£tonon  vocatum  &  thely&onon  qvod  ta£Ks  fceminini 
fexusanimaliumgenitalibus  eo  die  inferat  mortem  fob,  Ruellim  (c./.p.tfo.) 
annotavin. 

5-  11.  Experimentum  feqvens  (1.4.  Mund.Subt.f  2, c.S.  prop.  2. p. 
234* )  in  literas  retulit  AtbanafKircberm :  Fiat  canalis  longus  in  formam 
tubae,  qvem  itadifpones,  utlatius  orificium  permurumextraconclave 
alicubi  firmetur,  reliqvo  canali  intra  cubiculum  f.  conclave  aliqvod  por- 
refito*  Si  di&n  canali  herbas  adcLeria  4 valkate  pracditas ,  uti  hyofcya- 
mum,  Mandragoram,  Solanum,  Scammoniumindideris,tunc  Venti  ve- 
hiculo  totum  cubiculum  nocivis  vaporibus  impleri  videbis ,  &  aliis 
qvidem  Somnum ,  aliis  acutiflimas  capitis  dolores ,  qvibusdam  CardiaU 
gias,  fimiliaqve  Symptomata  ex  noxia&perniciosa  qualitate  accidere 
comperies* 

§>  ia.  Semen  in  hypocaufto  calido  repoficum>  aut  etiam  fornaci 
cjusqs  calidis  fideliis  inditum,  magno  agmineaporrhaeas,  imaginationis 
dislocationem  Spirituumqve  eccentricitates  inferentes  exhalabit*  In- 
cenfo  femine  Hyofcyami  revera  evolant  vermiculi  dentium  inquili- 
ni,  etiamii  non  attingat  fumus  vermiculofum  dentem ,  fabulofum  re- 
putat  id  qvidem  Jacobm  HoUtrim  (adl  f.Galen.d.  comp  med.  Ptriocb,  f, 
p.8j.)  fed  experientia  reclamante.    Unicam  modd  Dt  Mattb&ijac*. 
b&i  Obfervationem  (  e  Tbom.  Bartbolin.  T.i.  dft.  Hufnienf  Obf  14  p  109 j 
proferre  libet :  Ancilla,  inquit ,  odontalgia  immani  diu  vexata ,  topicis 
&  fpecificis  nec  qvicqvam  adhibitis ,  fuafu  tandem  juvenis  cujusdam, 
feminis  hyofcyami  fupra  prunas  injecli  fumum  per  infundibulum  ore 
excepit ,  unde  fubito  plusqvam  qvinqvaginta  vermes  e  cavitate  dentis 
profiluerunt,  albicantes  &  exiles  admodum  vix  fili  craflitiem  seqvan- 
tes,  qvi  Itatim,  fe  non  nihil  intorqvendo,  rnortui  funt.  Sedatus  qvi- 

desi 


De  ffyofcyamo  Alterco. 


111 


dem  dolor  fuic  ncc  poft  rediic,  fed  vercigine,  ftupore&  imbecillicacc 
capitis  cx  eo  cemporc  correpCa  fuit ,  qvx  nec  dum,  dumjlta  fcribe- 
ret,  omnind  evanuerunc,  uc  plus  hic  mali  qvam  illic  boni  fueric.  En 
fumi  leminis  Hyofcyami  vim  copicam  &  ftupefaclivam !  AiTencircr  ig|- 
cur  illis,  qvi  apudjob.  Bapt.Fortam  ^nnant  (c.l.p.  162.)  ficolis  inte- 
ilinum  ulcus  Hyofcyamo  iubrer  proluacur  ,  deliria  concingere,  ride- 
rem  vero  cum  M.  A.Sinapie  (tr.d.dolork  remediop.  147.)  ]ob.  Freita» 
gium  (tr.  d-  Opio)  opium  Hyofcyamo  corrigere  cencancem ,  &  concra /0- 
ban.Beguinum  (l.2.Tyrocin.Cbym.c.$.  p.  m.  3?.)  cum  Job.  Hartmanno 
( in  not.  ad Beguin,  p.  36.)  e  Laudani  compoficione  Eflentiam  I.  Tindtu- 
ram  Hyofcyami  exefle  juberem. 

$.  13.  Sed  annon  eciam  in  noftris  cafibus  aliqvid  fafcino  cribuen- 
dum  ?  Pythagor*,  Prophecis  ,  Oftani  &  Zoroaftro  herbam  noltram 
fuifle  cognicam,  peculiaribus  nominibus  docacam,  ex  Apulejo  igno- 
tum  eflenon  poceft.  Quid  aucem  Apulejo  Propheca?:  Gabr.  HummeU 
berg  (inAnton.MufedcVetonicaliheU.Enarrat.p.S.)  hoc  nomine Gen- 
tiiibus  Magos  exprimi  rec-te  judicac,  hiqve  non  qvx  fimplicicerfucura 
prxdicebanc  &  vaticinabancur  vaces,  fed  qvi  vaciciniis  religionem  & 
Medicinam  mifcebanc,  in  qvo  coca  Magicx  artis  fumma  ohm  confr» 
\  ftebac. 

§.  14.  Narcocicis  autem  Scupefa&ivis  (omniferis  libe^ter  ufum 
I  fuifle  Sachanam  ^ /ot^v/t^  nulli  non  patec.    Ec  qvi melius  fimplicibus 
&  incaucis  imponere,  fenfusq-j  cum  incernos  cum  excernos  fafcinare 
poflec  qvam  ejusmodi  fimplicibus  in  cercum  qvoddam  corpus  com- 
paftis?  Confideremus  Lamiarum  unguenca,  quorum  ope  cerco  anni 
tempore  aera  pecere  &  in  longinqua  loca  evolare  ibiJemcp  comefla- 
tionibus  &  Choreis  cempus  fallere  nicuncur,  k  Job  B.ipi.Porta  ( 1.2. 
Mag.n.itur.c^  26  f.  /5.0.)  edicione  quidem  prima  libris  quacuor  con- 
ftance  &  Ancvverpix  1 5-60.  excula  ,  in  recencioribus  namque  ^dicio- 
nibus  eorum  defcripcionem  expun&amcompcries,  &  maximam  pagi- 
;    nam  faccre  in  his  hypnocica,  ckmenccm  dementancia  pacebic :  Et  hae 
de  causa  forfan  eciam  incer  Magica  locum  obtinuic  Hyofcyamus,  & 
pilfina ,  ^Splfen  quafi  QJpltveifen/  (quo  nomine  Lamix  noltris  exprimun- 
•    tur)  jvraut/  uc  & £\$emtt  >  S\xa\ll  (ap.  Simon.  Paul.  c  l )  appellacur. 

§.  if.  Duo  comprimis  fafcinacionis  genera  mcmorabilia  confide- 
.    rationi  noflr*  fe  objiciunt;  Arnoris  &  odii.  Ucrumo^  an  nacurali  mo- 
do  concingere  poffit,  paucis  disquiram.    Amorifica  quidem  media  da- 
n)mulcaperfuadeiu./>^cc//«$im  nonigaoravic»duna  (Tr.i*d.Mork 


jjz  Obfemtio  LffVT,  

j&ment.c.f.f.4<}7.)  fcribit:  !J)a§  etlidje  ©tiicf  (fepn)  bie  mnt  bkt  unbe* 
melbet  lajfen  /  fo  etnev  btefelben  einen  anbcrn  ,$u  eflen  gibet  /  grauen  ober  sSttan* 
nen/wirb  oa  etne  un jerbrocfcene  Stebe  ftir  unb  fnr.  !©arau$  f  ommt/bajj  etitd)e 
,S?nedf)te/btetI)ren  (#erren)  fo(cI;eS  ju  ejTen/juf$metd;eln/bai4t)on  tfynen  enfc 
fpringt  etne  fo!cf)e  2 tebe  /  baj?  bte  ^ne^te  uber  bie  J^erren  ftnb  /  nne  n>ir  de  Re. 
publica  melbem  2ll|o  burd;  folcf;e  5lr£net;  bte  vgmnbe  unb  ba3  unwrnfinjfttge 
Q3tef>  in  einefolc^efiebegejogenwerben/  gegenben/ber  etfi&nengiebet,  Alibi 
T.  2.  Op.  tn  21u^legung 5T?agtfc()er ^iguten  Fig.  2.p.  ^76.)  mentionem  fa- 
cic  beg  Rebis  unb  betf  roti)en  Zennoth.  Rebis  explicat  Mart.  Bulandus 
(Lex  Alcbem.p.  402.)  Excrementum  alvi ,  ita  Cataplafma  ex  RebisCo- 
lumbarum  in  Aceto  rofaceo  in  Hydropifi  adornandum  praecepic  (/.  2. 
d.  Vit.long.c.j.p.  846.  Par ac elfus ,  auc  capillos.  Zenoth  rubrum  verd 
forfan  Zenith  ,  quo  Menftruum  tanguinem  alias  indigitat. 

§,  16.  Ex  fanguine  humano  philtrum  fieri  poffe  Job.  Hartmann.  ( in 
mtis  adBeguin.  TyrocinXbym.  1 .3.  c.  l.p.  ;pj  &  ex  eo  Daniel  Beckerus 
(/♦  i.^Microcofm.  Med.  c.  14.  p.  i33.feq.)  docuit.  t^Add.  Andr.  Tenzel. 
(Med.Diaftat.  c.y.p.  89.)  &  transfufione  unius  fanguinis  in  aliud  cor- 
J5us  fratrum  atqve  conjugum  diflidencium  reconciliacionem  fieri  pof- 
le  hariolacur  (inClyfmat  nov.c.  10  p.  59.)  Elsbolzius.  Egregie  immor* 
talisnofterSachfius  {l.2.Gammarol.f.  2.c.  p. /.7- p.  #7F.)  utmorborum 
per  fanguinem  atcra&io  ita  &  amorum.  Narrat  Eruiitiffmm  Tbeodo» 
rus  MoretusSoc.].  (inliteris adSacbfxum datis)  (e  novifTe  hominem,  qui 
Rofam  arborem  (eduld  fuo  fanguine  aliquoties  e  vena  edufto  rigave- 
rit,  Rofas  Magnati  cuidam  induflxie  porrexit  ipfe,  aut  porrigi  juilit, 
uc  cum  odore  Rofae  tranfirecittt^ncipemaffeitusSympathicus  in  offi- 
cialem ,  affeftu  tam  potenti,uc  Princeps  ipfe  admiracus  fueric:  itaque 
monicus  de  affeclu  nafcurali,  rofas  poltea  nullas  accepic,  nifi  quas  ipfe 
decerpfiffec 

§.  \j.  In  Simpiicibus  efle  quae  in  Amores ,  iras,  imd  in  certas 
tancum  perfonas  feruncur  Helmontio  (Tr.  Jus  Dnumviratusn.f 4p.  248. 
placuic,  Novi  ( alibi  Tr.  de  magn.  vuln.  curat.  n.  27.  P*  f  9P«  commemorat) 
herbam  paflfim  obviam,  quse  fi  ceracur  &  foveacur  manu ,  donec  in- 
tepueric , mox alcerius  manum  decinueris,  quoad  6c  illa  cepefcac,amo- 
re  tui  ille  tocus  concinuo  ardec  ad  aliquoc  dies.  Detinui  pedem  cu> 
jusdam  caculi ,  hic  confeftim  peregrinum  me  fecucus,  aded  uc  nodlu 
ance  cubiculum  ejularec,  quo  eidem  aperirem,  renunciata  hera  fua, 
Adfunt  Bruxellae  mihi  hujus  fk&i  tefles.  HaBenus  HelmonU  Simpli- 
cia  talia  ailegac  Sylvefter  Batray  (cauf.  Symp.    Antipatb. p.  m.  $6.)  Orchi? 


Dt  fyofcyamo  Alterco. 


dis  fpecies,Eryngium,  Erucas,  pafferes,  Schincos,  tcfticulos  anima- 
Kum  (alackrm,  (udore  hominis  irrigata  &  fic  exhibita  conciliant  amo- 
rem,  icu  uc  comcdentes  feqni  cogantur  eum,  cujus  fudore  imbuta 
ftrnt.  Sic  cafcus  derentus  fub  axilia  hominis  donec  madefcaC>fi  ca» 
nibus  exhibcatur  eos  (equaces  reddit.    H&c  Xatray. 

$.  18.  i>i  in  rigidiorem  cenfum  prout  debent  veniant  hsec  fimpli- 
c:a,  parum  aut  nihil  ad  rem  facere  definiendum  erit.  In  omni  Ma- 
gneciimo  prxflo  fic  mumia  f.  Spiricus  magnecicus,  vehiculum  &  Ma- 
gnes  KecefTe  eric.  Spiricus  mumialis  in  ludore  tanquam  vehiculo  hx- 
rct,  fodor  verd  ne  &  ille  dirfluat  &  evanefcat,  ur  ab  aKqvo  accra- 
hatur  fubjeilo  ,  requiritur.  Ita  neque  Orchis  amorem  conciliabit 
nifi  fudore  irrigata,  neque  fudor  nifi  Spiricu  mumiali  imprxgnacus. 
Cuw  vero  Orchidis  radicis  a&ivicas  Spiricui  L  Archzo  noltro  facilc 
cotrrnunicecur  &  affimilecur ,  quod  in  falacitate  concicanda  &  reftau- 
randa  omnino  patefcit,  idcg  e  Kircbero  memorabili  obfervatione  (i.  r- 
d.Mir.mort.Tit.  u.f.14  p,  167.)  declaravi,  ided  &  mumiam  fecum 
rapic,  ut  Archtfo  intkn+us  nubat,  &  in  Ccntrum  ejus  admiffa  infepa- 
rabili  cum  eo  conjugacur  &  fymholizet.  Defudorelegi  merecur(/.  2. 
Med  Magriet.  c.16  p.  147. )  Guildmus  Maxvetius.  Quod  ii  Magnes  fit 
alhnentofum  quid,  v.g.  Caro,panis,  cafeus  fudore  inebriatus,  parili 
felicicace  in  fiaum  Archsei  depoficum  mumialeadmictctur. 

?.  19.  Dari  etiam  planrus,  quae  brucorum  ferociam  dote  fingula- 

,  pinfringant ,  annotatum  reperimus,  Capriflcus  tauros  quamlibec  fe- 
roces  collo  eorum  circumdata,  m  tantum  mirabili  natura  compefcit, 
uc  immobiles  pvx  ftct  Plinio  autore  (/  23.  €  7.)  fcimus.  Vafcanos  ajunt 
Herba  quam  Martaget  corrupce  (Marcagon  reftius)  dicunt,  Tauros 
illigacos  ferociam  dcponere.  Cit\u$,judicatScaligtr,  Exerc.  ljS.fz. 
5.  s$o.)  Lyfimachia  fueric  iftorum  Martagon,     Nam  boum  jugo  in- 

.  :er  fe  non  convcnipncium  impofica,  eorum  componic  animos  ad  con- 
:ordiairu 

J.  lo.  Quod  fi  in  amorem  &  concordiam  tam  facilis  defccn- 
us,  cur  non  &  in  iram  &:  odium  facilior  prolapfus  ,  cum  ad  hoc 
:so  noftra  depravaca  magis  inclinet  accp  ad  illam.  Ec  fane  caufe  na- 
urales  profhnt  varix,  qux  humorum  &  Spirituum  orgalmum  ciere, 
nque  varios  gyros  &  fcroces  impulfus  eosdem  proritare  valent.  M. 
iunlim  hnp.  (tefie  Mondoveo  i.  3.  d.  Vit.M  Auril  c.  io.)  in  literis  ad  An- 
gonum  exaratis  ifta  narrat.  Agens ,  inquit ,  (eptimum  fupra  vigefi- 
tm  annum,  degebam  in  Infula  Cechir  ,cui  &  Cypri  nomen  eft:  ibi 

Dec.lll.^ino.m.&rin.  P  uion* 


U4   Obfervatio  LXIK  

mons  eft  non  admodum  excelfus,  Arcadius  nomine,  in  eoFlabiana- 
fcitur  herba,  cui  inditum  a  natura  eft ,  ut  fi  excidatur ,  emanet  ab  ea 
liquor  fanguineus  tcpefcens,  quo  dutn  tepor  durat,  fi  quis  ab  aiio 
contingatur,  occulta  quadam  ratione  trahitur  in  amorem  ejus,  qui 
tetigerit;  at  fi  is  fuccus  refrixerit ,  eocp  quisquam  contingatur ,  amo- 
ris  refrigerationem,  benevolentiaeque  averfionem  inducit ,  OtanteSi- 
mon.Majolo  (T.i.  Dier.Cank.  CoUoqu.  20.^,623.)  Laurembergius  (l  2. 
Horticult.  c,  f . )  S£  exilloS.Nofter  J.  C.  Frommannus  (Lt.de  Fafcinat.p~2. 
f  3.c.4.p.343*)  Dehac  herba  Flabi^  apud  alium  mentionem  non  in- 
venio,  commentatur  Cvfp>  d  Rejes  (Camp.  Elyf  jucund.  qufft.  qu.  29.  n.  12. 
p  jyi.)  nifieadem  fit  cum  Catamance,  quam  P//*»/tt5  (/.27.  c.  £.)The(l 
falam  herbam  indfgitat ,  iiliubque  defcriptionem  iupervacaneam  effe 
tradit,  cum  ad  amatoria  tantum  conveniat,  &  ad  magicas  detegendas 
vanitates  ele£tam  effe  pronunci  .e,  quoniam  arefcens  contraheret  fe  ad 
fpeciem  miivi  exanimati.  Ita  &  ExceU.  Dn.  D  Leonbaitus  llrjinus  ymeus 
olim  in  almd  Lipjienfi  in  Botanicis  Pr£ceptor  adhuc  poft  fata  colendus}  Nobi- 
liffimo  Noftro  Dn  D  Gabr.  (Aaudero  >  Amico  &  Colleg*  ,  dum  viveret ,  fua- 
viffimQ,  herbam  nominavit,  quae  fi  aliquandiu  in  manu  detenta  a  ma- 
fculo  porrigatur  fcemina: ,  pervicaciffimam  excitare  reciproce  inimici- 
tiam  credebatur,  QvidfaudatiD.  Clauderi  Difputatio  Inauguralis  de  Pbil- 
trU  /-^5;> 

§.21.  Odium  facile  concitabit  Hyofcyamus,  cum  ,  ut  e  fupra  di- 
c~t!s  oiarum  evadit  mentis  quatiat  fubfellia,  animique  halcyonia,  vari- 
os  flu£tus&  gyros  Phantafiae  concitando,  turbet  excutiatque.  Quam* 
vis  igitur  pro  Magica  aciione  habita  fuerit  a  vulgo  iila  Conjugum  di- 
fcordia,  naturali  tamen  adminiculo  concitata  proprie  Magica  procla- 
mari  non  debuit*  Non  dubito  quin  a  Mago  aut  Saga  femen  Hyo- 
fcyami  in  hypocauitum  depofitum  fuerit,  nee  fine  verbis  certiscp  ce- 
remoniis  l^m  confeCtam  puto.  Verbainterim  6c  Ceremoniae  nil  pro- 
fuere  (uperftitiofis  &  cukui  Diabolico  add;£tis.  Ne  quidem  Diabolus 
materiam  cogere  poteft,  docet  (c/  p  1 48.)  Guilh.  Maxvellus ,  qui  afti- 
vorum  paflivis  applicatione,  fi  quxdam  fecerit  miracula ,  perpetrat : 
mvlto  minus  illac  naturam  cogere  poterint,  ut  quidam  vana  creduli- 
tftte  infccti  putant,  Nam  licet  fuperftitione  vanS  foedatae  quacdam  fu- 
tilia  mifceant,  (quod  quidem  ab  x^ntiquis  faclum  ,  unde  traditiones 
fumferunt,  ut  imaginatio  violentius  propter  opinionem  cujusdam  di- 
vinitatis  prxfentis  in  effec-tum  impelleretur,  ficcp  tota  confpirante  na- 
turu  diluus  producerentur :  quod  tuaeequidem  confiderationi  relin- 

quo, 


Df  Hjnftyam  dlterco]  i  t  r 

•110 ,  fi  foHan  ex  hitec  paucuii*  vcrbis  piorLuum  aliquod  eliccre  po- 
tcris)  nacuralitcr  tamen  quarcjnque  faciunt  operantur.  Quod  G  quid 
quod  Sphxram  intelleftus  noftri  fupergrediatur  pneftet  per  Sagas  Dia- 
bolus.fcientix  cjus  naturali  noftram  iuperanti, dandurn.  Uc  namque 
doccs  naturales  latcntes  ex  Lapidibus,  Metailis  &  Herbis  eruere  no- 
vic  Chymicus,&  exalcare  prx  Seplafiario,  cui  deco&a  communia  pa- 
rjre  incumbit;  ica  &  diabolus  mocu  &  modo  nobis  incogniro  corpo- 
rum  nacuralium  vircs  erficaciores  fiftere  valet ,  non  easdem  illis  in  - 
fundendo  ,  fed  latentes  iidcicando ,  ut  majori  aftivicace  uganC  m  obje- 
Sum,  cui  devovcncur.  Et  hoc  illum  in  Hyofcyami  iemine  prxlticif- 
fe  nuilum  mihi  quidem  dubium  eft. 

(  Cbtmnkio  Augujtam  Vini.  d.p.  Maji  Anno  idoy.  mijjt*. ) 

OBSERVATIO  LXVII. 

Dn.  D.  JOHANNIS  LAURENTII 
FEHRII. 

De  Foetu  mortuo  a  Chirurgis  falv-d  Alatrt 
fehciter  extraQo. 

UXor  Civis  noftracis  primarii  A.  i69f.  parcudifficili  Iaborabat,  &li- 
cec  dolores  partus  urgercnt,  omniacp  ad  partum  inftantem  figna 
adeffenc ,  tamen  fuccefTusex  voto  non  reipondcbat,  tandem  po(t  mul- 
tos  labores  brachiolum  fecus  prodibat ,  obitctrix  cum  aliisrerum  ha- 
rum  peritib  fceminis  in  brachiolo  reponendo  &  reprimendo  omnia,  qux 
a&u  opus  efle  videbantar ,  tentabat,  fed  fruitra.  Kinc  balneatorem, 
nulca  de  operacionibus  chirurgicis,  in  fxtu  per  inftrumenta  ex  utero 
xacto  felicicer  pcraftis  ,  ja&lcancem  vocabant ,  a(t  ejus  attentata  an- 
:ehac  aliquoties  miniis  felici  eventu  comprobata  neque  Medicis  ma- 
rem  medicamcncis  tam  i  ternis,  quam  excernis  juvancibus ,  nequc 
liis  arridebant,  unde  juflli  noftro  dimifso  balneatore  duo  Chirurgi 
rtis  perici  accerfebancur ,  qui  ,  confideratis  omnibus  circumftantiis, 
etum  jam  morcuum  deprehendentes  non  adeo  crudeli ,  ut  vulgd  fo- 
-nt,  fed  fatis  provida  feqventi  operacione  a  matre  liberabant:  Primi 
rachiolum  extrahebant,  &  circa  capuc  ofln  humeri  a  corpore  iepa- 
ibant,eocJue  remoto  digitis  funicuium  circa  coilum  ducebant,  col- 
imque  fccus  nonnihil  tbrtius  ligabant,  atqve  deinceps  lub  ligatura 

P  2.  verfus 


  OBfervatio  LXfJll  _    

irerfus  dorfum  collum  a  trunco  fejungebant,  poflmodum  binos  f«tu> 
pedes  digitis  apprehendebant ,  eosqve  cum  reliqvis  corporis  partibus 
educebant,  tandem  per  funicnlum  extra  uterum  propendentem  col- 
lo  alligatum,  eooperante  fimul  matre  ,  caput  extrahebant,  ficqs  rna- 
trem  a  praefentiflimo  mortis  periculo  liberabant,  qux  adhuc  dum  fal- 
va,  in  prxterito  anno  rurfus  fiiiolam  feliciter  enixa  eftt 

(D.3.TuniiAtmo  1^99.  Svinfurto  NorimbergammiJfa>} 
OBSBRVATIO  LXVIII. 

Dn.D,JOSEPHI  LANZONI, 

De  Herpetejola  aqua  marina  curato. 

ORigmem  j  progreftum,  &  quidquid  ineft  arti  Medicinae ,  Obfer- 
vationihus  magna  ex>  parte.deberi ,  zxtExtellentiff.D  GeorgiiaBa- 
olipw  in  Romano  Archi-lyc^o  Anatomes  Profejfor  diligtntifjimm ,  ac  Amicw 
mmfinoulark  iniib.primo  dc  praxi  Medicacap,  2.pag  mibl  d.  unde  me- 
ritb  ad^pollineam  excolendam  Artem  Academia  noftraLtopoldina  Im~ 
perialk  in  colligendis  Medicis  obfervationibusquovis  anno  infudat,  & 
colledas  pubiici  juris  facitad  utiiitatem  Reipublicae  Medics,-  Liceat 
ergo  nunc  mihi  feqventem  Collegis  noftris  Curiofis  communicare  hi- 
ftoriam  de  Herpete  fola  aqua  marina  curato;  erat  enimPiebeus  qui- 
dam  nofter  Ferrarienfis  temperie  biliofa  prxditus^annorum  aetatis  35. 
menfe  Junii  Anno  1696.  qui  hinc  inde  in  coxis,  brachiis,  utroque 
geriu  ,  &  cubito,  pe£tore,ac  facie  maculas  habebat  elevatas  ,  rubras,. 
fcabras,  afperas,  &  ferpentes,ac  de  novo  hinc  inde  erumpentes;  Cui 
confilium-a  mepetenti  balneum  aquae  Marinx  commendo;  qui  etianr 
ter,quaterve  ad  fe  lavandurn  nudlis,in  vicinas  maris  Adriatici  aquas 
defcendit;  &  fic  fanitatem  optatam  recuperavit,  ac  a  fsedo  iilo  affe- 
ftu  liberatus  fuit ;  hinc  chirurgus  nofter  Ferrarienfis  fide  digniifimus' 
mihi  elapfa  die  retulit,  fe  feliciter  duos  viros  curaffe  herpete  labo- 
rantes  fola  iotione  aquoe  falitaecumadjeQo  fulphure,&aluminc;  Alios1 
autem  fcio  peritos  adhibuiffe  in  tali  profligando  morbo  aquas  thei>- 

'  OBSEHVATIO  LXIX. 

DaD.JOSEPHI  LANZONL 

De  Tumore  infigni  acapitis  lotione. 

Capitis  lotura  per  xftatem,  obortum  fubala  finiflra  fuiffe  tumo* 
rcm  ceftatur  Marc*  Aurel.  Severinwde  recond.  naU  abjcejf,  lib,  4,  c.  f. 

m 


A 


ObfeYvatio  LXIX.  DeTumorewfigmd  capitislotione.  117 

ppg.mibi.  168.  qu\  pene  fimile  exemplum ,  me  obfervafle  recordor  An. 
1698.  Mcn(e  Auguito  dum  ruri  elfem ,  in  filia  cujusdarn  Ruftici  an- 
norum  actatis  12.  cui  puellje  alioquin  fanx  pofl  lotionem  capitis  a  ma- 
tre  faftam  aqua  rrigida  furditas  fupervenit,  a  qui  fuborto  infigni  tu- 
more  in  brachio  dextro  liberata  fuir;  tumor  autem  fuppuratu^ciiGi- 
ter  curatus  cft;  nunc  fana  vivit,  &  Domino  benedicit. 

0  BS  ER  V  ATIO  LXX. 

Dn.  D.  JOSEPHI  LANZONL 

De  Ccecitate ,  ex  intmpefihia  Jmguinis  miffione. 

T)Hlebotomiam  aliquando  juvare  ,  aliquando  noxam  afTerre,  fcimus. 
1  Idque  experientia  indies  comprobat ;  fic  Anno  1  6  9  8-  die  7.  De- 
cembris  Adolefcentcm  obfcrvavi ,  alioquin  fanum ,  cui  alvi  fliixus  fu- 
pervenit ;  Vocatus  Medicus,  fanguinem  ,  0  brachio  dextro  ad  libram , 
unam  extrahit;  quo  miiTo  fenfirn  rine  fenfu  vifionem  amittit,  aivo 
prius  fupprefla;  Muka  adhibita  funt  a  me  remedia;  omnia  verd  fru- 
ftranea  fuere  3  nam  ccecus,  &  nunc  ipfe  quocg  vivit. 

OBSERVATiO  LXXI. 

Dn.D,  JOSEPHI  LANZONL 

De  dolore  maximo  dentium  niue  appofita  ablato. 

AQuam  nivis  dolores  dentium  fedare ,  air  Avicenna  lib.  2.  ffaSfc  2. 
cap.  $  24.  idemque  quadam  hiftoria  narrando  confirmat  Zacu- 
tusLufitanus  in  fua  praxi  medica  mirabili  Jib.  i.obferv.  8f.  ficFamu- 
lam  ego  vidi ,  annorum  9  f .  temperiei  biliofx ,  qux  a  multis  annis  den- 
tium  dolore  vexabatur  ;  multis  fruftra  tentatis  auxiliis  ,  tandem  ni- 
vis  ufum  fubiit;  hac  enim  circumpofita  dentium  fuorum  dolorem  mi- 
tfig*bat;  Econtra  verd  Civem  honeftum  nofco  ,  qui  temperamento 
lango.ineo  prxditus  ,  quotiescumque  frigidam  guftat  potionem ,  iJli- 
coin  doiorem  dcntium  incidit;  ita  ut  cogamr  n«n  tantum  calide  co* 
medere,  fed  &  calide  bibere. 


OBSIX- 


Obfervatio  LXXIl 


OBS  E  RV  ATIO  LXXIL 

Dn.D.  JOSEPHi  LANZONI. 

De  Vermibm  per  tuffim  rejeffis. 

T>Er  tuffim  vermes  in  phthlficisaliquando  eje&os  fuifle  fcribicFadix 
X  Piacerus  Prax.  tom.  3.  de  animai.  excrec.  cap.  1 3 .  Jib.  2,  pag.  mihi. 
7^6.  Ec  ego  hoc  An  1699.  in  peripneumoniaco ,  obfervavi  per  cuf- 
nm  excrecum  vermem  rubrum  &  non  exiguum;  poft  cujus  excretio- 
nem  fequuta  efl  magna  fanguinis  purulenci  copia;  indeque  Mors. 

OBSERVATIO  LXXIIL 

Dn,D.  JOSEPHI  LANZONL 

De  Morte  afrigido  Potu. 

POmponiumLaecum  virum  doftifllmum,  ac  conftanciffimi  animi,  & 
vitx  frugalis  fepcuagenarium ,  e  vica  exceflirTe  ob  afTumptum  geli- 
dam  pocum,  narrac  eruditiff,  Sim  cMajolusin  canicul.dier,tom>  l.colloq. 
dtmontibus.  Gelidiflimo  enim,  aic  ipie,  vini  pocu  vencriculi  calorem 
oppreflitj  Idemq3  me  obfervaffe  recordor  Anno  (alutis  noftrae.  1697* 
Menfe  Junio  die  17.  in  pueila  aetatis  annorum  quinque,  quae  poft 
affumpcam  geiidiflimam  emulfionem,  illi  a  Pacre  exhibitam,  iliaco  do- 
lore  affeftam,  intra  breve  quacuor  dierum  fpatium ,tumefacl;o,atque 
indurato  ventre  obiic  magno  pacris  dolore;  paricerque  recordor  de 
Juvene  Ariminenfi  aecatis  annorum  27.  qui  poft  affumpcionem  non 
parvae  quantitatis  peponis  giacie  gelidi  fa£ti ,  incidic  in  febrem  arden- 
tem  a  qua  quinta  die  necacusfuic. 

OBSERVATIO  LXXIV. 

DmDJOSEPHI  LANZONL 

De  Puluere  Febrifugo. 

GLobulum  cupreffinum  ficcacum ,  acque  pulverifatum  ad  pondus 
drachmarum  trium  in  vino  albo  generoib  exhibicum  in  acceflio- 
nis  principio,febres  incermittentes  curare,  ait  Clarisfimus  Dominus 
Alexander  Pafcolus ,  Perufinus  Medicus,  8c  Le&or  eruditisfimus  in 
fuis  fermonibus  ad  calcem  fui  traftatus  de  febribus  nuper  typis  dati 

Italico 


De  Pulvere  Febrifugo.  * 


Italico  idiomate  pag.  f  f.  Idemque  ego  hoe  anno  1690.  pluries  ex- 
pertus  fui>&  pnecipue  in  quadragenano  hypochondriaco ,  quartana 
iebri  pertinaciter  affedto  per  annum,  qui  tandem  ope  puKeiis  hujus 
prxdi&i,  bis  exhibiti,  modo  fupra  notato,  fanus  evafic ;  Monialem 
pariter  hoc  remedio  curatam  vidi,  &  liberatam  ab  erratica  febri  per 
biennium  infeftante  ;  Poteft  etiam  exhiberi  remedium  fupradi&um  fe- 
quentimodo  :  ifc.pulv.Globul. cupresfin.  Drach.femis  JuJep.  fimpj.q  f. 
m.  f  Boii  aurati  aflumendi  ante  prandium ,  (uperbibendo  Ijb,  1  aqua:  Ko- 
cerian:e,vel  aq.  hordei,  quod  vcro  continuari  debet  fex  dierum  fpa- 
tio,  uc  advercic  loco  cicato  laudatus  Dominus  Pafcolus. 

OBSERVATIO  LXXV. 

Dn,D,  JOSEPHI  LANZONJ, 

De  cakulis  in  pericardio, 

HOnefla  quaedam  foemina,  annorum  a:tatis.  33.  temperamcnti  bi« 
liofi  trium  hliorum  mater»  fuppresfione  menfium  primo  affici- 
tur,  ita  ut  fe  gravidam  efte  exiftimaret ;  aft  ventre  non  tumefccnte 
tertio  a  catameniorum  ceflatione  men(e,frequentem  fyncopem  pati- 
tur,  a  qua  tandem  necatur ;  Aperto  cadavereala  puimonis  dextra  atri 
colorisreperitur.incpeaapertamateriaatra  tartarea  apparet;  in  corde 
nihil  novijin  pericardio  vero  tresLapillos  invenimus  fubviridis  coJo- 
ris,  quorum  duo  exigui  erant,  alius  autem  magnus  &  duarum  pror- 
fus  unciarum  ponderis  \  cxtera  in  hujus  mulieris  corpore  fana  eranr. 
De  variis  rebus  prxtcmaturalibus  in  pericardii  cavicate  repertis  men- 
tionem  ego  feci  in  mea  Dijfert.viore  de  Perkardio  imprefla  in  tomo 
primo  Bibliothecx  Anatomicx  Dn.Clerki& Mangeti ,  impresfionis  fe- 
cundae,  Gene<x.  Anno  1699.  pag  916.  quam  Leftor  curiofus  videat- 
Sic  me  legiffe  recordor  apud  IVierumde  Prtftig.  d&mon.  &  Burnetumin 
Tbefaur.Medic.pratl.  lib.  3.  in  Imperatoris  Maximil  ani  fecundi,  corde 
fetto,  inventos  fuifle  tres  lapillos  quanticate  piforum,  unus  interim 
major  altero  colore  rubigineo  ,  qui  Impeiator  uum  viveret  frequenter 
gravi  cordis  palpitatione  afiicieb  itur. 

(Ferr.nia  Auguftam  Vind.  d.  3$  Jun.  Anno 
1699.  mijfie.) 


OBSER- 


Obftrvatio  LXXVI. 

■ ...  


OBS  ERVATIO  LXXVl. 

Dn>D.  MARCl  GERBEZII. 

De  gravida  ex  nirnio  fmguinis  proftuvio  demoriua. 

AScrorum  influxum  plurimum  in  fublunaria  pofle,  communis  qui- 
dem  eft  fentencia,  &  a  ]oh.  Matthaeo  Fabro  Medico  &  Aftrono- 
mo  Wirtenbergenfi  celebernmo,  non  pridem  in  Vindiciis  fuis  Aftrolo- 
gU  de  novo  confirmata  :  nil  tamen  eam  fpeciale  polfe  exorefse  m  mtf- 
tenere  conatur  Antonius  le  Grand  in  Inftitut,  pbiL  fecundum  principia 
Eenati  des  Cartespart.  $.  y/r£.  2  2.foIoexcepto  Soie,  aquo  unico  pro- 
cedere  dicit  cunclia,  quae  communiter  fyderum  influxui  imputari  fo- 
lent*  Prouti  ejus  rationes  plunbus  videri  Kcet  loco  citato;  quid  ta- 
men  re  ipsa  tenendum  fit,  litem  in  fcientia  ifta  magis  verfatis  difcu- 
tiendam  relinquo*  Interea  certum  refero  illa  ipsa  die  27*  fcilicet  Ju- 
nii  currentis  anni  1699.  quamin  Caiendario  fuo  utero  gerentibus  fu- 
neftam  praedixerat  Author  Calendarii  Angiicani  ex  Quadrac.  Saturni  & 
Veneris  ea  ipsa  die  invicem  concurrentibus  his  verbis: 

Satntnm  t>rol>t  bet  ^taiien*  ©cf>aac 
Xlnn  abermahge  (Befabx/ 

YUandyet  Mvb  bie  (Brabee  *  Qthtt 

$ubevcit  $wni  JXinM*  Z&etU 

Repente.  &  improviso  hac  in  noftraLabacenfi  urbe  exnimio  fangut- 
nis  per  ucerum  profluvio  obiifte  pisfimamMatronam  Mariam  Victo- 
riam  Tholnicfcherin  natamZanetam  jam  in  poftremos  dies  gravidam. 
Utrum  autem  tamen  inopinatus  ifte  cafus  allegato  influxui  potius, 
quam  cuipiam  alteri  caufae  fit  imputandus  ,  alii  dijudicabunt.  Con- 
trarium  interea  videtur  fuadere  id,  quod  nulii  alij  gravidae  quicquam 
fimile  five  ea,  five  paulo  antecedentibus  diebus  accidiile  obfervatum 
fuerit ;  paucis  pdft  diebus  verd  felicisfime  pepererint  ajiquot  vicinas 
mulieres ,  veluti  domina  Florianrichitfchin ,  Vidmayerin,  &  aliae,  Un- 
de  improvifum  iftud  fatum  bona:  Matronoe  potius  ex  eo  accidhTe  vi- 
detur,  quod,  quantum  ex  ejus  antegresfis  indifpofitionibus,  febribus 
puca  fepius  perpesfis,  ophthalmiis,  i&ero  4uvo ,  foda  feu  ventricuii 

ardor« 


De  grnvldt  ex  rivr.o  f:.?igukisprojluvio  demhrtua.  i*t 

ardore  &c.  conjieere  iieet,  illa  (anguinem  habuerit  tenucm  valcle  ,  6c 
acrem,  plurimave  bile  refcrtum,  qui  quaacris  vafa  ftnguifera  ad  ute- 
rum  protenta  ficile  exedere  poturt,  qua  tenuis  autem  penetrare,  & 
perfluere,  aded,  ut  corpus ,  quantum  mox  a  morte  fe&urn  cadaver 
monflraverjt,  cactcrum  quoad  omnia  optime  conftitutum,  fere  peni- 
tus  fanguine  exinaniyent.      Quod  id  auttm  illa  ipsa  die,  quam,  uti 
allegatum ,  fatalem  prxdjxejrat  utero  geientibus  citatus  Author  Ca- 
Jendarii  AngJicani,  acciderit,  pauto  id  per  accidens  ex  quacunqve  da- 
mum  ignota  caufa  accidiife  :  Alias  audio  memoratamMatronam  plu- 
ries  in  hac  gefUtione  fanguinena  ex  utero  emififlTe  ,  ex  opinione  ta- 
men,  qudd  id  fibi  minime  obeffet,  hoc  neglexifTe,  pra?terquam  uni- 
ca  vice,  qua  u:  ei  foftc  immoderatius  profiuenti  obviaret,  pro  revul- 
fione  ex  dextri  brachii  Salvatella  aliquot  uncias  fanguinis  cum  defi- 
derato  effecJu  emiferat. 

Curioium  alias  ea  ipsa  die  in  ea"dem  domo,  &  fub  ipfo  memora- 
To  Matronx  obitu  accidit  &  iftud  ,  quod  diclx  Matronx  minimus 
natu  Frater  Antonius  Zaneti,  Syntaxeos  ftudiofus  ,  a  febri  tertiana  in- 
termittenre,  in_  cujus  exacerbatione  is  tunc  decumbcbat,  folo  ex  fo« 
roris  obitu  concepto  terrore,  &  moerore  curatus  fuerit  >  adeo,ut 
ger  integros  14.  dies  a  febri  liberrimus  fuerit ;  poflea  ea  qvidem  rur- 
fus  prehenfus,  Sed  forte  ex  alia  ipfi  data  causa.  Quid  aiias  terror 
in  curandis  variis  morbis  fubinde  valeat  ,  videre  licet  in  Eph.  Nat» 
Cur.Dec2.Ann  j.Obfervi  XCIil.  &  An.  IX.Obf.LXL&Obf.CXC. 

(Mijfa  Labaco  Norimbtrgam  d>  28,  Auguft.  An* 
.no  i6yp.) 

OBSERFATIO  LXXVIT. 

Dn.  Lic.  ROSINi  LENTILIL 

De  LnpiJibus  aureotis  e  vefecis  boum. 

MOnftrofe  tantum  non  cjuotidie  delirantisNaturx  /ut&flJrut,  nifi 
enormisfime  enormes  exiftant,  inter  curiofas  oblervationes  vix 
implius  locum  merentur.  Idem  quis  pene  de  calculis  dixerit,  qvo- 
:um,  e  nulla  non  corporis  paite  erutorum  ,  pleni  funt  omnes  Spbe- 
ntridum  libri.  Omnium  ve.ro  pervuigatisfiflu  funt,  qui  in  lapidicina 
JOrporum  animalium  x*7  ifaxw  ita  diceada,  vcficam  yolo,  generan- 

Dte.  III.  Ann.  VtJ*  80  niU  Q.  tur. 


m  Objervatio  LXXVIL  ^  

fur   Nollemus  hic  quidquam  commemorare,  dummodo  illius  eruto* 
ouodue  calculos  aureo  colore  p«os,  mulds  in  libris  notatum  reperiffe- 
mus  Lepidiffima  hsc  aurifodina,  quas  nos  in  admirationem cum  plu- 
ribus  rapuit    Terni  propemodum  anni  funt  elapli  ,  cum  Merbemtum; 
infienem  Rh&tU  Xariu  vicum  tranfiremus,  Sc  ecce,  nofter  ohm  ex 
aneurismate  periculofe  decumbens  seger,  Lamo  loci,  tranfeuntibus 
monftrabat  plobulos  aureos  diverfa  magnitudinis  Mnimum granum  milw, 
mtximum  femen  cannabis  autCoriandri  aquantes,  pmulgidos  &  afpedu 
iucundisfirnos;horum  integrum  manipuiumin  bovis  maaati  veficare^ 
percum,  nec  unquam  ICe  ,  vel  alio  lanione  alioqui  vjfos;  bovem  cs- 
ttra  fanum  &  valde  pihguem  fuiffe.    Nos ,  qm  &  ipfi  globulos  antid* 
hac  fimiles  non  videramus ,  de  munere  gavifi,  cum  venxfeaioni  Scre- 
niftim*  Principis  OETTINGENSIS  affutun  theriotrophmm  Scbrat- 
Afienfe,  adiremus  ,  tpfi  Seremjfimo  Principi,  Domino  noftro  clemen* 
tisfimo  "lobulos  oftendebamus,  qui  &  ipfe .phaenomenon  elegans  ad- 
miratus  ,°unum  globulorum  argenteo  fui  feipionis  manubrio  levisW 
mo  negotio  in  pollinem  redegit ,  haut  fecus ,  atqg  fi  effet  ex  vitri  la- 
crvma  conflatus.    Nos-autem  eorum  aliquos  cunofius  nmati,  repe- 
rimus  fubftantiam  Talci Mufcovitici ,  feu  glaciei  Maru  fimilem,pelhcu-- 
lofam   fic  ut  majori  globulo  minor  identidem ,  id  eft ,  huic  rurlunv 
minor    usque  ad  vix  notabiiem  parvitatem  includeretur ;  intus  autem 
t)e!i;cuk  longe  fulgidius  fulgjidisfimi  ad  inftar  obryzi  refplendebant , 
colore  extimo  primx  pellicul*  feu  potius  involucn,  magts  aneo  vel 
orichalceo  exiftente,    Fruftilia  pellicularum  per  microlcopium  exa- 
minahtes  quum  luci  obverteremus,  ea  tunc  etiam  quidem  aureola,. 
fednon  aeque  fplendentia,  pellucida  tamen  animadvertimus:  luci  au~ 
t-r-  dorfumobvertentes  materiam  plane  corneam  vel  unguium  xmu* 
Wn-nobis  yidere  videbamur,  pelliculis  innumeris  invicem  fibi  incum- 
benrbas,  quale  quid  obfervari  folet  in  ocuJi  cryftallino  humore  ex- 
ficcato  &  fepra  di£to  talco  tJMufcovitico.    Levisfimi  csetera  globuli 
erant  &  exa&e  rotundi ,  intra  dentes  ftatim  m  pollinem  tenuisfimum 
disfiplbiles  vnullius  odoris  necg  faporis.    Immerfionem  aqux  impune 
f erebant  non  inde  molliti  nec  vividi  coloris  aureoli  micam  perdentes. 
rtiusmodi  Sphserulas  cum  Fratri  noftro  utenno ,  Phil  Francifco  Ericbm 
phnTnaceuticx  artis  per  mukos  jam  annos  ftudiofo  ©ftenderemus  , 
"inrra  veficas  bubulas  (  quae  magna  copia  Pharmacopolis  venduntur) 
tales  fe  jam  aliquoties  reperiffe  ipfe  affirmabat.   Qutn  &  Magnihcus 
aoller  MifeUUs  jatffria  fibi  vifos  ajeba^    Qjio  pafito  ules  generentur, 

curioh 


^^^^^^  &e  Tjdpidibus  nurcolis  evejtcisboum.   11$ 

-curiofi  disquinmt?  Aliquid  ccrti  determinarc  propterca  difficile  cen- 
•femus,  quod  aliquae  nos  circumftantix  Jateanc  qui  bovcm  ncc  ipfi 
vidimus,  nec  ejus  intcranea ,  urinae  cumprimis  ergafteria  luftrare  po- 
tuimus,fortafTe  quidibidem  locorum  comparuiffec,  quod  mirx  litho- 
genefias  asciologiam  ad  minimum  faciiius  cognofcibilcm  reddidiflct. 
Mcrallici  quid  fuiffe  remixtum  proptcrca  difficulter  creclimus ,  quod 
fumma  levitas  repugnare  videatur.  Caeterum  in  urina  pJus  arena- 
rum  recondi,  quam  quisquam  credideric,  plane  perfiufi  fumus.  Rc- 
rum  colores  in  modifkatione  varia  lucis  in  corporum  prxcipue  fu- 
perficiebus  fundancur.  Lucem  urinis  ineffe  phosphororum  co£tura 
contirmac.  Ne  quid  dicamus  de  urina  no£lu  lucida,  qualem  in  fe- 
mecipfo  Vfagnificus  nofter  Reifeliw  x^inn.  VI.  &  VII.  Dec.l.  Obf  103. 
Epbem  noftr.  obfervavic.  Forro  in  animalibus  eorumque  parcibus  au- 
rci  coloris  parum  repericur;  nam  ,  quod  de  Sqvamis  pifcis  Dorado  re- 
cenfccur  in  Tbom  Gage  itiner.  nov.  Hijpan.  cap.3.  eas  nempe  fubcer  aquis 
av.ro  concra  fplenderc  ,  ucrum  idem  color  excra  aquas  quoque  com- 
pareac,  incerctm,  immo  non  crcdibile  eft.  Pfal.68  v.  \4.dta\is  colum- 
btnls  dicicur ,  qu£  opattvidentur  argento , &fulgorem  babent  auri.  Dan- 
.tur  iniefta  cancn*ride-  &:.  quorum  alas  &  corpora  fulgore  aureo  re- 
fpiendenc.  Hinc  &  mos  Vecerum  capillos  aureis  cicadis  ornandi  >  de 
qvo  Hannem.ov.  hermet.p.m.  362.  ex.  Ariftopban  &  Thucydid.  Adeo  ve- 
rum  eft,  qvod  in  proverbio  dicitur,  non  omne  qnodfulget^aurumeffe. 

OBSLRVATIO  LXXVIIL 

Dn.  Lic,  ROSINI  LENTILII. 

De  Contabefcentia  a  fafcino  mira  &  memorabilu 

CUm  circiter  ance  qvadriennium  fima  pcr  ora  virum  volicarec,  in 
SerenijfimiCMarchionis  Brandenburgici  S ede ,  Onoldo,  fami;iam  pro- 
pemo^um  incegram ,  parentcs  puta,  ium  liberis  omnibus  falcinatos 
(u.cccfTive  concabuiffe  &  occubuiife,  fic  ut  uno  morcuo  ftathu  ^lter 
«grocare  inciperet,  litteras  dcdimus  ad  E\cell  Dn  Dott  Andr.Mofami 
K^Archiatrurn  IVeiUinga-  IVHrttnbcrgkum^  PbjficumOnoldinum ,  Pacro- 
1  num  &  Cognatum  noilrum,  eumque  rogavimus,  ut,  fi  qvid  effec  in 
iit  >  tumore  veri,circum(tantias  rei  nubis  aperirc  ne  gravarecur,  quod, 
pro  lua  humanicace,  fecic.  In  lacinum  a  nobis  cralaia  ejusdem  ger- 
nWca  relatio ,  ica  (onac;  Cafus  ialcinacorius,  qvi  in/Edis  noftrx  pri- 

1  marir 


Obftrv&th  LXXVIIL 


marix  Campanili  altero,  qvod  noltri  Cornicines  incolunt ,  contigit 
non  hoe  demum  anno,  (ed  jamjam  ante  decennium  obfervari  ccepit, 
feqve  diverfa  in  fubjeclis  diverfis  ratione  exferuit,    Cum  ifto  tempo- 
re  Turricolatempli  oppidani  Joh.Paulus  Kircbntr  ex  hora  informatio- 
nis  Muficae,  qvam  certo  diei  tempore  in  urbe  docendo  confumere 
fueverat,  domum  rediturus  eflet,  in  piatea  fublto  horrore,  aeitu  & 
anxietate  corripiebatur.   Domum  reverfus  (a)  tanto  pediculorum»- 
notabilis  magnitudinis  variorumqve  coiorum  agmine  fe  obfitum  con- 
(picabatur,  ut  arte  nulla  eos  extirpare  poffet,  nii  qvidqvam  juvante 
diiigentia  tk  fcdulitate  in  everrendis  &  mutandis  ianeis  juxta  &  lineis- 
veltimentis.    Qvpties  enim  purgatiflimas  &  nitidas  veftes  corpori  vix 
applicuiffet ,  pediculi  miferum  catervatim  adoriebantur,  cum  tamen, 
qvodmirum,  nec  uxory  tors  communis  focia,  nec  liberi  ab  his  ani- 
malculis  moieftiae  qvidqvam  paterentur,  Ha>c  plagarum  ^gyptiarum 
haud  infirna,per  tres  integros  menfes  roiferum  arrlixit,  donec,  fuafu 
nefcio  cujus ,  depromtum  ex  Offuario  hominis mortu:  q voddam  ofllcu- 
lum,amuletum  intraveftimentagefforet,  qvo  vixapplicitopediculipri- 
mum  vef\imenta,&curn  idem  qvocjve  otficuium  ledo  inferret,hunc 
ctiam  expeditafuganTgrarunc.     Cum  eatribuiationeperfundrus  eflet , 
aliaqvxdam  columbarum  primo  domeflicarurfi'  pu)los-,adukijs  mtadiis 
torquere  ccepit.    Qvotqvot  enim  pulli  fuum  vix  uterum ,  o  vi  dico  puta- 
Bien , fregiffent,  educationis  curam ludebant,  qu/ppe compreffu,  qvafi 
per  prxlum  exercito,necad.  Huic  plagx  contraitum  fuffitibusherba- 
rum  &  rafurx  Cornu  caprilli  (b)  intra  periflerotrophium  incenfis,  Ter- 
ritus  ifta  calamitate  Paterfamilias  columbas  abdicavit,  adoptatisin  ea- 
rum  locum  cunicuiis  r  Verum  &  hi  vertigine  primum corripi  cceperunt, 
mox  in  faitus  miros  ac  tripudiales  indefinencer  ,  tanqvam  choream  S. 
Viti  duftiitl ,  erigi ,  dum  fucceflive  mortui  concidiffent.    Jam  vero  gal- 
linaceogerieri  maleficium  infeftum  effe  ccepit ,  quippe  matres  almse,ov(> 
rum  genetrices ,  una  poft aliarn  preffibus  malignis  compa&x  interibant , 
qvodgennanice  eloquimur :  tfflan  f>at fte  £U  tobte  geritf cn.  Paflibus  enim 
retrogradis  titubantes  crura  divaricabant ,  adeo  compreffe ,  ut  inteihna 
peranum  exprirnerentur,  Cum  igitur&  fuperftites  gallinasviraffli&iG 
fimus  domo  exegiffet,  malum  canes  &  feles  invafit,  corfit,  interemit. 
Jam  non  fupererat  qvidqvam  animalis  bruti ,  dxmoniacx  crudelitatis 
obje£him  ,itacp  denuo  patrem  familias  abominanda  diaboli  infirumen- 
ta  adoriuntur  ,qvi  paflfim  in  extimacute  vibicibus  nuxime  dolorifici« 
vexabutur.     Ante  triennium,  Anno  nempe  1693,  tempore  autumni, 

filiolus 


De  Contzbefcentia  a pfcino  mira  &  nemor&bHL  t  2  f 

filiolus  natu  maximus,  annorum  novem  puellus,  in  toto  finiftro  cor- 
poris  latere  tabefieri  ccepit,  qvod  malum  &  reliqvas  poflea  corpons 
regioncs  accupavit,  fic,  ut  fenfim  totus  marcefccrct,  abscp  tu^ii ,  vel 
ulcere,  appetitu  integcrrimo ,  irho  nimio.    Hic  17.  fcptimanas  a  pri- 
ma  invafione  emenfus,  vivum  fceletos,  diem  obiic.     In  Confiliurn 
acciti  Medici  tam  Onoldini  qvam  extranei,    Nonnulli  vcrmes,  alii  he- 
dficam ,  atii  coaiitionem  (c)  (ttotf  Slnavichfcn)  cauflabantur,  Hinc, 
qvod  fieri  (olet,  Medicamenta  inter  fe  longe  diverfisfima,  pro  cujus- 
vis  ea  fcribentishypothefi^fubpulverumjdecodionum,  mixturarum, 
tmguentorum  &c.    fchemate  parabbntur,  non  neglcdtis  qvocp  fudo- 
rirfcis,  a  qvorum  ultimorum  ufu  cutis  dura,  fcabra  &  fqvarhofo  eva- 
fit,  necp  hadenus  ulla  fafcini  fufpicio  fuit.    Hoc  filiolo  mortuo  An- 
no  1695*.  eodem  anni  tempore  Filius  alter  qvinqvennis  conflldtari 
ccepit ,  qvi ,  antea  fanitatefauitisfimagavifus ,  puerorum  more  aliqvan* 
do  faltans,  in  ipfo  faltandi  adtu  pcdum  omni  ufu  privatur  ,  fic,  uc  a 
regione  lumbari  ad  usq?  pedum  extremitates  non  alius,  qvam  paraly- 
ticus  comparercc.     Nec  enim  ab  illo  momento  pedum  aut  femorurn 
ullus  vel  fenfus,  vel  arotus,  iftis  prxterea  partibus  a£lu  frigidis  exi- 
ftcntibus,  prarter  id,  fi  aiiqvando  in  tumorem  fuftollerentur,  tunc 
cnim  nec  calor  aliqvalis ,  &  fenfus  obtufus  tadtu  percipiebantur.  Ex- 
crementa  alvi  &  vefiecc  per  totum  morbi  decurfum  infenfibiliter  eva- 
cuata.    Semeftri  circitei  ante  obitum  mifclli  corpufculum  ulcera  tria 
occuparunt,  unum  fcii.  os  facrum,  reliqva  duo  coxas,  vel  potius  na- 
te^.    Veniebant  abscp  dolore,  &  abscp  dclore  permanebant,  adeo  ut 
fupra  nates  ulceratas  ipfe  fine  doloris  ullo  fenfu  federe  poffet,  ac  me- 
dicamenta  maxime  acria  fine  fcnfu  ferret.  Hxc  ulcera  ftatim  atro  co- 
lore  fceda  non  tamen  aut  (erpebant,  aut  phagxdcna  fiebant j  ex  uno 
vero,  lcil.  ec,  qvod  os  coccygis  vel  extremitatem  facri  0ccupaL.1t, 
osficula  tria  abscp  labore  ac  dolore  ope  volfellx  excmta,   Per  totum 
morbi  decurfum  arger  probe  paftus  tabe  nihiiominus  confumebatur  , 
pofiqvam  per  annum  integrum  &  trcs  hebdomadas  decubuiffet, 
beate  exfpiravit.    Huic  rmfero  varia  qvoqve  rcmedia  tam  in  qvam  ex- 
terna,  perMedicos  Sc  alios,  qvod  infra  pJuribus  memorabitur,  cum- 
pnmis  etiam  Conluitore  magnifico  D//.  D.  Lcelio,  Arcbiatro ,  ( idqve  , 
cum  de  fafcino  jam  eiTet  orta  fufpicio)  balfamummagicum  Pforzbeimen- 
fe,ftu  oieum  byperici  compojitum ,  fuerunc  ufurpata.    Notandum ,  qvod 
a  pnmo  iltius  balfami  ulu  puelJus  alterum  pedcm  iterum  paulisper 
mo\crc  potuerit,gaudio  Umcn  vix  durabili,q\ippe  brcvirurfum  im- 

Q_3  mobiJif, 


|5#     _   bhfervatioLXXrm.  

mobilis,  talis  ad  finem  uscg  permanfit,  condnuata  licet  hujus  ba!fami 
•jrcpina     PpJt  mortem  aperto  corpore  ornnia  vifcera  fine  labe  reper- 
ta  ,  oi  acidum  vaide.,  qvem  exhalavit  ventriculus ,  odorem  excipias. 
Eq  adhuc  vivo  cerxius  qvoqve  trium  cireiter  aaaorum  puellus ,  ini^ 
tium  srgrotandi  fecjt ,  virium  debilis  6i  emarcidus,  in  utrocjve  pe£to« 
ns  offei  la:ere  confpe$ui  prsebcbat  foveas,  (qvalcs  &  in  priori  vife) 
fetis  capaces ,  ut  introrfum  qvafi  trahi  cofhe  viderentur.  Abdornea 
prasturr icium ,  qvod  tamen  ab  ufu  pharmacorurn  qvorundam  aCarni- 
fice  Noribeyginfi  fuppeditatorum  emoiiitum,  fubfedit.    Eopfe  momen- 
to?  qvo  moefti  parentes  a  fuuere  fraterculi  medii  domum  reverfi  ef« 
lent ,  mifeiius  hicce  per  trontem  &  nafum  qvafi  fuggiJIatus  cerneba'- 
tur ,  ab  eotp  tempore  vires  adeo  defecerunt,  ut  ea  ipfa  feptimana  fa~ 
£o  dcfun*  eretur  ,afflic^is(imicp  Parences  hepcaemeri  umu>  fpatio  duo» 
6us  filiolis  julta  foivere  cogerentur     Mortuo  huic  puelio  abdomen 
denuo  turgere,  tendi  &  hvefcere,  fic,  uc  Bakeator  tFewhtrgenjis  m 
adjutorium  accitus .  culpam  in  toxicum  conjeclaret.    Ad  hos  binos 
puellos,  cum  Medicorum  praefcripta  nil  effecifTent,  Carnifmx  primo 
NorWergenfis  vocatus,  mixturas  aqvarum  &  puiverum  in  &  externe 
adhibendas  dedit,  natu  vero  majorem  prognoftico  reliqvit.  Poftea 
Bubulcus  Zeilacenfis ,  non  procul  abhinc,  confuJtus ,  cereum  e  variis  gum- 
mofis  liqvoribus  compa&umin  prorotu  habuit  ,cujus  portionem  pru- 
nis  injiciebat^  exceptocg  mappa  fordida  (mit  eincm  alten  $ifcf) ;  ^ucfi  ) 
fumo  ,puellos  (uffiebat,  qvorum  nacu  minor  immenfum  vociferabatur, 
major  patienter  ferebat,    Suffitus  hic  faepius  repetendus  erat.  Praete- 
rea  qvantitas  herbsc  (qvam  fimul  transmitto,  &  a  noftris  rhizotomis 
ac  vulgo  appellatur  ^efcl;rei;^raut/  (d  ;  nxn$3of)anm$*$raut/  i>ct 
2flt*  Q3aftcr  2C.  ego  vero  fpeciem  antirrhini  puto  )  tanta,  qvae  novem 
cbolis  veniret,  ex  aqva  fluviali  pueilis  pro  baJneo  coqvebatur,  lotu- 
ra  inde  fcmper  turbida,  vifcida  &  gelatinofa  evadtnte.    M^nor  puel- 
lus  indemeliufcule  habere  videbatur  ,  fic,  ut  pedibus  infiftere  poftet, 
Valetudine  tamen  nunqvam  ftabili.     Major  nacu  nil  iade  levaminis 
qvidqvam  fenfit.    Di&us  bubulcus  eadem  qvoqve  cerei  mafla  totum 
campanile,  fingulaqve  conclavia  pcrfuffiebat ,  ab  antico  campanilis 
limine  incipiens  &  in  poftico  definens.    Inter  fuffiendum  fub  kala 
qvadamturricolisomnibus  (candenda,  corpus  cylindricum,ovi  galiina- 
cei  figuram  &  magnitudinem  aeqvans,  colore  nigro,  tadu  nefcio  qvid 
piceum  referens,  involutum  ltramini  reperiebat,  qvod  retrorfum  de 
tuxri  proje6\ebat.     Qvod  autem  &  hujusce  buiulci  auxilium  fuble- 

Yandis 


2><?  Ctntatefcentiaafafcino  mira  &  mem9rakil 


127 


Vandis  mifellis  impar  efTet,  Patricg  ab  aliis  RulHcus  qvidum  de  monit 
Ruperti  prope  vatkm  Mefjinganam  laudaretur,  &  hujus  confilium  fuic 
cxoratum  ,  qvi  pueliis  emplafcrum,  utriusqve  genu  parti  fdveftri  af- 
figendum,  quin  &  pulvercm  circa  lun£  qvadras  ufurpandum ,  &  aqvarti 
pro  licibus  extcrnis  miniftravit,  (ed  incaffum  omnia  :  qvippe  major 
natu,  (feu  medius  etribus)  tcrtio  poft  horum  ufum  die,  fiimmo  cum 
dofore  & ejuiatu , minimus  autem  paucis  abinde  diebus,  modo,  qvem 
fupra  memoravimus ,  obierunt.     Ad  qvcm  ultimum  qvocg  accerfitus 
Balneater  IFeinbergenfis ,  oleum  ad  tres  guttulas  bis  per  diem  hauri- 
cndum  ,&liqvorem  colore  foporecp  muitum  r^cens  referentem ,  pro 
lotione  cum  ipfius  puelli,  tum  omnium  totius  campaniiis  liminum- 
praebuit,  qvin  &  in  ipfo  lunx  novx  ingreffu  circa  vefpertinum  crepu- 
fculum  fubter  oftiorum  didta  limina,  Sacculos  parvos  variis  herbis 
(qvas  inter  &  viBorialk  agnofcebatur)  refertos  defodit,  campanili 
qvoqve  fuffitibus  delibuto  j  quibuscnm  diligenter  pergerenc,  carbo- 
nes  huic  aftui  deftinatos  in  profluentem  abjicercnt,  nec  cte  veftimen- 
tis  Heri  per  triduum  ( erat  tunc  circa  Fefium  Nativitatis  Dominicse) 
cuiqvam  qvidqvam  mutuo  concederent,  przcepit.  Ante  vero,  qvam 
hi  bini  puelli  fatis  ceflifTent,  &ipfe  Paterhaud  adeo  beJIe  habere  coe- 
pit,  &in  eo  praeiertim  hypocaufto,  qvod  fibi  fuaecg  fupelle£tili  Mufi- 
cx  in  altero  campanili  ejusdem  tempii  occupaverat,  infolita  qvxdam 
evenire  animadvertit  ;    Qyoties  enim  cunqve  illuc  fe  collaturus  per 
(fcalas  afcendere  vellet ,  in  hypocaufto  dltXo  tumultum  qvafi  menfa^ 
fubvertendx  percepit,  neminj  tamcn  qvoqvam  prsefente.  Hypocau- 
ftum  ipfumingrcfTus,anxierate  metucjve  inevitabili  fatigabatur,  qvam^- 
tis  ut  timorem  elideret,  binis  vicibus  ex  inftituto  femec  inebriavit, 
nullo  tamen  cum  juvamine.     1'oft  mortcm  filiorum,  e  filiabus  ma- 
jor  natu,  teitium  fupra  decimum  rrtatis  annum  tcrens  ,  mox  ab  an- 
ni  1696.  Calcndis  acgrotancii  fecit  exordium.    Priino  vomitus ,  inter- 
dum  deliria ,  marcor  &  mufcuiofx  carnis  confumtio.      Et,  qvcmad-- 
modum  fupra  difto  modo  puellis  in  utroqve  pecHoris  cffei  iatere  fo-- 
?eolac  extiterunt,  ita  virgunculae  in  peftoiis  iplomet  medio  cavitas 
orta  non  fine  doldre  exqVifito.      Qyoties  per  fcalas  anceriprw  c!e- 
fcendillet  vel  afcendilfet,  illico  vomeie  cogebatur;  pofU-rioi.biis  vero 
fi  icalis  uteretur  ,  tale  nihil  patiebatur.    Mcnte  Ma.  uo  ejuidem  an- 
ni  Patrem  affiitium  tuflis,  ailhma,  faciei  interpolatac  inflationes  ,  qvia' 
iolores  qvoqve  punttorii  pcr  utraqve  genuum  utrorumq.vc  k:e4\*,. 
■  .,   piaam  durii&pectus-angebant,    C^viecus  uut  ftaiis  auc  fedcns  pijus 

f 


habebac,  remi/fius ,  ubi  corpus  moveret.  Magnif.  Dn.  Do9.  LceliiH 
h  *  4rfus  multa  ,  fed  absqve  ullofru&u  ,  ordinavit.  Ele&a  igicur 
eriedicamenta  Bdneatork  IVrinbergtnfis ,  dum  interea  ludimoderator 
(flddam  Paganus  campanile  confcendens,  flucius  omnes  unius  Dueati 
pr  tio  componi  poffe  affeve.rabat,  calcataqve  fimul  pedibus  ariteriore 
fcala , fub  bac,  infic ,  mifiria  veftra  fefulia  qttiefcit,  cum  ad  rem  ventiim 
effet,  ipfe  non  tantum  auxilia  recutabat ,  verum  &afuo  Mu^ift^ratu 
in  examen  vocacus ,  tales  fe  fermones  habuiffe  pernegabat*  Baec  dum 
aguntur,etiam  ofto  annorum  rllioia  natu  tunc  minima  yaletudinis  in« 
firmatae  qvaedam  de  fe  indicia  fpargebat:  major  autem  ifta  per  didtas 
txpc  numero  fcalas  defcenfura ,  numqvid  fufpe&i  poffet  invenire, 
qyaerere  vo!ebat,parentibus  iftud  propoiiti  fua  femper  auftoritafe  in- 
hibenti.bus,  Accidit  autem  ut  clam  illos  ante  praeteritumPentecoftes 
Fefturn  fubter  fcalas  viOtatum  jret ,  illic<jve  fua  manu  repertam  in- 
tra  commiffuras  gradus  rimam  fibi  ampliaret,  Erat  autem  di&se  fu- 
perioris  Scate,  tant.um  ex  afferibus  compa£tx  gradus  mfirniis.  Ecce 
tibi  !qvid  ibi  reconditum  animadvertit,  ftatimqve  fuis  Parentibus,  hi 
vero  Magiftratui  oppida.no  indicarunt.  Gradus  iili  per  delegatos  fum- 
moti  obtutui  fiftebant  icunculas  cereas  primum  binas,.  poftea  adhuc 
unam ,  binas  feminini ,  mafcuiini  generis  tertianru  Harum  una  maffae 
palmam  Jongitudine  &  latitudine  aeqvanti  &  ex  pice,  vitrorum  fru- 
ftillis,  pilis  ovorumcjve  puraminibus  coagmentatsc ;  reliqvx  binse  ejus- 
dem  generis  alii  maffe,  qvam  halecum  infuper  capita,  cantharides  & 
ejuscemodi  plura  auxerant ,.  involuti  fuerunt.  Hx  imaguncuise  di- 
verfis  qvocg  aciculis  hinc  inde  connxae  cernebantur,  una  qvippe  ter* 
nis,  alia  eirca  nates ,  rurfum  alia  circa  pe&us,  aiia  circa  Spinam  dorfi 
furfum  vergente,  puello  natu  medio  fine  dubio  dicata.  Icuncula  al- 
teraqvatuor,  terfia  fex  icunculis  confixx  vifebantnr.  Poftqvam  hx 
qvisqvilix,  acubus  prius  extra&is  per  carniricem  in  cineres  reda&aB 
fuiffent,  illico  melius  utraeqve  liliote  cum  fuo  Parente  habuerunt. 
Atqve,ut  Campanile  totum  ab  ejusmodi  fafcinatipne  liberum  praefta- 
retur,  omnes  (calx  fubmoveri  juffae.  Sub  earum  aliqva  offa  qvxdsnu 
puta  femoris,  tibiae&  fibulz,  pro  pede  infantili  agnita,  cum  duobus 
cornubus  hircmis  reperta,  Haec  offa  BalneatorfVeinbergenfis  fecum 
recipiebat,scgros  certo  qvodam  olep  purgabat,fuffimenta  denuo  fup* 
peditabac,  atqve,  ut  metum  omnem  jam  deponerent,  ft  forte  in  cam- 
panili  tumultus  audiretur,monebat,  nunc  enim  fe  ab  omni  maleficio 
plane  pleneqj  liberatum  iri.     Nec  jfefeilic  eventus.   Nam  e,a  nodte, 

quai 


De  Coniabefcentia  dfafctno  n-ira  &  memorabili. 


129 


qv«  SS.  Pentecolte.,  Feftum  prxceflic,  horrendae  turbx  in  turri  uni- 
veda  exortx,  fic  ut  filia  natu  majr  r  altumdamitaret,  cujus  tamen  cla- 
moris ,  nec  illo  tempore  a  (omno  excituta ,  nec  hodienum  fe  confciam 
efle  affirmat.  Infeqvente  ip(o  die  Fefto  tanti  rurfum  ftrepitus,ac  fi 
ftriclis  in  contignatione  fuperna  gladiis  malercriati  qvidam  congrccie  • 
rentur,  qvx  rcs  illis  qvoqve  permoleita  erat,qvi  prope  templum  ex- 
cubias  nodurnas  agebant.  Nodtu  alterius  diei  Sacrx  cumultus  idem, 
qvin  &  phantafma  Diaboiicum,  cubiculi  ejus,in  qvo  tunicoki  dormi- 
ebat  januam  adoriens  ferramenta  clauftralia  horrilojjie  qvaflavit.  Ab 
eo  vero  tempore,  DEO  fit  laus,  omnia  qvieta  &  fma  ,  prxter  id  , 
qvod  filia  natu  major  valde  fitmacilenta  ,  dextrumqve  Iatus  pe£toris 
cavitatcm  adhuc  qvandam  oftendat ,  finiltrum  vero ,  cui  applicatum 
toties  memorati  Balneatoris  IVeinbergenfxs  unguentum  viride,  qvadan- 
tenus  elevatum  fit.  Spes  autem  elt,  per  hujus  tam  externos  litus, 
qvam  propinacum  intus  oleum,  valetudini  fux  penitus  eam  reddi- 
tam  irif 

SQHOLIUM. 

(aA  Lau    *  Htinfiw,  utcumqve  velit,  oratione  peculiari  pedicu- 
los,  admirand.  nr  admirabil.  encom  p  m.  134-  feq-    Tnbutum  a  Men- 
dicrs  hauriant  Mtxicani  Reges,  nimirum  pediculos  aliqvot,  qvos  hi 
pendere  cogantur,  &  qvorum  innumeri  (acculi  in  aulam  Mexicanam 
comportati  tuerunt,    Nierembtrg.  Francifci  im  Huf^iBautcn  p- 
Alantur  in  tfijpania  pediculorum  innumera?  mvriades,  juxta  Auft.  oec 
tTJonat;  (B.fprac^e/  Anno  1691.  p.m.  332.    Imo  dentur  homines  fe- 
mibruti,  qvi  pediculos  undicp  conqvilitos,  avide,  cupediarum  ad  in- 
ftar,  devorent,  qvalem  praibet  Ex.  Clauderm  Ann.  6.  Dec.  11,  Epb,  Cur. 
obf  176.  Nos  adeo  non  deleftamur  animalculorum  iftorum  commer- 
cio,  ut  omni  potius  ratione  eorum  exltirpationem  fuadeamus.  Inter 
ea  vero,qvx  horum  examina  fugant  ,medicamenta ,  non  infimum  lo- 
cum  tenent  offa  demortuorum  intra  veftes  qvocumcg  modo  geftaca  vel 
de  collo  fufpenfa ,  quorum  efre£tum  falutarem  plus  (emel  vidimus  , 
licet  ab  Au&oribus  raro  commendentur.     Morbos  itidem  a  fufcino 
qvantum  concernit,  ofla  humana  eis  freqventer  adhiberi,  novimus, 
Sic  fuffitum  e  dentibus  humanis,fui  gencris  oflibus  hinc  inde  Piacti- 
ci,  cumprimis  etiam  B.  nofter  Claudtrus  Dec.  IL  Ann.  IV.  Obferv.  136. 
Epbem.cur.  commendant ,  etiaminiis,  qvi  funtamaloDxmoneob(effi: 

DecJIL^Ann.VII.^VU/.  R  qyan» 


Obfervatio  LXXVTII. 


qvamvis  ab  hocamuleto  pediculi  etiam  per  fafcinum  non  produfti  abi- 
gantur.  Praeterea  digitum  hominis  demortui  ad  fuganda  ifthaec  ani- 
malcula  Reufnerm  obf  31.  laudat*  Utut  fit>  non  eft  tamen  indignum- 
inqvifitione,  qvo  ex  principio  demortuorum  offa  agant?Certum  eft, 
pediculos  etiam  in  hominis  vivi  corpore  confertiflimos ,  eum,  poft- 
qvam  extinftus  eft,  illico  deferere ,  qvo  ipfo  conficitur,  eos  abhumo- 
rum  putredine  neutiqvam  progigni.  Qyemadmodum  igitur  verior 
haftenus  de  pediculorum  genefi  Sententia  lucern  non  vidit ,  qvam 
ca ,  qvod  e  Seminio  fuo ,  feu  ovulis ,  in  Jac  vel  alia  nutrimenta  depo- 
fitis  Sc  fimul  deglutitis  oriantur ,  felicius  in  iis,  qvi  fero  acido-acri  vi- 
fcido,ceu  feminiorum  iftorum  apta  matricula,abundant ,  qvales  funt 
pueri,  qv2sdi£ta  feminia  cum  taHsmodi  fero  in  glandulas  extimas  de- 
lata  ,  fota  8c  exclufa  fuos  partus  edunt  ;  (hinc  in  locis  maximeglan- 
dulofis  horum  uberior  qvocppullities;  vid.  DoUi  Encjclop.  Med.lib.6. 
cap.  1  i.p:  m.1020.  &  Pecblin.  lib.  i;  Obf.24.)  ita  chara&ere  vicali  in  lym- 
pha  totius  corporis  deleto  illico  fe  proripiunc,  Cum  autem  offium 
humanorum  materia  omnino  qvoqve  fit  in  lympha  qvaerenda,  fic,  uc 
fint  ex  lympha  vKcida  codum  qvafi  giuten,  in  ofTeam  deniqve  fub- 
ftantiam  immutatum  :  vid.  Havers  Ofteol.  p.  m.  2f,.!k  ipfa  ,  fcil.  offi 1+ 
praeter  antiqvorum  opinionem  vivant,  nutriantur  &c.  charaftere  vi- 
tali  &  in  demortuorum  oflibusdeleto  pediculis  abigendis  ea  infervi- 
unt.  Si  deniqve  dantur  gentes,  qvx  monetse  loco  majorum  fuorum 
offibus  utuntur,  certe  in  eis  vix  erunt,  qvi  a  pediculis  infeftentur, 
**ifi  fortaffe  monetae  hujus  genere  deftituti  pauperrimi,  fic,  ut  &ibi' 
pauper  fortaffe  ubicp  jaceat.  vid.  SOlOnatl.Utlterrcb.  1692. p.  m.  318. 

(b)  Suffumigia  cumCornu  capr<e  peftis  tempore,  it»  ad  excitandos 
lefhargicos&epilepticos,  jam  antiqvioribus- ufitata  vid.  ap.Schrod.lib. 
V,  Cl.  l.p.  474:  Pharmacop.  Hyftericis  paroxyfmis  eadem  apta.  vid. 
ittmiitt.  Schrbd.  dilucid.  ftf  Fr.  Nofm.  clay.  Schrbd.Lit.  Capra.  Contra 
morbos  a  fafcino ,  utt  fuffimenta  fvx  aliis  multum  valent ,  vid.  \^Am.* 
111.  Dec.  lll.  Ephem.  Cur.  obf  204;  Ita  Cornu  capr£  huic  intentioai  non 
incommodum,  vel  e  teterrtmo,  qvem  exhalat,  fetore  hariolari  licet: 
prarcipue  cum  genus  caprinum  daemoniacis  praeftigiis  aptum  reperia- 
tur;  hinc  &  in  hac  ipfa  Hiftoria  inter  alia  fafcrnationis  inftrumenta 
recondita  duo  Cornua  hircina  reperta,  &  Hircos  Diabolo  immolari 
ab  Indis  Orientalibus ,  per  Rogerium  itt  btt  offenen  ^f>ure  JUttt  WbovQtt 
WttJ£)epberitr)um  lib.  11.  cap.ij-  docemur,  prxter  id ,  qvod  ip(e  Salva^ 
m  nofter  Mattb,  24,  v.     33*  i^pi?s  /^irc»  comparaW?. 


3e  Contabefctntia  dfifcino  mira  &  memorabtli. 


(c)  Deifta  coalitione ,  fcon  bcm  2(tltrad^fcft  btt  ^tnbcr  /  falfe  fcd 
vere  fcribic  generofiflimus  nofter  Argus,  Dn.  Francus  de  Frankenau,  Jgc- 
nifrn.  Pbyfico-  Med.  p.  &  mptlicamenta  proponit  ibid.  infantibus  illa  hy- 
pochondriorum  tenfione  labdrantibus  profieua.  Origo  erroris  muli- 
ercularum  fortafle  haud  alia,  qvam  eo,  quod  fubtcr  coflas  Spurias 
digitum  infigere  non  poflint,hinc  interiorum  partium  aliqvod  accre- 
mentumad  coftas,  qvale  tamen  nec  ipfemet  fatis  determinarefciunt, 
imaginantur.  Sed  vera  ratio,  cur  iliuc  adigi  digitus  non  poflit ,  eft 
abdominis  a  flatibus  diflenfio.  Propterea  carminativa ,  &  prsefertim 
Saliavolatilia  oleofa  dlutius  exhibita  ad  gtc.  iij.  iiij.  aqua  mentbt,  carvi 
i$c.  paginam  omnem  abfolvunt,  dummodo  interdum  &  blanda  eva- 
xuantia  dentur,  ex  gialapio  cum  bjdrargyro  dulci  6c  manna  mifto. 

•fpecies,  qvam  mihi  vir  excellentriflimus  transmifit,  fed  fidtritis,  cujus 
eft  multa  contra  morbos  a  fafcino,  cumprimis  in  balneis  utilitas.  Vid. 
inter  alios  Carricbterum  &  append.  ad  Muralti  Cbirurgica  Knnioii  noftri 
fcun£cilun<3  t)Ct  jaubcrifd^en  @cf;a&cn.  Expertiflimufn  eft ,  ifta  fideritidt 
infantes  &  fafcino  totos  cmarcidosjdenuo  curari,  fi  in  profluente  co- 
qvatur  pro  balneo.  Univ-erfa  tunc,  qvod  mirum ,  aqva  gelatinofa 
qvafi  &  turbida  evadit.  Ejusmodi  balnei  qvoqve  mentionem  injicit 
JExceS.  AlbrechtAnn.  H.Dec.  111.  Epbem.  Cur.Obf.  204.  paratinempe  ex 
ononide  Jpinofa ,  byperico  &  radice  fideritidis.  Noflris  autem  in  oris 
herba  prse  radice  expetitur  &  non  fine  emolumento  adhibetur.  vid. 
etiam  Scbrbd,  Pbarmacop.  lib.  lV.Cl,  i.p.  ir/j .  H'6fer.  in  Herc.  OVted,  lib.  V. 
tap:4,p.  317.  iftos  puellorum  morbos,  qvos  vulgo  bcm  bcfcfaetjen  ad- 
fcribunt,  foli  prohibitx  tranfpirationi  acceptos  fert,  ac  de  balneo  e  fi- 


tranfpiratio  facilior  feqvatur  ;  huic  intentioni  autem  prx  aliisaccom- 
modam  effe  fideritidem,  qvia  (virtute  qvafi  faponaria)  mirum  in  m«- 
dumfordes  cutis  abflergat,  qvotus  qvisqve  enim  deco&um  ejus  vo- 
lx  manus,  etiam  recenter  lotx  &  mundae  indideric,  &  vel  paruni  di- 
gito  volam  fricueric,  ftatim  ftrigmata  cutis  copiofe  eliciec* 


deritide 


cutis  referendo,  undc 


R  2 


QE9EX- 


*3* 


Obfervatio  LXXIX. 


OBSERVATIO  LXXIX. 

Dn.  Lic*ROSINI  LENTILII. 

De  bonis  boris  male  collocatis  *circa  meditationes  fuper 
pluuiam  coccoidem* 

ANte  biennium  famigerariflimus  Tuberana  EoteburgicmyL^Qh^on.D. 
Hbcbftettem,  Faucor  &  Amicus  nofter,  transmifit  Cocculos,  ne- 
fcio  qvales ,  magna  copia  de  ccelo  cum  pluvia  delaplos ,  adjefta  le- 
qvend  narratione :  Jg>icbei>  uberfcfntfe  id)  auc&/  wrfproc&ener^afien/bie 
tnunfew  £au&  *  2Befyr  ju  £tecfccdau/  ben  9.  S9?at;  1  697.  &urcfj  etnen  28et* 
ter*Sfeflen  gefalfene  gnmufa  miliformia^elcfre  auf  ctne  fyatbe  ©tunb  2Geg^ 
bie  (gr&e  $wet;  Jinger  M)  bebecf  t/  ben  jtebenben  $ag  I)ernacf>  aber  burcf)  etnen 
^lafc  *  SRegen  roteber  fortgefcbwemmet  roor&en/  auf  roe(cf>en  etne  fecf;S  *  tdgige 
jfalte  erfolget/  fo  an  t>er  3ag|i/  vLauber  unb  illajm  bem  93Jcin^@f ocf  unb 
$orn  fyart  jugefcfcct  S)iefe  granula  gjeicfjen  al(eri>tng£  bem  $ropff;©d)wefc 
fel/  geben  auci)/  noann  fte  im  Sicf;t  anaejun&et  werDenv  fafl  etnen  folcfyen  ©erucf> 
ttn&Siammen.   Ha&enus  %pe*k*io$  ffdcbftettem. 

SCHOLIUM» 

Miras  interctum  res  aut  cum  pluvta  aut  inftar  pluvU  de  ccel» 
precipitari,  omnrum  Hiftoriarum  monumenta,  qvin  &  ipfx  noftrae 
Efbemerida  loquuntur.  AJiqvorum :  faltem  &  mentionem  injiciamus, 
Anno  1  f  96.  in  Norico  juxta  Danaverdam  circa  qvintam  Vefpertinam, 
ad  qvadrantem  horae,  qvarto  Non.  Sextil.  Sanguine  pluiffe  narratum 
eft,  qvi  in  folia&  veftimenta  hominum  guttulis  impreiEs  in  varia  lo- 
ca  transmiffus  eft,  ex  Thuan.  Hift.  lib.xxxxv.  p  93 a.  Utrum  revera 
qvid  fanguinei  fuerit,  an  color  pluviae- tantum  "utilus^incertum  eft, 
Multum  enim  hic  fuperftitioni  vulgi  acceptum  effe  ferendum ,  nemo 
faciie  dubitavit ;  namcg  &  fub  linea  meridionali  in  Gtfweapluviaruti- 
•  lefcit ,  fed  &  valetudini  ineolarum  eft  fumme  noxia,  qvod,  qvorum 
cutis  ejusmodi  pluvia  tangitur,  illico  febricitent,  aliove  morbo  ten- 
tentur ,  &  veftes  hac  ipfa  permadidae  pratrefcant ,  ut  inftar  goffypii 
difcerpi  qveant,  ni  ftatim  ad  folis  radios  ficcentur  ;  qvinimmo  non- 
nunqvam  adeo  fervethaecaqva,  qvafiadignemfit  co&a:  Guin e e nfcs  ,ne 
cutiadhgereatifta  pluvia,  qvoadtotum  corpus  oleo  palrn*  oblinuntur, 

\id,  Francifc  im  ©uineifcfc*  wib  2lfricamfc^m  SJlumeti^  Q3ufd^  tibj.  c.2. 


De  lor.U  bork  maU cotiocatis ,  circa  meditatmes  fv.per  &c.     j  3  5 


5. 14.  Proditnm  eft  &  a  qvibusdam  in  ditione  Smdenfi  apud  Frifws 
ritntalcs  exeunte  anno  fanguinc  pluifle  Tbuan.lib.  XLVUl  p.  102  i.a. 
In  aliqvibus  Americ£  locis  pulices  pluit,  fed,  qvx  a  ventis  in  aerem 
antca  fublatx  erant,  Continuat.  Acoft  lib.  lil.cap.  2.  Francifci  tttl  iu\b 
©attetl p-  928.  Depluviaranarumejusqve  caufia,  vid.  ibid.  Ubi  Au- 
tior  contra  aiiorum  mentem  ranas  in  nubibus  generari  Aatuit.  vid> 
etiam  Jacobws  de  ran.&  lacert.  Cap  I.p.  18.  Sententiam  eorum  Gbi  arri- 
tleredicens,  qvi  ranas  c  locis  vicinis  abreptas  alio  transferri  &  vi 
pluviae  ac  tempeftatis  inTerram  dejici  autumant,cum  vifum  fit  Atbe- 
neo  aliisnvepifces  cum  imbre  decidifTe;GjrJa»i*  qvocp  anirmct,  ven- 
cos  per  juga  monrium  fxvientes  &  ranas  &  lapides  per  acra  defer- 
re,unacjvecum  imbribus  incerram  demittere.  Jn  Korvvegia  mures 
depluere ,  Lemmender  feuZemmiwgerdidos  teftatur  magnus  Olam  IV^or- 
rnim  Hucuscg  Jacobtus.  De  hac  murium  pluvia  Jegt  qvoqve  poreft 
Vaullini  nofter  in  Dcr  gcit*  fut^cnbcn  erbaulicfren  SufloA/  fo.  ubi  infuper 
tempus  Anni  notatur,  qvo  mures  cum  pluvia  dccidere  foient,  nem- 
pe  circa  Feftum  Annunciationk  ;  qvodifti  mures  omne  gnamen&  iege- 
tes  depafcantur  ,adeocg  fint  venenati ,  ut  pecora  gramen  ab  iis  admor- 
fum  guftantia  fine  omni  auxilio  mori  necefle  habeant.  De  pluvia  ci- 
nerum  in  Arcbipelago,  flammarum  in  monte  ^f/iwz©eruptionem  infe- 
qvenre,  narrant  Acla  Anulicana  1666.  Januar- §.6.  Dealiis  qvibusdam 
pluviis  miraculofis  vid.  Mxfand.  Delit.  Bibl.  i6qo.  p.  ii4/.feqq.  qvos 
inter  non  eft  minima  pluvia  Sodomitica,  ab  eodem  delcripta  in  ejus- 
dem  Anni  p*  1 120.  it.  pluvia  mannae  &c.  Omnium  autem  primo  de 
hujuscemodi  pluviis  evoki  dignus  eft  Excell.  Hartmannus  nofter,  Ap>- 
pend  adDec.W.  Ann.VW.Spbem.Cur.p.  l.fcpq.in  Differt .  de annona& telis 
in  CurlandtaccrlitHs  delapfis ,  per  tot.  ubi  de  annonce  piuvia  ex  Thuano  mi- 
rabilia  exempla  adducit,  interim  camen  cap.  non  immerito  no- 

tat,  non  xqve  certum  efle,  qva  fide  tradantur  ab  Au&oribus  ejus- 
modi  pluvix  prodigiofc  , partim ,  qvod  non  diligentiam  adhibuennt, 
qvam  qvidem  par  erat  in  re  adeo  inlolenti  adhibuifle,  circumftan- 
tias  accurate  adfignando,  partim,qvod  plcrorumqve  fides  fublefla 
efle  ioeperitr  poltqvam  curiofior  indagatio  muitiplices  crrorum  de-  ,> 
texit  modos,  qvibus  Scrrptorum  five  fimplicitas  ,  flve  incuria  ilfa- 
qveari  poterat.    Sic  Ex^  ell.  Ce rbezxits  Ann.  X.  Dec.  II.  Olf  61.  Epbem. 
Cur.tn  VxUacly  urbis  CarintbU,  vrcinitate  1691.  circa  principium  Mar- 
tii,  frumentum  qvoddam,  qvod  Siiiginem  putabant,  depluifle  recen- 
tet,  eam  vero  tantum  putatitiam,  non  veram,  fuilTe ,  led  berberum 

R  3  potiu* 


  Qbftrvatio  LXXIX. 

potius  acinos,  ventorum  violentia  in  aerem  fublatos,  &  cum  pluvia., 
mive  &  grandine  rurfum  deciduos;  qvamvis  veri  &  genuini  frumenti 
cum  pluvia  qvoqj  dclapfi  hiltorias  non  omnes  effe  prorfus  vanas  II- 
luftriff.  Celfi  Scholium  benenotet,  Cur  allqvando  Terris  pluat, z>ii, 
inDijpui.Kimchameri  de  natur.mineralbabitajent  Pr£f  Schenkio  1662. 
Exercit.  3.  circa  finem.  Et  de  pluvia  Magica  Styriaca,  qvae  in  integra 
alnorum  fiivula  folia  ferpentum  chara&ere  tinxic,  magnificus  nolter 
itbenvvaldm  Ann  X.  Dec.  II,  Epb  Car.0bf.if4. 

Jam  Cocculorum  noftrorum  Hiftoriam  ,  fi  placet,  texamus,  &vi- 
dearnus ,  ■  utrum  ,  qvid  fint  ifti  cocculi,  erui  qveat  ?  Cocculi  itaqve 
noftri  non  funt  unius  exa£te  magnitudinis,  utplurimum  tamen  femen 
cannabis  aeqvantes,  Figura  ab  uno  Jatere  convexa,  ab  aloero  cavitate 
notabili  praedica,  &  plane  talis,  qvalis  effe  confuevit  qvarundam  con- 
chularum  marinarum  j  Color  pallidus  ex  albofublivefcens,  qvafi  gum- 
xni  cragacanthae,  aut  fuccini  pallidioris,  aut,  fi  mavis,  Cornu  bubuli 
pellucentis,  fuperficies  primo  afpectu  laevis,qvae  tamen  incifuras  ver- 
fus  cavitatem  dufitis  conchulas  semuletur ,  in  cavitate  rugofa ,  nigra 
vel  fordida  potius  ,  qvisqviliae  &  fordes  nigricanres  ,  fubftantia  qvafi 
cerea,  qvamvis  duriufcula,  non  camen  friabilis ,  fed  fciffilis ,  pondus 
leviffimum,   In  aliqvibus,  fed  his  paucis,  granulum  nigerrimum ,  in- 
ftar  feminfs  papaveris  nigri  cavicacem  opplebac,  fui  dimidia  parce  pro- 
rninulum ,  fed  preffu  digicl  levi ,  ficut  pulveris  pyrii  granulum ,  in  pol- 
linem  comminuendum,  ut,  utrum  cafu  lutofum  qvid  ,  primo  moile, 
poft  induratum  cavitatem  eam  fubierit,anfint  corpufcula,nefcio  qva- 
lia,  eidem  domeftica,  incertus.  relinqvaris  ?  Aliqvibus  fontanam  fu- 
perfudimus,  ut,  numqvid  horum  textura  mutaretur ,  exploraremus; 
intra  dies  aliqvotCoIormagis  albidus ,  confiftentia  mollior,  fcisfi  cul- 
tro  faeilius  cedebant,  nec  aliter  fcindenti  videbatur,  ac  fi  rapam  vel 
raphanum  vetuftate  jam  fqvalentem  (etne  pel^KjtefJvUbe)  cultro  divi- 
deret„    In  aqvam  castera  tin&urse  nihil  depomerunt.     Et  aridi  coc- 
culi,  &  in  aqva  macerati,  11  manderentur  ,  plane dtitoiot ,  nulliusqve 
ullius  faporis  idea  perceptibiles :  nec  intra  dentes  qvafi  lapideum  qvid 
ftridebant,  fed  ita  dentibus  cedebant,  veluti  fabae,  pifa  ,  lentes  auc 
fimile  cjvid  manlum.    In  acetum  vini  per  triduum  lmmerfi ,  mollio- 
res  qvidem ,  qvam  aridi ,  evaferunt ,  duriores  tamen  illis ,  qvi  fubcer 
aqvam  aliqvandiu  jacuerant,  caeterum  iftorum  color  plane  cinereus, 
qvafi  atramento  pallidulo  tin&us  ,  neqve  hic  alia  aceti  tin&ura.  In- 
cenfi  haut  qvidem  difficulter  inflamabantur,  led  odor  non  admodum 

Sulphu- 


De  bonis  borU  male  coUocatU,  circa  meiitationts  fupcr  &c.  13/ 


Sulphureus.  nec  diu  flagrabant,  fed  in  carbonem  friabilem  illico&fe- 
re  diclo  citius  fatifcebant  fi  nari  flammam  celeriter  admoviffes  ,  Sul- 
phureum  vix  perceptibile  qvid  olere  videbantur,  reliqvus  fetor  erac 
qvafi  putaminum  nucis  incenforum,  momentaneus  tamen  &  celerri- 
me  evanidus.  Poft  deflagrationcm  nil  fuarum  dimenfionum  amififfe 
cernebantur.  Jam  vero  &  microfcopium  in  examinis  adjutorium  ac- 
citum.  Obverfi  itaqve  lumini  tragacanthae  ad  inftar,  qvam  &  colo- 
re  referebant,  pellucebant,intus  in  cavitate  fuperficies  afperrima , 
qvafi  vetuftate  corrugata,  &  qvalis  v.  gr»  interior  aurea  ventriculi 
turdorum  tunica,  nec  foris  qvoqve  lxvis,  fed  inaeqvalis  &  foveolis  , 
veluti  citri  cortices ,  praedita.  Qyisqviliarum  in  cavitate  contentarum 
fpongiofa  qvafi  fubftantia.  In  qvibusdamcavitatibus  oblongae  fordes 
prima  fronte  Speciem  vermiculi  ludebant/ludebant  autem.  Qvj  in  aqva 
fontana  qvin  &  aceto,  parum  emolliti  fucrant,  in  lateribus  difciflis 
pulpefam  fubftantiam,qvalis  efle  folet  raparum  aut  raphanorum,  hauc 
obfcure  prae  fe  ferebanc.  Hacc  igitur  funt  cocculorum  noftrorum 
phamomena.  Utinam  primis  a  pluviali  dtlapfu  diebus  eos  recentio- 
res  videre  licuifTet,aut  aliar  fcitu  maxime  neceffariaB  circumftantiac  lit- 
teras  Hocbftetterianus  cfTent  comitatx,  Sed,  qvid  vota  poffent?  Pro- 
fedto  de  cocculorum  horum  effentia,  atqve  utri  Regno  Naturae  finc 
adferendi,certi  qvid  ftatuere  difficillimum.  Tametfi  enim  cum  omni- 
bus  tribus  Regnis  aliqvid  communehabeant,  funt  tamen  alia,  qvae  eis 
Sedem ,  aut  in  hoc,  aut  illo,  aut  ifto  ,  certam  figere  prohibean^. 

Excellentisfimo  flocbftettero*  putantur  qvid  minerale,  &  qvidem 
Sulpburcum,  aliis  qvoddam  femen  vegetabile,  rurfum  aliis,  fi  non  con- 
cba,  capfula  tamen  aut  ovum  cujusdam  infeQi.  Rurfum  nonnullis  qvid 
fupernaturale,  aliqvibus  magicum,  nonnemini  naturale  in  aere  geni- 
tum  aeftimabantur. 

Supcrnaturale  nil  patimur  tamdiu  dici,  qvamdiu  causfis  naturali- 
bus  qvocumqve  adhuc  modo  acceptum  ferri  poteft  ,  aut  qvod  ope- 
rx,  qvoqve  fit  pretium,  Cur  autem  ,  fi  DEO  vifum  eft  patrare  mira- 
cula,  ea  in  re  tantilli  momenti  patret  ? 

<JW*jJicumCi  qvis  dicat,  non  cqvidem  pernegamus  malum  Dse- 
monem  miras ,  easqve  fatis  prodigiofas  res  noftro  confpedtui  fiftere 
poffeiqvod  ubi  facit,  in  perniciem  generis  humani  facit.  Hinc  etiam 
ludicris  ejusmodi  dele&ari  vix  mihi  perfuadeo,  nifi  noxa  fimul  in  ima* 
yincm  DEI  redundare  qveat.  Cum  noftris  autem  cocculis  operam, 
irefte  res  aiumccur,  oleumqve  perdidiffe  videri  pofTet.  Qvamvis 


136  Obfervatio  LXXIX.  

cnim  in  relatione  feptiduanum  frigus,  vitl  frugibusqve  valde nocivum, 
i/thanc  pluviara  efle  feeutum  recenfeatur,  iftud  tamen  frigus  imbrium 
potius,  qvi  cocguIos  de  terra  fublatos  proluvione  abripuerunt,  con- 
fedtarium,  qvam  Cccculorum  efTedtum,  dicendum  putamus.  Re£te 
„  Hartmannusnofter  loc  cit.cap.XV .  (.  6.  nimis  vacivx  horse  Dsemoniis 
„  fuiffent ,  fi  in  tales  nugas,  citra  damnum  mortalium,  tantum  tem- 
„  porisimpendere  habuilfent;  Eft  enim  verofimillimum  ,  non  temere 
„  qvid  a  Sagis  patrari ,  nifi  inimicis  incommodum ,  aut  fibi  commo- 
„  dum  qvomodocumqve  exinde  promittere  qveant.  Nil  autem  hic 
infoliti  fecutum.  ^ 

In  atre  genitos  fuifle  five  cocculos,  five  qvo  veniant  alio  noml- 
ne  moleculae,  vix  cuiqvam  Phyfico  credibile  exiftat.  Largiamur  no- 
bililTimo  Hartmanno  Xoc.cit.c.V. jf.  2.  (vid.etiamSchreycr.trin.jluid.magn. 
cap.  1,  membr.  20.  jf,  5.  aliisve  rerum  naturalium  fcrutatoribus ,  cenlus 
mineralis  aliqvaminus  folidain  aere  gigni  &  cum  pluviis  delabi  pofle; 
atqvi  noftra  corpufcula  non  tantum  Toiidiora  funt,  &  propemodum, 
imo ,  qvid  dico  propemodum  ?  revera  nimium  organica  ,  qvam  ut  a£- 
rese  generadoni  fint  apta;  Sed  &  mineralium  cenfum  rite  examinata, 
non  fubeunt.  Sin  igitur  aut  ex  animali ,  aut  vegetabili  penu  defum- 
ta,  longe  minus  credibile  vel  poflibile  exiftit,  ea  fuifle  in  aere  produ- 
£ta,per  ifta,  qvas  toties  citatus  Excell.  Hartmannus cap.  III.  IV. paf- 
fim  contra  animalium  &  vegetabilium  in  aere  generationem  erudite 
commentatus  eft.  Neqve  nunc  demum  a  noftra  Sentcntia  difcede- 
mus,  qvae  jam  olim  in  Oologia  noflra,  forfan  adhuc  edenda,  omnia  ex 
ovo  prodire  ,  multis  rationibus  &  experimentis  firmavit.  Credat  ita- 
qve  di&us  Scbrtyerus  loc.cit.  cap.  l.membr.  14. §.4.  Semina  animalium 
vel  Plantarum  elevata  &  pur.refcenia  in  pluviali  regione  locuftas  & 
ranulas  reddere.  Credat  Kircberus  Spermatica  vermium,  Serpentum, 
ranarum,  fimiliumcp  animalculorum  corpufcula  fublata  in  humido  ca- 
lidoqve  aere  repentina  genefi  exclufa,  prodigiofam  pluviam  cauflari. 
Mund.Subterr.Tom.l.  Lib.W.cap.  f  .  propofy.  p.m.  211.  Nos  organi- 
ca  ejusmodi  corpora  tam  cito  non  coqvi,  qvam  coqvuntur  afparagi, 
tamdiu  credemus ,  donec  contrarium  firmis  rationibus  &  experimen- 
tis  adftruatur.  *  Cui  enim  fini  diverfa  fexus  3  DEO  creatio?  cui  fini 
multiplicationis  iterata  benedi&io  ?  Si  negotio  multo  leviori  per  ge- 
nerationem  qvafi  inftantaneam  vivas  ejusmodi  &  fentientes  creatu* 
ras  aer  depluere  valet ,  qvae  t©t  dierum  labore  per  fotum  &  incuba- 
tionem  in  ovo  generantur,  aut,  fi  mavis ,  evolvuntur,  immo,  qvo- 

rum 


De  bonU  horls male  coUocitU ,  circa medit  jtior.es  fuper  &c4  i?7 

rum  perfe&ionem  vel  leviflima  aeris  injuria  fruftrari  qveat?  Non  igi- 
tur  in  aiire  generantur  ifta  >  fed  in  aerem  ,  vi  ventorum,  fublevaui 
deorfum  poftea  praecipitantur ,  ut  paullo  pofl  vidtbimus, 

Proindc,  cum  terram  agnofcant  matrem  ,  ulterius,  an  mtneralium, 
clafli  noftri  cocculi  fint  accenfendi,  nec  ne,  difpiciendum?  Nos.alio- 
rum  pace,per  phaenomena  fupra  delineata,  nobis  minerale  qvid  ima- 
gfnari  non  poffumus.  Nil  metallicum  color  6c  pondus ,  nil  Salinum 
faporis  inertia,&  recufatum  aqvx  imperium,  nil  Sulphureum  fruftra 
expedatus  in  accenfis  odor  Sulphureus,  iiil  lapiditbrme  aut  marcafi- 
ticum  fciflilifas  &  mafticatio  prae  feferebant. 

Si  qvid  vegetabile  adftruas,  pmer  cujusdam  plantae  femen  efli- 
cere  nihil  qveas.  Si  vero  femen,  aut  ejus  erit  capfula,aut  ipfummet 
femen.  Capfulas  tam  craffa  fubftantia  prxditas  Botanicorum  fortaflc 
nemo  unqvam  viderit;  &  qvamvis  granula  nigra  in  cocculorum  qvo- 
rundam  cavitatibus  contenta,  papaveraceum  vel  analogum  iemen  afpe- 
£tu  primo  mentiantur,  attamen  friabiiitas  eorum  fordes  potius  &  lu- 
tum,  qvam  femen  prodebat.  Milium  non  efle ,  vel  coecus  vidiflet. 
Semina  qvidem  dantur,  v.  gr.  cynoglofli,  qvae  ex  una  parte  fint  conve- 
xa,  ex  altera  qvadantenus  concava,  fed  inftar  lappularum  funt  hi- 
fpida.  Prxterea  per  microfcopium  nufpiam  vifitur  aut  hilus  aut  hili- 
forme  qviddom,  nec  in  aqva  macerata,  ut  molliora  reddantur,  intu- 
mefcunt,  aut  ullius  vegetationis  veftig;a  prxbent. 

Fatemur  qvidem,  nos  non  parum  gavifos,  cum  in  Epbemcridum 
noftr  DecJIl.CAnn.III.  Obf  39. ab  Exceli.^cbulzioprodigiofammiliiplu- 
viam  adnotatum  eonfpicaremur  5  eo  magis,  qvia  granorum  iftorum 
defcriptio  cum  noftris  cocculis  in  mukis  conveniebat:  qvippe,  qvod 
majora  fuerint  milio,  cerci  coloris,  fubrotunda,  ab  uno  latere  con- 
vexa,  ab  altcro  concava,  conchute  ad  inftar,  aut,  fi  mavis  ,  capituli 
boleti,  ftbrillam  nigricantem  aut  purpurafcentem  in  cavitate  ilta  fua 
oftendentes  .  duriulcula,  non  ftatim  dentibus  cedentia,  eo  folo  exce- 
pto  ,  qvod  dicantur,  poft  intervallum  lingvam  fenfibili  qvodam  ama- 
rore  arfecifle,  qvod  noftri  cocculi  non  faciunt ,  ni  fortaffe  caufla  ve- 
tuftas  exiitat,  &  recentiora  ejusmodi  faporem  habuiffe  fufpicemur; 
nam  alioqvi  adeo  granula  hxc  funt  noftris  fimilia.  ut  ovum  ovo,  fic, 
ut  propemodum  ejusdem  fortis  fuiiTe  mihi  perfuadeam.  Confirmabar 
in  Sentenria  de  (emine  eujusdam  plantar ,  qvod  in  ea  ip'a  obfcrvatio- 
ne  dicatur,a  circumfpe&ioribus  cauliculos  qvosdam  (erriputridos  al- 
latos,  ds  qvibus^ranulitiiia  pediculis  fuis  pependifluit ,  ac  deniqvc 

piiiU.Jn,ril.&rUl,  S  animud- 


i  ij  g  Obfervatio  LXXIX.  

animadverfum  multo  labore  efle  Semen  alfines  hederace^Tabernam.lib. 
Jl.fett.  j  ucap.  %.num.  V.Alfinc&  bederuU  folio  Cajp.  Baubin.num.I.  toor- 
fus  galliri£  folio  hederulz  L0bel.Obfp.247*  imd,  qvod  femen  cauli  fuo 
adhuc  paliim  adhaerens  folliculo  inclufum ,  raro  unicum  >  plerumqve 
geminum >,  nonnunqvam  tergeminum,  cavitatibus  fibi  mutuo  obver- 
fis;  atqve,  qvod  eft  cardo,  rei,  femen  ipfum  terrae ,  peculiaribus  va«» 
fculis  ad  id  unice  deftinatis,  menfe  Septemhri  commiftum&  per  hie- 
mem  adfervatum,  vere  fecuturo  progerminans ,  pJantam  virentem  ve- 
getam  omnibus  numeris  fuis  perfectam  fifterec.wdL fcte tnonatltcfee 
\lntevtebun$en  An.  idg^.menfSept.  p.m  ?66.feq. 

Enimvero,  qvam  ifta  cumcg  cum  noftris  cocculis  congruere  vi- 
deantur ,  aliqva  tamen  funt,  qvae  diverfum  qvid  haut  oblcure  argu- 
ant.  Primo  enim  fapor,  qvod  modo  di&um,  nec  eft  amariufculus, 
nec,  qvodbie  monatltd)e  Vitlteitebliugen  pag,  771.  innuunt,  Sinapini 
qvidqvam  refert.  Deinde  ex  relatione  ExceU.  Schutzii  propemodum 
difpalefcit,  grana  ifthxc  cum  pluvia  non  decidhTe,  fed,  qvod  in  agris 
maxima  eorum  copia  reperiretur  ,  e  capfulis  fuis  maturitate  ;  ut  fieri 
folet,  excufTa,  ckagro  poft  me/Tem  vacuo  undicp  relidto  comparentia, 

5  vulgo  cum  pluvia  coelitua  delapfa  putata  foifle.     Noftros  autem 
coccuios  cum  pJuvia  revera  d<2cidiffe  „  pra*ter  relationem  Excell.  Z>. 
Hocbftetteri,  licet  c&Viftnt -  nemo  nominetur,probabile  tamenreddit(i) 
tempus  vernum ,  nona  fcil.  Afaji  dies  ,  ubi  femina  ejusmodi  nondum 
maturuerunt,.  (2  )  qvod  agri  ifto  tempore  vix  herbam,  nedum  mek 
fem ,  fuerint  experti,  igitur,  fi  vel  maxime  per  totam  hiemem  iftaSe- 
mina  jacunTent,  impo/fibile  xftimetur,  ea  noafuifle  citius  abAgrico- 
lis,  qvam  nona  demum  Maji,  animadverfa.   (2)  Qyod  necefte  videa- 
tur,  ejusmodi  granorum  plurima,  etiam  terra  fuperficiei  tantum  in- 
cumbentia»,  vipiuviarum  humeclata,,  ifto  tempore,  qvo  non  eft  uU 
lum  ia  tota  anna  vegetius,  germinare  debuiffe,  cum  defalcata  poft 
meffem  frumenti  grana ,  ubi  diutius  fuper  agros  jacent ,  non  fine  mef- 
forum  damno  germiaent.   (4)  Ex  relatione  comparet,  non  foium  fu» 
per  agros  ea  fuiffe  reperta ,  fed  integrum  diftri&um  adeocg  &  prata  & 
vias  ,  per  raille  pafTus  (  fi  4000.  paflus  milliare  conficiunt)  obtexifle, 

6  deniqj  (f)  qvod  omnium  maxime  notandum,  ad  binorum  digito- 
rum  altitudinem  accumulata  furrexifle.  Jam ,  fi  toti  agri  totius  diti* 
onis  Roteburgenfis  ejusmodi  Alfme  bederacea  ftudio  fuiflent  confiti,  0- 
mniaqve  earum  Semina,  vi  turbinis  ilJuc  delata,  utrum  tamen  diclo 
modo  qviverinc  coacervari ,  dubitari  poflec.   (6  )  Speciandos  praebui 

coccuJos. 


Dcbonk boris maU coliocatis ,  circa meditationes  fuper 1 39 


eocculos  noftros  tlCerino  Fratri  Philippo  Francifco  Ericbio ,  Pharmaco* 
poeo,  &  botanico  expertiflirno ,  qvi  grana,  feu  femina  alfines  bedera- 
cc*  (qvac  vcronkk  juxta  Raji  methodum  potius  accenfenda)  nuftris 
cocculis  aliqvanto  minora  nec  per  omnia  fimilia  adferebau  Dole- 
mus,  qvod  excludamur  tempore  iftos  cocculos  Terrae  mandandi ,  fi- 
qvidem  ut  Ephemcridum  Annum  novum  attingant  iftae  Obfcrvationcs  t 
ad  vernum  tempus  expeQare  non  poflumus. 

Siccine  igitur  ex  animali  regno  prodierunt?  Plane  &  hic  arduum 
certi  qvidqvam  pronunciare.  Primo  in  ea  plane  fententia  fifmus ,  ef- 
fe  cocblcarum  fortaffe  minimarum  qvasdam  concbulas,  aliusve  innume- 
ro  alicubi  numero  prognati  infedi  fublatis  ,  poft  exdufionem,  &  in 
unum  locum  cum  pluvia proftratis,  vi  ventorum  conchulis.  AfTenti- 
re  videbatur  figura,  qvalis  conchyliorum  qvorundam  marinorum  , 
concinnae  incifurae  concheniliis  Tmclorum  haut  abfimiles  circa  rimam 
velhiatum  cavitatis  concurrentes ,  cavitas  ipia.qvae  non  adeo  obfcu- 
re  innuebat,  contentum  in  ea  ,  non  frultra  aNatura  fabricatum,ani- 
malculum  qvoddam.  cujusv  umqve  demum  generis,  fuiffe*  Poftea, 
cum  admorfio  cocculi,  Canchaceae  ad  inftar  fubftantia;  non  intra  den- 
tes  excitaret  ftndorem,  fed  roore  leguminum  cederet  mufticationi,  ve- 
nit  in  mentem,  an  forufCe  cujusdam  infe&U  v.  gr.  locuftarum,  Coc&- 
lcarum,formicarum  >ova  najufcula  eiTent,  qvae  poft  cxitum  animalculi 
collapfa,  corrugata  &  per  confeqvens  crasfiora  qvoqve  reddita  exa- 
ruiflent  ? 

Locuftas  eqvidem  qvod  attinet,  eas  nonnunqvam  innumerabiles 
ovorum  myrudes  pofuiffc,  h  ftoriarum  fide  docemur,  RclatioFranco* 
furtenfis  auhmdh  16 $6,  exhibec  locuftarumGallU  Delpbinatum  depopu- 
tans  examen;  ubi  inter  alia  Teperta  femellarum  fubterTerram  habi- 
tacula,  caveae  (cii.  longitudine  &  cavitate  Scriptorii  calami  effi£tae,in 
qvibusovagraoimiliacei  ma^nitudinc,  horumcp  ferme  numero  qvin- 
qvaginta  in  una  caverna  ;  Sed  &  cjusmodi  ovorum  non  profundius 
digi- j  transverfo  latitantium  180.  Centenalii  effbsfi  perhibentur,  qvo- 
rum  aliqva  exclufa  pepererant  joo-  Ccntenarios  locuftellarum^  non  ma- 
jorum  vulgaribus  mufcis.  Et  qvamvis  hacc  ova  minora  videantur, 
qvam,ut  cocculis  noftris,  exfucca  cumprimis  6c  arida  xqviparari  pof- 
finc,  de  aliis  tam e n  locujlis  Galiie  Provinciam  i6r 3-Menfc  Majo  vaftanti- 
bu^,  alicubi  legimus,  eas  aurumnah  tempore  innumeros  ovoruxn  a- 
cervos,  ovaformtcarum ,  NB.  vul^o  di£ta  magnicudinc  paulisi  er  exfu- 
peranuum,  congeslilfe,  &  pasfun  locis  arenofis  in  Terr^m  dcfodilfe, 


*4<3  Obfervatio  LXXIX.  ^ 

fe,  qvae  ova  arefadta  &  exfucca ,  vix  minorem  qvantitatem  ,qvam  coc- 
culi  noftri  indipifci  poffunt.    Sic  &  Afta  Pbilofopbica  Anglicana  i66f. 
Mens  ]un.  Obf.  6.  recenfent  llkrainam  aeftate  ficca  infeftari  Locuftarum 
examinibus,  qvarum  fingulae  aoo.  vel  $00.  ova  pariant  &c.  Ec5qvara. 
vls  non  immerito  qvis  mirari  posfit ,  unde  tantus  ovufomm  efusmodi 
numerus,  qvi  mille  paffus  terrse  duorum  digitorum  altitudine  conte- 
gere  valeat  V  is  tamen  mirari  definet,  ubi  qvanti  locuftarum  exercitus , 
nonnunqvam  per  aera  volitaffe  vifi,  qvi  aerem  offufcan^o  noftem  in 
ipfa  meridie  pxne  induxerint,  confiderarit.    Legatur  inter  alia  Differ- 
tatioExc.noflri  Kircbmajeri  Epiftolica ,  de  LocuftU infolitps  tergemino  txa* 
tnine  & portentofo  numero  i  Tbracia  Dacia(jue  in Pannoniam inferxortm  per* 
tjue  <^duftriam  in  GermanU  regiones  plures  ftft  infundentibm ,  &  pabula , 
qua  tranfitus ferebat  depafcentibus ,  JVitteberg  1692,    Allamqve  Di/puta- 
tiontm  de  Locuftk  immenfo  agmint  aerem Jentnfem  implentibus ,  habitam  Je- 
n<e  Prtflde  Hebtnftreito ;  Rejp.  Cbriftiano  Prange  16$ 3.    Credibileeit  lo- 
cuftas  alicubi  matrices  aptiores  prodeponendis  &excludendis  (uisovis 
reperire,  ibiqj  turmatim  confidentes  fetiflcare ,  qvemadmodum  qvid 
limile  innuit  Excelk  nofter  Eajgerus  Ann.  II.  Dec.IL  £pb.  Cur.  Obf  22. 
fiempe,  qvod  illud  InfeQii  genus  prima  vice  comparuerit  in  partibus 
frans-Eanubianis  Anno  1684.  ubi  nimirum  ante  annum  graffatus  exer- 
citus  hoftiiis  omnia  fere  compita  jumentorum  hominumqve  ftrage 
complevit,  illorumq*  imprimis  eqvorum  ,  mulorum  &  camelorum. 
Haec  igitur  cadavera  nidos  fibi  elegiffe  locuftas ,  &  illuc  ova  iua  de- 
pofuiffe,  qvin  credamus,  aut  certe  fufpicemur,  nil  prohibet.  InfeSa 
cnim  morticinis  dele£tari  vel  apum  examen  in  cadavere  leonis  a  Sim* 
font  repertum  credibile  fecerit,  Juiic.  14.  v.  8.    Et  qvamvis,  eodem 
£ xcell  Baygtro  notante  locuftae  praecedenti  qvoqve  anno ,  nulla  tali 
itrage  edita,  fint  vifae ,  potuit  tamen  alibi  locorum,  illinc  longe  diffi- 
torum  $  pecoris  qvaedam  e  contagio  mortui  ftrages  contigiffe. 

Cocbieas  ova  parere  candida,oculorum  iucii  pifcis  magnitudine, 
k  Gefntro  adducit  Excell,CMuraltus  nofttrClav.Med.  p.  mt  48$.  &  magis 
curiofe  Antonius  Felix,  Abbas  Marftlius ,  tpift.  ad  Malpigb.  dt  ov.  cochlear. 
qvorum  aliqvot  acervos  non  tantum  in  hortulo,  florum  bulhulos  e£ 
foffurus,  reperit,  (ed  &  prope  lapides  cujusdam  horrei,qvae  ova  non 
excedebant  magnitudinem  grani  piperisrColor  eorum  albefcens  erat; 
qvac  vero  animalculum  jamjam  protrufura  effent ,  pauiulum  Jlverce- 
barrt,  tefta  tenuis  erat,  talis  lamen,  ut  dextra  tra&ata  refifteret,  ro- 
cunditaiemqve  fuam ,  fine  uila  tefione  fervar«t»  Hafteaus  deicriptio 

Marfi* 


11 


De  lonis boris mate  collocatk ,  circa meiitationes  fuper  fifc,      T4  r 

Marfiliam\  Jam  vtro,  11  qvis  icones  p.  19.  adje&os,  corumqve  cum- 
primis  duodecimum,  cjvem  ita  expreffe  Auftor  defcribit,  qvod  ex  eo 
cvulo  jam  prodierit  animalculum,  tefta  vacua,  aliqvantum  NB.  con- 
trafta  &  corrugata  ,magnitudincm  inluper  oculi  lucii  pifcis,  coJorc  Ji- 
vidam,  (ubftantiam  glutinofam  &  mucilaginofam ,  dcnicp  rimam  fcre 
dimidium  tefta?  occupantem,  contempletur,  magnam  (ane  cum  no- 
ftris  cocculis  paritatem,  fi  rite  metiatur,  inveniet,  Tamctfi  enim 
cratfiores  fint  nofiri  cocculi,  corrugati  tamen  funt,  atcp  adeo  mino- 
.  res  in  lua  dimcnfione  hd& ,  propterea  necefTario,  adje&a  in(uper  mu- 
cilagine,  craffiorem  fubftantiam  adepti. 

Ut  vero  &  de  formicis  nonnulla  loqvamur ;  qvamvis  folliculi  ifti 
ovales,  ipfis  etiam  formicis  majores  ,  qvos  in  dorfo,  veJuti  cochJez 
domiporta?,  portant,  earum  ova  vera  non  fint,  prout  curiofisfimus 
D.  Edm-  KingtiydQ.  Anglic.  1667. mens.  Febr.ObJ '7.  fufe  atcg  ad  ocuJum 
demonftravit;  fed  potius  ex ovulis  aJiis  minutiffimis  incubatuprimum 
vermiculi  procreentur,  qvi,  poftqvam  in  magnitudinem  formica?  fer- 
me  excreverunt,  fubalba  demum  ifta  pellicula  circumdantur ,  ovalis 
frguia?,  qvam  ovum  formicae  vulgo  appeJlitant,  nobis  tamen  perinde 
eft,  dummodo  qvis  nobifcum  posfibile  acftimet ,  capfuias  iJJas,  poft- 
qvam  formicac  numeris  omnibus  abfolutse,  funt  ilJinc  egreflae,  con- 
denfarimagis,  corrugari  icidem,  ac  deniqve  cocculos  noftrates  con- 
ftituere  poite.  Si  jam  qvis  interroget,  cujus  generis  ovula  noftros 
cocculos  exifi.imemus?ei  rerpondemus,  nos,  pofito  eo,  qvod  fint  in- 
fecti  cujusdam  pvufa,  rjfi&gfs  adea  locuftamm  inclinare,  propterea ,  qvia 
hsec  fola  infefia  deprehenduntur  magnis,&  qva:  huic  pluvias  (atis  con- 
veniant,  agminibus  totiscjve  exercitibus  huc  illuc  migrare.  Qvam- 
vis  enim  ob  matefia  vifciditatem  ova  cochlearum  magis  congruere 
videantwr  >  mitiits  tamen,  unde  tam  infignis  Jiorumce  ovulorum  pro- 
ventus  &  copia,  concipi  valet ,  cum  tantos  cochlearum  exercitus 
eorhinifci  non  iiceat.  Cnca  formicarurn  ova,  feu  potius  capfulas  hx- 
reo  proptcrca,  qvod  ficciora  huic  negotio,  &,  cum  exaruerunt,  po- 
tius  teftarum  ad  inftar ,  aut  fanguinis  tcfti  £ffum  iri  credibile  fit,pra> 
terea  nec  ipfarum  rbrmicarum  tantus  numerus  exiftat. 

Den;q\e,  ut  verum  fhtenmur,  nonmfitrepide borum  quidquam  ad- 
ferimus  ,}tcbe  record.mtc?  quantum  in  ejuscemodi  rebus  conjedur*,  etkim 
folertifjimos ,  ivimo  ,  bos  ihagU  quam  alios ,  falicre  queant.  c uir pr  mis 
etiam  afienfum  remorari  josfit,  coccuJorum  in  aqva  maceratorum 
pulpola  &  veluti  rapucea,  in  Iciffuris,  per  microfcopium  juxta  &  ma- 

S  i  fticatio- 


 Obfervatio  LXXIX.  

fticationem  percepta  hibftantia.  Qyidqvid  denicg  adferatur,  five  mi- 
nerale,  feu  vegetabile,  feu  animale  qvid,  ubioj  difitcuftatiss  affenfus- 
qve  plenarii  oblbcula  femet  oggerent :  hinc  Benevolo  LeSori  utiqve, 
qvidqvid  iibi  ftatuere  decretum  fic ,  iiberrimum  efto. 

Potius,  qvo  pacto  cocculi  noftri,  per  pluviam  foperterram  fint 
fparfi jdisqvlramus.?  Certe  vix  aliter, qvam  viventorurn.  Omnesejus- 
modi  piuviarum  hiftcriai  propemodum  expresfis  notant,  praecesfiffe 

{►luviam,  aut  faitem  comitatos  effe  ventos,  turbines,  proceiias.  Col- 
e£h.  igitur,  fi  placent,  locuftarum  ovula  pridem  exdufa  ^nnumera- 
bili  nuroero,  eo  loci ,  ubi  v.  gr.  mortieina  matiicem  praebucrunt ,  6c 
ratione  anditatis  levitatisve  fux;  vi  ventorum,  pracipuc  turbinum, 
longius  qvandoqve, qvam  facile  qvis  credere  posfit ,  in  full:me  pro- 
ve6ta,  incp  aeie,  ratione  di&x  levitatis  ai.qvamdiu  libratse  cum  plu- 
vialibus  guttis,aere  per  vapores  aqveos  denfato,2eqviIibrium  amitten- 
te ,  fuper  terram  alicubi  praxipitata  magis  ,qvam  delapfa  fuerunt.  Et, 
fi  locuftarum  ipfjrummet  agmina,  excusfionis  fui  territoria  ad  usqve 
genua  operuerunt,  cur  non  earundem  ovula  terram  2.  digitorum  al- 
titudine  cooperiant?  Confcntit  nobifcum  SxceR.Hartmannus  loc.  toties 
cit»  cap.  4.  6.  depiuvia  Curonica  granorum  avenaceorum,  nempe 
grana  ifta  per  hiemem  humi  relifta ,  adventante  anni  recentis  Aprili, 
nivibus  (olutis ,  fereno  vere  ,  Siccitate  fua  exaruiffe ,  indecp  evenrt- 
fe,  ut  levitas  eorum,  vento  ,  an  foli  etiam  obfeqvens?  dubitatur,  ad 
nubes  evetta  ibi  aliqvandiu  hxferit ,  donec  natales  fuos  arenofo  in  lo- 
co  repetierit,  Sic  &  Kircherw,  loco  diQo  melius,  qvam  fupra,  fenti- 
ens,  rationem  redditurus,  cur  in  nonnullis  locis  ArabU,  Lybit,  fub- 
inde  vermium,  ferpentum,  ranarum  fimiliumqve  animalculorum  plu- 
via  obfervata  fit  ?  refpondet,  ea  una  cum  arena:  aut  etiam  ex  qvo- 
vis  ioco:ubi  copiofapropagine  propullulante^  flabulantur  ,ventorum 
violentia  abrepta;  nunc  in  has,  modo  in  illas  reglones  ,  pro  ratione 
venti,  delata,  prodigiofam  poftea  pluviam  cauffari.  Sic  &  focuft 
terram  AZgypti  cooperientes  Euro  vdftore  advujiebant ,  Zep;iyroqv 
tollebantur,  Exod.  io.v  12 19  Sic  &  Coturnicum  pluvia  mediant 
Vento  populo  Ifraelitico  advekebatur :  Num  \i>v.  31.  ^vod  repetitur 
ffal  78.  v.  26.  Qyas  coturnxes  iocuftas  ruifle  magnif  Jobus  Ludolfm 
afferit ,  prout  citatur  in  bm  SERDttOtLUnterceburtJjetl  Anno  1694.  p.?j?. 
vtd.  ead.  Colloq  i6gi.  p.  $27.  Jeqq.  Nos  vero  meliora  docentibus  ma- 
nusalacriter  daturi,  abrumpimus. 

Ita  qvidem  abrumpere,  totiqve  mundo ;  immo  nobismetipfis, 

infciis 


/ 


Debomsborh  malecollocatis ,circameditationcsfuper&c.  14$ 

infuis  &  invitis,  fumos  vendere  ftatutum  erat#  Sed,  o  qvam  vanx 
virorum,  nS  fal  imur  ,  &  nobis  do&iorum,  &  hxc  ipfa  noftra  vel  ex- 
cogitatisfima  cogittta  l  £t ,  qvam  eruditae  funt  eruditisfimorum  cu- 
xioCx  nooaunqvam  nu^  .^Scripferamus^furrexeramus,  in  eo  eramus, 
ut  microicopi  am,  cu,us  ope  cocculos  noltros  examinaveramus ,  lo- 
culo  fuo  redderemus,  uc  vicrum,  in  qvo  eosdem  cocculos  fatis  diu, 
immo  per  cres  cirater  Septimanas,  maceraveramus  ,  evacuaremus  & 
pur^aremus,  &  ecce  ,cocculum  unum  gtrminare  animadvertimm.  Often- 
dimus  eundem  Sx  Dn  D,  Breyero,  tunc  Inquilino  &  Convi&ori  no- 
ftro;  nunc  Pbyjico  Spirenfi  ;  Stupebamus,  &  nos  tot  lineas  fruftra  du- 
tiffe,  tot  Spiricus  inanisfime  prode^iiTe,  fere  pudebat.  Interim  re- 
centem  atFudimus  aqvam ,  &  tres  vel  qvatuor  cocculi  rurfum  fucccf- 
five  germinabant,  germinibus  fere  unciaJibus  protrufis.  Audtumnus 
erat,  nulla  fpes  in  fatis  cocculis  fubterraneac  germinationis.  Impati- 
enter  itaqj  ver  novum  1 69  y.  expe&antes ,  cocculos  nonnullos  terrsc 
mandavimus,  prodierunt,  licetfero,  fortaffe»  qvod  granula  effenc 
vetuftiora ,  prodierunt,  inqvam  ,  &  plantam,  qvam  LeQor,  appi&am 
videt,  ipfisfimam  nempe  Alpten  fulio  btder£  protulerunt,  Florem, 
qvod  doemus,  cum  eo  tempore  porationi  Goppingenfium  acidanm  va- 
catemus  ,  non  confpeximus  ;  uxor  tamen  miatmum  &  pafudiufcule 
cxruleum,  fu^acemqve  f uilTe  referebat.  Semina  vero  &  ipfa  hic  ex- 
hibemus,  eadem  piane  cam  d^pluentibus  Cocculis  Rotenburgenfibm. 
h  cc  plantula,  quamvis  aljinen  eo  criterio  prac  feferat,  quod  dilruptis 
Caulicuiis  inciuium  quafi  inteitinulum  aijines  more  protenium  often- 
dat,  moderni  tamen  Botanici  ob  fiorum  Seininurncg  identitatem,  eatn 
vohmt  eife  fpeciem  vcronice ,  eimque  proinde  vocant  veronicam  fo* 
Uisbeder*,  quos  inter  vid.  Ammrnn.cbara^.plant.fundam  Ill.Canon.  54* 
p.m.  i<57.Folia  vero  iunt  bedtr£terrtftris.  Optandum  eftet,utinterBo- 
tanicosdcnique  conveniret  dzplantarum  cbsrattere ,  fiquidem,  ubidiu- 
tius in divcrium abierint ;  nemo  deniq ae (cire poteric,  quid  veroni:at 
quid ////ine ,  quid  Peuctdmum,  quidhoc  vclillud?  Cumprimumcoccu- 
losgerminare  vidiffemus,  Botanicus  quidam  induftrius  &  fagaxhario- 
labatureffe  teminz  ruucoU  arvin*  ca?rtf/e*,quam  defcribic  eciam  Qbs&r*- 
m  Sciagrapb.  Stirp.  p.  ^47.  Enimvero  (atio  dubium  omne,  cum  ejus 
quoque  admiratione,  fuftulit.  Jam  igitur,  quis  non  itupefcatalicubi 
tantamhujus five veronic£y  fiveaifines  copiamluccrefcere  potuiffe,  uc 
lubiata  haruminaerem  iemina,  NB.  fineadmixtis  a!iis  fcminibus,  po- 
tuerint  dimidia;  horae  diftricium,  &  quidem  ad  2,  digicorum  altitudi- 

n^m , 


M4  Objervatio  LXXIX. 


nem,  tegere?  aut*  quisunquamplantuI«hui'i^t;-»tarnmefTem  ullibi 
eonfpicatuseft?  Aiii  cuidam,quam  integerrirna Hbcbfietttro.  (decu- 
jus  flde  dubitare  velle  piaculum  exiftimamus)  relationem  ilthanc  fate* 
mur ,  dirficulter  credidiffemus.  Quid  igitur  jam  faccremus  ?  An  ine« 
ptas  noftras  meditationes ,  quod  fas  erat,  fupprimeremus?  Nequa- 
quam*  Conftituimuspotiusomnia  ut  in  chartam  jam  erant  conje&a» 
noflris  Fpbemmdibus  ,  vel  eo  folo  fini,  communicare,  ut  exempio 
quoquenoflro  monflraremus,  quam  proclivis  fit ad errores mens  hu- 
imna,  quantaque fit opus  circumfpeclione ,  utaiiquid  in  retam  obfcu- 
ra,  certi  ftacuas ,  &  quam  falfiflimas  vaniflimafque  vanirates  viri  cx- 
teranon  indo&i ,  vel  certepro  talibusab  eruditomundo  non  habiti, 
rnagna  nihilominus  cura ,  feriaque  follicitudine  fcri-bere ,  credere,  aliis- 
que  credenda,  fine  dolo  ,  proponere  polfmt;  q -amvis  ,  poflquarh 
eoccuIosnoRros&imaginarialocuftarumovagcrminirle  vidimus,  nos 
aricea  non  nifi  trepide  featentiam  dixiffe,  l&cemur, 

FTG.  VII. 

OBSERVATIO  LXXX* 

Dn,  LicROSINI  LENTILIL 

De  Radke  effrafforia  ,  *vel  apertoria. 

ILluflriffimusquidamCowfi  aliquando  monflravit  radkulam  digitum 
mediumpraeterpropter  longam ,  aridam  ,  ex.'uccam,  calamiicripto* 
rii  crasfitie ,  flbrofam  ,  cavernofam  &  quafi  arundinaceam  ,  irnmo, 
quascaulempotius,  quamradicempradeferebat.&c  &exme  quaerebat, 
utrum ,  cujusnam  plantas  radix  eflet ,  cognofcere  pofiem ,  &  qualisnam 
effet  vircucis ,  vel  operationis ,  enarrarem.  Cum  itoqie  meam  agnitio- 
nem  ea  fugeret,  illuftrisfimus  Dn.  Comes  fequentcm  in  modum  fari 
coepit:  In  caupona  ruflica  vagabundi  qvidam  \  Thelaurorum ,  utiau- 
diunt,  fofforesdivertebant ,  quorum  eonfabulutionibus  aufcultans  c 
meisfubditisquidamRufticus,  eosde  quadam  radice  differentes  audi- 
vit ,  cujusfolius  contaUu  repagula fertquc  tentata  refiLrcnt  ac  tffringerentur* 
eamqueradicem  vocari  @pfing^2Cur^(  /  quafi  dicas,  radicem  ejfratlo* 
riam  iQU  apertoriam;  talemverofequenti  methodo  adquiri  poffe :  Qux- 
raturarbor,  cui picusinnidulatur,  obfervetur matrisaviculae  e^reffus, 
nidique  oitium  clavo  trabali  oppeffuletur ,  repolita  iubcer  arborem 

ruffi 


De  XaAice  efrflHoria ,  velapertorla,  ©prcttjj  t  SBurfccL  r^? 


rufficoloris  vefteaut  aliare  colorata*  Jam  vero  clelitefcens  alicubima- 
trisaviculx  reditum  diligenteropperiatur,qux  redux  nidum  claulumin- 
veniens,  mox  ruriumavolabit,  fed&brevi  reditura  tenebit  in  roftello 
radiculam.  Clavus  trabalisearadicula  vixdum  ta£tus,quafi  viexpulfus, 
refiliet,  atqueunacum  radicefuper  fuppofitam  rurfam  veftcm  delabe^ 
tur ,  nidi  veltibuloficrelerato.  Tunc  aucem  accedcns  obfervator  ra^ 
dicem  toilere  •  eaque  feras  omnes ,  utcumque  robuflisfnnas  conta&as 
citius  di&o  effringere poterit.  Ea  Thefaurorum  FoiTores  cum  tcmere 
protuliffent,  fubditusmeus,  gavifusde  fortuita  qux  fibi  fic  obtigiffet, 
felicitate ,  periculum  experimenti  faSturus,  eopfe modo  rem  aggrelfus , 
hanc  ipfam.quam  vides  radicem  adquifivit.  Frater  autem  fubditi ,  Pa- 
Itorpaganus,  de  ea  re  certior  fadus ,  poffefforem  radicis  novellum, 
nc  quam  hujus  adminiculo  feram  effringere  tentaret,  dthortatur,  id 
iiamque hautali:er,  quam  permagiam,  fieripoffe,  malumque  Daemo- 
iiem  ejusmodinegotiadirigere  confuevifle.  Quinimmo  re  ipfa  adme 
delata,  fubdicum  dtatumexamini  fubjeci ,  quihiftoriam,  utiamenar- 
rata,  depofuit,  radi;emque  quam  vidifti ,  in  manus  tradidit.  Prxter 
Japfis  autem  paucis  ab  in.de  hebdomadis  fequentes  ad  me  litterz  perfe* 
xuntut;  • 

£*©raffenju  N. 

|2<£f)  H.  M.  3mwbnenint>  Q5eftger  beg  ©cbwNB.  ftabc  tenrcmmett 
t>aft3br53ui  cf;leucbt  bab:n  em©wiri0  9U>ui  f$  bcf  ommen  t>on  fesnen  Un 
tertbanen ;  2E  ann  bcm  alfc  i|r/  fc  bitte  icb  3ftr  Sburcblcucbt  pe  w$en  mir 
(icjufommcnlaiTenun&mitbcm^otcn  fcfcicfen  unD  em  gjnmein  fcfcreibcn  / 
llnb  t>ic  SBurfcel  barein  fcbobcn  unt>  mtr  fcbrciben/  \w  c$  uP>r  ©urd)lcuc& 
^abentvtlltd.atbtm  2,  ob  &  cin  bonnen@olDroiU  ernnirten  ober' 
tvtll  3  $aujenfc  fl.  Dar&cr  empfangen  oDerrot(lfet>n^l)vUl  etroarten  /  roie  rotc  / 
&ai>fanermivmit&cm<5oren  berfc&ten  /  n>a$  er  baben  tvtU  /  feafi  tvoflm 
rotr  tl)m  in  fepn  £offI>altung  (ieflcrn  /  ef>rltd>  unt>  auffricbri.g/  o&cr  if>r  3>urc&# 
(cud)t  f Snnen  cincn  SDicner  mit  Dem  Qjotcn  nafjer  N.  qef>cn  lajfen  w  mi  nwmn 
fa^©cbloj*auffprenaen  tyutbca  i.Orttoerty  ptflftefluticMittetfc 
JDurcf;lcuc&t  peroollen  ficb  nicbt  faumcn  un&  untf  unb  ibm  unb  Dem  OfflM  fcDcn 
^lffenbann&a^@elt*i|lwelob^Me  60.  £>onen  ©olWroertb  tn  aHeni  bftf 
abcr  tf>r 2>urd;lcud;t  cin  (ufi  ;u  fcer  <£ron  oDcr  ^tfuntfetftcpn  fo  rooOcn  m$ 
$m  jufommen  (affen^tioolte  tf)r  ©urAtrucBfefneh  Q3ertmtfi  baran  baben 

LtzAlLAnn.ViL&VUl.  J  $ 


l46  Obftwatio  LXXX. 

n>et(en  idfj  ibm  baf*  Ottt)  rrtd^t  ojfenbar  matfjen  tfyubaj?  gefcf>tcf>t v>on  tt>egen 
ricbtigerUrfacl)  b;a(ber/benniu>aacf)eS  memanboffenbar  btf?  icf)bie  ;B3ur£el 
bab/e$  mag  fepn  etngurjt  ober@rajfober23auer/  forwbeSniemanb  w\$ 
Dt§  nacf)  aufeericfjter  ©ac^  ic^  bitf e  bcn  $\\  noa)  einmat  er  rooil  fte  bocf)  pre- 
fenttrn/roann  er  jtefyatbann  eSiftfepn  ©Ificf  wieimfcr$/tt>anner  ntcbbrauen 
tf)ut/  mteic&ibmf($reibentf)U/  foPanercinSDienermit  fcf)tccen  nacj)^.  ju 
mir  fo  roill  tcf>  if>n  mit  mir  an  bas  Ortl)  fuf>ren/fo  f an  <£r  fet)n  $f)ei(  aud>  baben 
n>ie  fepnanber/  unbtl)rSurcbleuc^t/ba^fet)nigmttbrmaen^iemttbefebli^  ifyr 
&urd[>leucf)tinbcn  ©c^u|  ©otte^bato  DmmS&ag  ^ebbenvartt.  1696. 

#anf?  ^3nnn>of)ner  Unb^e)%erbe^®cba^NB. 

3fl)r  ©urdf)(eucf;t  roolfen  mir  mtt  bem  3*ot  f>en  m  qerotffe  antmort  rctber 
fcf)retben  mttbem  53otf)en.  Unbtn  fetneQ3er^inberm^|e^enbenn©  ift  fct;n 
groffrr  nufcen  g(aubet  ef>  genot^ 

Ego  vero ,  pergit  liluftriilimus ,  veraeque  pietati  addi&us  Comes , 
hifce  iitteris  mihi  perfuaderi  pafTus  non  fum ,  ut  radicem  magicam ,  ma- 
fi  D^monts  inttrumentum,  transmittercm ,  atque  vel  hoc  nomine, 
quantum  in  me  elTet ,  facinus  peifimum &  fufpeSiflimum  promoverem » 
hinc  dato,  quod  vocant,  ReeephTe,  tabellionem  dimifi,  mihique, 
quod  peteret,  ampliusad  manusnoneilb^  fcripfi.  HaecIHuftriflimus 
Comes. 

Cumitaque,  qualisnam  eflet  radicula,  quam  etiam  Botanicis 
aliis  oftenderam ,  refcirenon  porTem,  IlluitriflTimus  D,  ComcsjufRt,  ut 
incineresredigeretur,  qvod  abfquemorafadum^ 

SQHOLIQN. 

LMatthiolus  in  Herbar.  lib.  II L  cap.  1 03.  p.  30$.  a.  mentionem  injicit 
fpeciei  cujufdam  Lunaxu  in  Italia  Sferro  cauaHo  di&ae,  propterea,  quia 
equidum  in  pafcuis  oberrant,  eamque  herbam  fsepe  calcant  ferreas 
(oleas  perdere  confueverint:  quod  plane  incredibile,  ita  judicante 
Mittbiotoy  cenfcri  non  debeat  qvia  Plinius  lib,  X.  cap.  lS.  (cribatt 
J}>uanio  Pafiores  nidum  pici  cuneoclaudunt ,  picum  tunc  berbam  afportare, 
cuneoque  admoveru  cujus  virtute  bic  extraclusjn  terram  decidat\  quocum 
Plinio,  pergit,  confentit  Trebivs,  antiquus  Doftor ,  &  eximius.  Ea- 
dem  herbaibidemfecKndac^fwowf^  dicitur,  fedradixibidempi£ta  no- 
ftrae  radici  valde  diflimilis  erat.  Propius  ad  verum  accedit  idem  Mattbio- 
Im  commtnt.  in  DiofcoridJib.  j.p.  464,  ubific:  Feruntequos,  qui  in 

%  monti- 


De  Radice  efrattoria ,  vel  apertoria,  ©preng  /  SBurlJd.  i4f 


imontibus  herbas  depafcuntur  ,  ubi  hacc  {Lunaria.)  copiolc  provcnic, 
avulfisabea  clavisfuosferreos  calceacusan  ittcre,  &obid  vulgo  a  non- 
nullis  Sferra  Cavallo  appellari,  fed  perperam,  meo  quidem  judicio, 
quod  aliafitplanta,  qvx  vcl  ab  iplo  efFeclulegitime  ficfueritappcdauu 
vel,  quodfemenproreratferreisequorum  calceis  fimile:  Qacd  ulci- 
mummihific  verifimile.  Vid.  figuram  plant*  in  Herbario  Mattbioli  loc. 
cit.  confentit  Taberntm.Herbar.  lib.  U.  cap.  /9.  p  217.  d.  Ubi  heibam 
Sferra cavaSo fpeciern  Hedyfari  facit  vel fecuridac* ,  fimilitud inemq ue  fo- 
leaeferrex  equina  defumite  feminum  filiquis  femicir  ularibus  iftamfi- 
guram  hauc  obfcure  mentiencibus.  vid,  m.  Cbabrtumfciagrapb.  Stirp. 
pag.  iff. 

Aldrovani  Ornithol.  lib.  \2.  cap.  30.  p-  m  S42,  de  pico  martioex 
Trebio  ,  Plinio ,  JEliano  &Oppiano,  &ex  his  quideui  ultimU  eandem 
fdbulamrecenfec .  picum  nempe,  ubi  nidi  fui  ibramen  iapide  aut  ligno 
a  quodam  obftru&um  eft ,  ex  eo  infidias  fibi  ma^h) nacas  conjicere ,  hcr- 
bamque  lapidi<:oncrariamopponere,  unde  velut  offenlus  lapis  &  vim 
herbac  non  ferens,exfiliat  picoqus  rurfus  foramen  aperiat ;  Immo  vero  , 
quodmagiseft,  idemOppwnw,  ejulquemendacium  alioqui  per  (e  &• 
tis  evidens  fecurus  nugaciflimus  Kiranides  (fi  camen  hoc  efi:  Auttoris  cu- 
jusdam  ,  &  quidem  fingularis  numeri  ,  nomen  )  tali  herba,  fi  quis 
eamnorit,  nullonegotiojanuarum  fcrasrefolvi  poffearbitrantur.  U- 
tuceft,  pergic  Aldrovandus,  vel infigniadmodumaviscum  cuneo  ve! 
herbx  cum  lapideancipachixactribuejidum  eft ,  velpotius,  NB.  uc  ego 
puto,  (pecioliiTimummendadumefTe  ,  judicandum  eft.  Hxc  Aldro- 
v.indus  &  infuper  quaedam  de  lunaria  5c  ttbiopidc  herbis. 

De  ferarum  magica  quoque  aptrtione  videacur  Wierul  de  praftig. 
lib  f.cap.  yy.Nospaucisaddimus  :  licec  negandum  non  fic,  herbis  in- 
elfo  vimmagnam,  ckmajorem  quidem  ,  quam  mulci  credanc,  (era*  ca- 
menfabriles  ,  cum  fincarte  fa&a^mxandrorumque  innumera  varieta- 
tediltindx,  admotione  cujusdam  herbae  vel  radicispernaturamrcruin 
erti ingi  poife ,  nemo lanus  admiferit.  Quod  fi  quis  iiiius  fubditi  expei  i- 
entiam  opponat,qui  quaefitammodo  a  TheiauroruiTUofforibusperce^.u 
1  adpicinidum  radicemexpedito  invenit  >  illufiriifimoque  CWnfifuo,  & 
perhunc  mihimanibus  palp^ndam  conceffit  ?  Ecquamvis  expcrimen 
cum,dehortante  Fratre  iuo,  Parocho,  cum  ferarum.  erfractione  non 
feeerit,  verifiiniletamen cft ,  cumartificii pars  anterior ,  nempe  radi- 
eisinvcntio,  fucccffufuo  noncaruerit,  parcem  polteriorem ,  id  elt 

T  2 


tjt  Obfervatio  LXXX. 


clauftrorum  aperturam,non  minus  felieiter  proceffuram  fuifle?  Refpon- 
demus:  Nosnon valde  dubitare ,  quodfirufticus  radicem  feraeadmo- 
viffet,  deejus  apertura ,  virtuteautemdiabolicaid  fieri  tuncomnfno 
ftatuendumeffe:  NamDiabolum,  utopinionem  fuae  potentiar  menti- 
bus  in  fuperftitionem  pronis  faciat,  acanimos  aucupetur,  ejufmodi 
prodigiofa  patrare  totodie.confpicarnur,  Invenerit  radicem  fubditus, 
atopitulante  6c  obftetricante  Darmonio  invenit,  ejasdemope,  fi  rem 
tentaffet ,  fine  dubio  feras  ^rTrafturus. 

Eleganter  Plinius ,  alleganteJFfcro  loc.  cit.  Nbnnefatius  fuijfet 
miUanum  Scipionem  Cartbaginis  portas  berba  patefacere,  quammacbink 
iUuftraper  totannos^uatertl 

{Mff&  Stuttoardia^yiuguftam  Vind  J.  j> 
feyttmbt.A.  1699.) 

OBSERVATIO  LXXXL 

DN.  D,  SAMUELIS  GRASSII. 

DeAbceffu  muco-  carnofo  botrjoidc  fmiftri  labiiuuU 
<v*feliciter  excifo* 

Mlferaforsfoeminini  fexus  eft,  plerumqueiisdemin  partibus  doloru 
experientis  faces.quae  voluptatimaxime  dicatasfunt  Quis  enim  n5 
mifereatur  ,  fororiantium  mammarum ,  foetidumpus  plorantium,  in- 
flammatoriumftatum?  Quinimoinipfo  partu  Lucinam  experitur  ia- 
fauftam,  dum  adjutricesmanusperfxpe,  morae  impatientes,  officio- 
(osungues  fat  crudeliter  delicato  inferunt  finui,irreparabili  utplurimG 
damnoa.  Hoc  infortunium  deploravit  caftiflima  quacdam  inte- 
gerrimi  Civis  Vratislavienfis  uxor,  hxcj?.  annorumeufarca&  floridi 
habitus^  cjvinqvel-iberorum  fo£tamater  fextum  in  ipfo  parturiendi  co- 
natu,  fentit  fibimanuobftetricis  in  vulvae  labio  finiftro  inferri  acutisfi- 
mumdolorem,  quempoft  levis  fequiturtumor ,  (enfim  per  iz.  aa* 
nos  in  ovi  anferini  magnitudinem  furgens*  Hic  prscterita  hyerne ,  va« 
cillantepede  dum  miferavelutilagittamfibi  inabfcefiumintrudi  dolec, 
in  tantam  magntudinem  fpatio  quatuor  merifiam  increvit,  qualem 
fchematransmiffum  ,.  rudi  minervadepiclurn  commonftrat.  Hinc  ad 
(acra  con jugalia  plane  inepta ,  incefil im ind i es  di fficiliorem  perfcntiens, 
jsandeminter  millelacrymas,  fepoficopudore,  ingencem  monftrac  ab- 

fc<£ 


Dt  Ab[cetfumucO'carHoroBotr]oidefw'flritaliivulv*  149 

fceffum ,  indies  uvarummodo majus  capiencem  au^mcncum ,  atjxiliurri- 
qveanxieamepetit.    Ego  pracmisfis  prxmitcendis  corpore  benedflpo- 
fito,  rndiesarttius  perChirurgum  conftri£tisligamentis  ,  ftudui  abfcef- 
fummarcidumrcdiere,  (ublato nucrimento  ;  at  enim  verd,  pediculus 
craffiorfuiclurse  eludebatfxviriam ,  noctesque  dksque  inter  ejulatus 
mifere confumebantur.    Tandemimpatiensxgra  dolorum,  cumopti- 
rne  perlpeclis  omnibus^drcumflantiiserTufiorcm  hxmorrh.igiam  metu- 
endamnon  haberem,  ferro  ex(cindere juili  1        Vratislaviens.  pen- 
dcncem.    Subflanciaeracmuco-  carnofa,  colorisex  fufco  fanguinei,in 
medio(A.)per  accricum,  erofa  ,  mucum  dilutiorim  fundens.  Vul- 
nusficcisfolummodo  linceis  carpcis,  legicimo  modo  dcligatum,  finu- 
quepudoris,  menfibus  fluentibus  fpongiis  expleco,  fpacio  fex  hebdo- 
madh,felicisfimecoaluic,egrao3Deofinc  laudes  exulcance  marito,conva- 
luit.    Ubinotandum  ejusmodi  ab(ceffusplerumque  vices  fonciculorum 
prxftare  ,  demandacis huc  viciofis humoribus  ex  coco  corpore ,  cumque 
uc  plurimum    ex  fibris  mufculorum    concricis  &  dilaceracis  ori- 
ginem  habeanc  paucis  gaudenc  vafisfanguiferis,  hinc  eo  cucius  exfe- 
candi.    Patec  hocquoqve,  filigacinonpulfenc  colorem  non  mucent, 
nec  inflammationem  minencur.    Incerim  tamen  dam  3  fublato  abfceffu, 
natura  non  habebat,  quo  fordes  climinarentur, incumefcencia  doloreque 
haemorrhoidum  mifera  infeftacur.    Suafi  in  finiftro  pede  fonticulum, 
quemabfoluterenuic,  toleratura  forfan  dolores,  quam  praeconceptam 
opinionem  de  fonciculorum  moleftia  mucatura.    Refe&um  talem  ab- 
keffummuco-  carnofum  prsepucii  crium  librarum  pondo  aeftimacum 
vid.ap.Marc.Aur,Severinum  Lib.  Iderqcond.abfceffnacur.  lib.4.cap.3« 
p.m.i;7, 1  f  8« 

FIG.  VIII. 

(Vratislavid  Auguftam  Vind.  d.  ii.  Scpt* 
Anno  i6$y.  mljfa.) 

OSSEEVATIO.  LXXXIl, 

DN.  D.  MICHALIES  PAULI, 

De  feiiciex  traduce  Seminali  IJea  Nodofi  Qafitis  externi 

Curatione 

PAucisabh:ncMenfibusInfignis6cGenerecVVircuceex  Superiori  Si- 
lefii Matrona ,  maxime  languinei  &  obefifTimi  corporis,  dcforma- 

T  %  cuji 


Obfervatio  LXxXU. 


tum  fedecim  Abfcesfibus  caput  confpeclui  dabat.  Hsec  ex  paterno 
fanguine  vkiu  craduclum  omnesfuos  Germanos  unico  Atheromateno- 
taffe;  fibi  verd  Tumofem  adnatum  a  vigefimo  ufque  «tatis  anno  tam 
multae*  prolis  genitorem  extitifle  alferebat.  Tubcrahacc  ad  Cranii  futu- 
ras  confpicua ,  recifis  comis ,  Figuraechinatas  Caftaneas ,  magnitudi- 
ne Ficus ,  unicum  verd  folummodd  veficam  vitulinam  inflatam ,  refere* 
bant.  Aufus,  quoante  deccnnium  primordialis  Nodus  huic  feliciter 
pracifus  fuerat,  reliquorumapertionemaudere  jubebat,  qvin  dolor, 
pondufque  eogebat.  Ea  propter admoto  periti  Chirurgi  Scalpello  ube- 
riorem  primd  indepromanantem  Lympham  mox  foetidisfima  inftar  mi- 
liico&imateriainfequebatur.  Portaliquot  dies  putris  fubinfluentibus 
fanguinis  ramentis  (anies  prodiens,  eaque  tandem  penitus  expreffa, 
membranam  intuscorticijuglandisnucleu  ambienti  fimiliimam  protra- 
hendam ,  integumenta  verb  tanquam  nucleo  privata  putamina ,  confpi- 
cienda  reliquit;  quibuspaulatim  marcorecontraftis,  cicatrix  indu&afu- 
it,  noitraqueHeroisperexa£tummagisdiastaeregimenf  quam  muito- 
rum  pharmaorum  ufum  ex  voto  convaluit.  Hoc fub  finem  notandum: 
quodlibet  Tuber  ex  prxvias  Cutis  fcalpurigine  prognatum  ,  majora- 
que  quotannis  incrementa  caepifle  j  8c  vei  quatuor  uno  pediculo  veluti 
eonjunctosfoecus,  fingulos  tamenfingulas  habuiffe  matrices  ,  nec  in- 
vicemcornmunicafTe,  certum, 

OBSERVATIO  LXXXllI. 

BR  D.  MICHAELIS  PAULL 

De  Conceptione  Famitt£cujusdam  Pkbejtrarijjima. 

SJEntentiam  recentiorum  Philofophorum  (qua  hominis  perinde  ut  c«- 
terorumanimaliumconceptusintrafcemellarum  Ova,vel  figurasvi-  ' 
tellorum  aemulas  latescere,eaque  feminis  mafculini  fubtilisfimo  tantum-  J 
modd  Spiritu  efficundari ,  vel  ad  generationis  motum  cieri  afferunt) 
nupet  gregarii  cujusdam  Militis  uxor  experimento  probavit.  Hxc  par-  ! 
turiens  preclufo  pudendorum  aditu  ab  obftetrice  reperta  ,  mortique 
ob  id  proximaimprudenter  habita ,  tam  hifce  angoribus ,  quam  febre ,  J 
quitum  temporis  laborabat ,  quartana,  fere  ronficiebatur.    Tandem  (& 
egocumchirurgoinconfilium  vocatus  ,  ab  eoque  vuivam  fcrutante:  ^ 
ne  minimi  digii  apicem  admittere,  audiens ,  ipfeque  membranofam 
iliamabipternavaginastunicaexpanfionem,  Hytncn  diflain vcre carno- 


De  Conceptione  Fcemin£  cujusdam  Plebej£  rarijfima.  1 4? 


fam  perfpiciens  maricum  de  praevia  concubitus  adtfone  percontando , 
nunquam  in  vagina"  ,  vel  facro  conclavi  ,  fed  incralabia,  vel  ante  Ofh- 
um  conjugalia fefta  fe celebraflTe ,  nec  HannibaJem  portashas  perfringe- 
revaluifle,  perfuafum  habebam.  SedquidconfiJii  Pariturae?  remier- 
rotentare,  inftante  partu ,  haud  confultum  ratus,  hanc  fidenci  omni- 
potentiae  divinae  animo  laboresetiam  herculeos  fuflinere  ,  fauftumque 
enixum  certofperare jubeo.  Didium,  fadfcum;  Aufpicatisfimo  quippe 
omniuravotonatusviolento&cumaudicofradti  inftar  fldtilis  Ibno,  ex 
utero  egreflu ,  parenti  fuo  ad  veneris  Thalamum  regiam  quafi  viam  ape- 
ruic ,  matremquc aliis  con jugis  fimilem  reddidic 

OBSERVATIO  LXXXIV. 

DN  D,  MICHAELIS  PAULL 

Deinfaufta  ex  intempejlivo  Tbnmarum  uju  HumoYum 

Atetaftafi. 

PUelladecennispertocumcaputAchoribus  fcacens,  eorumqne  fcc- 
tore  Tucoribusfordidisfima,  proprio  horum  confilio  ad  thermas 
Landecenfescurationis  ergodimittebatur.  Quidfit?  continuato  ha« 
rumperoftiduumufuuJcera  difparuerunt,  Sed  paulo  poft  in  mole- 
ftisfimx  illius  excretionis  vicem ingens in  Jumbis  dolor  fuccedens  ,  ifquc 
longiore  ad  fontem  mora  intolerabilior  fadtusjEgram  domum  deduci  co- 
gebat.  Egotandem  purulenta&  fcetidisfimaurina  ad  invifendum  in- 
1  invitatus.Miferamdoloreafflidisfimam,  febrecolliquativaarftuantem, 
diesnodtesquevigilem,  cotamqueemaciatam ,  aftcircadolentes  Jum- 
borumpartesminimetumidam^oflfendi.  Proindeattendens  prohibitae 
feu  retropulfx  per  intempeitivum  medicati  tontis  ufum  materiae  (qua 
permultos  annos  M  S.  depuratior  fadla)  indeque  nutritionis  Oecono- 
mia?  valdeturbatacSc  depravatae,  hanc  redintegrandam,  confuetamquc 
prius  excretionem  refuscitandam  eile  cognoscebam  ;  vcrum  feJedisad 
id  efficieadumremediis  operam  molitus  ,  fpcm  valetudinis  indies  ma- 
gis  ad  irritum  caderevidebam.  Ac  enim  ex«do  Bimenfe ,  dumcorpo- 
readmarafmi  ferme  Itatum  reda&o  verendum  crat,  quin  funefra  (ub- 
fecutura  pulmonarisPhthifis  vitam  przcipicarec  ;  furgens  ibrte  in  dextro 
lumbo  renitens  cumor,  nullisque  emoilientibus  externumadmotis  in- 
vitus,  fponte  pcrrumpens  copiofisfimam,  maximeqveputidam  mareri- 
am  erfundetut.  Mox  urinx  pus,  putorque  evanelcere ,  dolorelq ue  in ul- 

tum 


filfervtfk  LXXXt 


remitterecoeperunt;  convenientique  pofteacura,  diuepotis  inj*£tif- 
«jue  optimis  vulnerariis  atque  balfamicis,  Ulcus  hpcintratrimeftrc  fpa- 
tlurnflneulla  veltabis,  vel finus fiiiulofi  nota  fanatum,  Pueiiam  n6- 
Xlramad  falutem  reduxic 

OBSEIVATIO  LXXXV. 

DN.  D.  MICHAELIS  PAULL 

De  Afira&rariore  in  Puelldquadrienni  /Ualacia. 

\A  Ultas 6c  variasinfolitarum  gulae  libidinum  fpecies  in  fequiori  feyti 
JVJnumerari,  interomnesMedicosconftat.  Mihi  argilhm,  mace- 
ratam calcem,corium ;  item  araneas ,  fkfcias  crinaies &c,  ex  faltidio  ito- 
inachi  devorantes,  obvenerunt.  Omnes  autem  hx  vel  pubefcen- 
tes,  vel  pubertati  proximx  ,  velgravidae  fuerunt  habendae.  Rarius 
hinc  in  Quadrienni  Puella  Maladae  exernpluiru  Hxc  FormofifTiHia 
mercis  lineae  Negotiatoris  filiola  in  magnam  ex  ignota  procatar£tica 
causacachexiamincidens  de  Inappetentia ,  Pe£toris  oppresfione ,  & 
circa  Hyphoehondria  fuffbcationis  fenfu  conquefta,  tota  languebat, 
tabemqueinhabitucorporis  oftendebat,  Adhibitisproinde,  aftnuN 
loeffeflu,  pro  inftaurandanutritioneRemediis  forte  contigit ,  ut  Ge« 
lariadejicientisvirgunculseanumterfura,  filum  lineumex  podice  pen- 
dentem  ofFenderet.  Hujus  infoliti  excYementi  caufam  nec  verbis  nec  fe- 
ririisparentcsexquirerevaluerunt;  donec  Aftiones  Filiolas  diligenter 
indagantes,  &quafiveftigiaipfiusprementesad  Fafces  linamentorum 
aliquando  adftantem  ,  avideque  fila  vorantem  confpexisfent.  Caufa 
hac,  ceu  malifomite  perfpe£ta,  propinatispofteS  catharticis  multi  n> 
lorum  ex  liaoGIobuli  feceffernnt,  tandemque  aflumtis  per  aliquoc 
menfesficdiftisinltaurativis,  Tonicis,  Martialibus,  ^gra  plenisfime 
convaluit, 

{Vratislavia  Auguftm  Pindd,A.ii>  Seft* 


OSSER 


VTII. 


De  La3e  infeniius,  &puerisge)terat*.  j« 


Obfervatio  LXXXVL 

DN.  D,  JOHANNIS  BENEDICTI 
GRUNDELII, 

De  La3e  In fenibvs ,  &pueris  ge  nerato, 

ILluftrilTimaquaedam  vidua  plethorica,  fo  annorum  ,  ab  ulcimo^ar- 
tu  ante  20  annos  feliciter  pei  afto  bona  hadtenus  gavifa  fuit  valetu- 
dine;  per  biennium  jamanimadvertit  humorem  albicantem  e  mammis 
effluere.  Vidi  ego  eum  aliquoties  &  nullamdifferentiam  ala£teinve- 
nirepotui.  Effluit  quotidie,  in  pauca  tamenquantitate,  cum,&fine 
compresfionemammarumprohac  aetateadhucfatis  turgentium:  auge- 
tur  rluxusjper  nimium  corporis  moAim  ,  &  per  quietem  diminuitur. 
Fruitur,  interea  bona  valetudine,  nifi  quod  menftrua  adhuc  copiose 
rluant,  debilicatem  aliquam  inducentia»  Hic  cafus  videtur  conuarius 
efle  Aphorifmo  39  fett.  f  Hippocratis,  ubi  ait:  Si  mulier,  qux  ne- 
quegravidaeft',  neque  peperit,  lac  habeat,ci  menllrua  defecerunt, 

Ante  10.  annosmcndicabatin  noftra  Urbe  puer  quidam  fordidus 
&  fqualidus ,  9,  circiter  annorum  b  cujus  marr.miliis,  fi  aliquomodo 
comprimeret,  cum  impetu  profiiiebat  humor  hi&eus,  qui  in  01  be  (tan- 
neo  colle&us,  20,  &pluresguttasrepne(entabat ;  mamrm?  erantpau- 
lomajores ,  quamapudalios  pueros.  Banc  !a£tis  evacuationem  ,  ut 
mil\i retulit ,  perdiem  quinquies  autfexieshaberepotuit.  Monflravit 
fuam  lacteam  fontanam  Illullrifllmo  Domino  ,  Domino  comki  &  colo- 
neiloKufel,  aliisquenobilibusob  pecuniamaliquarn  emendicandam, 

SCHOLIU  M. 

Isbrandus  a  Diemerbrock  in  fua  anatome  talem  la&is  generatio- 
nem  adfcribit  forti  ima^inationi,  feu  intentx  &  crebra:  de  latte ,  mamma- 
rumquefu&ionecogitationi,  mirabiliain  cirporibus  noitris  operanti, 
conflrmatqueexempiocujusdam  vetulx  66.  an<iorurn,quxobfi]ixpuer- 
pera?  mortem ,  infantem  nutriendum  fufcepit;  cumautemeum  vagi- 
cntem  ,  fummacum  commiferationemammis  fuisaliquoties  appoluif- 
fct,  eique  papillam  fugendam  obtulifiet,  per  fortem  illam  imaginatio- 
nem,  &  defiderofam  denutriendo  infante  cogitationem,  mammx  lac 
darecoeperunt,  idque  paucisdiebustantacopia,  qux  nutriendo  infanti 

Dec.UL^/inn'  VIL  &  VllL  U  abunde 


Obfewatio  LXXXVL 


abunJefufHceret,  itaut  vixaliisalimentisindigeret :  atquefic  cum  o~ 
mniumadmiratione  infansla&e  hujus  vetulx  (cujus  mamm$  a  plurimrs 
annisomninoexaruerant»  & conciderant ,  jamque  rurfus  tanquam  ju- 
vencuhe  denovointumuerant.)  optime  nutritus  fuerit,  Hsec  prxfatus 
Author  in  fuaanatome  pag.  248.  Retuli  hanc  hiftqriaip  illuftrisfim» 
noftrae  vidtKe,  dcfcrutatusfui,  utrumfpeciesdeiacleaded  fortiter  im- 
preffos  &  fjepiusruminatashabuerit  »  maxime,  du:nper  Illuftrufimac 
filias  duplicempartumfa£tafuerat  Avia,  ubifaciie  extraordinaria^  curae 
de  nepotum  lac-tatione  6c  nutritioneeven;re  potuiffent»  Verumre- 
fpondit  Illuftrisfima  Domina,  fehifce  Imaginationibus,  &  curis  mini- 
me fuiffe  occupatam ,,  uridepotius la&ei hujushumoris generatio ,  du- 
Quum,  tubulorum,  glandularum  vaforumque  Ia&eorum  in  mammis 
meliori  conftitutioni %  chyliqueabundantiae  adlcribenda  eft. 

VBS ERVATIO  LXXXVlh 

DR  D.  JOHANNIS  BENEDICTI 
GRUNDELIL 

DeAfenJlruorumfiuxuperiodico  ex  duUibusfalivalibus. 

SUpprefla  menftruavarias  vias  &  exitusincorpore  quaerere,  pasfirrt 
confirmant  plurimaeobfervationes,  quibus  &meamadderevoluide 
ruftica  quadam  virgine,  cui  per  integrum  vitas  curfum  ne  gutta  Iar> 
guinis  ex  utero  effiuxit,  ordinario  enim  fluxus  menftrui  tempore,  & 

Suidemutplurimuminipfonovilunio,  caputincipit  dolere  &c  calere  , 
tero  autem  die  (entit  copiofiorem  (alivas  affluxum  fangvine  permixtum, 
per  4*  f  ♦  fubinde  etiam  plures  dies  durantem,  dolore  capitis  interim 
eeffante.  Talem  periodum  fingulis  menfibus  ab  anno  if.  usque  ad 
4$.  fineinterruptioneexpertaeft;  vixithuc usqveutcunque  fana,  jam 
vero  tali  fiuxu  ceffante  augetur  cephalalgia  >  vifus  diminuitur  6c  gutta 
ferenaappropinquat,  quam  ob caufametiammendicarecogitur, 

(Marpurgo  StprU  Auguftam  Vtni.  d,  26 f  Septembris 
Anno  ifp9*mijjk.) 

-oh*  u-  h-.Tii  a*W;rff$^ 


QBSKft 


De  SMionibusSarometrifub  ecliyfibm. 


OBSERVATIO  LXXXVIH. 


^^Uperx  Eclipfis  folaris ,  fc.  hoc  Anno  /699^.13.  Septembr*St.  v. 

antemeridianis vifae ,  principium,  fmem,omnemqueadeQmagni- 
tudinem  &  durationem  Afironomi  pasfim  dubio  procul  determinabunt , 
edaccuratius,  qudmajorafubfidiamoderni  obfervatores  pra^veteribus 
habent,  &  qvd  magis  ipforum  interefl,  ex  iftiusmodi  phxnomenis  ad 
exadiorem  calculum  proncere.     Ego  mearum  fatagens  rerum  , 
ipfo  curfu  ephemeridum  mearum  meteorologicarum  ,  quas  a  pu- 
blicato  quadriennio  haftcnus  continuo ,  excitatum  imo  obligatum 
me  fenfi  ,  ad  expeftatos  motus  mercurii  in    tubo  Torriceiliano 
per  tempus  illud  obfcurationis  diligentius  ^confiderandos.  Illuxe- 
rat  enim  ,  poft  integros  quatuordecim  dies  tantum  non  conftan- 
ter  ferenos  ,  ficcos  ,  itidem  ferenum  mane  diei  decimi  tertii  menfis 
Septembris,  minusheftcrnofrigidum ,  filebant venti,  potiora  vexiila 
eurum,  euronotum  defignabant ;  Mercurius  qui  ab  hefterno  mane  in  tu- 
bo  exaltitudine  j.palm.  19.  minut.  (adeoquea  feptimo  (cal.  illius  mer- 
curialis,  quam inephemeridibus adhibui,  gradu,  fupra&circa  quem 
jam  aliquandiuhseferat  )ad  vefperam  perdimidium  minutum  fenfim  dc- 
(cendcruc,  mane  adhuc  ftationem  iftam ,  noftu  invariatus,  tehebat: 
Favente  igitur  conf  tantia  aeris &  barometro  per  tot  annos  fatis  probato , 
tanquam  ad  motus  reciprocos  facili,efficaciarn  eclipfis  per  aerem  in  mer« 
curium  vel  aitollendum  vel  demittendum  cognofcere  eo  avidius  expe- 
ftavi ,  quo  certiorfpes  tenebat,  alios  alibi  in  eodernnegotioforeoccu- 
patos,  cum  quorvmobfervationibusmeaconferripoffit,  quam&exi- 
gebant  amici  curiofi,  interque  eos  Cl.  Oribafius.    Verum  enimverd 
longe  aliterres  cecidit;  LJtut  cnim  fereno  manente  ccelo  ante  nonam 
eclipfari  cceperitfol,  &tardcpoftundecimam  demum  plene  nobis  fue- 
rit reflitutus ;  Ututetiam  valde  fenfibile  interim  fuerit  decrementum 
luminis  in  aere  ,  qui  tum  crasfior,  nebulofus  ,  obfcurus&ater  e  lon- 
ginquo  videbatur ,  praeprimis  circa  horam  decimam  ,  cum  vel  fexta  vel 
quintafoiumlucididifciparsfupereffeC  :  Nihilominusin  meo  barome- 
tro,  ineodemhuc  ufqvemulei  angulo  conftituio  j  &  tot  alias  camque 


U  1 


diver* 


ffi 


Obfervatio  LXXXVllV. 


diverfis  motionibus  hafteaus  infigni ,  peromne  tempus  diei  iffius  are- 
temcridianum  ,  atque  aded  a  q  uinta  maturina  ad  duodecimam  meridia- 
jnatn ,  nTiih plane mutatio ,  ftve  furfum  five  deorfum,  ne  ad  pili  quidem 
tatitudinem ,  a  me  potuit  obfervariTed  in  eadem  ftatione  tam  intra  quam 
extrahoras  eciipticasimmotus  hasfitraercurius. 

Hac  igitur  vice  mihi  tam  felici  non  licuit  effe ,  ac  CK  Ramazzino  , 
qviin  ipfoeclipfisfolaris  Anno  1694.  d.  %2.  Jun,  St.  n,  tempore  mer- 
cunuminfuobarometroad  duas  iineas  elatum  annotavit;  Ea  tamen 
occafionerecordoraiiuseclipfisfoiaris,  (nam  tempore  prioris  ab  urbe 
abfens*  nuinmutatioin  barometro  contigerit,  non  novi  )  fc.  illius, 
qux  ad  diem  16,  Novernbr-  fh  v.  ann.  1 69  r .  fat  magaa  fubrpfam  folis  or- 
cum  vifibilisab  Aftronomispraedi&afuerat,  fed  apud  nosob  fptflas  ne» 
foulas  obfervari  non  potuit  :    Qyem  enim  de  node  per  quartam  mi- 
nuti  partem  adfeptimum  fcala?  fuae  gradum fublatum  mane  hora  lepti- 
iria  &  oftava  reliqueram ,  eundem  hora  undecima  domum  redux  per 
tertiam  minuti  partem  adhuc  altius  elcvatum  deprehendt  ,  dubius ,  an 
abeclipfi?  quandoquidem  dies  hefternus  inconfrans,  humidus  exci- 
piebatu.riilo  nebulofo  ,  fereno,  ficeo;  fiib  quali  aeremercurium  edani 
abfqueeclipfi ,  infpectead  ipfum  meridiem  ufque  pauio  adhucaltius, 
quammane  fuerat,  toIli,fedad  vefperam  plerumque  tantundem  dimitti, 
.  frequenterobfervavi. 

Jungam  his  obfervationem  quoque  habitam  fub  eclipfiLunari,  eacjj 
fotali  >  tantafc.  ac tali ,  ut  luna  ex  iptb  coelo  quafi amilTa  t.  t.difparuerit, 
quod fa£tum  ipfa  media  nocle  inter  diem  feptum  &  fextimum  Maji  St.  v. 
ann.  1696.  qua  pofl  biduupn  tempeituofum  mercurius  in  quinto  cunt 
dimidio  gradufux  fcalae  conltitutusabhora  vefoertina  fextaad  nonam, 
.  adcoque ante eclipfm  adhuc,per  quartam minuti  partem fenfim  eievatus». 
joftmodum  per  totum  eclipucum  tempus  Itetitimmotus  ,  ufque  ad  ai- 
terum  mane>im6  circa  ttieridiem  d.  7.  demum  attigitgradumfextumi 

His  ita  fehabentibus,veiprovvelcontrainfluxum  fuperiorum,  five 
affe&ionem  horum  ihkriorum  ab  eclipfatis  luminaribus ,  coacludat 
«juifque  quantum  volet ;  mihi  obfervationes  fimplicirer  bonsrfide  recen- 
faiffe  >  hac  vieefufBciat. 

Gstcrum  conftitueram  infupert.  t.  duo  thermometrainliberoaere 
parre  xdium  auftro  obverl^  ,  eorum  itaqve  paucis  etiam  facienda- 
riientn:  Unum  Florentinum  claufum ,  parvuium,  inanguloitaftifpen- 
di,  ucfoi  vicini-im.colluftransipfum  tamen  non  feriret,  alrerum  radiisr 
ej^us  liber^  expofui,  A(cendit  ergd priori  inclufus  (piritus  &  pertigit circar 

Aonanr 


De  StaticiibmBarcmetrifuktdipfibM 


nonam  matutinamad  gradum  tubi  a  globo  vigcfimum  fexcum  :  Tum 
verd  hxrerecacpic,  imo  fenfimicerumparum  defcendere,  uc  circa  de- 
cimamconfifteretin  gradu  vigefimo  quintoj  Inde  rurfus  ante  horani 
undecimam  adgradumvi^efimumfeptimum  ,  &ante  mediam  duode- 
cimamadtrigelimumprovc£tus.  Talfsqve  alcerationisfrigidiufculae  fi- 
gnumt.t.corrvparuitetiam  inaicero  thermometto  majus  <5c  evidenrius. 
Reliquum diei  tranfiic  ferenum ,  gratisfime  cempsratum.nubecjlis  qui- 
busdampomeridianisperfupervenientesetefias,  eborea  tantillum  ad 
2ephyrum  deciinantes,  (quod  aliasplerumque  ad  eurum  fkri  folct) 
dlscu/fis,  non  fine  phacnomenis  pluribus,  de  quibus  amplior  agendi 
fuppetecoccafio,  cum  a-micis  confulcum  fuerk  vifum  ,  ephemendnm 
publicare  contiauationem. 

(J ubinga  Auguftam  Vini.  i.  4. 08obr,  Anno  16$$ 
OB9ERVAT.  LXXXIX. 

DN, D,  SAMLIELIS  LEDELll 

De  fudore  a  purgante. 

MHlehomines,  miHeconftitutiones ,  id  quodnoftrashinc  inds  (dB- 
quuntur  Ephemerides.  Vide  Obferv,  2 1 1.  Dec.  3  .  Anni : .  iterrf 
Dec.  I,  A.  VI.obL  jti.DzbAm  pronuper  Anciila?  10  annorum  icrup.2.  Pul- 
veris gialap,  in tardis  menfibus ad  evacuationem :  dum  autem  alvum  ex«* 
Jpe&abamusfluidam  ,  fudor  erumpebatcopiofuscumaliqvali  tenimine/ 
nullaautem  alui  folucione.  In  eadem  querela  porrigebam  ante  annum 
(utorisfilix  i.7,  annorum  potionem  purgmtem,  certe  fat  fortem^aft  ne 
unicam  videbatfedf  m,  ledpoltbihoriumcopiofiirn  fndoremcum  alle- 
viatione.  Rationemh^ncpiKo  fubcffc :  purgantiaagunt  mediant.  ftg-- 
mentatione,  dum  autem  purgantis  yjref  picuitavifcida  in  ventriculo  & 
inteftinis  infringuntur,  &natura  peraujmhumores  peccantes  extru- 
dereReqvit;partialislymp;i?e  aut  feri  exfargit  (ermentatio,  6c  inde  ob- 
renitentiamcratfioris,  auuofa  rantumturbaturmateria  f  &  per  poro* 
cutiselimia-tur.  Melioradicenti  fatilepoliicern  premam.  Quodau-* 
Cem  a  pulverebezoardjcoSennejuti  m  Nobili  virgine  a  FrittJchin-,  ge~' 
minus fuccedebat vomitus  Gorlicii>cau!a  ^rat  erutu  facilis ,  nimia  nempe^ 
jiepietio  veutriculi  a prayis  &  corruptis  hunu»ribus,  optimenamquc' 

U  3.  prx^ 


Obfervatio  XXXIX. 


prxparato  medicamentormlla  culpa  erat  affricanda,  id  quod  explicabanv 
Comiti  cuidam  magni  nominisMedicus  in  metu  hydropis  varia  fubmini- 
flrabat  pharmaca ,  femper  contrariumeffe&um  edentia.  Enimverd, 
qux  fudori  erant  deftinata ,  purgabant,  qua?  purgare  debebant,fudorem 
excitabant  ,  curae  itaque  huic  valedixit,  &  alius  non  ita  celebris 
Medici  fe  concredibit.  Apud  illuftrisfimarn  p.  m.  comitifTam 
deDunevvald,  aliquoties  obfervavi  fiuxumalvi,  dum  fudorifero  Gr, 
ij.vel  iij.  falis  volatiiisaddebam  ,  nec  tamen  fine  emolumento,  Sic 
etiam  in  Medicina  femper  aliqvid  Novi. 

OBSERVATIO  XC. 

Dn,  D.  SAMUELIS  LEDELIL 

De  variis  a  Petecbiis  difparentibus fjmptomatis* 

Vlrgo  17.  annorum  plethorica,aque  nimio  menfiumrluxu  interdum 
rnoleftata,  menfejulio  1699.  vifitat  agnatam  febre  petechiali  de- 
tentam,&  ob  frequentiam  vifitationis  contagio  afficitur.Primiirn  conque- 
ritur  deimmanicephalalgiacumfiti&  calore.  Pharmacopola  eonfultus 
expurgat,  circumforaneus  alia  ordinat,  quarto  die  petechiae  erum- 
punt,  ftatim  iterum  difparentes,  nec  redeuntes.    Quinto  die,  quia 
decardialgiaconqueritur,  anguftiaitem  pe£loris  &  interclufa  refpira- 
tlone,  balneator Medianarafecat, &  extrahit  crafTum  nigricantemque 
fanguinem  fine  fero ,  cum  horum  fymptomatum  ad  bihorium  remisfio- 
ne.    Sexto  corripitur  affeftu  afthmatico  convulfivo ,  cum  metu  fuffo- 
cationis  &  palpitatione  cordis.    Paroxyfmo  hocce  fuperato  ,  omnia 
apparenttranquiiliora  ,  eodemtamen  poft  aliquot  horas  recurrente, 
res  defperata.    Septimo  dieultimam  inftarehoramputant ,  dum  au- 
tem  vires  fe  recolligunt ,  o£tavo  me ,  per  tria  milliaria  diftantarj ,  coi> 
vocant.    Poft  occafumfolisadveniens ,  omniainveniolethifera,  ided 
indico  ,  &nequidintermittatur,  depotione  confortante  exhibeo:  at, 
per  omnes  noltros  labores  &  conatus  ne  guttam  deglutire  ooterat.  Os 
erat  claufum ,  aperto  autem  ore  non  amplius  claudebatur  fed  apertum 
&  convulfum  manebat.    Misfis  itaque  internis,  ad  externa  venieba- 
mus,  fine  tameneffe&u,    Aderat  prseterea  convulfio  dextri  pedis  & 
manus,  oculorum  item&palpebrarum ,  pulfus  eratcelercum  inter- 
misfione.    Dum  adfto ,  denovo  paroxyfmus  adhmaticus  ingruit  cum 
teuno,  fedebat  inle&oinitar  Marpefix  cautis,  immota,  cum  oculis 

immo- 


De  vmisa  petecbiis  difpdrentibus  fymptomMttf. 


immotis,  apertistamen &fineintel!e&u,  refpiratiomodo  erac  facih'5, 
modo  difrTcilis.  Pofthoram ,  corporcnonitarigido  exiftente,  depri- 
meba*n  us  ~d  Jcclum ,  &  fic morrem  expedabamus ,  qux  etiam  circa  me- 
ridiemnoclis.idcfie  videbatur^pulfjiatermittentecordisquemotuquief- 
cente.  Redibattamen  ftatim  pulfus  cummotu  Cordisfacilique  refpi- 
ratione,  idquead  horamquartam  matutinam ,  Hac  audita  ,  una  facr- 
minarum  eapici  (ubtrahit leniter  pulvinar ad  facilitandam neccm,quo  fa- 
clo,mor:Sunda  in  le&o  fe  erigit  convulfa,  cum  omnium  aflidentium  fum- 
Ina  <  cniternatione.  Parentibus  auxilium  urgentibus ,  advocamus  bal- 
neatorerr  ad  cxtergendasfauces  &  facilitandam  deglutitionem ,  &  turn  . 
vi dimus  u  Itimum  naturx  conatum.  Dum  enim  per  fyringam  liquorem 
faucibus  immittimus,  ndmodum  vociferabatur ,  &  injeftum  liquorem 
iterum  cjiciebat,  nullam  tamen  vidimus  intelle&us  indicium  ,  multd 
minus  loguclam  aut  deglutitionem,  Tandem  fedendo ,  fpiricibus  len* 
te  vaopjlcencibus,  animam  efflabat,  nonomorbi  die,  circadecimam 
antemeridianam ,  cum  parcntum  Cordolio.  Ergdferd  medicina  pa- 
ratur,cum  mala  per  Ifongas  invaluere  moras. 

OBSERFATIO.  XCL 

DN.D.SAMUELIS  LEDELII. 

De  Parafjfi  lingu^feliciter  curata. 
Obiliflima  Matrona  80.  annorum  corriprebatur  initio  veris  hujus 
•*^Anni  1699.  paralyfi  Jingux,  falvo  incelleclu,  rnembrisqve  inte- 
gris.   Huiciequentiaordinabam  cum  fingulari  utilifate>  fecundance 
Dei  beneditlionc: 

J*  OK  Majoran.  5(3 
fuccirri.  9j. 
anrhos  9ft 
balfami  Vitae.gtt.  V.  M.  D. S» frfe ffittfge motfltti^ttl 
Interne  dabam  fiqvoremC.  C.  fuccinatu^jtem  fal  volatileoleo- 
ftm  Sylvii.    Vivk  adhuc  dum  hocnoto,  cum  bona&articulata  loque- 
la.    EodemcorriprebaturarTedluNobilisinvicinia,  fvbhyemem  ^rap- 
cedentis  Anni,  at  quia  tum  externatiim  interna  refpu«bat  Medicamen- 
ta,  utpote  quipermultos  annosarthnticus  &  per  plures  Medicinam 
cxercentes8cproftitcrentesinnuinerisMedicinib  cxtiterat  obrutus  ,  ea 
propter  di£urnnegIigens,fpatio  trium  fepnmanarum  viribusexhauftus, 
piacide  obibat,    fcenfus  omnes  erantincegri,  nec dc  fp  eraffem  dc  te- 

fid 


xfS  Obftrvatlo  X  C I. 


iki  reftitutlone,  modd  fe  ^ccornmodafTet  noftris  monitis,   Sic  quitf- 

feetfortunas ,  &  infertunii  fui  faber. 

QBSERVATlO  XCII. 

DN,  D.  SAMilELIS  LEDELII; 

De  StemutationeApopledicorum  non  jemper  falutifera. 

SUb  finemhujusaellatis,  fartorisvidua  Griinbergsenovo  adoriebatui? 
Paroxy^mo  Apopleclico ,  circa  vefperarn.  Convocatus  danda  da- 
*  bam,enemata  cum  utiiitate  ordinabam ,  fternutationes  excitabam :  quia 
autem  difHciliima  aderatdeglutitio,  utpropinata  medicamina  vix  affu- 
merevaleret,  idedfpatio  48.horarumcompieto,  tacite  viventium  nu- 
mero  valedicebat,  Nihil  hic  fternutationes  excitaeae  conferebant,quod 
camennonnuliipraclicorum  pro  bono  reputant  figno,  id  quod  etiain 
Sagani obfervavi  1668.  P rimo Praxeos me#  Anno ,  reftitutotum  aegro 
fbrci  licet  Apoplexiadetento* 

OBSERVATIO.  XGIll 

DN.  D.  SAMUELIS.  LEDELII, 

Defebre  ah  injeStione  decoSi frigidi  infauces. 

TJRxceptumMedicumeftuc  omnia  fiant  Tuto.  Aclyftere  frigido 
Xmortem  notatBartholinus,  Puer  14  annorum  iaborabatdefiuxio- 
nead  collumcum  tumore  glandularum  colli&  cohibito  motu  cervicis, 
aditcummatre  barbitonforemauxilii &confiiiigratia.  Hic,aliis  deten- 
tusnegotiis,  mandatfocio  ut  fauces  expurget  per  inie61iones  folitas: 
ille  iniungit  ancillae  ut  afferat  decoctum  prius  calefacturn  pro  gargarifa- 
tione.  Ancilla  afFert ,  non  tamen  calefa£tum ,  neglexerat  enim  ob  pi- 
gritiemfocuminitruereflamma.  Socius  levioris  fortis,  decoctum  fri- 
girluminiicitfaucibus,  putans  Anciilam  juffa  impleffe ,  hoc  fa&u  fta- 
tim  puer  fummam  animadvertit  alterationem ,  cum  horrore  &  frigore ' 
tqtius  corporis,Domum  reverfus,cardia]giam  patitur  cum  fumma  anxie- 
cate  &  Jfcetufuffocauonis,  colio  valde  urente.  Vix  per  optima  medi- 
camenta  confultus  potui  ex  orci  faucibus  revocare  hunc  juvenem, 
&  nifummus  Deus  fingulariter  benedixiflet  noftris  conatibus,  aclum.  1 
.tuiffet ,  morbo  ad  14,  ferme  dies  protra&o, 


OBSER* 


De  Unteis  Ucilis 


OBSERVATIO  XClf. 

DN.  D.  SAMUELIS  LEDELIL 

De  Linteislucidis. 

I'XcellcntisfimusD.  D,  Camerarius  Obferv.  iit.  Ann.  9.  Decurt 
j II.  hujus  phxnemeni mentionem injicit,  aliis tamen  circumftantiis, 
cui  hocaddo.  Mediahyeme  Anni  1698. uxor  lintea  mundanda  dabac 
ancillae ,  &  ad  exficcandum  aeri  liberiori  exponebantur  in  fuperiore  do- 
mus  contignatione.  Quia autem  hyems  facviebat ,  nec  lintea  bene  ex> 
ficcabantur,  ideo  inhypocauftocalefa&ocircafornacem  fufpendeban- 
tur.  Dum  no&e  ingruente  uxor  linteamanibus fricat,  in  fiamma  erum- 
pit,  iterumfortiusconcutit  lintea&flammaalbicans  copiose  per  lintea 
diffeminabaturcum  adftantium  admiratione.  Accedo  ipfe  &  manibus 
traSo,  linteadifcuticndo ,  idemque  obfervo ;  aliquoties  repetebamus 
cum  eadem  flammx  apparentia.  Craffiora  haec  faciebant  lintea,  quic 
nempele&iscontinendis  erantdicata,  reliquanonitem.  Putabam  wi- 
tto - falphuream inhzfifte  hislinteis  materiam,  &quidem  fubtiliffitmm, 
quippe  quadenimanus  tra&ionepereadem  facillime  excutiebatur ,  & 
in  flammulam  fubtilem  albicantcm  condenfabatur.  Seminia  autem  harc- 
ce  contraxiffe  ab  aere  hy emis  vapidiore,plurimis  hifcc moleculis imprse- 
jnato,  judicabam,  aliam  tumnon  vidensrationem. 

(Griinberga  Stlefior  Norimbergam  mifpe , 
OBSERVATIO  XCV. 

DN.  D.  MATTHiEI  BL  AW. 

De  Pneumonia  exitinerefaSa  Utbali. 

NObilismus  quidam  Juvenis  20.  circiter  annorum  xtatem  agens ,  no* 
m;ne  Monf.Couffin  de  Ladenheit  patria  Friburgenfis  Heluetu^  cx 
parentibus  nobiliffimis  unicus  natus  Filius  iter  in  comitatum  Tyrolen- 
fem  peregrinaturus  ififtituit,  ibicum  variis  corporismotibus,  equita- 
v  tionibus,  pugilationibus  Scc.  frequenter  &  nimium  fde  exercuiftet,  ac 
curiofitatis gratia  fxpius  in  fubterraneas  cryptas  ac  fodinas  devchcretur, 
atqueaeftatis  tempore  continuo  fitimpoturrigiduminmajoriquantitate 
ividius  haufiftet ,  incidit  inde  in  diuturnum  fed  grayem  afteclum 
Vcc.ULMn.m.&riU,  X  petfo- 


%ft  Obfervatio  XCV. 


pe&oris  cum  tufli ,  refpirationis  difficultate  &  febre  eontinua  lenta» 
Varialongotemporeadhibuit  remedia  a  medicis  prgefcripta,  fed  cum 
abfque  fucceffu  meliori  morbus  non  fine  notabili  virium  decremento 
increfceret ,  nobiliflimus  patiens  auram  patriam  artians  domum 
feconferre  anxius  defiderabat ;  annuere  ejus  defiderio  Medici  curam  ge- 
srentes&confiliumpro  aeris  mutatione  conferunt,  fedeventu  laethali. 
Abiit  enim  fibi  abhuc  (acis  potens  &  cum  diebus  aliquot  rheda  veheretur, 
refpirationis  difficultasintantum  augebatur,  ut  maximum  fuffocatio- 
nis  periculum  incurreret,  metufque  effet  comitantibus ,  ne  in  via  obiret 
patiens:  venerat  tandemadAcronianum  lacum,  &  Conltantiam  circa 
vefperam  vix  attigit,  hunc  opem  meamafl  (erd  nimis  quarentem  tanta 
lasfitudine  &  orthopnoea  correptum  inveni ,  ut  in  leclo  jacens  refpirare 
haud  poffet  cum  fumma  pedtoris  anguftia  &  gravitate ,  nec  non  tuf- 
fifitiqvepermolefta,  aliqualidelirioacpulfu  celeri,  debili&  insequali 
&c ,  ficque  anguftatus  eadem  nofte  juvenilibus  annis ,  non  fine  maxi- 
monobiliffimxfamiHadu&u  fupremum  claufitdiem. 

Altero  die  cum  expertisfimo  Chirurgo  Italo  D.  Antonio  Tuitti 
cadaver  anatomico  cultro  luftravi ;  invenimusomniavilcera  in  optimo 
Itatuconftituta,  exceptis  (olis  pulmonibus,  quorumuniuslobi  parsin- 
ferior  nonnihil  fetl  parum  livefcebat,  ipfiverdper  totum  intenfiflime 
rubicundi  atqueadeo  diftf nfi  fuerant,  ac  fi  veficaeinftar  infufflati  fuiffent, 
ut  totam  thoracis  cavitatem  adimpkrent  fine  ull!o  tamen  aut  minimo  ex- 
terni  vel  interni  ulceris  veftigio.  Ex  quo  aliud  judicare  ac  concludere 
haud  potuimus ,  quamaegrumhuncobiiffe  ex  totali  ac  recenti  pulmo- 
nura  inflammatione  feu  peripneumonia,adeoque  affedtum  hujus  juvenifc 
primo  nullam  propric  & k»t'  6%o%nv  ab  ulcere  fic  di&am  phthifin ,  (ed  le- 
vern  &  incipientemab  unius  lobi  inferioris  obftru&ione  feu  coagulati 
humoris  cujusdam  ftagnatione  ortam  prteumoniam  cum  febre  lenta  fui(- 
fe,  quae  poftea  ex majori  commotione  corporis  in  itinere  per  vias  iaxofa& 
n  totalem  pulmonum  infiammationem  abiit. 

Rationes  hujus  afferti  &  clefutnptL  exanatomia  judicii  ad  conflrmi- 
fibnem  aftetunturfequentes ,  phthifmveratn  non  adfuiffe,latisapparet 
ex defeftu  ulceris,  qvia  abfque  pulmonum  exuiceratione  nuilam  phthifirt 
propri£ di&arn oriri  poffe  prarfuppono  ;  cum  iilis  verd,  quiex  quali- 
cunquerampulmonumtumhepatis  aliorumque  vikerumlabe  aut  af- 
feclu  cumfcbrelenta&confurrpcione  corporis  conjundto  phthificos  fleri 
poffeinftnfulato'piA&ciscjuibu$dainconlueto  afferere  volunt,  nihil 


De  PerlpnmonU  exitinereletbaU 


contendo.  Omnimodam  totalem  ac  recentem  pulmonum  inflammatio* 
nem  fuifTe >  ex  qua  juvenis  ifte  obiic ,  non  folum  figna  &  fymptomata 
in  cafu  propofita  indicant,  fed  clarius  etiam  autopfia  docuit  ,  quia 
rrulmones  intenfiflime  rubefcentes  in  totum  diftentos,  fanguine  ftag* 
nante  turgidos&inflammatosfuifleaperte  vifumfuit ,  qvse  inflammatio 
totalis  non  inveterata  fedrecenter&  paucorum  dienum  fpatio  indutla 
cffedebuit,  cujusmanifeftacaufa  coadjuvanspulmonum  vehemcntiori 
conquaffationi  in  jtinere  fadtae  non  immeritd  adfcribitur  ceu  a  qua  fangu- 
is  fortiter  commotusfed  propter  prxcedentem  obftru&ionem  &  fta- 
gnationem  pertenuiapulmonariavafa  fanguifera  transfluere  impeditus 
f  uit,unde  major  ejusdem  affl  uxus  hjerens  phlegmonem  feu  pneumoniam 
induxit;  cujus  procul  dubio  jam  anteafomes  quidam  latuit ,  cujus  fi- 
gnum  lucidus  coior  in  unius  lobi  parte  inferiore  fufficienter  prxbuic 
becaufis  antecedentibus&occafionalibusremotisfuprain  hiftoria  re* 
latis,  nihil  hic  addo  ;  vulgare  enim  eft  &  omnibus  prafticis  notum ,  quo- 
modoex  intercepto  fanguinis  motu  ejusque  fhgnatione  in  pulmoni- 
businflammatiooriatur ,  cujus  caufa  hauftui  frigido  in  acftu  avide  po- 
tato  tam  in  pleuritide  quam  peripneumonia  ,  indeque  fubfequente 
phihififacile  adfcribi poteft :  interim  pro  certo  credendum ,  afte&um 
nunc  etfi  abinitio  leviorem  &  in  fe  forte  non  incurabiiem  ex  conquaf- 
fationepulmonumin  itinerelaboriofofada  deterioremredditum  &  to- 
talcm  ac  lethalem  pulmonum  infiammationem  citius  adauftam  exeitalfc. 
:  quod  Linicumeft,  quod  exhac  obfervatione  notandum  voluit 

OBSLRVATIO.  XCVI. 

DN.  D.  MATTH^I  BLAW\ 

De  Hydrope  ex  ufu  thermarum  mox  lethalu 

TC  RatanteannosaliqvotinurbeBiberacenfi  juvenisqvklam  pauper& 
orphanus,  ma!o  viclucducatus  ,  dum  (ut  ipfcmet  afTerebat.J  per 

*  pluresannosnonfolumorFam calidam  nunquamdeguftavit,  (edtamac- 

•  tivo  qu^mhycmali  tempore  ledocaruit;  indefa£tusfuccefliv£  cache- 
A  iicus&tympanitico-afciticusabdomine  tumido  cxpanfo  ac  infigniter 
H  )rotuberante,nec  non  capite  tineofo  per  pl ures  annos  piftori  cuidum  fcr- 
;j  /iebat ,  qvo  demortuo  ad  alium  civem  futorem  qucmdam  delolatus 
"t  lefugium  quxrebat,  ubi  fept:manis  aliqvot  moramagens,  cummalum 
4  uccesfiveaugeretur,  chermirt  Jordancnfibus  dimidia  hora  ab  urbe 

X  a  disfids 

i 


Oifervath  XCVl 


airfidsutendidefidcriumcepit,  credens  remedium  falutarefe  inibi  in- 
verturum  efTe.    Dehotfebantur  eum  aliquoties  fed  incarTum ;  frequen- 
tioribus  enim &  importunis  precibus  inftanter  roganti  concefTerunt  tan- 
demD.  D.  praefefti  Hofpitalis  Biberac.  utad  praediftas  thermas  devehe- 
retur:  aft  pretiofatischaro  Charontem  foluere  debuit,  dum  tertio  die 
thermarum  balneo  vixufusfumma  ps&oris  anguftia&refpirationis  dif- 
ficultate  prehenfus  vitae  fpiritum  omnino  amifit.    Obtenta  licentia  prae- 
fentibus  nullis  phyficis  &  Ghirurgis  demortui  cadaver  fe&ione  apercum, 
6c  fequentkar,atome  detexit.    Totum  abdomen  ex  omni  parte  turr  e- 
fa&um  vix  aperiebatur  &  copiofisfima  aqua  magno  foetore  in  altum  yro- 
filiit,  ita  uttotaabdominiscapaeitasitagnante  pu-tridoierouna  6*  fla- 
ftibus  undique  impleta  fuerit  ,  omniaque  inteftina  fero  innatarent, 
ac  omnium  aftantium  judicio  ultra  integram  urnam  30.  men(uras  con- 
tinentem  aquae  quantitas  effluxerit.    Ventriculustotus  inanis  &  va- 
cuus  reperiebatur,  etfi  pauid  ante  bulimo  feufamecanina  laborarec, 
Pancreasinfigniserat  magnitudinis,  diiTettum  vero  nihil  liquorisprae- 
bebat.    Hepa:  isfubftantiacompacla&  non  nihil  indurata,  extrinfecus 
colorem  fublividam  referebat  cum  adhserente  veficula  fellea  bile  totali- 
rer  impleta&fimiliterindurata.    Liea  incrafTacusdurus,  exrernema- 
teriaalbicante  obduStus.    Omentumtenue  cumnotisputredinis  hinc 
indeapparentibus,    Glandulaemefenterii,  proutrenales  feurenesfuc- 
ccnturiatij  prorfus  tumidae&  copiofo  feroimpletae,  vafa  autem  circa 
renes  &  veficam  feu  du£tus  Urinarii   muceria    quadam  vifcida 
crafTureferti&obftru&ifuerant.  Adhaec  indextropulmonum  lobo  in« 
veniebaturabfcefTusinveteratus  feuvomica  vifcidiilima,  &  pulmones 
ipfihinc  indemateria  quadam  vifcofa  albicante  parfrm  obducti  confji- 
ciebantur:  Cordisfubftantiatam interne  quam  externei^ene  confticu- 
taapparebat,  fed  pericardium  aquolo  humoredeftitutum  erat,  Cae- 
terum  quoad  externa  praeter  tineam  capitis  fupra  memoratam  pedes 
tumidierant  cummaculis  fublivefcentibus ,  brachiorum  atrophia,  & 
pubes  impilis&c. 

Ex  hac  obfervatione  prxcipue  occurrit  annotandum  ^qudd  ab  iis , 
quorum  corpora  dcltrufta  feu  vifcera  interna  male  conftituta  funt,adeo- 
qucingenereomnibuscache&icis,  hydropicis,  tympaniticis.phchifuis, 
afthmacicis  &c.  thermas  quafcunquein  ufum  non  raciie  vocandas  tfTe, 
De  althmaticis  plura  exempla&fpecialiterunum  in  Illuftriflimo  Com- 
mendatore  quodam  de  Eggen^ch  obfervatum  afierre  poflem  >  ther- 


Hydrope  tx  uftt  tbeumarum  mox  lethali. 


warum  ufum  ad  membrorum  arthriticorum  confbrtationemadhibitum, 
ratione  aftmatis  aded  fuiffe  nocivum ,  ut  eventum  funeflum  poftfe 
traxerit.  Id  quodinpraxiverfatis  (quibushae  cautelaealias  notx  funt) 
non  fcribitur,fed  a  medicis  junioribus  experientia  necdum  (atis  inftru&is 
annotari  haudinutiliterpoterit, 

OBSERVATIO  XCVII. 

DN#  D.  MATTH^I  BLAW. 

De variolis ab  extemi aeris frigiditate retropuifis  >  vifcera in- 
terua  occupantihus  fejf  Ittbalibus ,  perautopfiam 
anatomicam  infpeSis. 

DUmannisprxcedentibusin  urbetotaque  viciniaBiberacenfi  vario- 
lae  epidemice  graffarentur ,  &  non  folum  infantes  plurimi,  fed 
haud  paucietiam  adultiores  homines  iis  decumberent,  non  deruit, 
quin  ex  tanto  agrorum  numero  nonnulli  libitinariis  cefferint ;  qui  ta- 
men fanefttts eventus  non tam morbi atrocix aut malignitatis  vehemen- 
tix,  quinpotiusnocivoaerisregimini  adfcribendusfuerat ,  dummul- 
tx  mulicrculx  finiftra  opinione  perfuafx  cubicula  &  hypocaufta,  ubi 
variolis  laborantes  decumbebant,  adeb  calefecere,  ut  fumme  xftu- 
aret,  &  quufi  infudatorio  fqvalidus& exhalationibus  fetidis  refertus 
jeftusperciperetur,in(uperque  patientesmultis  flragulis  5c  integumen- 
tiscoopertos  propc  fornaces  ferme  candentes  ponerent ,  perfuafum 
fibihabences,  variolarum  eruptionemab  externo  calorefaciliusprocc- 
dere:  undetanta  in  corporumhumoribus  adaucla  eft  effervefcentia, 
ot  longe  >ra\  iora  foiito  fupervenerint  fymptomata  ,  &  non folum  vehc- 
mcntespaitium  externaruminflammationes  cVacriores  a  variolis  coa- 
fluentibusalterationes,(ed  etiam  hxmorrhagiar  epilcpticx  convulfio- 
nes&deliria&c.  lubfecutae  fint*    Mbc  peccarunt  in  exceflu,  ftcbabctt 
eMlbcrtriben.   Alix  e  contra  matres  &  mulieres  aurcam  mediocritatis  re- 
gulam  obfervare  nelcientes  pcccaruntin  dete£lu  ,  dum  incaute  nrmis 
infantes  fir»s  varioiisalfcctos  aerifrigido  cxponerent,  unde  neccfiarii 
cfiaphorefi  &varolarum  eruptione  impeditaflrmentum  malignum  re- 
preflV.minrt  manob  liora  vifcera  invafit ,  in  iifque  lethalcs  influmma- 
tionesoccavit.    Ex  hocerrorc  obierat  Cinneourii  cujufdam  hiiolus 
qvinqvennis,  ad quem  ciim  pofUncipienttm  exmthematum  eruptio- 
pen  ac'r  frigidus  fxpius  &iac^tiusadmic:crctur,  cvanueruotpuftti'  c, 


i6t  OhftrvatioXCril. 

mdequcfuborta tuflx  6c  refpirationis  difficult.ite  obiit  mifellus,  quem 
adincernainfpicienda  curiofitatis  gratia  Sectioni  anacomiex  fubjeci » 
&  inveni  pulmones  turgidos,  inflammatos ,  jamjam  gangraenofos  &  plu- 
rimis  puftuiis  ac  maculis  lividis  &  nigricantifaus  copiose  confperfoSf 
quarum  aliquac  ipfumhepatis  parench.ma&  diaphragma  jamjam  ag- 
greffe  videbancur,  caeteris  tamenpartibus  adhvic  illaffis. 


SCHOLIUM. 


Sideva?io!arum  ftibje£to  loqui  velimus  ,  omnibus  conftat,  e*as  or- 
dinario&potiffrrnurn  corporis  excernam  fuperriciem  ac  cutim  puftulis 
ac  exulcerationibus  invadere  »  atqueexinde  nomen  fumpfiffe yicien- 
tur,  dumaGermanis  vuJgo  btC^)ii r$fu)lagtcn  (edquod  per  exrernum 
corporis  habitum&  cutim  foras  prorumpant.)  aliisNs  jtin&cS  QMatCtCtt. 
(edquddmorbus  infantibus  maxime  familiaris  fit.)  appellantur  :  prae 
coeteris  autem  partibus  externis ,  licet  ab  initio  dorfum  petanc,  in  pro- 
greffu  vero  a  potiori  faciem  ,  nec  non  manus  pedefque  cccupare  folent, 
quia  nimirum  in  facie  cutis  tenuior  &fubje&a  caro  mollior  ac  glandulo- 
fior  atqueidcirco  ad  humorum  acrium  effervefcentium  affluxum  infe 
recipiendum  aptiorexiftitimanus&pedesverd,  quiaipfius  naturae  vires 
quidquid  noxium  de  perverfis  fuccis in  corpore  detinetur ,  id  a  partibus 
internis  &  nobilioribus  ad  externas  &  remotas  atque  ignobiliores  partes 
expelleremoliuntur,  qua:,  firesheneluccedic,  pro  variolarum  beni- 
gniorum  fubjecto  ordinario  conftituendse  liint  Aft  verd  ubi  humores 
&praecipue  lympha cam  quo  ad  quancitatem  quam  qualitatem  funt  nimis 
corrupti,feufermentum  malignius  exiftit&utubi  motus  £11  e  fermencati- 
vus  in  humoribusminusdebite  procedit,autvariolarumexpulfio&dia- 
phorefis  a caufa  quada  externa  impeditur ,  materia  morbifica  hoftilis  ne- 
ceffarib  internaspartesaggrediturtantomajori  cum  periculo,  quatc  plu- 
ra&nobiliorafuntvifcera,quxinvadicautin  quibus  infLihationem  vel 
exulcerationeinducit;  uti  hocluculentiffimeapparetnonibiumexprse- 
fenti  obfervatione  ,  fed  multorum  illuftrium  hujus  feculi  meuicorum 
fcripta  affatim  conteftantur  ,  &  praecer  alios.confirmat  praeclariffimus 
DolaeusinfuaEncycloped.  TvJed.  64.deFebb.cap.6-5. 2.  qui  inincerio- 
ribus  corporis  parcibus  feu  vrfceribus,  pulmonibus,  diaphragmate , 
ventriculo&j.  corruptionem  &  circa  interiorem  mcmbranam  adnatas 
quafi  variolas  nigerrimas  in  diffe£tione  cad«verum  variolis  defun&orum 

obfer- 


De  variolis  ab  externl  acris  frigi&itate  retropulfis,  vlfcera  ffc.  163 

obfervavit  ,  quod  idem  in  defcriptione  mea  variolarum  anno  1688. 
typ:s  edita.fub  ticulo  departibusaffe&isadduxi  &  fufius  oftendi.  Ec 
hocidem  confhtexSchenckionoftro,qui  in  fuis  obfervationibus  ad  fi- 
nc  '  :  ris  fxculijam  editis  annotavit.  variolas  omnin  vifcera  interna 
obfedille.utirjtcrtcxFernelio&PareoL.  VI  obferv.  104  &c. 

Carterum  &hoc  in  praxi  beneannotandum ,  quod  etiam  do£ti/Ti- 
mus  Sydenharo  aliiqueaccuratioresmonentpra&ici,  in  cura  variola- 
rummeliusactutiusnihilefle,  quamaeremmoderatecafdum  &  tem- 
peratum,  ex  cujus  (oliusdebitorcgimine  plurimos  finealcerius  reme- 
diiad  hibitione  feiiciter  eafilTe  comperi  j  dum  econtra  ubi  in  hypo- 
cauftisnimium  caleia&isaer  xftuat,  vel  interna  fortiora  diaphoretica 
volatiliafineurgcnreneceflTuateadhibentur,  aegri  notabiiiterlaeduntur, 
variolsccopiofiorcsreddicxconfluunt,  majorem  ianiem  efficiunt  &  no- 
tabiliafovearum  profundus  impreflarum  veftigia  perpetua  variolarum 
teftimonia  poft  (e  rclinquunt ,  aliaque graviora  fymptomaca  variis  parti- 
businducunt.  Sic  econtra  frigus  excernum  paricer  maximenocivum , 
quia  naturamodum  impedit,  & penlmametaftafimateriammorbiricam 
acircumferentiacorporisadcentrum  transfert,  velubifufficiens  vario- 
Iarumeruptioacnecei]ariadiuphorefisnonnihilimpeditur  ,  tunc  fupe- 
ratislicet  variolis  tumores  duri  indolentes  in  membris  fubrequuntur , 
qui  poftmodum  quandoqueinabfceflus  abeunt,  quorum  matcria  acris 
corroflva  ipfanon  nuaquam  offa aggreditur,  ac  cariem  &  vix  curabiles 
fiftulofjs  fimis  eificit ,  quorum exempla  plura  hlcreferre  poflem , *  quo- 
fupervid.Ephemerid,  German.  decur.    Ann.  3.  ob/erv,  iib.&c, 

(  Friburgo  Brisg.  Auguffam  Vbiiel  d.26.  OUo&r, 
Anno.  itipy,  miffje.) 

OBSERVAT.  XCVIII. 

DN.  D.  JOHANNIS  THEODORI 

MOEREN, 
De  Eclypfi  Solari  qusfuitii.  Septcmbr.fl.  Ar.  1699, 

TJClypfin  Solis,  quam  Virgilius  &  Plinius  Solis  Laborem  vocant 
rem  efTeintota  contemplanone  natune  maxime  miram  &  oftento 
fimilem,    fentit  jamcitatus  oaturx  myfta  H.N.L.I  I.  C*X,  quaiitcr 
hic  Labor  Phccbi  ficret,  ridicule  explicavit  Antiquius  citante  Flutarcho 


de 


i$4  Obftrvatio  XCVUl  . 

dc  placitphilofoph.L.  II  C.  XXIV.  Nocior  nunc  efl  praedi£tus  ma- 
gni  aftri  Labor ,  nam  terrae  aut  ejus  cuidam fpatio ad  breve tempus  de* 
v:  ^ur  illuflr  umradiorumrulisafpeausob  rerram  inter &  foiem  veni- 
entem  Lunam ,  ut  ita  terra  fit  in  umbra  Lunae ,  &  hinc  aptius  diceretur 
£cljpfis  terrt,  quam  Solis.  De  hac  Eclipfi,uteratdiverfus  &difcrepans 
aitronomorum  &  Calendariographorumcalculus  fie  plerorumque  erat 
error,  proximius  tetigit  ceiebris  iiiGuben  Saxoniae  h-exapolios  urbe 
AftronomvsGotbefridus  Kircb,  nam  etnrnihinec  turris  fpeculatoria  in- 
ftrumentis  munita  aflronomicis ,  neque  Cameraobfura,  neque  lauda- 
ti  Authoris  Micrometron,  placuit  tamenoculo  attento  folem  coelunv 
qvemtueri&adfideratolierevultus,  Itaqueeaipfa  die,  qus  erat  23. 
Septemb.anni&  facculioccumbentis  i699»aer  quidem  ut  prioribus  die- 
busfereuuserat,  putabaturtamen  vel  tenuiifimo  velo  obdu&us,  ut  fo- 
lis iux appareret  paliida.  Hincinde  etiam clarac lucentesque nubes  per 
cceli  Spatiaerrabant,  fedfoliminimenociva.  Juxta  compafTum  accu- 
racumargeateumquadranteante  nonam  fol  incepitobfcurari  (loquor 
apparenter,  )  in  fuperiori  parte  folis,  quae  noftrum  Zenith  refpicit, 
feupotius  quse  vergit  occafumfoiisaeitivummediodecimac  juxta  Com- 
paflum  partes  folis  feptem  (fi  diametrum  difci  folaris  in  11  gr.  divifum 
eo)  erant  obfcuratac,  atqveita  jam  tuin  ultra  medietatem  ianguebaE 
maximumfidus 

Quadrante ante decimam  partes  folis  novera  erant in  deliquio ,  at- 
qve  hasc  fuit  huic  locorum  fumma  obfcuratio.  Pars  vero  folis  deni- 
grata  vertebat  fe  verfus  feptentrionem  &  pars  folis  lucida  refpiciebat 
meridiem;tubus  aftronomicus  oftendebat  cornua  folis  lucentis  efle  obtu- 
fa,  nohacuta,  qvafi  corpuslunac  non  effet  accurate  rotundum,  fed 
ovale. 

Hora  decima  decreveranttenebrasfolares  &  adhuc  fub  Eclypfi  e- 
rant  partes  o£to  &  media.  Pars  vero  obfcurafa  refpiciebat  orientem 
acftivum.  Quadrante  poftdecimam  adhuc  par:es  foiis  fex.  Medio 
undecimac  adhuc  quatuor.  Quadrante  ante  undecimam  partes  duas 
languebanthora  undecima&quinque  ciriter  minuciscefTabatulrimuni 
Eciypfeos  momentum  quod  refpichbaconea:  ?m  in  tropico  Gapri- 
corni,  utitalineare&a,  ubiinciperet  primummomentum  in  corpore 
folarieclypfari  definere-t  ex  adverfo.  Nifi  oculus  fefeilit.  Atque  hace 
fimpiex noftra  obfervatio perada  fuit  coadju /ante  iblertiffimo  Domino 
Joame  Ludovico de  Bnzzon  Sereniifimo  aoftrojjjdbcipi Ele&ori  afervitiis 

Cam<sr&. 


▼ 


DcEclypflfolariqu*fuit2;.  Septembr.fl.  N.  t6$f.  if/ 

#amer*.  An  Aftronomis  Calculatoribus  tffui  fucura  ficuoftra  obfer- 
yationefcio! 

JamaliquocdicbusanteEcIypfinmagtiaeratinter  plebe/os  imo& 
incer  magnaces  murticacio  de  veneno  cadence  ex  aere  tcmpore  Eclypfc- 
os,  &puteos,  pafcua  ,  animalia,  homioes  inficiente,  verumucjam 
ance apud  Serenisfimum meum  Principem  Electorem  egcram  Peridcm, 
dc  quoHiftona?  ,  quoei,  cumobfcurato  repentcfoleinuficatisperfu-  ,# 
fae  tenebris  Athenae  follicicudine  angerentur  intericum  fibi  coelefti  de-  * 
nunciacioneporcendicredentes,  proceiTeric  in  medium&  quxa  prae- 
cepcorc  fuo  Anaxagorapercinenciaadfolis&Lunxcurfumacccperac,  „ 
dilferuic,  nequeulceriuscrepidarecives  faos  vacuo  metu  paffus  eft;  ^ 
fic  ego  parciculari  fcripto  prxvie  cdocueram  timorem  hunc  cadcncifc 
*  ab  Eclypfi  veneni  vanum  efTe  &  nullunvncer  alia  hoc  motivo  ufus  Ecly- 
pfinnihilaliud  efficere  nifi  quandam  particulam  no&is,  &  noftem  do* 
cence  Pliniol. c.  noneJ[enifiumbramterr£;  ucjam  ano&e  nii  veneni  ci- 
meas,  ficnequeab  Eclypfi  quidquam  percimefcendum.    Poffe  camen 
permifivanum  &  inutilem  terrorem  ferio  conceptum  inhomimbusmor- 
boscaufare  fed  non  vi  veneni  ab  Eclvpfi  Solari,  fed  vi  per(uafionis& 
excandefcentiz  fpiricuum  ab  innoxio  folis  deliqaio.    Eventus  verd  in 
noftrahac  Eclvpfidocuic  aeremmanfilTeferenum&lucidum  eciampoft 
Eclypfin  ,  nullamque  infedtionem  fecucam  efTe. 

Aftrologi  volunttotannis  durareeffeclum  Eclypfeos ,  quoc  horis 
eftalhuminobfcuracione:  etiam  auda&eraffent  Proclus  fi  Eclypfis  „ 
folis  concingacin  primisdecemgradibus  librae  ;  Aeremcorrumpit,  „ 
peftemfufcitat,  &annonam  flagcllat,  caramquereddic :  Eclypfisno-  „ 
ftra  duravit  duabas  horis  &quadranteconcigicque  fub  fecundogradm 
librx.  Verum  hxc  malafucuracam  Deimifericordia,  cumeciam  prin- 
cipum  vigilantia  prxcavcbuncur.  Annona:  caricas  qux  hoc  anno  fuic 
^cdamn.m  perleyerac,  mercpecalans  cit »  &  Yeccorae  Deiiram  ju- 
ftcprovocec* 


Dtt.Hi.Ami.ru.vrm, 


OBSER- 


Qbfervxtio  XCIX. 


QBSERPATIO:  XCIX. 

DN#  D.  JOHANNIS  THEOTORI 
MOEREN, 
Deeffe&u  Eclypfisfo/aris* 

Tj^JE  quidhic  aflrologicse  vanitatis  exfpe&es,  amedico  Medica  potiu^ 
XXhabe.   Namne  dicam  deali  s,  quorum  plures  Eclypfin  intuiti 
funt,  quodpasfifuerintaliquamobfufcationem  oculofumetiamaliquoe 
horispoft  finitum  Phoebi  dcliquium.    De  me  atque  coobfervatore  im 
prioriobfervat.    memorato  pofTumconteftari  quodinfequentibus  poft 
Eclypfindiebus  tribusautquatuorparum  abfuerit,  quin  plane  coecu- 
tierimus.    Etenirn  cum  irretoftis  oculis  &  animo  cupidisfinao  Eclypfin 
folis  identidem  afpexerimus  tsediofum  hunc  effe&um  experti  fumus  g 
quod  five  in tenebris  five  de die  q uocuaque  nos  verteremus ,  nihil  ocu- 
lis  obverfaretur  nifi  Eclipfls ,  nifi  obfcurus  fol,  &  tenebrofus  circulur* 
itautadpaucospafTus  vixquemquam  dignofceremus,  imoin  libris  pro- 
peadmotis,  minusprsefente  candelalegere  potuerim ,  &cum  difficul- 
Cate  quadam  convocatis  ad  pupillam  fpiritibus  conniventibus  palpebris 
fcfibere  potuerim ,  ob  volitantes  ante  oculos  circuios  nigf os  in  fefe  coe- 
untes.    Illaobicuratio  aeris,  quaerealis  fueratftanteEclypfi  etiamnum 
poft  Eclypfinduravitin  oculis  noftris.    En  effeftum  Eclypfis  folaris 
mihifutisodiofum.   Ad  praccavendumhoccevifus  difturbium  fuadent 
Authores  varios  obfervandi  modos.  Sencca  Nat.  Quaeft.  L.  I.C.  X I  !. 
vultxltimandumfolisdeliquium  in  pelviaqua  plem  &  imrnota.  Sed 
nunquamaqua  ita  quieicet ,  quin  non  fevisfime  movcatur  a  circumftan- 
te  aere ,  uthinc  fuo  lufu  &  vagaradiorum  Soiis  refulcationenon  ievead- 
ferat  oculis  nocumentum.    Tclefcopia  cum  aflri  orbira  au£la  augertf  & 
fplendorem.    Magno  Aftronornise  principi  Rkciolo  placef ,  pro  obfcr* 
vatione  tutofacienda  vitrum  viride  concavurn,  quo  ocuius  ob  lumi- 
nis  violcntiam  muniri  dcbet.    Mco  judicio  camera  obfcura  non  fo- 
lumtiifficultatemhanc  illuftrstionis  fcil.  fohris  Vehementfairi  evitar, 
fed  infuper  pharnomer.on  hocce  ccelefte  acuratius  obfervare  facit* 
Nos  in  deftftu  yitri  viridis  concavi  &  camerae  obfcur*  prarter  tuburn 
cceleflem fubftitufmus  pileps  noftros,  quorum  limbos  acuto  foramine 
perfodimus,  atqueperhacfolem  patientem obfervavimus,  fedutdi- 
ftwmcumngxioelfcftuocuiorum  ncftroruui  difturbacorum,  feu  po- 

tius 


tie  effeBv  lcljpfofohrit. 


gtts  ipirituum  confalorum  abs  impresfionc  forti  radiorum  foli* 

(MifoBorma  Norimbergami.  i.Novembrkt 

OiSERVATlO  C. 

DN.  D,  JOANNIS  THEODORI 
MOEREN, 
T)e  rarauterivirginei  excrefctntia. 

Vlrgo  XXX  annorumjamab  annis  circiter  XI.  fensltfibi  fncrcfc^ 
reabdomen,  menftruis  tamen  rite  fluentibus ,  au£taeft  hxcmole* 
tbdominisdeanno  ad  anniim  virefque  fumfit  eundo,  ut  quae  quibuf- 
damininiciofiniftram  dc  virginis  pudicitia  fufpicionem  moviffec,  deia 
docentetemporcomniumeffetltupori,  eomajori,  quo  fe  latius  abdo- 
menextenderet,  ut  jamnonamplius  ante  fe  videre,  minus  refta  ince- 
dere,  fcd  dorfo  incurvato ,  &  protuberante  abdominis  monte  baculo 
innitideberet,  animotamen,  femper  ere£ta&  cum  Deofuo  contenta 
fuit.    Hacc  virgo  tandem  ob  ulcus  tibiae  depafcens  affixa  lecto  cftf  5c 
accedcnteinopinolap(u  poft  paucos  faltem  dies  Anno  hoc  exfpiranti* 
feculi  decimi  fexti  placide  obdormivit,    Inftitui  anatomicam  infpevlio- 
nem  adjuvante  prxnobili  8c  expertisfimo  D.  Affinc  meo  Friderico  Croa- 
berg  modo  Principis  Haffo-  Rheinfeldenfismedico&  ad  S,  Goarum  pra- 
Gio)fclicimmo.    Exterior  riguracorporis  totamacilentaerat&exhau- 
fta,  exceptoimmcnfoabdomine,  quod  apcruimus,  &  ultro  mox  in- 
gensefuo  carccrccarneamaffa  inconfpectum  prorupit:  peritonxum 
&  cutis  abdonvr.is,  utpotejuxta  molem  inclufam  violenta  expanfione 
dilatata,  tenuiaadmodum  erant.    Subtermolem  hanc  atque  inter  rc- 
liquss  inteftinorum  cavitatesad  tresplus  minus  amphoras  latebat  li- 
quor  feuichor  flavus&aliquantulum  roetens.  an  ille  cx  lapfumortem 
prxgrdVoincavitacemdeftniarit,  nefcio.    Omnia  interanea  five  in  pc- 
ftore,  fivcinabdomine,  hcpar,  lien,  quar  alias  in  fufpicionem  mali  vc- 
nerant,  lanaerant,  nifiquod  refpeftive  majora  eflent,  quara  in  ex- 
tenuatocorpore<iebere  effe  putabantur.    Atque  hxc  cum  inteftini* 
prcmenteabinlra  verfusfuperioramolefere  fub  Thoracem  coa&a  fuc- 
rant.    Omentum  gracile  admodum  perpaucis  pinguedinis  particuli* 
hiAC  inde  oblicum  colorem  putrediaalem  induerat* 

Y  z  Cxtc: 


Otfnv&tio  C, 


Caeterum  molcs  illa  carnea ,  cum  ob  immenfitatera  nos  penc  ftupi- 
3os  redderet ,  jusfi  tamen  tllatxi  aduobus  chirurgis  elevari  >  ut  faitefn 
radix  ejus in con(pe£tum  veniret ,  cumque  radicibus  fuis circumquaquc 
tamdorfoinferioriquamperitonxo&pubirat  forcibus  membranis  alli- 
garetur,  iilae  circumcirca  cultro  diffefta; fant ,  atque  fic  apparebat, 
molem  hanc  vel  effe  ipfum  uterum,  vel  effe  quidquam  utero  adnatum, 
hinc  eandem  intra  offa  pubis  profunde  jusfi  refoivere ,  fuperincumbe- 
bat  huic  moli  vefica  iirinaria ,  q uae  tamen  peregrinis membranis  vldeba- 
turinvoluta.  Inquifiviin  adftantes*  quxperfonae  hujus  notitiam  bo- 
giam habebant ,  utrum  libere  femper minxifTet 9  refpondebant  quod fic, 
6c  quod  nunquam  dehacrealiquidconqueftafuifTet,  addebant  ad  me- 
am  quxftionem,  ab  anno  jam  illam  virginem  menftrua  deferuiffe, 
Molem  ergo  iilam  carneam  profunde  exfciffam  in  adftantem  menfam  de« 
pofuimus,  duochirurgi,  qui  portabant,  dicebant  efle  librarum  feptua- 
gintaaut  plurium.  Saltemcredo  fuhTelibrarum  fexaginta.  Prirnum 
inqvifiviin  vag  namuferinam  Schacinventamonftrabatfe  mox  interius 
uteri  orifktum,  qvo  Chrurgis  monftrato  certi  erant hanc  molem nti  ali- 
udefTequam  ipiumuterum,  naminterior  uteri  cavitas  oblongior  vix 
digitum  parvum  admittebat ,  membrana  interior  erat  ligamentofa ,  & 
huiccontinuaeratmafTa  illa  informis,  Ab  uno  latere  fubtiii  fedione 
oftendebatie  tubus  Fallopianus,  cum  uno  tefticulo  ovulis  referto  & 
ornimentofoliaceo:  fedabaitero  laterenihil  fimile,  nifi  quodindif- 
feftione  maff»  duaEauttresglandulasreperirenturfimiles  tefticuiis  gal- 
linaceis ,  Iicet  majores ,  &  in  fe  fimilem  fubftantiam  ftriatam  &  aibidam 
haberent.  CaDterumtotamaffain  meroslobosdivifaerat,  nimirum  in 
duoslobosmajores  quidivifi  dabantintrafetanquam  in  nuce  aIios& 
alioslobos  cum  novis  involuc.is,  Subftantia  hujus  horrendae  carnis 
fpongiofi&  glandulofa  plena  erat  vafcuiis,  in  quibus  vel  ferum,  ve! 
fanguiscongrumatuslateba:,  diverfis  venis,  arteriis&  mernbranistur- 
gida.  In  medio  tamen  hujus  molis,  ubi  utero  propinquior  effet , 
i orte  ligamentum  erat ,  quod  uno  in  loco  jam  inceperat  offefieri.  Cum 
adftantibus  exponerem  qualiter  Moguntiae  fub  tempore  mei  Profeffora- 
tus  ibidem  obfervaverim  Hepar  Ubrarum  fere  viginti  ,  in  muliere  qux 
credita  hydropica  fuerat  ,  orta  fuit  hscc  inter  adftantes  fpe&atores 
quseftio,  an,  ubi  in  homineineipien-iscujusdam  excrefcentiaeautmo- 
hsfufpicioen\annoninquiebant,  haec  medicamentis  prxcaveri ,  finoa 
itrmediri  >  aut  plane  toili  poffit  ?  quam  curiofitatcm  inquirentium 

«ondum 


De  duplicidentiunt  ordine  in  infantt 


Mondumfufficiente  fatisfattione  far.iavi  >  fatiandusprius  feliciori  D  D 
Collegarum  experientia. 

CSonnd  AuguftSfn  Vlnd.  o.  2f4  Wovemb^tm 
7  OBSERVATIO  Ch 

DN.  D.JOSEPHI  LANZONI, 

Deduplki  Dentiumordinein  infante 

DE crlpKci  ordine dentium in Ludovico XIII.  Galliarum rege  cnrf o~ 
famreferthiftoriam  clariflimus  Thom  Bartholinusin  Anat.  reform. 
Eb«  4.cap.  ia. &dupl:cemordinemmenotaffejamincive  noftro  Fer- 
rarienfi,  mcminhnmea  de  dentibusdifierratione  anatomica,  quxim- 
preffareperitur  infecimdacdicioneBibiiothecx  Anatomicx  tom.  2.  pag. 
fi%.  Nuncnotarclibet,  quod  nuperrime  vidi  in  puero  recenter nato  ; 
nempe  dupliccmdenriumordinern,  exigui  quidemilli  erantfed  ramea 
benc  formati ;  iattrrogata  obfletrix,  mihi  jurato  afTeveravit  talcs  den* 
te*  jam  puerum  abutero  matris  egreffum  habuifle  ;  Infans  verd  poft. 
quatuordies  mortuuseft. 

OBSERVATIO  Ctl 

DN.  D.  JOSEPHI  LANZONI 

NoxaexCibocodo  inVafe  <eneo, 

THAmula  quxdam  Monialium  San&i  RochiFerrarix  Anne)  prarfenti 
■T  I7Q6.  accepitamonialibusoryzam coftamin  vafe  acneoj  ipfamque 
fuis  hliis  edendam  porrexit;  qui  talem  pro  ca?na  cum  aflumfiflen:  cibum, 
noctediro  vomitudoloribus- ,  ac  alui  dejeftionibus  mifere  affedli  funt, 
itautmatcripfosemoriputarct;  &  mihipoftea  juravit,fiiiosfuosni.  afi- 
ud  quam  oryzam  illam  a  monialibus  dono  datam  comed  ffejq uapropter 
judicavi;  ob  efum  cibi  codiin  vafe  xneo  ifta  fyrHptomataevenire, 
recordatus  obf  rvatonis.  $f .  Cent.  Joh.  Rhodii,  qui  efum  letalem 
iegum:nisexxreco£lienarratin  quodam  hortulano  ;  Paritertres  Rev. 
moniales  Ferrar.  Anno.  1698  Menfejulio  variis  fymptomatis  arFe- 
£rx  funt,  utcardialga,  romitUj  vcntris  torminibus  ,  aiui  fluxu, 
lriditatefaucium/iti&c^ex  folaairumptione  Paft*  triticeje  co&x  cum 

Y  3  butyro 


Ohfervatto  ClL 


fcutyro,  &  cafeo  conditar,ac  reco&ae  in  vafeaeneo  ;  quarummoniaHuni 
Hna  forfan  debilior aliis duabus morcua  eft ;  Putabant multi ,  a  fenicurft 
permixtumfuiffeciboillij  egoautemfemper,  jdemafola  cuprimalitia 
«w%mem  habuiffe  judicabam;  meenim  d  cucre  Autores  deaerisma- 
lignitate;  hinc  D. 5enner£us  Pra£t.lib.6epart  6.cap,  io.  ait;  Cuprumve* 
mnojaqualitate  mncaret,  qua& efculeria ,  &potulenta,fiin  v.ifiscuprtk 
coquantur,  aut  diutiusferyenturimbuuntur;  qu£pofteaintra  corpus  affum- 
ptaventriculumturbant ,  naufeam,  vomitiones,  ariditatem  Lingu&,  erofio* 
msmntticuli,  iolorem,  &ventris Jluxa-  exnX^jScDn.Frideric.Hof- 
*mnn.cIav,inSchroder.iib.  3-cap.  1 2. fcribit h#c  verba ?  fi  vinttm,  act* 
i$mmtalmfuccusacidusfuerit£riafufus,acinterne  propinatus,  legiti* 
mxvmni  mineralis fymptomataproducit.    Et  Avicenna lib.2.  traet,  2. cap» 
»»  aa^inquit :  oportet  quidem,  ut  caveatur  ufus  dimittendi  illud  in 
»»  quoeftfaifedo  ,  &  amarirjudo,  autpinguedo,ficutfuiatoiea,  &carnes# 
H  autacetofitas,  autdulcedo,  invafibus  xris,  &  bibends  ex  eis  ;  i- 
f>  pfa  enim  transmittunt  procuidubio  ziniariam,  &  ziniar  eft  vene- 
ttum.  Caveant ergo  Medici ,  &  lento  pede  pronutieient de  veneno  mali* 
tiose  propinato ,  aut  accidentaliter  affumptoa*e£te  docet  enim  Dn  Joh» 
Baptilla  Sitonus  in  Mifceli.  tradtat:  17.  Arduumnimis,  &  humanoim- 
paringenioopuseffe  .dijudicare,  analiquisyenenoextinftus  fit?&Cafp» 
I  Reiesincamp,  elys.  jucund.  Quseft,  64,  num.  37.  ait,  de  veneno 
affumptocaute,  aut  minime  pronunciandum  effe  a  Medicis;  qui  o- 
portet,  utfciant  fere  femper  contra  fifcum  fe  ftare  debere  in  ipfis  cafi* 
bus,  nectemerecredere  de  venenis,  utinquit  Vrfinus  in  Bibliotheca 
Med.Mangeti,  tom.4*pag.  784»incertaenim,  &failaciafigna  funt,  fic 
veneni  interni  ab  externo  dignotionem difficilimam ,  aut ferme  imposfi- 
biiem  effe  fcripfit  optime  a  Reies  ioc.  cit.  Nec  fifci  propterea  ftandura 
accufationibus;  nam  quisinnocens  effe  poterit  fi  accufarefufficiat,  uc 
imperator  Iulianus  aduertit,  referente  erudicifilmo  D.  Joh-  PauloFer^ 
jrario  irj  Reflex,  med.  Legal,  pag.  £. 


y  primddeciveFerarienficui  cumLiiiisantipathia  tanta  eft  utodorent 
j^amaloogefugiac,  oporteat,  ne  in  vomkum*  &  lipothimiam  inci- 

dati 


O  B  S  ERV  AT 10.  Clll 


Dc  variis  jintipatbiis  Tft 

^m^mmmmmKmmml  mmmmmmmmmmm  m%  ■       «  ■  mmmm    ■  "  ■■    '  mmtmmm  •mmmmmmmmmmwmt  <— tmmmm\ mmm mmmmm*»  ,  a 

dat.    Monirilemnofco,  qux  ranguinishxmorhagiara  ,  pcr  nares  «on* 
feltim  patitur  ,  fi  alliiodorem  perfentit.    Militemalioquin  (anum  nau> 
fea,  ac  vertiginecofreptum  fola  ranarurn  praefentia  obfervavi.  AntU 
patiam  cum  anguillis  in  muliere  gravida  notavi  jam  in  miscell.  nat« 
curios,  Dec.2.ann.9.  obferv.208  pag. 379. idemquehocanno.  1700* 
obfervavi  injuvenculaprimiparacujufdamFabriuxore*  Sacerdosqui- 
dam  nofter  Calendula?  flores  fummopere  averfatur;  aliumque  nofca 
honeltum  Civem,  qui  necodorem  cafeitoletare  poteft,  &  tantd  mi- 
ntisejusdem  efum.    A  P&onia  fugiebat  juvenisut  retuli  ind  d.  mifcell. 
Cur.  2.  obferv.^o  pag.77-  ficque  aRofisalius  abhorrebat,  imo  capi* 
tisdolore  affkiebatur,  dum  rofum  olfaciebat,    Adolefcentulurn  an- 
noelapfo  169^.  tertianadupiici  correptumcurabam >  cui emulfionerrt 
feminumpeponumexhibui;  aftillicd  ac  appofita  faltem  fuit,  in  tre* 
morem,  acfyncopem  incidit;  matcr,  poftduashoras  iterum  porrexiC 
diclam  potionem ,  iterumque  tremor*  &  fyncopefuperveriere'.  Do- 
mdticihoc  mibicumnarraifent  &  idemexpertus  fuifiem,  prohibui,ne 
impollcrum  .idolefcens non  tantum  emulUones  non  affumeret  verum  n6 
quoqueafpiceretf  De  Prefocro  fuanarfat  Excellentilfus  Dn.  D.  Joh* 
Ludovic.  Hanncmannusinobferv.  f  1.  Ann.4. decur.  2.  pag.  lii.qu» 
menthx  oddremnequ;demherbae  ejus  praefentiam  fine  animi  deliquio 
fcrre  non  potcrat «  idetnque  pariter  ego  nuperime  notavi  id  Jacerdote 
quodam  Romanriiolo.    Vir&:atis  annorum  37,  talem inimicitiam  currt 
(ulture,  ac  fuifufatis  tenet*  ut  fcabie  afleclus,  inunclione  unguenti 
adfcabiem incujUiCompoHtione  pulvisfulfuris  habetur,  ftatim  in  Li* 
!    pothimiam,  ac  poitea  cremorem,  &capitisdolorem  inciderit,*  imo  il*: 
\  lemihijuravk,  uecfineangorc  ac  cordis  palpitatione  fulfuris  pfjtfett* 
j   tiampofletolerare  j  q»ucdautemm:rabile  eitnaufea  tentatur,  foia  fui- 
t   furis  nominatione;  Anciiiam  nofco,  qu£  a  nativitate ,  a  vino  abftiner, 
,    itautfolo  viniodore  vomitu  afliciatur.    Quendam  agravimorbo  iibe- 
ratumpanemncque  videre,  neque  ut  nominetur  tolerarepotuifie,  re»» 1 
lertClarirT.  Dn.D.  Catp.  TheoprL  Eicrlingius  in  misceil.  Acad.  noftr« 
Curios.  Decur  1.  Ann.  2.  obler.  207.  pag*  509.  Idemque  cgo  Anno. 
1699.  in  roiiitequodam  poft  Longnn  quartanam  obfervavi.  Elbingas 
PrimariumfuifTe  Paftorem,  qui  Porcelli  afTaci  caput  viderenon  poterar, 
afferit  Clar.  Dn.  D.  Jacob.  Barnerus  in  Milc.  cit.  An.  6.  &  7.  obf.  1 99  pag# 
.  294.  EtegopariterAnno  16984  menfe Junio  notavivirginem annorum. 
^       quzcaputvitulielixatitoierarenequibat;  Varias  antipatiascum  fc- 
ibus  enavrat  D.  Lucas  Schrokiusauac  Acad^Leopoldinsenoltrscdisnif- 

fimus 


O&fervatio  CHI. 


tfmusPrxfesinfuo  fcholio  ad  obferv.  fo.  Anni  ii,  decur.  *.  pag  83,  Sic 
ego  uxoremaiicujus  Ruftici  nafco,  qux  tantacum  felibus  antipathi* 
yexatur,  utinfolafelis  pr&fentiadeliquiapatitur,  acfudorescircafron* 
tem,  idemqueetiamaccidere  in  guero  npvea}  aanorummihi  faCQtug 
{joQgfta  jiuj^s  ujbis  n^jrrona, 

(Ferrmx  Juguftam  Vini.  4nno  i4jp#ti) 
OB  SE  RVATIO.  CIV. 

DN.  D.DANiELiS  CRUGERI 

DeEpilepfia  twrrenda  &contumaci 

FEmina  ante  aliquot  tantummodo  fepdmanas  virocuidammatnmd- 
nio  junfia,  inciditinEpilepfian  quxintra  14-horas  vel  centies  eatn 
corripiebat  applicata  funt  naribus  fasidanempe  Spir.Salis  Armon  Tinft. 
caftorii ,  infundebatux  ipHus  ori  Elyxyr  uterinum  Tirnaei  Effent,  cafto- 
i*ei  Spir*  Salis  Armon.per  vices,  nuilo  lequentelevamine  tum  &  2o.  gut- 
t^Ol.  fuecini  in  Aq*  ciconis  &  Hyfterica  exhibitx,  perfeverantead* 
huc  affe&u.  Cum  igitur  per  os  affumere  plura  refpueret ,  applicatu* 
eft  Clyfter  fequens^herb.  meluT  rnatricar  rut£  Mj.  radic.  Valerian. 
gVj  flor.  fambuc.  pii,  bacc.lauri  §fj  colocynth,  inpet.  ligat*  gij  co- 
qae  in  Aq.  com.q.C  Coiatur.  t&j  adde  Oi.  laurin.  rutae  a  §j  Spir. 
SalisArrn.  3Vj  ab  hoc  clyftere  licet  tantum  bis  alvum  moveret,mox  ta- 
Xnen  Patiens  praefentiflimam  fenfit opem  inducias  major.es  epilepfia  dan- 
teitemquef  aroxyfmisbrevioribus  confpe&is,  deinde  exhibebatur  gj; 
pulveriscontraconvuIfionesThoneri  lib,  «,  obferv.  i,de  convulfion, 
epilepticis,  &obferv,4» &radic.vincetox,  angelic.a  gj  caryophyl- 
lac,  posom  luccifie ,  farfaeparill  a  a  3jj  bacc.  lauri  fpec.  diambr. 
^diamosch  ag&fl.anthos,  falviae,  ferpill.agr.XV.M.F.Puhr. 

Secundomorbidierecepit  gj  pulvRiverii  exgentiana,  dl&amn, 
alb,  tormentill,  &c,  vid,  Autorcap,  deHyfterica  paifione.  quem  eti- 
am  probatum experientil refert in  obferv.  communicatis  a  D.  Simcn  Ja- 
cobobferv. zide  hyfterica  paiHonc,  Nos  enim  Epilepfi.im  ex  utero 
provenirejudicavimus&quidemre&e,  hinc  paroxyfmi  (enfim  remile- 
re  ,  &  quoniam  alvus  adftricta  erat  praedi&us  Clyfter  reiteratus. 
Aftcum  tantumportio  Clyfteru  ejiceretur  fubfHtentein  corporeadhuG 
jUpiiia  pajcs,        oj  fuppflc  lequens  luxativum:  &  tamarind  |S 


Dt  Epilcpfia  borrenda&  contumad  *7t 

pafllilar.  fii>  Cremor.  Tartari  3iij.f0l.Scn.fX  ^j.mechoacann.alb  Jij. 
coque  in  1  q.  Aq.  com.  Colatur.  tfcj..hoc  deco&um  quod  per vices  mo- 
ddipfifuracndumpraefcripferamus ,  iilaintrai2.  horas  cxhaufit  atque 
fexiesexinde  dejecit,  'ficquemorbus  Deo  auxiliante,  cui fit  laus,  ter- 
tiomorbi  die  in  totumfublatus  eft ,  afliftente  curae  meae  Dn.  Dofctore 
Hiifclicht*  Phyficohujus  urbis  meritiiTimo.  Sednequehocreticendum, 
a  venain  pede  d^trafectaetiamfi  paroxyfmus  intervalla  vix  darec,  le- 
vamenaliquot  proveniffe  ad  imiUHQnem  D.Hochfteceri  parte  fecundi 
o^lervacionum^curaradice  vaierianacocpulverc  ucerinoRiverii  jam  con- 
.tinuatur. 

OBSERVATIO  CV. 

Dn.  D.  DANIELIS  CRUGERI. 

De  ^Ethiope  mintrali,  fanguinenegis  abtuto  >  iliuftrato &nobili- 
tato  y  feuQinabari  folari. 

"D  Iverius  pafllm  in  Obfervationibus  fuis  ttfitur  Mercurio  dulci  fexies 
^fubi  irnto  ,  ad  vermes  puerorum  eiiminandos,  quod  remedium 
calomelas  vocat ,  utivid  relicetobferv.  83  Centur.4.  M  elasappellacur 
hocrcmedium  quia  Mercurius  intus  niger  eft  feu  magnarn  nigredinem 
habec,  x*A^autem  vocatur.quia  per  fublimationes  fexies  repetitas  ni- 
gredotrugna  ex  parte  tollitur,  idcirco  quaado  mercurius  n;gredinc 
nonfpoliacurmeritoxrtoulAo*  e(t  vocandus,  nam  quoties  in  ikchiopc 
mineralimercuriuscrudus  cum  fulphure  teritur  uri  ipfum  defcribit  L. 
Jun:kenin  Lcxico  Pharmaceutlcoatque  autorem  Harras  adducit ,  co- 
tiesfulphur  ar(enicalemcrcurijextravertitur&  pulvis  fit  niger,ficquc 
Athiopscumfrercorefuoexhibetur  ;  ut  igitur  jEthiops  hic  fiat  kx^iw 
^AaKlequentimodoillumperRegemilluftravi  •&  illuminavi.  9  Auri 
Jj.  rcdigatur  cum  Mercurio  rn  calcem  ,  adde  huic  calci  fal  gemmje  9 
Nitrum  ScSilcommune,  optimeteranturperhoram ,  poftea  ponantur 
incucurbitam  humilem  in  arena,  &  fenfim  ignisaugeatur  atque  ma- 
terialiquercat ,  tamdiu  veroignisconrinuetur  utmateria  iterum  indu- 
refcat&Spiritusfaliamavolent.tuncexime  materiam  &  affunde  Aquam 
caiidulimamfic  riet  fbIutiocxccea,parsquiedam  Auruminfundo  rerna» 
netquxrcducenda.  In  folurioneminftiilj  jjl.  Tartari  quamdiu  ali- 
quodprxcipfMtur,  filtretur,  crocu;  'iQ\lS  remanens  exficcetn»- 

quori  hltratoarrundeSpir.Salis  Arm.  &  irpmm  j  "7'  j**1'" 

Dtt.m.Ain.ril.&riH.  «'Kruinpomoquxd.ua  iundum 

c»  petec 


§7?  g  Olftrvatio  CV. 

petet&pracipitabitur,  pulvis  fuudum  petens  ,  addat  r  priori  croca 
iolari,  &ambocumMercurii&fulphuris  ana^tf  mifccajtur ,  &adhuc 
addidicrocum  Solis  Aq.  Reg.Bafilii  (ubtiliatum  uti  Bafilius  ipfum  Kb. 
4.  defulphure  auri  praeparat ,  ponderegj,  haecomniamixta  fublimavi 
&accepi  Cinnabarin  folarem  egregtam>  quaminomnibus  iftis  affefti» 
b  us  in  quibus  JEthiops  mineralis  niger  ufurpatur  decies  utilrorem  &  fine 
sioxadeprehendi,  quoniam^Chiops  jamfanguine  Regis  eft  illufbratus, 
etiamfi  tanrummodo  quarta  pars  defole  fublimetur,tamen  &  irradiatione 
iriaafolefafta  28thtops  illemirum  inmodum  nobitfor&erlkacior  red« 
ditur.  Refiduum  quodab  auro  in  fuodo  remanet ,  reduci  &  ulterins 
adhancrematcenuari  poteft  Addo&  hoequod  (ublimatione  ifia  n*~ 
gredo  illaMercurii  melius  deponatur  ,  quoniam  fecundum  GebruKi 
o.ptima  Mercudi  depuratio  fitper  aurum. 

OBSERVATIO.  CVI. 

Dn,  D.  DANIELIS  CRUGERI 

De  Sella  Qurioja  SereniffimeEIeSori  Brandenb,  Magnonum 
Borusfu  Regi  oblata.cum  Homagium  Stargardi<e 
fufciperet. 

CUpenoripartiinclinatoriaeentafrixumNomen  Sereniflimi  typisau- 
L_)reisexfculptum  ernblematice  ,  &  verfibus  Germanicis  explicatum, 
Sedilt  incurnbebatglobusmagnus  vitreus  (cujus  dkmcrerfpithamaEj^  > 
emblematibus  interius  piftus,  in  cujus  medio  eratdiamecer  horas  se- 
quino&iates  interiusauroafilgnatas  monftrans.  Aliud  fciacericum  fub- 
manibuserat,  quod  propter temporis  anguftiam  non  perfici  poterar, 
adhucfplendidius  oculos  paicens.  Sumpfiglobum  vicreum  pvxdiilx 
magnitudinis  &  intus  Mercurto  Jove  &marcaftca  fecundum  arterrt 
obduci  curaviutfpeculum  repraefentaret,  huicglobo  induxiiineamau- 
ream  squinoftiaiem  &  tropicum  cancri  &capricorni.horis  24.  aequaU- 
buscirculum  xquinodualemdiftinxiatque  fecundum  poli  elevationei». 
direxi,  fic  dilpofko  globo  ,  capuc  meum  eft  mdex  r  ntmpe  quando 
egoSolem  inglobo  rtceptum,  capkemeo  operio,  exadehoram  ingio* 
booftendo;  Narnfol,  ceelicaputmeum ,  &  Solis  irnago  in  globa  re- 
cepta  frtanc  in  Jinea  refla  Cgp  punclo  horae. 

UifimacDartifeJI»,.  MercunuSgtobo  parvoinfiftebrc,  globus  ai* 
Wm  ffe  pendebac  r  Veaus  verWpkhamx  ma&nitudiae  erat  a  Mercum 

temnra. 


Obftrv.CVlL  De  InfantffHCdpe 


femota ,  aft  qud  Venus  dirigebattar  circa  Mercurium  vcl  circa  dextraut 
velfiniftrame6fponte  fui  Mercurius  fevertebat  nullius  manu  dire£u<*-« 
ne  advenience.   Solis  autem  magnetibus  tota  ars  dirigebat  ur 

OBSERVAT.  CVll 

Dn.  a  DANIELIS  GRUGERI, 

De  Infantisin  Syncopen  lapfi  fingulari  cura. 

INfans  Doftoris  cujusdam  ad  iram  provocatus  more  infantium  ingem- 
ti  ploratu  tantopere  afficiebatur  ut  non  tantum  pracordiorum  motus 
&pulmoaumanhelitus  fifteretur  fed  &  epilepfia  correptus  mortui  in- 
ftardecumberet  ,  hic  nullo  remedioium  genere  fufcitari  poterat,ni& 
per  hoc  ut  quis  piam  divaricatis  mufculis  ipfi  calide  in  anum  ore  inftaret, 
quod  arcanum  a  vetula  quapiam  didicerant ;  poftea  autem animadverte- 
runtfi  modo  virgi  prxvenirenc ,  fe  affeclum  fuftuliffe, 

OBSERVATlQ.  CVIII. 

Dn,  D.  DANIELIS  CRUGERL 

De  Clauorum  pedumccrta  Qura 

REfp.Spir.vitrioliveQeris,  &  illinantur  Clavi optirae  bis  vel  CCf  (W 
dic  quotiesopus. 

Poft  1 2 horas  impone  fequens  emplaftrum ! 
&  G'jmm -  Galbani gum. ammoniaci  a g# 
(jlve  inf.q.Spir.vinificinfpilla,  addc 
euphorbii 
ulum-  uft.gr.  4f. 
viiid.  asris^iiitf 
Mercur.dulc.  vulgaris  £j 
Olei  euphorbij  &  cerx  a  q.C 
M.F.Empl2nrum,po(tduodecimhoras  removeri  pcteft&cufcef- 
fo  clavusexani,  imo  i\  magnus  fucrit  davus>  fecunda  vice  repett 
poteft. 


(I7?  Obfervatio  C  VI III. 


0  B  SERVAT 10  CVllII. 

D>  D.  DAN,  CRUGERI 

Defingulari  Remtdio  contr a  Calculum 

J  Ir  fexagenarius  variaremediorum  genera  aMedicis  prsefcripta  adhi- 
*  bebat  fruftraneo  fucceffu ,  erat  enira  pragrandis  calculus ,  ita  ut: 
»anguis  quotidie  afFatim  flueretperanum  ,  tandem  remedforum  pertae- 
fus,  tantum  propter.  acrimoniam  ufus  eff  vefperr,  (equenti  amy~ 
gdalato:. 

m  deco£H  hordei  t£ij,.  amygd.d.^ifi.  F.  1.  a.  emulfio,  adde  pa-* 
rfis  Triticei  quantum  placet.  Hac  ccenacontenti*  vefperi  9i  effecituc 
calculusfenfimdiffoiutusintramenfemprodierit,  nam  (emper  exillius 
eluarenasemoiiiri  animadvertit,  &certe  rlavedo  ex  corticibus  hordei^ 
cum  amygdalarum  oleo  in  decofto  diffol.uta  &  urinam  egregie  pellit  <k; 
fal  calcuium  coagulans  diffcivit „,  Sed&decoikmForefti  man&  con* 
tinuavito. 

0  BSERVAtlO  CX: 

D,  D:  D  A  NIELIS  CRUGERI 

De  Diaftordio  antbelmintico  magm  ofifumti 

SErvo  cuidam-  febremalignalaboranti ordinaveram  Diafcord.  Fra- 
caft.  |j  ut  fingulismatutinis  horisgij;  adfudandum  fumeret,  pete- 
chixenim  graffabantur ,  illedofeos  oblitusjntegram  unciam  unicavice 
cumcerevifiaGalidahaufit& eece.no  vemlumbrici  prxgrandes  prodierunc 
& ille  peri 4 horas  continuo  fudore  madidus meliorena  morbi  itatum  a- 
aimadvertit ,.(enfimque  convaluic,, fcovdium  enim lumbricos  peilk. 

OBSERVATIO  CXl,. 

D;  D.  DANIELIS  CRLIGERI 

De  fanguinefpoft  quintum  diem  a  morte  r  prdternnturaiiter  ad 
muikrisfamofetaSumfluente,  cum  judi- 
cioMedico, 

EVocatus  nuper  eram  ad  Chiliarchum  quendam  Brandenburgicum, 
Dn.  de^DictmarsdorffinoagoKiker  habuaatem  ,  ut  uxoris  cur^m 

ratione 


Defanguinepoflnfuintumdiem  i  morte  ,  pr<£ternaturaliterad&c.  177 


rationefanitatisfufciperem,  ubi  ab  ipfius  genero  D.  Hermano  Hinricfi 
cLLochftetinpago  Mafco  degentehic  cafusproponebacur ,  ut^quae  aci 
Phy(kum& Med  cumcircaeundem  fpectarent,  refolverem.  Nempe 
RufticusquldamPhilipp.Liskovvcumfamolamulieremagnisaltercatio- 
nibus  propter  panem  furtim  ablatum ,  cujus  illam  infimulabat ,  certavit. 
Hsecirainfiammatacumminis  ab  iilodecedit,  rufticus  dehinc  ftatim 
morbocoripitur,  & tertio morbi  die venefica  nodtu ad  eum  venit,  ip. 
fumque  Diabolum  in  forma  mufcse  i-fius  linguae  inferuic,  ut  inpote- 
rumne  quicquam velliquidi  vel folidi  deglutire pocuerit f  addiditque, 
hme &  fiti  ipfum pericururrw  Di&um facxum l  Cum  itaquc  quintus  di- 
es  accmporemorckfepuiturxdeftinacuseffec,-  judice  iftius  loci  nonre- 
ruiente,  compromittenteviduadefun£ti ,  famofiulla  mulierdehoccri- 
mine  apud  yiduam  (ufpccla,  in  praefeacia  (eptcm  teftum  innocentiam/ 
fuam  coram  oculis  omnium  declararedecrcvit,  atquelequentibus  ver- 
bis,  d^pofita  ad  maxillam  defun&i  manu  ,  ipfurn  inloculoquiete  jacen- 
tem  audafteralloquitur:  Philipp. Lifcovv,  fo UllD  rlW^afftKjaltf 

fa^f^ulbantirfjabe/  cjcbe <5>crt cia t>o:i bir.   Quid  fit?  incer  io- 

quendummt  x  ex  labiis  languis  admodum  copiofus  ad  manus  venefica; 
profil.tatquein&exteriusnon  illas  tancum,  fed  6c  monile  mirum  in 
modum  commaculavit ,  quo  ta&o  juifujudicis ad  carcerem  deducla  eft„ 
QuxftiohincanudJ&os  formatur;: 

An  [aogumis  ur.iiTio  incadavere  fit  certumindicium  commiflif 
homicidii  i 

Ha?c cjVcTfifo  dirficilima.  judicatu  femper  aB  Autoribus  eft  habita; 
Illorum  ,  quinegant,  maximacftpars ,  adeo,  uthodiequafi  ftatutunv 
fit,  nemintm  ex -n.dicibus  foli  huie  ii>dicio  innixum  poffeadeqvuleum 
&  torturam procedere.  Cum  igitur  multi  exafcianda?  huic  quxftioni 
fecurimappoluermt,  ncmo  mihi  vicio  vercec ,  fi  ad  difcuciendam  illam 
&  ego  ingsniali  mei  qualiscunque  vircs  exercuerim  r  id  inprimis  refpi- 
ciens,.  quodnatura ,  fana  ratio,  Literxf.cne,experientia  &.juradicH- 
taverint ,  &cum  a  reccpta(entcnt:a  difcefferim,  non  ex  prurrtunovita- 
tiscujusdammeid  fcciffeexiftimcs  ,  inprimiscum  meliora cdoclus  ve- 
ritaci  cedere  omni  tempore  paratus  fim-  Primd  itaque  dkicur,  fieri 
poffe,  ucfmguis,  qui  in  vcnisdelituic,  agitatomotoquecorpore  &  ve- 
narumo(cu!isre(eratis  erumpac,  Oidekop.  Obferv.  {  riminal.  Obferv. 
i.Quishic  non  videt,  Aurores  contraria?  fcntentixftatum  controverfix 
&  quaftionem  non riteformare.  Non enimhic  quxritur,  an  (anguis, 
qui  i»turali&cr,  velvi ,  commoto  corpore,  vel  etiam  ca(u  ajiquo  per 

2  J  oi, 


Obfervhtlo  CXI. 


os,  nares,  oculos,  aures  &c.  emanat ,  fit  certum  indicium  commifli 
homicidii ,  fed  qui  praternaturaliter  nulla  occafione  data  fluit*  Priori 
modo  etiam  prselentibus  ?.micis  vel  quibuscunque  aliis  effluere  potefl: , 
pofteriori  vero  modd  Deo  nutante  &  vindictam  flgnificante.  At  inquis> 
Sperlingionotantenonfemperfanguine  ftillare  cadaver  homicida  prae* 
fente,  Inftit.Phyf.  lib. II.  cap.  3.  Quaeft.i.  Refpondeo  :  Deus  oc- 
cuitasfuashabeccaufas,  curnon  femperreum  manifeftare  velit,  ita  uc 
nefasfic,  Omnifapientiam  ipfius  in  cenfuram  vocare.  Naminterdum 
occifusincidicinmanusocciforis  jufto  Dei  judicio,  hinc  inVet.  Tefta- 
mento  Civitates  tutelares ,  qux  Afyla  dicebantur,  erant  ordinatae ;  vel 
occiformoderameninculpataBtutelasufurpavit ,  vel  aliaefubeffe  poffune 
occuitae  caufae,  curDeus  in  hac  vita  vindi£fcam  noiitfumere  de  reo, 
quinimo  fi  femper  ftillaret  in  tali  cafufanguis  ,  poffet  aliquis  afferere, 
effehoc  a  caufaquadam  naturali  vel  fympathica,  quae  femper  eodem 
modo  agu ntjddrco  in hoc negotio  exiftere  quoddam  agens  liberrimum, 
areoprxfuiiritur.  Ethocconftrmatpociusmeamfententiam.  Sed  de 
hocnoneftqustftio,  quando  non  flillat,  fedquando  praeternaturaliter 
fluitfan^uis,  adreliqua  tuaverba jam  eftrefponfum.  Quidamexem»» 
piahsec  fingularia  ex  experientia  negare  quidem  nonpoffunt,  interim 
tamen  ex  particulari  non  ad  univerfale  concludi  poffe  inferunt.  Verum 
in  humanisa&ionibushoc  quidem  valet,  fednonin  miraculis,  idcircd 
ctiamfitantummiraculatriain  mundoeffent,  &  quarcum  ejusdem  ge- 
neriscont;ngeret,  in  quomanusDei  oppido  confpicua  effet,  maxim£ 
&  citra  cmnem  controverfiam  pro  miraculo  effet  habendum ,  &  quando 
hiftorias  iftasexaminamus,  exmiraculofo  cali  fanguinis  fiuxu  femper 
eventus  ad  vindi&am  confecutus  eft ,  nifi  Judex  fpernere  manum  Dei  v 0- 
lueric  ekhypothefi  fua.  Nuilusqueinfons  ad  fupplicium  eft  dedu&us  , 
ideoqueargumentatiomeaper  indudionem  fadia ,  tamdiu  flat  flrma, 
quamdiuaverfapars  exemplumin  contrarium  non  adduxerit  ,  nempe 
»d  fluxum  talem  miraculofum ,  innocenter  reum  ad  corturam  vel  mcr- 
tem  eflecondemnatum,  quernadmodumaiiaseconfuetis  &poficivis  JC- 
torum  indiciisad  torcurampropoficisvel  quadragjnca  exempla  annota- 
vit  Oidekop.  in  Appendic.  ad  Obfervat.  Criminal.  eorum,  qui  innocen- 
ter  admorccmmigrarecoafti  funt.  Sed,  utdixi,  argumentumflludin 
miraculofisadiionibusplanenonprocedit,  aiias  Judzi  Chrifto  hoc  eti- 
amopponerepotuiffent  ,  pracfcrtim  cum  efflcin  ioco,  ubi  nuila  mira- 
culafacerepocerat,  ucifcripcura  loquicur,  Marc  VI.  v.  j\  propter  in- 
credulicacem  inhabkantium.    Mulci  defudarunt  in  rationibus  profe* 

rendis, 


DefanguinepoJlquintumdremamGrtep£hrnattnaHterad  175 


rendis,  quarationehicfanguisfluac,  fedre&i/Timerefpondic  Dn.  SamV 
PomariusdeConfenf.&diiTenf  Corp.nat.difpuc.  io.t.  ij.Brevi  ternpo- 
risfpatiofpiritusin  occifbcorpore  durant,  ftatimque  exfpirant.  Nec 
ullumiodefun&oprincipium  movens  amplius,  quod  eos  perturbet : 
«eque  ul!a amplius  anima ,  nec  facultas animx  cogno(cens,aut  appetens 
praefto eft , quae  fentiat  homicid.im adilantem  aut  odio in  eum  abripintur, 
Deimaginationeocciforisquoddicunt,  eatanca  effe  non  poteit,  utiri 
alienumcorpusjus  fibifumat,  quo  cum  imprimis  nulla  vaforum  com- 
munioneconjuQ&umeft.    Exquo  cerce  patec,  nullo  natunli  mo:!o 
ianguinempoftdiesaliqvot  fluerepoffe,  fed  prxcernaturaliter.  Narn 
aoima  a&ionum  princeps  e  corpore  difceflic ,  Spiricus anima*  inftrumen- 
tumdefimc,  Natura  eftdeftrudla,  quomodo  ergo  agcre  poteft?  San- 
guinis  Circulatio  fubftitit ,  il!o  nempe  coagulaco  &  in  grumos  concre- 
fcente,  prjtcernacuraleigicurprincipiumutadftc,  quod  fanguinem  ite- 
ruminmocumredigat ,  neceiTeelt,  &quidem  in  inftanti  eo  ipfo  cerrt- 
pore,  quando  morcuus  cangicur  ,  uc  innoft.ro  cafu,  vei  eo  ipfo  mo- 
mento,  quandoin eumhnemadduciturreus,  quaedifttnclio  omne  du- 
biumtollit.    Sedutad  cadim  noftrum  propofltum,  cujus  gratia  hxc 
fcribo,  &adquemrdblvendumcalamumftrinxi,  hxc  applicem,  de- 
fun&us  nofter  jamquinto  poftmortem  die taclus  eft,  hic  fame  &  fiti 
mortuus&  exindelcrmeexanguisfanguinemftillat,  cujus  os  fatis  poft 
mortemelocum ,  demifTamaxillafupinans,  uccoa&i  finc  icerum  con> 
pnmere  os,  cumcamen  nc  guttula  fanguinis  fluxeritex  motu  et  com- 
presfione;  e contrario  fimulacadmentum  venefica,  uc  creditur,  digi- 
tosapplicac,  ecce!  ianguisnon  exore,  fed  e  labijs  promanu.  Vn 
dencesreliquimiraculofumhunc  actum  obftupuerunc,  incerim  tamcn 
quispiam  ex  numeroadftantium  amicorum  magno  conatu  idcm  tenra- 
vic,  ucrumeciam  vel  vi  posficexprimere  fanguinem  ex  ore  demorcui, 
fedfruftra.    Idcircoprxternaturaliterexhoc  defuncto  fanguinem  fhut- 
iflejudico,  quodratione  orrlcii  ex  me  quaeflcum  erat.    Sed  hucusquc 
Medicus.    Jam  porro  quacricur :  An  hicfiuxus  fanguinis  PraECer^ur, 
lis,  ficveiaDco  vel  a  Diabolo?  qux  quaeltio  quider^,  ^  Thcolo^o» 
ipeclat,  interim  tamen  quidin  hac  re  fentiam  9  mgenue ,  cura  tame 
ulHus  prxjudkium,  prohtcbor.    Bcekelius  Difquifit.  'scxca  N  V* 
poftquamdiudilputaffet,  annacuralicer  hac ,  tandern  condudit '  Qux 
poftlongumcempusfiunt  (nempe  fluxiones)  non  fecup^um  nacu^am 
verumaucexarcano  Dei  judicio,  auc  maxime  ^^matione  &  iUufioiii 
Duboli ficn, qui  malus geruus czdcm ca^ Ktii  wmii\ug ftUd«c.  Ve- 

tkm 


igo  Ohfervatio  CXL 


rum  omniaab  Autoribus  confcripta  exempja  contrarium  monftrant,, 
non  a  malo  Genio ,  fed  a  Deo  vindi£tam  qftendente  effeclum  effe  pro- 
du&um ,  &reosnon  innocenter,  fed  ex  propriapofleaconfeffioneme- 
ritb  poenamiuiffe.  Sed  utadpropoficum  cafum  veniam ,  dico;  judici- 
um  hicrnon  iliegitime  ,  fedexcraordinarie  elTe  i?abiturn ,  judex  ordina- 
riuspermittit ,  ut  adeant  cadaver,  ;&cum  e  jus  confenfuactiohaecfa- 
£ta,  inraqueparscompromittit,  prasfentibusfeptem  teftibus,  ad  De- 
um  Prxhdem  hujus  judicii  5dummum  jud;.cem  appeiiatur ,  qvemadmo- 
dumolim  in  cafudubio  Saul  ad  Deum  provocabac  i.  Reg.  XIV.  S)<£xt 
fd)<xftt  Xxd)t/  ojbi  fbrce  Jonathan  manifeltabatur.  Sic  hoc  loco,  mira- 
culofo  fluxulanguinis  rea  manireitatur ,  quae  idcirco  &  re&e  carceri  in- 
cludebatur.  Deusinhis  terris  ju&icium  exercec,  nrui  diabolus,  mihi 
Rorn.  XLJ.  yerf.  19  competit,  inquit  Deus,  non  diaboio,  vindr&a, 
neqveunquam  permittet,  in  re  tam  feria,  ut  DiaJ^olus  judex  fit.  Ec 
hocjudiciumfemper  vocatumeft  ba^  ?Saar  red)t /  gm{\ba$V£>at)Xtdi?d)V 
mquo  nullum  dubiurn,  dicente  Prlzero  ,  de  judic  vuln  Cap.  12.  ubi  a- 
Hquot A utores  citat.  Ab  hac  experientia  non  efle  recedendum  Paris  de 
•Puteo  Cap.  Mandavitinfin/Bianc.  de  judiciis  N.  408.  'ZaChias  quxfl. 
Medic.  iegal.lib.  V.  fa. 2.  quaeft  8-  N.XI  dicit:Effe  velmilie  Autores, 
qui  hiftoriasinhancremafferunt,  quarum  frequentia  res  probata  eft, 
citatcjueibidemviginti  Autores,  affericque .  hanc  fuiffe  oiim  commu- 
nem  Do&orum  fententiam ,  judicium  hqc  fufrlciens  effe  ad  torturam , 
dequo  icerumcitacviginti  Autores,  jdeoque  exfacili  videre  eft,fen- 
tentiammeam  noneffenovam  ,  ,fed  reco&am  jam  vero  communis  fea- 
.tentia Dodtorum eftcontraria,  cui&faciiecalculum meum  adderem,  fi 
modd  non  dicam milie ,  fed  duo  tantum  exempia  in  CGntrarium  in  tali  ca- 
fuafferri  poffent,  ubi  ftature&formato ,  =Reiinnocentes,ad torturam 
&fuppiiciumfintdedu£ti,  exhoc  miraculofo  ftuxu,  digito  quafi  reum 
monftrante.  Dixi  digito  monftrante*  :Habec  enim  Harsddrffjr  in 
Theatro  crudelium  Homicidiorum  part9  6.  exemplum  ,  ubi  duo  Nobi- 
-Ift*  occiforesadoccifumdedu£ti ,  adprimi  introicum  e  vulnere  fanguis 
copiose  eman^ca  fed  cum  alcer  adducerecur ,  occifus  plane  manum 
(uam  non  tantum  vuinCr^impofuit ,  fedeademhomicidam  monftravic, 
feumanumadeum  direxic,  Amboque  mericam  ooenam  fuftnuerunc, 
Secunciu^hodiernamcommunemfencenciam  ne  quidem  corcura  ipfis 
addicta  fuiHet  Tr*de  fieri  Poteft  ■  uc  vindida  divina  reddacur  illuforia. 
Imd  melius effet f€t Icg^J ali(^vam hocextraordinarium  judici  um abro- 
gare,  quiim  Numen  cLvinum vmdia^fignumimpiorare,  6c  poftea 


Dtfonguint  poflquintum  ditmh  wortt  prtttrnaturahttradtnul.  i9x 


datofignonon  ad  ukerius  procedendumillo  uti,  quid  quxfohoc  ali* 
ud  efb ,  quamilluderedivinam  Majeftacem.   Ad  Judxosolim  dixit  Chri. 
ftus,  finon  figna  &  miracula  videacis,  noncreditis;  jamdicerepoiTem  ; 
etiamfi  Ggna &  nyracula  videatis ,  non  tamen  creditis.  2achias  tquidem 
citato  loco  negac  hxc  miraculose  fieri ,  fed  argumenta  ipfius  funt  nullius 
momenti.    Nam  dicic ,  miracula  tantiim  fieri  propter  fidei  corrobo- 
rationem ;  hocfalfum  eft,  eciam  ad  demonftrandam  iram  fuam  ,  tam 
inveceri,  quam  Novo  Teftamento  Dcum  miracula  eriidifle,  exempla 
adfunt,  imd  ad  decb.randam  Majeftacem ,  honorem  ,  jufticiam ,  ad 
confervandos  inopes.    Secundd  dicic  ♦  quxcuriquead  voluntacem  no- 
ftr^m  Dcusclariilime  oftendit ,  nanfunt  miracula»  quia  Dcus  cft  libe- 
rum agens,&  non  coatie  agic.Hxc  non  coharrencDeus  ad  petitum  Jofu* 
folcm  fccit  ftare,rcliqua  non  funt  digna  ,  q  tts  refutentur.pracfertim  cura 
Dominus  diffentiens  non  ftatuat  nifi  ex  accidece  haec  fieri,quod  falfum^ca- 
butilludfaceciiscoacIudensJdcirco  primum  amedico  ca(us  talisdiligen- 
ter&  plenarie  eftexploraudus.ucrufluxusfueric  prxcernaturalisnec  ne,fi 
prxternacuralis ,  ad  Theologumqusftio  dcvolueada ,  utrum  hic  noa 
fubfidupernaturalisquxdamcaufaaDoo  vindictam  poftulante,  nam  In 
quem  finem  fluit  hic  languis  prseternacuraliter ,  datofine,  nempeadei- 
(e  fignum  ad  vinditiam-    Tunc  demum  tertio  &  ultimd  ad  Iclum 
quxftio  pervenit ,  quopcenxgeneredcmum  vinditiafic  perfequenda, 
fed  quoniainhoc  adforum  meumnon  percioe:,  decerminationem  poe- 
nx  iftis  relinquo.    Idtamene  fententiaExcellentifT*  Itiorumaddo, 
ne  refolucio  quxftionis  propofitar  manca  fit ,  incumbere  judici  in  di- 
tianda  tortura  ,  quam  maximearbitrari ,  num  indicia  ad  torcuram  fint 
verifimil*a ,  &  rcum  rcddant  fufpeclum  L.  i.§.  i.&  4.  fT.de  quxft,L.  18. 

2.  ff.  eod.  L.  militeS  %.  /  c.eodem.  Guido  de  Suzaria  Tratiat.  de  In- 
dic  &Tortur.  N.:<j.  aft  quid  magisreum  reddic(ufpetium>quam  quan- 
do  Reus  tangitcadaver,  &quafiquxric,  8ccadaver  refpondeceo  mo* 
mentofluxu  (anguinis?  guid  verifimilius ,  nuilam  aliam  ob  caufam  ftil- 
larefanguinem  j  mfi  infignum  &  indiciumiilius ,  dequo  quxncur,  auc 
reddcnda  racio,  cur  aliasfluat ;  etfi  judicis  miraculofa  hxc  fluxio  tran- 
lcendat  intclietium,  nontamen  fignum  &  fignatum  funt  fupra  fphx- 
ram  prudentix  humanx ,  quam  colligere poteft ex firailitudine pluriur» 
exemplorura ,  qux  ant  a  contigerunt,  ubi  farpiflime  per  hoc  indiciurn 
fefeprodidic  Nemefisdivina.  De  vita  hominis  cxdeablataomninohic 
eft  res,  Deus  indicia  &  prohationes  luce  meridiana  clariore^  ad  vind;tiaro 
oftendit,  qua;  fi  negligantur  ,  fanguis  occifi  non  ceffacad  ccclum  clt- 
Dtc.llI.Ann.m.®niI.  Aa  maxc 


©bpvatio  CXT. 


tr.are -Je  vindifta.  Et  talia  indicia  fat  fpecialiter  olim  funt  notata,  ita, 
utabh-acexperientiatemerenon  fit  recedendum.  Paris  dePuteocap. 
Mandavit  in  n*n.  Blanc.  de  Judic.  N.  408,  imd  communi  Doftorum  ferx- 
tsntiaoiimcomprobataeft.  Zachiaslib  V.  dt.  i.  quift.  8.N,  XI.  Ad- 
de  quod tota  Provincia ,  ih  qua  talis  cafus  miraculo  us  contlgit ,  credat,. 
eundema  Deo  in  vindiftam  contigiiTe^Murimorum  autem  credulitas  ve* 
hemens  habemr pro  certimdine Rianc.  ini.  2. §.  quod obfervatin  3..  no- 
ta6.  Cap.ds  Jurament;  Calumn.  Imoprobatio,  qux  fit  per  realem 
praefentiam  ipkmque  infpettibnem  ,  dicitur  fortis,  &  forttor  eft  de 
irsundot  prout-Ioqaunturn  3.D.  D.in  lit.  jurand.  Domfiifc.  CardinaK 
Tu(ch-  CohcluC  prafticar.  776 Jit.  P.  6Uollit  qmnent  pn&fumtionem 
incontrariumBl.inL  contraiieg.  in  fin.  C.  ad  L  Aquil.  Aicxand.  lib. 
4.  Coniil.63  Num.  aiiunde maximcadtortiiram  indicium  facere,  eli- 
eiunt  Dd;  Petr*  Duennas.  RcguL  Falient,  Reg.  573.  &muitialii, 
quoscitat  Bcekel,  difquif.  6.N.  f.  Aiiihoc  indicium  quidem  admittunt, 
ied  tantumutadminiculum  cum  aliis,  utinde  torruradi&etur.  Mattfe 
Stephan.  in  Ccnt.quxft  Juris  ad  Inftitut.  Centur.4.  qu&ft,  1 7.  Heig, 
quaeft.  39.  part.  2.  N.  jo^.rationem  sddunt,  quia  fit  modo  prsetern*.- 
rurali,  qui  aliquid  divini  operis  exhibet,  Citante  Oldekop  Obferv. 
Crimin.  Verum  adminiculum  hoc  vel  eft  naturale  vel  praeternaturale, 
&  tuncvel  divinum  vei  diabolicum.  Exnaturali  Muxu  fanguinis  nihil 
concludi  potefl ,  li  efTet a  Diaboio  hoc  indicium ,  nemo  in  adminiculum 
vocaret.  Ergo  tanquam  a  Deofactum  hocindicium  ,  in  adminiculum 
accipitur.  Siaucenreft  divinum&aDeo  profeQumindicium ,  folum 
fuflicit,  nec  eget  aliis  probabilibus  &verifimi]ibus.  Sed  nemini  hic 
dicamfcriboautlitemmoveo,  anfam  cantum  fubminiflro,  uherius  in 
illam  rem  inquirendi.  Optime  equidem  fcio,  Deum  nos non  miraculis, 
fed  facris Bibiiis  aftriftxiffe ,  quemadmodum  videre eft  Deut Cap.X  X  f. 
ubi  cafus  ejusdem  faVfuris  proponitur ,  nec  tamen  quicquam  ibidem  de 
fignis  &  miraculis  proponitur,  ergd  talia  nalio  modo  funt  pofcenda. 
AftDeus,  quinuliislegibus  aftrictus  cft.  qui  Dominus  Sabbathi,  6c 
legurn  merko  audic&liberrimumagens  eft,  quandoillemiracuioscali- 
quidfacit,  quomodointaii  cafu  te  geras  opcrtet>  &  quid  faciendum, 
•ubi  manum  ipfius  miraculofam  oppido  vides  ,  meritoeft  difcutiendum. 
Finito  hoc  neo  judicio,  ecceNobilis  de  Lochfletad  me.accedit  refert- 
«33  Academiam  Grypswaldenfem  sx  transmifHs  AcTisfamofe  huicmuli- 
ti  torturam  addixifTcimprimiscum  hocfimul  acceiTerir,aliam  Venefi- 
cam ,  rogo  combuftarn  &  pr*fencem.  mujiierern  veueficii  ar- 

guiffe 


De fanguinepoftquintumdiem  amorte,  pr£ternaturaliter timul. 


guifle  ,  &  'infuper  xdituum  ex  ipfius  prsedi&ione  contabuiflb,  & 
morcuum:  Cum  itaque  poliicibus  tanuim  inftrumenta  adaptarent, 
Veneficam  moxoiriniiConfefTam  efTe  acque  quarnprimum  rogum  expe- 
ftare.  Sed  hocnocatudrgnumclt,  quoniam  bis  corpus  tetigit ,  cur 
primavicefanguisnonerfluxerit.  Ad  hanc  quacftionem  rcfpondit,  fc 
prima  vicevocem^ai^aftngomififTe ,  fed  cum  juramentum  hoc  accef- 
fiflet  ex  n^cesficace  fanguinern  fluxifle.  Inciait  mihi  hifloria  Regs  Ahab 
9»Reg.  Cap.  2?.  v.  iC&c  17.  ProphetamMichamnon  nifi  accedeftcej-u- 
rameucoverum  dixifle. 

0  B  SE  RVATIO.  CXIL 

Dn.  D.  DANIELIS  CRUGERI. 

De  Sole  fnevefte , 

SOlem  vefte  exueremuld  annifi  funt,  quemadmodum  non  pridem 
f.  C.  O.  aliquocexperimenca  in  medium  acculic ;  verum  poftea  A- 
pellesaliquis  poft  cabulam  maculas  in  Solefine  vefte  obfervavic,  &  au- 
torem  pra?di£tum  folem  vefle  non  privafle  demonftravit,  imd  Chriftoph 
Grummec  p!jneimpoiribiiicacemhujusarcitici;a(Teru'iC;C>.D.EccmuUerus 
equidempofnbucatem  concedic,  fed  non  cuivis  licicum  efleadire  Co- 
rinchum:!ddidit,  duo  aucem  Faracelfi  requifitaverae  cin&urarauri  pro- 
pcnic.  1,  Soiem  itavolatilifacumefTe  debere  uc  nunqvam  reduci  poffic, 
(2.)  Volacililacum  hunc  folem  oum  Spiritu  vini  extrahendum  efle  & 
mutandumin  Aurum  Pocabile;verum  licet  aurumnon  fic  volacilifacura. 
tamen  icade[lru:  <Sr^r:ncipiaejus  fegregari  pofTeir>femecexpercusfum,ut 
tamenTinchiracxiilo  haberi  poflic.  Itaqvefeqvens  taleaurumpotabi- 
le,vel  folem  finc  vefts  propono,ubi  nunqvam  corpusin  Solem  iterum  re- 
ducipoteft,  cxcracta  nempeanima.  Sed  loquar  verbis  Aucorum  cla- 
risfimorum,  ut  dodis  pateat  hxc  defcriptio,  fumpfi  itaque  Regera 
pondere  5;i.mundumm.irciaJemde  monte  Snydcrs  31. 

Liquaviin  pofteaconcudi  inmorcarioin  pulverem  ,  Rex  qui 
anteacontumaxerac,  jam piftillo ceflic,  Notandum,  meinliquationc 
hac  ?4  grana  demundoperdidifle. 

2.  i\:lv:rcmhuncmifcuicum  Jii.ignisGehenns  Glauberi,  quera 
ica  paravi : 

ik  Trini  Tackii  JVt 

Suratrat  Varacelfi  Jiiii, 

Theiot  Grxcorum  Jii.  Mifc.  F.  Pulvis: 

Aa  2  3,Poft- 


184  Obfervatio  CXIL 

3.  Poftquampulveremregis  cum  ^iii.  praedidti  pulveris  mifcuif- 
fem  >  per  vices  in  crucibulo ignito  gi.  cum  fulmine  injeci,finita  inje&io- 
ne ,  aliquantulum  inignepermanferunt;  eundem  cum  piftillo  agttavi 
&itamaflam  ignicamincalidum  mortariummarmoreum  feu  lapideum 
conjeci ,  &piltiIlo  lapideoopcime  inpulverem  contrivi,fuper  pulverem 
h«nc  calidisfimumSpiritum  vinireclificatum  calidumfudi  &contrivi  & 
ecceinmomentoSpiricustin&useft,  hanc  vero  mixturam  per  aliqvoc 
dies  in  vltro  Sigillato  fuper  fornacem  pofui  &  tin&ura  rubicunda  fatura- 
tiorindiesappartiit. 

Scio  opcimehanctinfturamnon  efTe  ex  folo  auro  fed  &  caeterorum 
immixtorum  rnafTa,  verum  tamen  hac  ratione  fol  vefte  elt  nudatus, 
nimirum  fumpli  maffam  ex  qua  tinciuram  extraxi  &  cumAntimonio,Ni- 
tro&Tartaro  mifcui  &  in  regulum  detonavi&  ecce  acquifivi  fixum 
metalium  albuminftarargentiomnicolore  de(litutum,quod  folli  non 
eefiknequeimminutum  eft,  poftquamabadjun£to  re^ulo  fjlle  fabro- 
rum  libcratum  erat ;  fed  tamen  porro  tentare  volui,  an  omne  aurum 
deftruttum,  idcirco  corpori  huic  albo  9vii  pondere,  quod  jamper 
treshorasfolle  fabrorumfine  diminucioneponderis  exercueram,  adje- 
ciinfluxu,  fenfim  pulverem  nitri,  &eccein  auras  evolavit  haec  alb^i 
mercurialis auri  pars ,  reli£to  9j .  pondere  auro ,  quod  non  fatis  deftru- 
Ctumerat.  Hacc  AuriTin&uramixtaexquififam  haberoperationem  & 
per  urinam  ex  hypochondriis&renibus  f  eculenta  excrementa  mire  pellic 
fecus  ac fola  tin&tura  tartari aut  nitri,aut  Antimonii.  NamSol  aliis  falibus 
xnaritatus  mira  prarftat ,  fecus  ac  fi  fola  ejus  tindtura  exhiberet jr , 
hoc  per  indu£tionem  patet  in  Auro  fulminante&Tin&uraGIa' j  beri,quam 
D.EttmiiilerusinConfultationibusdenephritide  proponit  &  ego  nu- 
per  cumcollegionoftrocomrnunicavi  ,  verum  ut  tinfturam  a  (alibus 
nudamproponerem^procefTumredintegravi&de  novo  novum  Regem 
&regulumpulvereGIauberianopraedi6todetonavi,a(tcum  hoc  di(cri- 
mine,fuper  pulveremdetonatumnonfudiSpiritum  Vini.  ec  tin&uram 
cxtraxi,  fedfolamaquamcommunem  undefitlixiviumaureum  qux& 
aurum &faliafimuldilfolvit,  filtravi  hancfohtionem,  &Solfimulper 
filtrumcransiit,  hancaquamfiltratamprxcipitavi  aceto  &  ecce  pulvis 
purpureus  Auri  fundum petiit,Pulverem  hunc  Spir.  Vini.  diffolvere  feu 
tinctjramextrahere  conatusfum  ,  fcdfruftra,  hequecum  Spir.  Vini. 
Tartarifato  ,  nequecum  Spir.  Vini  igneo.  Idciicd  neinvanum iabo- 
ra(fem,aliaviaremtentavi,  namex  praedidto  proceffu  mihi  conftabat 
Aururn  jamitaeflepraeparatum  uttin&uramdimicxeret,ideo  cum  tribus 

Saiibus 


De  doloribus  lumborum  intokrdbHibusl  i  g/ 

Salibus  ZvvelfFeri  concrivi  pulverem  purpureum ,  imo  fimul  in  igne 
cum  (alibuspulveremhunc  Iiquavi  &icerum  contrivi&eccecumSpir* 
vini.    re&iricato  cin&uram  auri  optimam  flavam  5c  finceram  naftus 
fum.    Hoccancum  adhuc  moneoquod&  fuperius  innui,  folam  hanQ 
tin£turam  Sol.  fenfibilem  efFedum  non  praeltore,nifi  forfan  quis  dicac  na- 
turam  conforcare,  &per  in(enfibilem  tranfpirationem  morbum  expel- 
lere.  Accamen  experiri  volui  &  dedi  quibusdam  anxiecacecordis  Iabo- 
rancibusgt.  XV,  &  ecce  per  fudorem  refoluco  morbo  liberati func. 
Verumquancamucilitacemin  Alch^miaarTeracveflis  folis ,  iili  norunt 
qui  Bafilium  ex  afle  legernnrjdcirco  magis  vilibet  de  eo  fic  (bliclcus;pra> 
Tercim  cum  Geber  Arabslib  fornacumcap.  i  R.  exprefle  dicac  :  Ec  ex 
hocmagnumSecretumtibi  ehcias,  quodipfe  MercutiusatqueSulphur 
extrahipoffunt  cam  e  perfe&isquam  imperfe&is  corporibus,  icaque 
in  lecvetahxcutinquirantqui  Alchimiarlitant ,  necefleelt. 

OBSERVATlO  CXIII. 

D.  D.  DANIELIS  CRUGERI 

De  Doioribus lumborum  intolerabi/ibus. 

Vlr  dedicafterionoftrobenemeritus,Dorninus  Confiliarius  Haber- 
&ck  intenfisfimo  aliquando  Iumborum  dolore  correptus,  acque 
cruciatus  fuic,  ut  ferme  neque  tusfire  neque  alvuin  deponere  neque  fom- 
numcapere,  pocuerit;  varia  proindeame  &a!iis  pra?fcripta &  in ufum 
funcrevocata,  fed fr  urfra>randern  m  ucroque  latere  appofui  vefkatori- 
umpalmimagnitudine,  &  finica  veficatoriorum  operacione  &  morbi(s 
fublatus  eU  ,  atque  fic dolordolore  curatus, 

O  B  S  ER  y  A  TIO  CXIV. 

D.  D.  DANIELIS  CRUGERI 

De  Lafle  pofl  quatuorfeptimanas  revocato 

MAtronaquxdam  la&ationem  nutrici  commifit  acquc  animum  Ia- 
tlandi  jamabjecerat ,  verumpofi  quatuorleptimanasnutrix  clam 
Jefubducebat,  idcirco  matrona  pra;di&a  neceflitate  coa&a  iterum  la- 
ttetionem  tentat,&ecce  natura  neccflltati  miniftrabat  itcrumque  lac  ad 
mammasdemaniubac,quodanceaobomnibusproimposfibiii  habicum  * 
ex  huc  exemplo  liquec  eriam  pofl  quacuor  fepcimanuslac  icerufnadmam- 
mas  tevocari  polie  fine  damno  intancis. 

A  a  3  OBSSr. 


Gbftrvatio  CX  V. 


OBSERVATIO  CXK 

D.  D.  DAN.  CRUGERI 

Ifchuria  Oko  Scorpionnm  ex  errore fumpto  curata 

INfanti  fexmenfium  ordinaveramad  fupprefHonern  vrlnx  varia  re- 
media,  ckexterne  fequensoleum :  ^Ol.  Scorpioraum  SimpL|j  Ol.  d. 
Succini.,  juniperi,,  Chaerefol.a  95mifc.  ekquoniametiam  tulli  labora- 
bat^pr&fcripfi  Oi.amygd.  dulc.  cumfpermate  ceti  &  facharo.  Verum 
ex  errore  mater  ad  tullim cochlear  de  OL  fcorpionum mixto  infanti  por- 
rigit  &  ecce  ex  felici  hoc  errore  & alvus  foiuta  &  urina  revocaca j  noa 
modo  fine  infantis  detrimento  fed  potiuscum  commodo. 

03SERVAT10  CXVI. 

Dn.  DANIELIS  GRLIGERI 

De  Calculi  Remmcomminatione^ 

QUxftiointereruditos  agitatur:  utrum  calculus  comminui  poflit  ? 
Potisfimaratio  negantium  fat  valida  eft,  non  dari  liquorem,  irt 
quemLapisfeu  calculushumanus  injeftus  extracorpus  folvatur,  et  ii 
daretur ,  talis  liquor.tamen  in  ventriculo ,  et  reliquis  viis  itaalteratur* 
&  novam  acquirit  naturam  feu  texturam ,  ut vim  diffringendi  calculum 
exuat;  verum  primd  confiderandum,  omnem  calculum  effe  concre- 
tumterreo-  Salinum^  ubi  Salfa  principia  cum  terreftribus  particulis 
firmisfimo  nexu  jun&a  funt;  Si  itaque  fal  hoc  poteft  folvi ,  terreftres 
particulaea  compage^t  nexu  liberantur,  &fic  calculus  fenfim  ,  ex  af- 
fluxuhumoris,  inquo  hoc  fal  liquefeit ,  indies  minor  fit,ita  ut  tan- 
dem  nucleus  excernatur,  nec  neceffe  efl  ut  liquor  acris  &ccrrofivus 
fit,  imd  hocdulcefalin  anifo  contenturn,facere  poteft,Chxrefoiiurn 
infuper  &petrofelinum  acrimoniadeilituuntur.  Qualefaligitur  huic 
calculofo  fali  contrariumfit,  per  experientiam  colKgereneceffeeft. 

Nam&  fuccuscitri  acidus  &  Sal  oculorum  cancri  alcalinum  ,  in 
nephritide  conferunt ,  fed  etium  in  corpore accedit  cator  et  fcrma  agens, 
utfalia  longe  aiiter  fe  aggrediantur  quam  ii  extra  corpus  Lapis  feu  cal- 
culus  liquori  infunda'ur;  fecundo  experientiaquotidiana  fentenriam 
praediclam refutat ,  quod  meoexomplo  teftari  poffum,  qui  prsegran- 
dtmcalculum  per  duos  menfes  in  renc  dextro  cum  dolore  gravativo 
molefto  &  renis  praedicti  intumefcentia  tadu  animadv crti ,  &  deprehen* 


De  Calculi  Remtm  comminutione. 


di,  &fanguincmfinguIisditbusdomumreverfuscum  animi  mocrore  in 
urinaconfpexi ,  prxfertim  pofl  celeriorem  &  concitariorem  greffum  , 
nihilquecertiusaugm-ariprtui  qu;im  ulcusrenum,  &  exindc f ebrcm 
hcfticam ,  &  tandem  mortem.  Verutn  alma  Dei  mifcricordia  medica- 
mentisitabenedixitutconftanti  &pertinaci  ecrjm  ufu  culculus  diminu- 
tus,  finemagnodolore  o&avo  iduum  Junii  cummukisarenulisprodie* 
rit.    Sit  Deo  huc  &gratiarum  aftio  in(empitema lec ula. 

Mcdicamenta  quibus  ufus  luculento  cum  commodo,  fequcntia- 
fiierunt,  nammuitaab  Autoribus  proponuntur  qux  parum  calculum- 
attingunt,  fedulo  enim  urinam  excepj  erFwdlum  medicamentorum  a(- 
fumptorumcxpcrturus,  a  fequentibus  igitur  femper  animadvcrti  are~- 
nulas  prodiifle,  quando  autem  nuliis  medicamentis  ufus  fum  ,  nullum 
ctiam  fabulum  confpiciebatur,  manifefta  demenftrationc  a  medira- 
itientis aflumris  arenulasiftasaperipfaeriacaJiculi  eflecmollicas ,  &  de- 
terfas,  ita  utex  quantitatearenularumcoJligere  poffem,  calculumprae- 
ffi&um  adminimum  ovi  cok,mbinimagnitudinem  xquaife:  Nam  Cal- 
culiquldam  funtquafiexte^poranei&momentanei,  qpietiamex  uni- 
cobaufhucerevifix  non  bene  defecata?»  vel  acefcentis  ortum  trahere 
poMunt,qui  etiam  vd  Ipontevel  levi  adhibito  medicamento  exturban- 
rur  ,  quidam  lenfim  incrcmentum  fumunt  &  forfan  rcnibus  impatti , 
velquovis  rrodo  adhaerent,  quemadmodum  a  lithotomis  quibusdam 
percepi ,  cakulum  veficx  Ocpe  tam  firmiter.  veficx  annexum ,  ut  prius 
ieparatio  quam  exnaftiomoiicnda;  fed  iiberum  de  hoc  cuilibet  relin- 
quojudicium.    SurHdt  me  non  prius  calculum  animadvertiffe  dum 
languincm  in  urina  vuicrcm ,  &  renem  tumidum  tangerem,  magnam- 
que   quantiraten  areaularam  fenfim  attrivifle  ,   &  tandem  nu- 
cleum  ipfumaccepiffe  ,  hoc  excreto  neminimumSabuli  neque  fangui- 
nis,  invenifle.    Sedut  inSolatium confratrum  meorum  medicamenta 
meaproponam,  primd  molitorem  meum  conf-etum  &  fopius  diclum 
adhibui.       baccar.  Alkekengi  |fj.  contunde in  mortario,  atflmde 
viniFranuei&aqux.  Pragor.  aU  j.  contundeinmortaiioutarillirjua- 
fiinpulveremabean%  expr;mantur,  adde  rob.cynosbat ,  S  prtip,  Fra- 
gorajj.  Spir.  Safgt  XXX.  d.f  vguiijtrancf  dcquo^iiii.  \cl\.  iTune 
&hora  V.  pomeridianahaGfi ,  femper  fubtilisfima  arenulaj  parva  qui- 
rionquantitate  prodeunte,  &vcr..m  effe  dcprehendi  quod  Zacutus 
Lufifanus    dicit;  Baccxalkekengiuaatterunt  calculum  ut  manibus 
olhgi  poifit;  vcrum  egonaufeabundusaliquando  mutavi  mcdcamea- 
uciaffumpfipulvcremfequentcrni  quem  Exceli :  Borrichiusin  Adhs 


iSf  Obfervalio  CXVI. 

Medicis  Barthoiini  proponic&  Calculum  revera  eo  ipfo  contrivit: 
pulv,  Lapid.  lyncisjudaic  ;  CryftaUfofni.praparatocul.  69.  praepar.ana 
5j  divid.  ia  4-part.  sequal  S.  QJier  @tdn^i<kcv  cum  aquafragor.  fum- 
pfi  &  iterum  veritatem  Borrichii  deprehendi  &  arenulas  confpexi.  A- 
liquando  in  ufum  traxi  fclos  oculos  cancri  quorum Sj  ctim  aqux  naflurtij 
efucco  deilillacse  |j     exhaufi&quidem  cum  frucla ,  iccrum  enim  are* 
nulx  fubfrierunt;  nam  aqaa  nafturtiia  W irfungio  &  Grulingto  val- 
de  laudantur,  fic  enim  Griilingins :  Scio  multos  ejusufuacalculo  ejuf- 
quedoioribus  effeliberatos  p.  ^j.in  craftac.    de  Calcul.magnarrr  ethrn 
efncaciam  deprehendi  in  Semine  Dauci  crerici  &  D.  Royie  adftipulor 
qui  in  cxoer:  Hiil.aliquotproponitexempladecalculo  pcrfoium  Semea 
Dauctdifibfuto;  hoc  etiam  ulcimd  ufurpavi  cum  jam  calculus  meus 
ingreiTam  m  urereres  tenrarec  &  ibi  haereret,  nam  avide  gi.  cum  cerevi- 
fi%  caiidadeglutivi  &  aiacrem  egreffum  ad  veficam  fenfi,  Nequehoc 
retTcendum  mefimul  fmguiis  diebus  hora  una  ante  praudium  lequens 
jufculum  efficacis  fimum  ebibiffe  more  eorum  qui  infafo  Theedele&an- 
tur:      herb  :  chxrefof.  Petrofetini ,  aniti ,  Paffular.  a  mj.  coque  in 
aqua^colaturarcaiidisfimgeaddevitellumovi  dehoc  forpfi  |viii.  etiamfi 
urinafanguine  tinftaefTett  non  timui  medicamentorum  diurecTicorum 
ufum ,  name^attritione  calculi  Sanguis  tantum  de  die  egrediebatur; 
noftu  nequaquam;dechxrefolio  etiam  Sennertusdicic  dumde  diacta  is* 
prineipio  aiiquid  affert.  Chaprefolium  eft  fmgalare  calculi  remediurcw 
Sed  & (cquentem  potum  etiam  femel  probare  volui  &  effecTus  non  fuic 
inanis.  &  radic  pimpinell.    Bardan.  a  |ii.  herbhaeder  cerreltr.  herniar. 
Chaerefol.  betonic.  a  mi.  cicer  :  rubr  :  |iii.  Semin-  anis.    3$.  radic. 
Giyzvrrh.Jvd.  bacc.  junip  §iii.  coque  inaqua  ffi  VI.Colacur.tblil.de  qua 
fumantur  jlltt  H#c  funtqtix  cum  fru&u  3  me  ufurpatafunt,&  aliis  fn- 
cere  commendo.  Comminuto  &  excreto  hoc  meo  ca!culo,nequeSabu- 
lumnequeurinam  fanguine  tincTam  ulc.erius  confpexi.    Tancae  molis 
erat  lapidemdiffolvere  renum. 

OBSERVATIO  CXril. 

Dn.  Dv  DANIELIS  GRUGERI 

De  Cuneo  metallico&faxeo 

CErauniam,  fpatulammetallicam  gXI.  pondere  Anno  4.  Decuri* 
fecundx  p  213.  nobisdelineavic  acque  ex  India  Oriencali  trans- 

milit 


Dt  Cunto  mttaMco  Hfaxto  1 89 

,  ,  x.  ffW»  mrmr    —    —  _____  ..    ii  -  ■  ■      ■  iip— i  as-maaaaa-r  ^*- ~~~  ■ 

mificDn  G.E.  Rumphius,  Illuftr :  Societ.  Jnd:  or:  in  Infula  MoJuc* 
carumAmbo.naapudRelgaSvSenator.  Sedincredulosauditorcsllluff  Dn, 
DccY  Chriftianus  Menze'iusau!x  Berolinenfis  Machaoninvenic,ucpo- 
te  qui  pcuiusconfukismeceorismecaiiicisinrocundam  fbrmam  redaclis 
conCviici  func.    Accamen  hic  vice  oculari  infpectione  confirmo  ck  cranf- 
micco  cuccuceraunium  mineralem  feupociusejus  deIineacionem;ip(um 
cuneum  pluribus  ConfiJiariis  Dicallcvii  noflii  confpiciendum  exhibui; 
accepi  autem  cuneum  iftum  a  Prxfeclo  Supremo  nemorum  Serenisfim  : 
Elecl:  Brandenb  :  Dn    a  v^dHVCiin  qui  cum  effodi   curavic e  qucren 
fuhnine  percuffa,  fifla  &  hiulca ,  pondus  ipfiuscunei  unciarum  undc- 
cimexacte  erat  quemadmodum  &  fpachula  Rumphij,  uti  ipfum  exafle 
ponderavit  Confiliarius  Regiminis  Ekdoral.  Dn  :  de  Ramcl,Striis  aurcis 
inftar  antimonii  fplendebat  Luneusnoiterfulmineus,  cujus  fabrica  & 
fublbntiaeftconcencracaignefult-nineoeparciculis  mCallicis  faxeisquc 
in  nubes fublacis.    Ideoque  per  illud  quod  manus  ncitrx  ck  plurimorum 
cetigerunc,increduliiilia(i  melioremfrugifuntreducendi. 

FIG.  IX. 

(Mijfe  Gvunberga  BeroJinum  ,  ai  Exctll.  Dn,  D< 
Mentztlium  binc  Xorinbtrgam,  Mtnfc 
Duembris.  1699  ) 

OBSERVATIO  CXVUl. 

DN,  D  LUCiE  SCHRoCKIi; 

De  Lignofdgino  figurato. 

POni  Anno  i^g.  d.  2%  Decembr.  Civi^  &horcuIanus  noffras  I/gna 
V^faginaper  mercenariumprcufudomeitkorindere  curaffet,  in  dU 
kWfceorum  aliquocrudscutnliteraH.  fubcufque  trium  ciavorum  f- 
nracpmparuit.  (Vid  Fig.X. )  C  ujus  videndi  caufa  magnus  civium 
6cinquilinonim  concur(usraclu<;eft  ,  qui  diverfas  de  eo  in  fentendas 
abierimr,  quibusdaminprimkmiracirtofum  q-  id  fcftknantibus^aliis  pcr 
impofturam  id  mcdo  effe  figuracum  credencfbus.  Augebatur  p^ulo 
poft  admiracio,  cuminsedibua  cuju^dam  Canonici  aliud  tahsmodi  ar- 
borisligQum,  pariterdiiciffum  fnruram  corolix  precatorix  exhibefeC 
glolulorum  :orr.cnnumerodenaru>minusre£i%fehalxnce,  Anno  M* 
am  1697.  K  cmm  nj1xin.idibus£xc,Dn.D.Benedidihcrmanni,  Phy- 
Dec.  111  Ann.  VU<  &  flll.  B  b  ficj 


|f0  T)t  li^nofaginojiguratol 

ficiibidem  meritiflirni ,  cujus  obfervationes  in  Dec.  2.  Ephem.  noftr. 
Ann.  3,4.&f.  leguntur ,  fimile  lignum  fifTum  crucis  imaginem  cum 
inscquaii  linea,  icunculam  hominis  adftancis  ruditer  praefeatantc  &cw 
(vid.Fig,XI,)ortendit. 

FIG  X.&XU 

SCHOLIUM. 

Uti  Fagus ,  arbor  procera  8cramofa ,  ad  arcendos  folis  ardores  dif* 
fiisa  umbra  fuapaftoribusinprimisgratafemperfuit& expetitaj  atque 
Virgiijanushinc  Melibceus  ficprimamEclogamexorfus: 
Tiiyre  tupatuUrecubansfubtegminefagi:  * 

Ita  temporisfallendigratiaotiofashorummanuscortici  ejusdero; 
ob  tevorem  fuum  maxime  adcommodato ,  varia  incidere  confuevilfe 
conftac  j  uade  idem  yirgilius  \aEcloga  f.  canit  s 

Imb  btc  in  viridi  nuptr  qu*  cortice  fagi 

Carminadefcripfi. 

SieagreftisrufticorumMufa§£  plusquam  Cmplex  devocio  etiam- 
humfimile  quidmpliri,  dum  otio  indulget  f  crafla  manu  confuevit. 
Cum  verd  arborum  augmentum  externe  fuccedat ,  novis  fwgulo  anno , 
ucverbis  celeberr.  D.  Marcefli  Malpigbii  ^Anat.  planfar.  utar,  additis 
fibrarum  involyxris  ,'qu£  borizontalibmutriculsrum  feritbus  implicita  fenfm 
foliditatemna&cifcentia ,  tandem  veriligni  obtinentfubftantiam  &c,  Non 
mirum  ,  temporis  diuturnitate  Sc  piurium  corticum  adcretione  figuras 
arbori  teneriori  incifas,  tandem  circa  ejusdem  annoise  fa£tx  medium 
comparere.  Confer.  Epbem.barumDec.  i.  Ann^.Obf.  4^ Df  Tbomt 
Bartholinicentur.  6.  Obf  anat,  %$med. 

QBSERFATIO  ClX. 

DN.  D.  JOHANNIS  HENRICI 
STARCKII, 

De  Pifce  bermapbrodita. 

]N  Pifcium  etiamgenere  Hermaphroditas  dari  aliquando  ,  non  alie- 
num  k  vero  videtur,   Hic  enim  Regiomonti ,  anno  proxime  elapfo , 

meia- 


Dt  Pifce  iermapbroiita.  19  gr 

jcplanurus  obfervatus  frit ,  menfit  Viri  literatiffimi ,  Dn.  Mag.  Yichae- 
lisHoynovii,  Re&oris  fcti  ofa  Loebnicenfis ,  interalios  fusegentis  foci- 
os  majufculosillatus  ,  quiab  altero  Iatere  la&ium  ,  ab  altero  ovorurn 
fpeciemoftendebat.  Laflesautem  mafculinum  ,  ova  foemininum  fcx- 
umdenotare,  notumeft.  Telteshujusreifueruatmuki^quos  eo  tem* 
pore  hofpites  fecum  habebat  Viriaudatisfimus. 

(Regiombnto  Auguftam  Vini.i.  1 /.  Januarii  A. 
1/00.  mij[a.) 

OBSERVATIO.  XX. 

DN.  D.  MARTINI  SCHURICHII 

De  Gftoo  poft  triginta  annorum  decurfum  cdmato. 

\/Ivit  adhuc Civis quidarn Dresdenfis anmim agens fexagefimum.cii* 
*  jus  caput  adftontem  ufque  tanta  calvities  deformabat,  ut  demto 
pileo  ipfam  quafi  pollidamLunamcerneres,  aut  ipfum  Sileni  fratercu» 
lum.    Hujusuxor  anfcetrienniumme  conveniens  conquerebatur,  ma- 
ritum  fuum  aiiquotdies  in  capite  depili  intolerabilem  fentire  puritum  a 
mno&esdiesqueintomnestranfigerecoa&us  fuerit,  nihil  interjm  pufc 
tularum  purpurearum,  &  exanthematum ,  &  ne  macularum  quidem 
m  JocoafTc&ocomparere.    Huicconfilium  do,  calvitiem  &  quoufque 
pruritusfeexrenderet  AquaRegina  HungarU  bis  vel  tei  de  die  hume» 
ftarct  aclavaret.    Quofa£io,  quamvis  non  oppido  remicteret  pruri- 
tm>  poftal:quocdierumlapfum  tamen  in  calvitio ,  quod  duranteper 
tiigintaannos  matrimonio  habuerat,  capilli  nigriac  crifpi  (reliquis  mi- 
nimecrispiscxiftentibus ;  hincinde  progerminare  cceperune  ,  ita  qui- 
demutmodo  pliitotius  c^itis  aream contegantornentc^  ;  &praeprimis 
circafuturam  coronalem  verfus  frontemaddigifi  longitudinem  fic  ultra 
incrementum  fumlcrint.  Non  quidem  omnis  hactenus  teffovit  pruritus, 
perpetuus  tamen  non  eftj  inflarque  Calendarii  a£ris  tempelUtum 
mutationrs  ipfiindicit, 

SCHOLIUM. 

InMiracuIismortuorumejfplicandisoIimoccupafo  paradoxon  |« 
hidplacuit.-pilos  eiTecorporisnoltri  vegetabilia  (L  i.Tit.  I./.jj  p  f.) 
NcciUudmododifpucet,  cumreiveriutem  abun4£  dccetUm  &  evi- 

J»b  X,  ftanv 


Obfemtfo  CXX. 


&m  inrenovata  &  au£la  trattatus  citati  editione  erudito  orbi 
proponere  decreverim.  Radices  ihidern  pilis  afcripfi ,  cum  absque  ra* 
dice  vegetabile  fit  nonens,  cjaod  therna  indeplantis  monflrofis  Comnun- 
tario  occupavi.  Radices  autem  hujusmodi  elfe  Buibofas  Microfeopio , 
cjuin  &acie  oculorum  exafte  adhibitis  cognofeimus.  Ornnium  optU 
me  Bulbuii ifti  in  affe&u  capicis  tinea (noitqs der  Erbnrind)  in  conlpe* 
ftumveniunr.  Nonecenimputrilagineum  quicleft,  quodintracutem 
delitefcenti  capillipartiadhgeret,  fedbulbulus,  e  qubnutrimentum  fu- 
«mhauritmicrocofmicumilludvegetabile.  Dilatatis  igitur  cutisapu- 
trida lympha poris,  comiptisque  buibulos  firmancibus  fibrillis racile ,  & 
non  rarofinedoiore,  extrahuntur  cum  bulbuils  capilli  ,  bulbuliquea 
materiaputrida  abforpta  tumidi  ocuiisnonarmatis  fcnfibiles  apparent. 
Bulbulishis  corruptis  capiilidecidunt ,  depiiique  nuditate  capitis  Sphae- 
ramfcedant,  ut cum Eumolfo ap,P ttronium [in  Satjric.  p.  m.  137.)  nxni- 
#n  dicere  ovo  nudior  cogatur: 

Quod  folumfornudecus  eft,  cecidere  Capilli, 
-  V ernantesque  comas  trifiisabegithyems. 
Nuncumbranudaia  fua  jam  temporam&rent , 
Areaque  aftritis  ridet  adufta piiis. 

BulbulihitexturafuaamifTa,  putrore  abfumti  an  regenerentur? 
fi  fcifcitaberis,  probiema  curiolum  curiolis  naturae  Rufpatoribus  fi- 
lles.  Affirmativaeinfigne pondus  Hiftoria(^&gaamf hari  Capiti  )Scbu* 
tichii  mei  addere  videtur,  Bulbulos  per  triginta  annos incorruptos 
absquepilorumgermmatione  fub&in  cute  deiitefcere  potuiffe  nemo 
facilearbicrabitur,  Quod  fi  corn.pti  ?  unde  capiilorum  nova  roetura* 
Anuthert^&aliavegetabiba  ept  tri?  Anabsqueftmine,  1  t  variarutn 
herbarum  proventus  a  \  ett  ritv.s  (b "  niatus?  Neucrum  lane,cnm  utrum- 
q ue  Naturx  Sphxram  &  vires  excedut. 

§.  4.  Natura  hicper  Nat  ram  expiicanda.  ln  v  ifihileoc lorum 
radii  vibrandi,  ut  exin  quodininv  fibili  latet ,  p.  teat.  Buibiin  plantis 
bulbuIosexcludjninovcJos,  fibiqueannatoshabent.  Ex  invifibilibus 
vifibiles  emergunt  ,  certoque  idmporis  fpatio  majoribus,  ut  foetul 
matr.bus,  jun^umur.  fii ifi  -randiorcs  fatus  1  matiuir,  lateribus  di- 
vellantur,  (annorum&gtaus1  computufndifficujter  ineas,  nec  dccer- 
nas  )  primoanno  modo  c  nurn  ,  utplurimum  verd  duo  fohola  protuw 
duut,  q  uiuL.sadauQispoltun.Ubxei  J.u-iusannidecurLmrloresiucce- 


CalvuspoJitrigintaAunorum  iccurfum  comatut.  *  19* 


dunt.  Annorum  igitur  aliquot  numero  ad  bulbi  floridi  incrcrncntum  o« 
puseft.  (^odfimatrisiateriadhucadhxreat  bulbusaccrefcentc,  &in 
fiores  fjrgente  buibo  novo,decrefcit  annofas,  tandcmque  tabidus  m  1. 
ceicit.  Inde  £t  utquovistriennioaut  qu*driennio  in.unte  Auc.mno 
bu/bi  etcrra  ab  horculaniseruantur,  a  buibismujoriuusminorcs  fjpa- 
rcntiT,  &mcnieexa&o  iterum  lrugnx  Matrisgrenro commirant  :r, 

§.  r.  Idemfar.  mm<*nere  buibulos  pilorum  cucaneos  forfan  nori 
vanaconjeclurateneor.  Quodverohiad  perfe&ionem  obrinendam 
longi;  srequiranttempus  pracfloridis,  extraomnem  dubitacionis  alea'n 
ponendum  cenfeo.  Sunt ,  qui  fostu  in  ucero  matris  ad  huc  conclufo , 
pilosemktunt  bulbuli  ;  funt  qui  extra  uterum  conftituto  protin.s, 
funcqui cardius ,  v. g-pofc  vigintj annos juvenili  effiorefcente  baibitio, 
auteciampoft  quadragintaaut  quinquagintaannos ,  quales  in  mulicri- 
bus,  quihus  myltaxnon  raro  proiixus,  aut  etiambarba  primd  intuitu 
fexumfacitdubium,  rifumquefupcrciiioils  &  Empxtiis,  ltaiis  vcro  de- 
licatis  merurn ,  qm  taiesomin  iasutpote,  eminus  falutandas  prarcipi- 
unt  (V id  Hadrlum.Comm,d  Comac.  2.  p.m.  3  32  )  movet.  Inde  J  ilo- 
rum  in  congenitos  &  poltgenicosemerficdiflfercncia. 

§.  6.  Quod  poftgenitorum  bulbuii  aiiquot  anativitatc  bominls 
annisd^mumgenerentur ,  falfa hypathefis  eft.  Omnes  n  rnqucfimul 
oriuntur,  quamvisquidam  ingradu  pcrfc&iore  ,  v.  g.  quifoetu  inute- 
roadhuc  exiftente  etiam  articuli  aliquando  longicudme  foras  prorum- 
punt,  quidam  imperiecriores,  adeoque  &  tajdioris  eruptionis  Ita 
dencacos  quotdam  natos  Je;;imus,  qui  &  dentatorum  cognomen  indc 
apud  R>  m  nos,  uc  tocnus  Curtw>  Cnm  Papirius  C^tbo,  rece- 
perunt.  Th  Kcrkringio  oblacus  e(t  quinque  menTium  foetus ,  in  quo 
dentesbini  incifores  maxillae inicrioris  aded  rativitatis  tcmpus  nori  cx- 
peda\crant,  urveltum  erupilfent,  &fefe  confpiciendos  ciare  ptabe- 
irent,  nccinnv,xil!a  cantummter  oreapparuit  hxc  prxcox  Nacurx  fe 
armantismaturi.as ,  alias  incifores  maxilixluperioris  inicctu  enatQS  vi- 
dic;  eriam  videreontigit  pueri  mihi  fanguine  conjundi  nativitatcm  / 
qui  pluribut  fefe inftruxcratcjcntibus,  anc.quamhanc  vitar  palxitrara, 
fotfortunx  injuriisexponendus,  nalccndo  ingrcderetur.  Hif  (  Spict, 
lco.  O^f  anat.  24  p.  <■  0  itlc  Seminaria  dcnium  in  malarum  cfli^us 
(maxi  iis  ikttnc  a confpcxit Gabr  FaUnpiusCl  i.obf.anat  c.  14  f  3  bS 
in  cavitatibus  umusqui  maxiLx  infantis  teperiuntur  toUicuii  quidi  rn 
membranofi ,  in  quibus  materi.  m  quandammucofam  cerncic  liccc>qux 
paulatimiudurata,  auctiorquercduica,foras  egreditur  ,  &  folliculum 

Bb  5  gin^i- 


P94  Obfervatio  CXXt 

gingivasqueperforans,  evaditcandidafquama  inftarfavitcnuis& exca- 
vata  ,  Adrian.Spigel.  (l.d  Formatfcet  p.  3  c  6  p  13.)  annotat.  Ali- 
<juan  ioformatosdencespr&lepiola^*/^  GaknodiQz  'continere  de- 
prehendi,  &  mecum Euftachius  J.  L Dentibus  c  1  s &  Realdus  Colum* 
hus  (  l  1  d  Re  Anat  c  10.  p.  66.)  aiiquando-eoram  tantum  rudimenta, 
qux  FaUopius  &  Spigelius  viderunt    Singularis  plane  &  rrcmora* 
bilis  eft  Dn.  4  Verna)  ap.  Nic.  de  BUgny.Zodiac  Gall<  Ann.  2  <JM.  fun.  ohf 
MM  p.isiAn  pufillis  (bimeftribus  8c  trim-ftribus  )  oblervatio,  Ec 
haecipfa  caufa  eft ,  quod  quosdam poft  duos & pi ^res  menfes  pnrcoci  or- 
tu  infantes  exagicac  o^l^r/x^  &  ofav1o$vU,  pr.mo,  fecundo,tertio  & 
quarto  demum  anno ,  Dequo  B  Pr£ceptorCuerner  Rolfink  (l  2  dijfer* 
tat.Anatom.c.      p 36i,ftq :)  quin  &  feptimo  prodbfte  al]bi(/W.tfVC. 
Dec.2.Ann  10.Obf.212.  p  384^  notavi,  mecumque  SxceU  Dn.  D. 
Jofepbus  Lanzonus,  CoSegabonorandus(c,i  Obf.  f3,p.  84)  Non  ignoti 
funt  dentes  fapientiae  di&ipoftvigefimum,  30,  ^o&c.annum  alveo- 
los  conftituentes ,  &  gingivarum  fungofam  fubftantiam  perforando  exi- 
tum  molientes.    F  xempia  in  manipuium  alio  tempore  compe  gi  &  (Dec. 
i.Ann.y.     10.Obf.271p  388.)  JWifcetlaneisbifccdevovi.  Denteshos 
incaivariis  delitefcentes  vidit&demonftravit  olim(/  1.  d  Buman.corp, 
fabric  t  t*i  p*  i2?.)Andr  Vejalius  §/7.videatigitur  Medicorum  praxin 
cxcrCentiumchorus  ,  quo  tundamentopharmacon  hoc  vel  illud  fy%f* 
xoiov  probare,  &tncaIvorumfolatiumgIabrisverticibusapplicare  lata- 
gunt,  novum  prolixumque  capillorum  ptoventum  fufckaturi.  Cal- 
vumtondet&vellicat,  quinon  praefentibuscapillorurn  buibis  id  operis 
molitur.    Vanaetiam&calva  tftMarci  Antonii  Ulmi  Pbilofopbi  Patavu 
ni  (in  phyfiolog  Barb/ef.  3>p'*S7)  fentencia,  qua  aftruic  pilos  Magis 
naturalis  beneficiogenerari&non  generari,  eorundem  infupergenera- 
tionem  accelerari  &  recardari  uno  fubfidio  Magico1-  Phyfico,  quod 
evocat  fuis  ex  principiis  barbamquoquein  ipfis  fceminis,  utaliquaeob- 
dneancbarbamomnibusriAimeris  xquipolientem  barbae  uirili ,  eandem 

{>ror(us  ju-fta omnes difFerentias accidencales.  Nihil  face  conferunt  pi- 
orum  generationi7^oV0jtf,  eciam  Magico-  phyfica.  Si  quid  prae- 
ftant,  eruptioni  eorundem ,  porosdeobftuendo ,  vernicisglabricucem 
duriorem  emolliendo ,  porisque  raritudinem  &  amplitudi*em«priftinam 
reftituendo ,  faltim  vellficantur. 

§  8.  llndeverdintolerabilis  ille  in  capillitii  Arvo  pruricus.  Si 
comae  excidium  huicfucceffiflet,  ad  fal  acidum  ,  acre  caufticum  &au- 
fteruin  buibis  pilorum  exiuale  prc/vocaffero,  uifi  pro  hujus  abfencia 

inter- 


Calvuspoft  trighta  dnnorumdecurfumcomattal  i  jf 

interpellaret  fubfequens  laeta  capiilorum  meflis.  .Gratumverd  &  ac- 
ceptum  hic  obvenit  tngeniofiffimi  oculatiffimiAnton.  dc  Lceuvvcnhceck 
(Anat.  &c.contemplat.  Rer.  int.part.  2.p.  jro. )  elegans  obfervatum  :  lac- 
pevidi ,  inquit,  quomcdo  aliquoe  particulx  crindum ,  quidenovopro- 
trudebantur,  nuilamque  aper:urarn  in  fuprema  cute  invenientes  ,  in« 
curvaticontrafupremamcutem  jaceant,  imd  talimodo,  ut  lidemfupre- 
■namcutem  tuberculo  quodamerigant.  Etnovamhancpilorum  pro- 
trufionem  &  regenerationcm  cumprimis  poft  Proferpinac,ob  magnorum 
morborum  prsgreiTum,tonfuram»pruricumcoti  corpori  inducere,quem 
Medici  in  fanguine  poft morbum  reliftae  falfedini  & acrimoniac  commu- 
niter  deferreloienc,  luculentaobfervatione  illuftrat,  fequein  proprio 
corpore,  vegeto  adhuc&fano,  poftprofluxoscrinestalismodipruriturn 
&titilIationemfentire(c.  /.p. f/.)fatetur.  Quin  in  viro  ifto,  cujus 
hiitoriainliterasrelata,  fimile  quid  concigerit,  indeque  cmerferit  in* 
(Ignis  ilia  ealvae  partis  citiilatio  quis  amoigec  ? 

5.  5.  Firmat  conje&uram  capiiliiii  recens  produ&i  crifpitudo, 
«ux  pororumobliquitp.ci  ob  cutis  &  cuticulx  immutatam  texturam 
luam  debuitoriginem.  Parallclifmo  laneglandularum  cutismiliarium  & 
pororumfublato,  cutequefupremaindurata  dirrkflior  fucceffit  crini* 
umegrelTus,  &cum  novi  porifuerinccrinium  perforatione  condendi, 
utique,  ut  innovoiumalveolorumdentiumflruduradolor;  ica&  hic 
pruritus  fucceilic.  Ad magnum autem  temporis fpacium  fub  cute  pilos 
lacitare,  eaquidem  copia,  ut  tumorem  &  excrefcenriarn  cutis  molli- 
ufculam  menfiantur,  plica  fubcutanea  ,  a  Nobillijjlmo  noftro  Collega, 
Dn D.M.ircoGerbezio  \MijceU.curiof.  Dcc.  2.  Ann  i.Obf/i.p.  183.)  ob- 
fervaca,  &  curiosecommunicatandem  faciet.  Eftvir,  inquit  9  in  no- 
ftris  fuburbiis  Labaccnfibus  Faber  ferrarius.  Hicgeftavit  tumorent 
quempiam  feu excrefcentiam  molliufcuiam  penes  aures  per  annos  mul- 
tos,  eoufqueincrefcencemut  orum  Galiinaceumfaciie fuperaret ,  in- 
dole.iccrtamen&nuliofcre  modomolellam.  Contigit  tandemutfinc 
caufa  manifefta  clolcre,  rubere,  &  pruricum  quendam  concitare  ince- 
peric ,  tandem  etiam  aperta  fic.  Ecce  mirum !  dum  materiae  purulencx, 
&  nefcio  qux  fordi  herTljxio  expectatur ,  cum  parva  feri  vifcofi  quan- 
titatepuri&  mirt  contorti  capilh,  &fui  Iongitudine,  colore ,  craflitie, 
&moIlitieomnin6fibidiu,imilescum  modica  ichorola  foriitie  permixti 
extrahuntur. 

§.  10.  Videat  Benevolus  LeBor  etiam  fecundum  naturamin  Tu- 
moribus  cutaaeis  crines  offendi,  talefque  G  rcperiantur  Magicis  opera» 
I  tionibu? 


296  Obfervatia.  CXX. 

tionibus&inje£lionibusnonoppidoeffe  adfcribendos,  quod  inpracfenct 
eafuMedicusFabriordinarius  fecic,  abexctll,  Gcrbezio  juremericoque 
refucatus.  Alicer  fe  reshabec,  fi  tumorhi  ir*terioribus  vifceribjslate^c, 
aucetiampervcmitum  (quamvis  &pilos  in  ventricu  o  generari  pofTe 
nonimpoffibiie  puraric  Dan.  Sennert.  I  j.  Med.Pracl.p.i.f.i.c,  i$  p.  6t, 
levi  non  dicam  ludicra  radone  mocus)  aivum  &  urinam  Crines  (de  veris 
nondepiliformibusconcrementissaucinfecl:ishic  fermoefl;)  egerantur, 
nechifolum,  iedcum  niorumglomis,  lignis,  clavisferreH,culcris,  vi- 
tripanicuiis,  vegecabilium  feminibus*  &  aliis  ,  qus  fecundum  rutu- 
ramincorporen?c|ue  generantur,  neque  nfTumca&  degiurkafuerunt, 
Excmpia  talia  fummo  ftudio  colieeta  in  Sytfoge  Phjfico  Mtdkinaiium 
cafuum  incantationivulgo afcnbi  foKtorum  NobihjfimusDn.  ColleoaD.  Ge* 
erg'us  Abrahjiffi;*  Marcklinus  oor*  ita  pridem  exhlbuic 

§.   Tf.    Patet  etijrn  ediclis  SdnU  7toKv  laitem  veritati  litare  iilud 

Avchi  Philofjphi  (l  f .  d.Gener.Ammal.c.  3.p.m.  djcterium  :  Cal- 

Vis  nunquam  redit  plius,  cum  fpes  non  inanis  fit ,  fore  ucaiiquando 

yefr^bferltlp  >  c&ivum  itenim  vellersqucas» 

(L.  Chrijlian-Frii.GarmamusJ 
GISLRVATIO.  CXXL 

DN.  D,  MARTLNI  SCHURICHIL 

De  ffiirismaculis  £5* ueficuiis  in  cute  fanguineis ,  copiofaqne fan- 
guintSy  in  puero,per  minam  emijjione. 

1  Ngibbofopuero  undeeim  annorum,  nomint  Schvveizer ,  per  aKquctf 

jL  dies  caloremmitem,  fammam  tamen  virium  proilrationern  perpefc 
foa  calcem  verticemufq^ein  omoibus  cotius  corporispartibu-  macu- 
lx  vel  potius  veficuls  ad  unguis  r  rster  propter  Jatituimem  non  cruen-  I 
t&modo&atraquoadcolorem,  (ed&  macure  apsrtae  (anganemautpo- 
tiuscruoremfkiidiorem,  tumcoagulatum  f  inlphTatum  ferius  diflecte 
prolundentes  comparebarxt.  Urinx  quandoque  libra  una,  quando* 
queplures  perdiem  &  no&em,  arramenci  infbr  ,  iintea  &  chartam 
purpureotingentis  colore  abipfo  emitteharttur ,  uc  taaram  fangulDis 
copiam  ab  ejusrnodi  puero  excrecam  iatpius  mirarer ,  cum  fanguinem 
potius  fpiillorem  ,  quiun  uriuaca  cruenum,  dicerelicuiilet.  riawcu- 

tanea 


De  Catalepfi admirandain agone. 


'97 


tanea&urinaliexcretioneper  otto  diescontinuata  ,  finita  novasvires; 
prhtinumque  fanicatis  ftacum,.  per DFlgratiam ,  recuperavit. 
* 

(Mijfz  Cbemnicia  iVorinbergam  per  ExceUen(iJft  Dn. 
D  Garminwm.  d.  22.Jan. 

observat.  cxxn 

DN,  D.  JOHANNES  CASPARI 
WESTPHALL 

De  Qatalepft  admiranda  in  agone\ 

CAtaleplin ,  impeditifEmx  alias  theorix  ac  curx  afFefium  ,  febribus 
maligntsnon  rarofupervenire,  Pra&icum  quemque  Curiofum  & 
inarteexercicumfugerenoniacilepoteft,  prafertim  in  iis  cafibus,  ubi 
fpiritus  animales  vel  a  miasmate  maligno\  vei'  abexcretione  quadam 
cucanea,autimpedicaaut  retropulfa.  raptumaterix  ad  caput  veteribus, 
modernis  vero  fluidi  pcccantis  ad  fyftema  nervofum  ,  dicla  ,  primarid 
magisque  quum  ipfa  maffa  fanguinea,.  itaatfliguntur ,  ut  illorum  mo- 
sus  vel  elatrr ,.  occafione  conitriftionis  vel  connra&i.onis  fpasmodicx 
flbnllarum  cerebri  medullarium  ,  m,ejus>  certtrum  ovaie  (integro  ta-- 
men&(alvo  cerebello  )  penicus  taffTaminecur  ac  intercipiaturj  in  cu- 
jus  tamenarfcctusnaturaenucleaada  prolixior  hic  effe  nolo,  imprimis 
cum deeodcrr  peculiari ,  eaque  exafclatiflima  excraque  comparationis 
aleam  orira,  Dijfertationevommenzzzus  fuerit  Dn.  D'  Hoffmannus ,  A- 
cadcmi* Halepfu  h-offffor  obampiiflimain  rempubiicammedicam  merita 
meritoluo  Celebervimus.    Iliud  interim  maiorem  &:  admirat'ionem& 
disquifitionem  merecur,  quo  i  melancholico  hypochondriaci  nonnulli, 
morti proximi,  infebnbusmulignis  aJiquando ingeniopriftinofublimio- 
ra,  eaque  linguis  alienis,  fibique antea-  plune  irvcoi;nitis ,  proferrc, 
fururaquoquepiaevidereacprxdicere.,  certamq^e  quodfxpius  mevi- 
diffememini  ,  imm!n  :ntii>  fatihor;:m  adftant  bus  decerminare  loleant* 
Nimirum  mens  noftru  immattrialis  &imm  rt  lis,  f  ftidito  rerum  materia- 
liumconcurfu,  & feriante :oi\  iUfc  feofuum  caterva  ,  adeoque  omrd 
corporiscommercio  cvcl  fa»,  fibique  criB£b  c  reudita,aut  ad  fummam 
fuiaddufla,  uti&rwfctfloquicur  ,  tanquam  divinx  puiticula  aurx ,  tunc 
Vi*}iacl  fuum,  uti  Stoicusapud  Lftrttum  exrrimit,  nada ,  exfe  fcecun- 
la,  omnisquetumfcicntix  tum  (apieatixtdicillima  parens  effe  folet. 
Dcc.  ///.  An^  VII,  &  Vlll*  C  c  Quod 


Obfervatio  CXXtJ. 


Quodquidem  dogma,  uti  doclis  conftat ,  jamdudum  e  Scbola  Platonh 
prodiit,  qui  animas  fc  ientiarum  femine  pr£gnantes  creatas  volebat  uti  loquiJ 
tur  PbilofopbU  Platonk£  Interpresacerrimus ,  M*4RSJL!US  FICINUS  % 
c.  12.  ComrnentAn  Conviv.  Platon.  illudque  ClCERO,  SENECAJAM- 
BLICHUS ,  &  alii  ex  fanioregentilismo  ,  dehinc  propagarunt.  Pate- 
fcitidcumprimis  exiis,  quaecirca  imminens  hominis  fatum  aliq-ian- 
doacciderefolent,  ubirevera  animushominisjuxtaCiCERONEMl.i  de 
Divinat.  Mutfo  divinjor  effe  folet.  Eleganter  &  ex  rei  ventate,  uti  in 
aliisomnibus,  ita&ea  dere  philofophatus  elt  FRANClsCUS  BaCO- 
NU S ,  Baro  de  VER  ULAJMlO  ,  in  lib.de  Augm.^.ciemiarum  ,  ubi  menti 
&  focietate&contagione  corporis  fevocata^inque  fe  reducteatcg  colledtas 
(quod  PLATONl  in  Phtdone  vocatur  ^vyj  w^twiAwwvxct,*  g^«-W>jV)nec 
in  corporis  organa  dlffafafcientiam  innatam  attribuit.  Illuftrantfuperi- 
usafTertum,  practer  HU  ARlUM  in  fcrutin.  \ngtnior.  cap.  3.  verba 
Joannis  Gerardi  Voffu,  quae  ex  vaftaeeruditionis  opere,  Tbeologia  Genti* 
/fidido,  Hoffmannusiupr&hudatmc.l  adducit:  CMaximemensinfomn9t 
multo  magisitaquein  nodro  afFe£tu  (catalepfi  )  idonea  eft  ai  recipend* 
cceleftia-,  quia  tuncvacua&  immunisd  quibusvis  tenenis  eft }  quimmomem 
ipfomomento  .quodcorporefenfationesdebilesrecipit,  eo  magis  umri  deo 
poteft.  Quibus  o^vx^  &  prasbent Excellentiffimi  &fumm£  Eruditionls 
acExperientUViri.Dn.D.  RIHNUS  ,&Dn  ORIBASIUS  iVo//er;quan- 
do  llk  vOl  Difert.  de  Spir.  Homin,  Vit.  cap.  2  §.  if .  ita  fcribit :  pleno  rationii 
judicio-tum  demum  fruuntur ,  (agonizantes )  quando  animalis fpiritus(an\mz 
nimirum  illa  fenfitivacorporea  )  fuas  deferuit funftiones ,  nec ampliiisfpe* 
ciesinmundo  obviasmenti  obtrudit ;  Hic vero in  eruditis  (uisacm.  ltafru- 
gerefertis  MifoeUan.  Medico-  Pratt.lib.  2  p.jyi  itade  ea  re  diflerit:  ex 
febre  maligna  dtcumbentes  nonnunquam  fcitiffima,  imb  longe  fapienttora, 
quam  fani  confueviffent ,  proferre  ,  rbythmice  loqui,  alienis,  quas  nunquam 
didicerant ,  linguisuti ,  vaticinari ,  &c.  adeoquetaliawecc^tt/zi/wpr^w 
ralibus ,  aut  obfejfione  dtmoniac*  ftatim,  nifi  rarijjimb ,  accepta  ferenda* 
Quoreferendafunt ,  quae  PbilofopbusS  /C;  recMImi  judicii  &  moris 
THOMASlUSm  dedtiffima  Differtat.adPetri  Poiretiibros de 
Erudit.  Solida  $.3-6.  ^13  -  /7,^^^  BOHNIUS  7(pfter  CircuU 
jlnatomico»  Pbyfiolog.pag.  4.6  deduplicihochominisprincipioaQivo  ,men~ 
te  nimirum  Immortali ,  nvsv^uari ,  Anima  ab  effedu  (uppofito  fic  di&a 
Eationali,  &principiohominisvitali,  feu  Animafenfitiva  corporeaA^X^ 
harumque  di verfis  &  inter  fe  contrariis  fundtionibus ,  (de  quibus  etiam 
PaulusadGalat.v.  iT.nndequederivatolhtu  hominis  morali,  Chri- 
4         ^  ftiani- 


De  Calepfi  admiranda  in  agont ,  i  ^ 

ftianismi  nempe  &  Beftialitatis  (operibusque  fpiritus  &  carnis  loco 
jamcicatov.  18-23  lorrgaferie  enarracis  )  accuratiflime  commentati 
funt.  Legi  etiam  hic  merentur  quas  fupralaudatus  Hoffmannusin  dijbut 
nupera  depotentiaventor.  incorpus  bumin.  fcripfic :  Voluntas  bominis utpl%\ 
rimum  fefe  exferitprava  ,  inqut  vitia  rutUi ,  fiprofundamtntobabet  fanouU 
nem nimis  fubt  lemnimiumque mobilem  Ex  adverfo ,  in  tranquUohumorum 
fiatu  a:  motu  quietior  fit  animus ,  advitia& malitiam  minus  facilis ,  binc 
gratiorDeo;  utpotemensnoftra,  qubmagis  cummatertaumtur ,  ebplusma- 
terialibus  ddeftatur?$ fpiritualia  jpernit.  ita  quivis  bomopoffidet  aliquUa 
Dto>  quodlaudare  ac  tftimau  inipfo  dtbeamus ,  quodque  nobis  bumilitatis 
Igcontemptns  noftrianfamprtbeat.  Necprxccreundihicfunc  Noftambu- 
lonts,  quidifloex  principio,  &  quidem  occafione  imaginationis  rne- 
lancholico-hypo.hondnac^fpiritibusanimalibusfirmiterirnDrenk,^ 
diancibyfquehisfoporealcoopprefllsmenci  noftr*e  communicata?,'  fjb 
fomni  validiorisfpeciedormiendofurgunt,  ambulanc ,  ignem exchaly- 
befulcicandocandelam  accendunc,  carminacomponunc  ,  6c  varia  o" 
pera,  camceconomicaconfueca,  quam  ipfis  vigilantibus  infueta  vel 
invpoilnilia,  exerccnt.  Conf.B.  ETTMhLLSkUSs  T.  II.  Opp  p  \89 
l$iS4*'y  nec  non  ingeniofus  ille  per  i>nem  Ph.lolophus  at  Mc dCu* 4 
mMOMfiUM  TraS  dt  Formar.Ortu  /.  fi.  feqFuentem  *SS& 
rerert:  /n claffibus Uttrariis ,  inquit,  mibi  jodalis  erat  in  cubicuio  honedis 
CtvlbmortMS.Hic  t.:ufisoculisno3upltrumgucfurgtbat,  ^oberrabat  cla 
vem  vcro  fezum  drfirtbat ,  ftramquepoft  fe  ctaufam  rediens  a:eriekat  '  Vt 
fpereitajuefurtJo  :J  l.wemclanculum  fubter  pulvinar  abfcon  io  ■  iUe  verb  in 
fimuofttrgtnsabditam  clavem  velui  fibi  vtfam  capit  &  abit.  Stquor  iUum 
arrtptatunicd  lUt  VtrhfctsHicJbttt  antiquum  pariettm  terminum  CoUessii 
mufcoacfvnoobfitum  Anusenimerat ,  quotransfiumen  fufli^bat  bari* 
murumborti  vicbti  Plenilunium  erat &nox pruinoja.  Ad fptB  iculum  bor 
rui ,  &vr*frigore  redii.  Sodalts  verb  mox  revertens  tam  inhifitanttr  cla 
veminforomendauftriabdidit,  quodvix ullmvidens®  fubmeridienuqui 
incunnanteridfaceret.    i_s4t  m.we  omniumimmemorerit     Neque  Jefunt 

exemplaCammelancholicorumqu-mcataIeo-corum,quicicra  vaniffima 
jila  terriculamenta ,  tumPoetica  tum  Philofoph  ca ,  uti  Erudififfimu» 
.jtNTONtlvauDALSTr  de  Ortg.  ac  Progr.  Idololatr.  &  fiSSifTS 
S i.loquitur,  d*monum  nempeauc  mali  genii  concurfum.  linguis  d*. 
regrinis,  earum  antea  ignariffimi,  locuci  funt  :  vid.  lOJNMS  FFR 
0O.IUS  dtAjdit  Rer  CaufnU.cap.  de  juvcnc  cpSSof  c£ 
lusquidemaHcctum,  Tecundum  epilepfix  gradum  ,  ex  ill0  Philofo- 


Aoo  Obfervatio  CXXTl 

phorum  Aristotelicorum,  imd  Theologorum  quorundam,  fuhlimb- 
risac  corp  (cularis,  nec  non  anacomjqo,e>;penmei)taiis  Philofophiac 
defe£Ui,  fcholailica  illa  ac  Chimxridl  falcem  imbutarum-ign  >ranuxafy- 
lo,  darmoniacumpucat;  D AN.  SLNtfER TU S  /.  t  Prax.  Part  :2,  c$u 
if.p.m.  42?  &$CHENKr{J$inObfmed.l.i.p.  14  .  fefc.  cap  if  .p.  m* 
41J,  fic  iupra  citatus  MlfMWLLERllS l  a.pag.  94$.  exGu  inerio  tx. 
I  f .  de  cap.4aJorec.  4»    $uiticum  fjuendarn  aljegacv,  qui  'ernper  fub  no~ 
Viiuniocarminacomponere^  poecarifoHtusfuenC^  ci,i  tam.en  poftno- 
viluniumomnis  «/t>#V  ^s^xi  (,uc  LAERflUS  alicubi  loquitur  )  o- 
mr>isquevenaicerurnexarueric,  uc  ne verbulumLatine  mufiic^re  w 
lueric:  Idem  .Imtfiwa&Tos  Viribidemex  FQFL&ST01.H.  Obf.  tj.dz  quo^ 
dammelanqholico  -.deliro  exlapidisi£tuin  caput,  narrac,  quodin  pa- 
rocysmo  (emp^erfyllogifmos  oprimos  inlingua  Germanica  confecerit  „ 
quos  tamen  poftea  cqrnpQner.e  nefciverit:  Et  ex  LINDANl  MSSto 
tjuodam  Praflico  de  muliere  referc,  quae,  indodtifllma  alias,  vettfus 
fconcinnos  &  genium  jhabentes  in  delirio  compofueric.  Memorabilis 
imprimisefthiftoria,  quam  PET*R;US  BORELLUS:  (quem  fatisaper- 
tum  fe.dept:ehendiffelcrihitTO        BARTHOLINUS  Centur.  4. 
Epift.  17.  quod  elogium  eriam  :repeticapudB0  PH£)SP.H0RUM  »0- 
ftrum  in  Gamwarol.pagyi6.  Cent.  g.Oftferpat.  ^4.  ex  propria  obfervatio- 
ne  de  muliere  ecftatica  refert ,  quse  per  co.cum  morbi  decurfum  Hifpani* 
ce,  (ej.u^camenlingu^&ancea  6c  poite.a  penitus  ignara  )  idqueoptime, 
locuta  faerit  ;  qui  iaudatus  Autor  varias  infuper  hiltorias  ex  GAR- 
PENTARIO .  laMQTHEie  ¥AYE%Opufcuiis  POMPONATII  lib. 
de  Incantationibus,  M  CARDANl  Encomio  Medicin&  ,  tandemque  ex 
LUDOVIClGUYONv^ 

Galliarum  Regis ,  lingua  Graeca  in  febre  locuco ,  rrira  narrat,  Cum« 
<jue  huic  fimillimam  hiftoriam  ance  trieanium  hic  loci  mihi  obfervare  1k 
cueric,  nonpigraboreamiexEphemeridibusmeis  Pra6ticisvpace  curio» 
fi le&oris ,  boni  fide  nunc  recenfere:  pie nimirum  29.  menfis  Februa- 
rii  Annoaer.  Chrilh  1696.  Tabeliarius  nofter  Lipfienfis,  Hanns  Noack, 
tin&uram  bezoardjcam ,  avifitanciummuliercularumthoro  uxori  fuas 
commendacam  %  me  pecebat ,  addita  quaeftiuncula :  num  hoc  medica- 
mencumuxori/vago  horroreaccalore  per  vicisficudinem,  cum  cepha« 
lalgia&  extremorum  lal^cudine  ficique  yehementiifima,  per  triduum 
jamarllia^profuturumfore  cenfeam?  Ipfe  mulier  39.  annorum  placidi 
alias  eratac  bene  compofiti  animi ,  contramorem  fexus  miniis  verbola, 
fempercg  cogiubunda ,  cupidiuti  quxrendi  per  confeitionem  tibialium 


De  Catalepfi  admivanda  in  agont.  20  x 


viftus  foeis  intenta.,  cacteroquin  mariti  ac  vu  inise  totius  teftimonio  t 
tn  co^cndo  per  afllduas  preces  &hymnos.  imprimis  repetitas  Cate- 
chifmi  Lu:heri&  Pialmorum  le&iones,  numine(atis  devota .,  imo  in 
hymnorum  decantatfionealiquantum  occupatior,  nulii  tamen  pathe- 
mati  melancholico,  formali  faltem  &  manirefto,  unquam  obnoxia  ,  a- 
deoque  fic  fatis  fana,  nifi  quod  menfibus  fupcrioribus  ,  ob  hrmfttf** 
&  anxietatis  inufitatae  fenfum.,  in  manu  fibi  venam  aperiri  curavent.  Re 
itaque  probe  gefHmatfi ,  mihi  ftatim  fufpncio  defebre  maligna,in  qua.,  fly- 
lo  Sennertiano  ,  malignitas  magisquamputredonegotium  faciat,obor- 
taelt:  idque  poftmodura  eo  magis  confirmabatur ,  quod  argra  calore 
faltem  blando,  lento  acmiti,  6cad  manum  vixfenfibiliafflicta,  female 
haberenequecredere  volutt,  nequepriiis  le&o  conftanter,  qu&n  viri- 
busmarcidis  ,  fe  commifit.    Satis  dehinc  diu  multumque  polt,  fexto 
nempedie  Martii,  maritus  triftior  obnurKiat:uxoremaini{Toomni8c 
liquidi&folidi  appetitu  mire  jam  deficere,  ipfam  infomniis  turbidiori- 
bus  ac  crebrodelirio  agitari ,  eamque  infuper  de  medicamentis haclenus 
nihil,  prseter  binas  tinfturx  bezoardicx  dofesamenuperacceptas,  & 
paucaalia,  qux  &  Dn.  D.  Petermanno,  apud  quem  Lipfiac  negotium 
fibtexpediundum  fuiflec-,  gratis  accepta  his  diebus  atailiffet.  Poftri- 
dic ,  dic  nempe  martii  o£tavo,  circa  horam  primam  meridianam.maritus 
citatocurfuaccedensmultumme  rogitat,  ut  calarnitatis  fuse  domefticx 
mifertusuxoremincoramviferem,  jacuifTeillam  per  quatuor  h©ras  ex- 
fpiraturxfimilem  fineomni  fenfuac  motu,  apertis  ,  nullo  tamen  motu 
autagitationeerrautibus  ,  fcd  inunum  defixis  oculis,  ftatu&tacirurnio- 
rem ,  (eque  in  momenta  cum  adftantibus  mulierculis  extrema  omnia  ex- 
peftalTe ;  nunc  vero*  mifellam,  rupto  eximprovifo  filentio ,  complicatis 
manibus  preces  ,  uti  fibi  quidem  ex  perorantis  habitu  videretur ,  quas- 
damlingua  quldamperegrini,  fineullotamenfenius  ac  intellectus  ia- 
dicio,  recitare.    Ubiitaquefinemora,  addefideriummariti,  xgrotam 
vifiro ,  haudmodica  admirationeattoiiitus  miferam  Sjmboli,  quod  vo- 
cant,  Apoftolici  drticulo  alteroGrxcz  illa  verba  :  rofcv@$s>T*  ix.n>ivpm- 

?f»m  &c.  proferre mtelligo.  Pronunciatio ,  quod  mireris ,  &  elemen- 
talis&acccntualis,  decens  erat&redta,  voce  bene  compofitanec  con- 
tenta  nimis  ,  nec  nimis  fubmifsa,  fine  impedimento  justoquc  tenore 
conitans.  Haerebam  interim  in  (edula  attentione  ad  finem  ufque  explica- 
tionis  Lutberi  ^irticuli  fecunditertiique  principium  ,  fimulque  urgebam 
m~ricum ,  uc  inuficata:  rci  ceftimonium  ,  &  ad  artettus  rariflimi  con'em- 

Cc  |  placio- 


£02  ^       Obfervatio  C  X X I IL 

plationem,  citiflim^ex  aulaSerenifTimaePrincipis  hic  refidentisaccef- 
feret archiatrum ,  Dn.  D.  Lichtenhahnium ,  virum  tam  in  fua  artequam 
invariapolitioreliteratura  do&iffimum,  Amicummeum  illibato  can» 
dore ,  rariffimainnoflro  ordinevirtute,  conjuncliffimum ,  isvero  eo« 
dem  mane,  quod  uterque  dehinc  valdopere  doiebamus ,  in  aegrum  artis 
faciendjecausaevocatusfuerat  j  aderant  interim  facrorum  hujus  ioci 
minifter  M.  AdamSchumann  ,  nunc  ipfe  beatus,  &  Chirurgus  nofter 
oppidanus ,  Johann  -  Chriftian  ©O^fcf) ,  pro  excitandis  in  nucha  ac  pede 
Veficisaccerfitus.    Mulieripfa  textum,  eo  quo  ceperat  ordine  ,  Grae- 
cum  jufta  oratione perorabat ,  in habilu  fupra defcripto  peninflime  im- 
motajacens,omnibufquefenfibusorbanequeiilis»,  licetcontentiilmis, 
acclamationibus,  fnftionibusque  ,  excitari  poterat.    Fruftra  infuper 
conabarrumomedicamenticujufdarn,  quodtuncad  rranus  erat ,  ante 
biduum  ame  ordinatum  ac  commixtum  ex  liq  uore  cornu  cervi  fuccinato 
&effentiacaftorei  tartarifatajinteolo  turundaeinftarcontorto  exceptum 
naribus  intrudendo,  imdguttas  aliquot  finevehiculo  ori  infundendo, 
archeum  torpidiorem  excutere,  8c  fui  officii  admonere;fed  praeter  tenu- 
em ,  quo  genx  pingebantur,  ruborem  nihil  auxilii  afferebat,  Diutiiis 
tragoediae  intereffe  non  licebat ,  praefertim  cum  &maritusauxilia  artis  a- 
liafummisprecibusurgeret,  &  aliae  occupationes  clinicse  vel  invfcifli- 
mum  medomum  retraherent.    Dumitaque  Graeculanoftraadilla  ver- 
ba  :  'ayiav  aoivcavlxv,  "et$t<riv  'x/uccfTiuy ,  &c.  pertingeret,  promiffoinmeri- 
diem,  poft  finitafacra,  redltu  laresrepeto>&medicamentum  quoddam 
ex  arte conveniens  per  segrotantis  filiam  transmitto.  1  nterea  tempus  fa* 
cris  deftinaturn  inter  occupationeseyxwxAi»?  PraQicasprseter  omnem  o- 
pinionemextrahitur ,  itautnon  prius ,  quam  circahoram  qnartam  ve- 
{pertin im  xgrx  vifitandse gratia  aedibus  digredi  liceret ,  fed  in  via  nuncio 
demorteillius  acceptolaresrepeto,  akero  vero  mane  per  Chiriwgum 
Jaudatum,  &aliquotpoftdies  permaritum ,  cum  dolore&  indignatio- 
necognofco,  rumoremiftum ,  cui  tam  fecure  &  temere  credideram , 
evanidumfuiffe  &  falfum ,  duraffe  vero  hanc  mali  faciem  ufque  ad  no- 
ftismedium,  ubimiferaex  alnflimo fopore,  repentinacataftrophe> fi- 
bireddita,  omniumtamen  ante-  aftorum  &  di6WumignariflIma,ver- 
naculo&  ufitatofermonemaritumadftantemah%a,  W^erofquecircum- 
fufos  ad  pietatem  Deo ,  &  obedientiam  parenti ,  prseftandam  adhorrata 
fuerit,  quibus  abfolutis  adDeurn  converfa,  fiae  uiio  ainplius  mentis 

errore 


errorein  dormientis  modum  ,  circa  horam  quartam  matucinam ,  incer 
inedias  preces  placideexfpiraverit. 

(Dief.Mart.  A.  1700  Delttio  Norinbeit» 

gammijfa.) 

Obfervatio  CXXIII. 

DN,  D.  JOHANNIS  THEODORI 
MOEREN 

De  Injeftis. 

A  Nno  1700  13  Jan.  Uxor  militis  decurionis  unius  anni  infantem  la* 
•**clans  incepic  conqueri  de  infolito  cruciacu  infra  umbilicum  cum 
concinuo  alfumpcorum  vomicu.  Vicinac  mulieres  ,  uc  plerumque 
folenc  paflionem  efTe  ucerinam  crtdentes  fuaadhibueruntaliquocdiebus 
remedia,  quibus  camen  fruftraapplicatis  in  auxilium  vocatur  chirur- 
gus ,  cujuscumremediaquoque  ni)  opisadferrent ,  mulier  vero  di&a 
no&uquediuque  ejularetob  atrociflimos  dolores,  mea  praefentia  fiagi- 
tatur.  explorato  manu  abdomine ,  fencio  inloco  doiorisdurum  fub- 
latere  globum  ,  adhibeo  cat^lasmata,  enemata  Jaxantia  etiam  ano- 
dyna,(ed  dolore  pariter&abdomineincrefcentefequentidie,  quae  eraC 
morbi  &dolorisfeptima,  obiic. 

Ob  infolicumdolorem  nullisremediis  vel  mediocricer  alleviacum 
petii  infpedionemanatomicam,  quam  patiensduobus  antemortem  die- 
bus ,  adftantibus  mulieribus  ex fufpicione  (e  veneficio  ta&am  demanda- 
verac.  Quare  operante  C  hirurgo  Regiminis  &  adjuvante  chirurgo  cen- 
turixabdomen  aperui  ,  moxque  ftomachus  &  inteflina,  etfi  vacua 
horrendomodoinflata ,  proruebant,  inteftina  craffa  brachii  virilisam- 
plitudinem  fere  xquabant ,  livelcebant  etiam  &  partim nigricabant  cum 
omentoputrescence.  Hepar  Sanum,  veficulafellis  diftendebatur  la- 
pillis  \  q  majoribus&aliquotminoribus  frufla  gummi  gutcx  referenti- 
bus.  LTnus  etiam  lapillus  majoribus  funilis  in  dudu  hzrebat  cholido* 
chocruita"  albaobduttus.  Hi  omnes  i^pides  ponderabanc  §iij.  Cse- 
terum  capfula  vix  unam  alterarm  e  guttam  iiquoris  continebat.  For* 
fitan  inde  fuit,  quod  rai  iori  &  duriori  fuerit  alvo  ,  &  fcybala  efTent  fem- 
per  globulata  ,  qua'es  adhuc  reliquae  paucac  in  Inteltinis  feceserant. 
Hxc  ututmaa  Utis,cum icCtioiiem ver-lus  pubemad  ucerumfor- 

faiv 


ObfervMo  CXXIV. 


fan  inculpandumproduceremus  ,  occurrit  maffa  aliqua  carnea:  qualis 
foleteffe  fecundinaperitonaeo  fupra  regionem  pubisaccreca,  cui  inte- 
llinatenuia  quoque.adhasrebant,  Haecmaffadigitisfaciletamabintetti- 
norum  membranisquami  peritonseo  folvebacur,  uc jamhaecmaffa  ob- 
longum  pomum  pugni  noftrimagnitudine  undiquaque  claufum  nullibi 
habens  ingreff  :maucinicium »-  referret  ucerus  inferne  fubftracus  fine 
ullanoxa&  culpa.inveniehacur.  Quare  toci  intenti  in  hanc  peregrinam 
maffam  &  huic  loco  corporis  incongruam ,  aperco  maffx  e;xteriori  duro 
corcice  jamJivefcente  6c  gangrxnaco  ,  qualir.er  etiam  inteftina  adharren- 
tia  &  periton&i  membrana  videbantur,  prcdiit  materia  flava  ceraeflavas 
ad  inftar  confiftentixmellex  ,  nullius  fere  fcetoris :  in  hacfanie  vero  la- 
tebatvarieihcer  fe  mixtus  manipulus  ruforum  crinium  fic  his  pilis  intri- 
c&taerantoiTiculafequentia,.  Unum  ,  fruftuminformis  maxillse  refe- 
rensflbr.enumferemagnitudineacquans,  cum  inhaerentibus  adhuc  tri- 
bus  dentibus,.  &:duobus.praetereaaIveolis  vacuis ,  prseterhoc  etiam  fe- 
paratim  dentes,duo  moJares  bene  formati ,  Sctria  alia  oflicula  dura  crini- 
busmediantelotionecalida  extricabantur,  ponderis  giijK. 

Stuporeergoattoniti ,  quidaliter  poteramus  concludere,  quam 
v^neficiohascfuiffe  inje&a  &  injaculata  quomodohaecautem  fiant  nunc 
nonindagahimus  fola  relationis  veritate  &  oculari  infpe&ione  contenti, 
quippecum  Helmontib  tit. jaculator.modus  intrandi  iV.  /.  non fum  curio- 
fusindagatoroperurnfataaae0  quaefibi  inproprietatecompecunc, 

{Bonnd.Auguftam  Vind.  d.  20.  Jpril.A, 
ijQo.mijfa.) 

SXMOLWM^ 

Voluntati  Exa  Dni  Autoris fententiam  meam  dehoc  Cafuexpe- 
tentis*,  cum  deelfe.  haud  valeam ,  quamvis  magnam  &  mirandam  Ve- 
neficiorumpoteitatemerfenonignorem  ,  ipfeque  pneftigiarum  illarum 
Satanicarum  adcuratusaliquando  fpeclatorfuerim ,  quodinObfzrvatio- 
nibut  Htlvvioianis  num.jj.rccenfuu  hJctamen  num  fimilequid  concige- 
rit,  macerixque  illae.peregrinse.in  maffa.carnea  contentacab  excra  in  il- 
lam  fuerint  inje£lae ,  nonnihil  me  dubitare  fateon  quas  potius  intusfuif- 
fegenitasfufpicarimallem*  Mulieris  enim  hujus  morbofa  conftitutio 
magnuminipfiuscorporelymphse  anaturali  ftatu  difceffum  arifuiffe  in- 
dicat,  a  qua  vtfcidiore  reddita,ac  variisparticulis  heterogeneis  confpur- 

cata 


De  InjeSis. 


<eata  ftagnatio  inprimis  vitiofa,  atqueab  hac  tumor  etum  illc  prxfcns 
ortumirahere  potuit,  qui  revera nilaiiud  quam  Meliceris  fuifle  vide- 
tur ,  quam  inter  tumores  cjrfticos*  qui ■materiam  mclli  fimilem  in  pecu- 
liari  rolliculo  r.econditam  habenc,  communicer  referunt.    Neque  ob- 
{tarearbicrorintricatumruforumcriniummanipulum,  &  immixta  hifce 
oflitula;  cum  taliaabfque  vcneficii  fufpicione non  infrequenccr  incor- 
pore  animali  practer  natufam  generari  ,  pluribus  Obfervationibus  con- 
ftet:Sicex.  gr.  D.Frid.  Kujscbius ,  mObfanatom  Cbirurg.  jp.tumorem 
pugnknagnirudine  in  omento  hydropicx ,  q,uod  peritoneo  flxe  adhae- 
relcebat,  invenic,  inquo,  prxter  paululum  materiacpulraccaCj  albx& 
•millofoetore  ptjeiiita;,.glomus  d arus  ecapillis  incricatis  &  crifpis  con- 
ftanscomparuic:  Piloscicrinicolorisinfreacomato  mulieris  fe  vidifie  D. 
Stephanus  Blancardus  \n^Anat.  pratt.rat.  ccnt  2.  Obf.  16  refert;  ubi  eti- 
am  pilorum  in  tttcro,  nec  nonObf  27.  in  ovario  muliebn  repercorimv, 
ex  Guil.  FabriciiHilJam  cent.  f.  Obfcbir.  48.  &  49,  \c\Gregor  Horftii  l!b. 
1.  Epift.med.  fecl.  r .  mcminic:  FolJiculummufcuio  glutixo  bubulopro- 
iundeimmerfum ,  in  quo  crinesrubricoloris  impliciti  iatebanc,  produ- 
cit.D.  Thomas  Bartholinus  ccnt.  j.Epift.  anat.  100.  MiSionis  pilaris  cum 
Mippocrates fett.  4.  aph.  7 f .  ciwn  alii mencionem faciunt  ;  & crichiafm  prx* 
prim  s adminwdam ,  fine  veneficio  prodcdtam ,  nofter  quondam  Colie- 
g:  cu:  io(us,  D.Johann.  Scultetus  fingulari  hbello  expomic,    Neque  of- 
ficuia  6c  dentes  pilisimmerfi  obftanc;  qualia  corpora  in  abfcefltbus  alU 
q  otiesrepertufiufle,  medicorum  ibidem  Obfervacionesceftancur  :  Ut 
ipfas  corporishumani  parres  ,  arterias  praefertim,  quin&  veficamfelle- 
am ,  &  mcfenterii  magnam  partcm  offeam  fi&am,  quod  Job.  Rbodius  ha- 
bec  cent.  1  Cbf  rned.  96.  sendinum  ,  membranarum  ,  carcilaginum  & 
iligamencorum  ofllficationem,  cjuadeconful.  nojler  D  Jo.Nicol.  Pechli- 
,*»«s  lib.  .2.  obf '  med.  40.  caceam ,  corpora  vere  oflea  in  la-rcocele  fuppuraxa 
genica  in  Eph.noftr  Cur.der.  2.ann.  3.obf.  10.  pueliarexhibec  Cornel.  Stal- 
partus  Cevt.  2.obf.med.  34.  Pertinenchuc  poriflimum  Obfervaciones  D. 
EduardiTjfonis ,  quas  ex  Coileftionibus  philofoph.  ^Angl.  in  Afta  Erudito* 
rumDcm  Lipfienfes  A.i  ±83  pag.ii$.&c  interuerunt.  i.detumore  in  ju- 
venculx  tefbculo  dexcro  fingulari,  inqueduas  veficulas  membranaceas 
abeunte,  quas  materia  lteatomatofa  cum  pilis  intermixtis  turgefcebant. 
inovariiverirdiduofubftantia  latebat,  quae  denti  oculari  feu  canino, 
figura ,  duricte,  oolcrre ,  omnibufque  circumftantiis  quam  fimilimn  erar, 
unacumaliisbinisofll  )us,  aut  dentibusminoribus  &  irregularis  magis 
^gurx;  2. decvftidcprope  uterum feminat ,  in  «juotumpilicontincbim- 
Dec.  lll  Ann.  M.  &  VllL  D  d 


io'6  Obfervatio.  CXXIK 

ur,  tumosmandibulaebaud  abfimile,i.e.  diverfos  alveolos  habens^ 
quibnsquafi  in  triangulo>  ires  dentes  molares  &  quartus  aliquantum 
adhuc  latitans  infixi;,  3-de  ovario  femir.ae  valdetumido,  in  quo  etiam 
dentem  ctim  pilis  fe  vidiffe  D.  Needham  perhibuit:  Neque  rationes  Vi- 
rohuic  Clariffimo  defunt,  quibuspilos,  ofTa  &  dentes  ejusmodi  in  cor- 
foregenerari  poffe, .  oftcndat.  Eepertwfitur  b^tcin  tumortbus  ,  fcribit  G?« 
mlus  (Jiiufitanui  iri  Chirurg.  tom>  i.  cap.  7,  uhi  diutijfime  mattvia  latet ,  (Jg? 
jtagnat ,  quiah&c  temporis progrejfuphresmutattanecs  circa  figura*  fuhit * 
tx  quarnm partKuforumjfigurh ,  miftur&,fnu  combmat  ione,cvncurftt,popur& 
m&tu,  nfflcfcc&ehUudhttjfeiVeliM  Prout  eti- 

am  Lympha  in  ilatu  aaturati  conftituta ,  particuks  ^elatinofas  continet* 
quas  inpilosj  ofla,  dentes  ut  eoagulentur  aptas  efle,  riutntio  harum 
partium  ,  a  lympha  fuccedens  ,  oftendit,ita  etiam  in  flatu  praeternnturali» 
ubi  praefertim  craffiores  funt ,  quales  in  tumorihusbifce ,  me;le«s ,  adi* 
pofas,  okaginofas,  pukaceas &c.  Autores  defignant,.  indiverfasorpo* 
f  a  coacrefcere  ilias  pofle  credibiie  eih 

(D.  l,$clf6ckPv&fw,} 
OBSERFATTO  CXXTV. 

DN.  D,  SAMUELIS  LEDELIX 

De  Parlurknte  Epileptica  curaia* 

VIragoSi!effaca  g2,  annorum  ,  foimubium  inierat  cum  AurifaDrov 
&atteroannoexa£to?  3^.  feptimana  impi^gnationis  terrebatur  & 
maritoebrio,  indequegraviffimacorripiebatui*  epilepfia.  Manc  voca* 
tus  videbamparoxvimi  reliquias ,  ideojubebam,  me  loco  frig  do  in> 
tepldum  hypoeauftum  portaretur.  Hoc  fafto ,  propinabam  mhturarr* 
cephalicam  ,  quam  vcmitu  rejiciebat ,  eumcopia  pkuitae  vifckfee ,  in- 
gruente  fimul  Affe&u  Epileptico,-  Null us a^ierat motusfbetus  r  exter- 
nis  licet  adhibitis,  &vornitiones  crebriores  ,  cum  infultu  epilepiico 
exagkabant irnpra?gnatarn,  Enema inje£tum  fubfrftebat  per  bihorium^ 
idedacriore  inje&o,  utrumque  educebam  cum  aliquibusfcv  bal  s,  pa- 
roxyfmo  epiteptico  non  feriante.  Obftetrix  ad  partum  nondurr* 
cfTe  drfpofkaffli  fbeminam  ajebat,  ideo ,  quia  nec  interna  ob  evo- 
mitionts  ,  nec  externa  aiiquicf  valebant  ,  denud  appiicare  jube«* 
iam  Ciyilerem  >  in  partu  xnihi  eo»fuetum  ,  &  noltris  Ephenae- 

ridibu^ 


J)t  Parturitnte£pitepticacurata> 


ridibus  infertum.  Hocfadto  magismeliora  partus  Ggna  fefe  cxercbant, 
flnguinc  peruterum,  pituit?.  autem  vifcidaperanum  effluenCC  aborni- 
«ando  cum  foetore :  Epilepfia  autem  protrahebatur ,  &f'oetuscxitui  ac- 
comodatior  ;  dumque  nifus adefTedebcbant,  paricns artuscum  ab.lo- 
mineextendebat  infcia,  ficquepariebat  filium  mortuum  ,  flaccidum  & 
rnnculiscoeruteispiclum.  ConvulfionesLnuterilabiis  aHerant  forcesut 
&inartubus.  Foetu  exclulb  optime  fperabamus,  lochiis  blaqdg  ftiU 
lantibus,  Epileplia  quiefcente  ,  convulfionibus  autem  capitis  &:  co'li 
continuantibus ,  cum  brachioruminordinato  motu  ,  &  fudoribus  cali- 
dis  ,  fineintermiffioneerumpenribus  ,  nullus  tamen  ufque  huc  aderac 
intelleflus.  Infufa  degluciebat,  &  tandem  per  aliquot  horas  quio 
(cebat,  renfim  atquefenfirq  placatior,  fudorifque  calidi  fluxu  contina- 
ante.  Expergefa&aalteroa  partudie  ,  videbatur  fibi  rcfhcuta,  &  fic 
dedieindiem  vegetior,  vires  recolligebatcu-m  fanirate,  quodiuno- 
mnibus  adftantibus miraculofum  apparebat  cantis  fymptomatibu  obru- 
tamrevivifcere.  Remediaextern£applicataerant,  fal  fuccini  volatile 
cum  Ipiritufalis  armon.  Urinofo,  oleum  item  iuccini  &  majoranx, 
anthos,  lavendulse  cum  b.ahamo  vitg ,  vertici ,  cervici ,  naribus  ap* 
plicato.  Incerna,  Aqua  meliff.  S.  Vin.  cerafor  nigr.pulv.  bezoard  Sen* 
fierci ,  ad  partum  procurandum  &  difcuflionem  miafmacis  epileptici» 
liquor  C.  C.  fuccin^tus  ,  aquacinamomi  bugloffafa,  fyrupus  artem  fias 
rubrae,  &demurn  fal  volatileoleofum  Sylvii  c  .'m  raucisaliis.  Hisadhi- 
bicis,  ex  Deigratia,  (yrres  has  mortis  foeminahxcce,  longioris  ftaturs 
&  lacertofa  transnacavic  adhuc  lana  &vegeca»  per  incegru/n  Aanurn, 
quohsccfi^no. 

OBSLRVATIO.  CXXV. 

DN,  D,  SAMUELIS  LEDELII 

De  Vulnere  arterU. 

T^Tiparvafcintillanegle&a,  magnum  fxpe  excicavic  incendium:  ica 

leve  vulnus  polthabitum  ,  hau-1  raro  morti  pandic  fores.  Civis 
fcoftras  ,  prartenti  Anni  16^9.  autumno ,  nuces  virides  cuhello  acuto 
dilcindtbat ,  iliumque  nuci  juglandi  durioricultellumintrudit,  en!  nu- 
Cemcta,  culte  lo  lub  j  oilue  lcmdcbat  arteriam,  Lnguine  cum  (alcu 
COpiofiffimcelftu*  nte.  Pr  mum  levevulnus  rariim  curat,  linfeis  t.in- 
tum  couiDcie  eiduxum fun^uinis  tencac ,  q  uia  aucem  Lnguis per  omnes 

LM  a  ruiC 


iog;  Qbfervatio^CXXVl'. 

fuitfafcias ,  chtrurgum  advocat qui  omnia  neceflaria  accerfebat  &  ad~ 
hibebat,  fruftratamen..  Alium.vocant  chirurgum  ,  nec  hic .faffick  ad 
inhibendum  fluxumJanguinis ,  fiquidem  rivushiccepurpurjeusfinemo- 
raflueoac.    Debiiltatus  a  nimia  profufione  fanguinis ,  demumme  acce* 
dit  vulneratus,  monfirat vulnus,  narratacla&conquerkur  defruftra* 
neadeligatione-petitque  confiliu.m&.  auxilium,  fanguis  fi non,fiftkur  u 
ingemifcebat ..  mihi  erir  obeundum ,  fuccu  vkali  exhaufto...  Qrdino, 
ftatim  cptimum  adftringens,  absque  effeflu,  tento  omnia  qus  A rs  pvxr 
fcribitj  irrko  tamen  conatiL.  Periculum  videns ,  &  propcer  metum  »«• 
gri ,  animi  deliquia  metuens ,  fanguine  cumprimi*  tanto impctu  fluente^ 
nucerq^umebamus  dimidiatam  excavatam,unguento  ftyptico  repietam» . 
fortique  deligatione  vuineri  imponebamus,  cum,  exoptata  udlkatei. 
Sanguisenim  inftar  Circes  baculi  tac~tus  ,.  (ubfiflebat ,  Scdeligatio  nova. 
fpatio  24.  horarum  exaflo ,  inftkuebatur fic  intra  paucos  dies ,  fa-~ 
venteDivinaGratia,  pericuioexemptus  felicker  reftituebatur &uf— 
quehuc  bene  degit.  Sunt  qui  nucleummali  peificiinhoccafu  fuadent9 
fed  judicabam »  magis  proficuam  nuccm  juglandem ,  ob  majorem  cavita- 
term    Res  confiftk  in  compreffione  vulneris , ,  hocfatto  i  obex  r>oniturr 
fluxionUanguinis0. 

OBjERV^inOj  cxxvi;.' 
D  m.  D.  S  AMUEL I S  LED  E  L  Lli 

Re  Singalarifafdno^ 

HOeceobje&ummihi  (ummopereplacet ,  &  putoadmodum  eurio— 
fumefTe,  ideo&aliquotobiervationeshujus  commatis  Epheme- 
ridihus  jnferui; .  Hae  vice  fequentem  do*'  Juvenisbarbitonforhoc; 
ipfo  Anno  170O;  ad  Affinem  alterms  3  ejusdem  artis  vocatur.  annuo> 
pretio  ad  radendam  barbameondu&tts.    Prima  vicefuo  benepr&eft  cf— 
^cio:  alteraautemcomparens,  fingulariafficituralteratione :  apollice; 
namque  pedisfentit  lenem  dolorem  per  totum  nervofum  genus  repere, . 
cum tremore  manuum  tanto  3  ut  nec  novaculam tenere  poruerk,  fudo- 
refrigido  totamfrontem  humeftante ,  anxietatibusquecordisintcrcur.»- 
rentibus,    Domum  repetens  >  benehabet,  venasfecat,  fcarbatos  rej»u-- 
venefcerefack3omniaqueilla  quE.artisfunt ,  facili  manu&  exvototra- 
ftat ,  in  hocce  tant&m  fubjefto  infelix.    Confukus^dedi  amuletum  ,  & 
juffifumum  in  hoccecafuceiebrem.    Caufam  putoiaconclayi  h^filTe, . 

auc 


De  fwgulare  fafcino,  2©^ 

autinipfb  (ubje&o,  cui  barbademenda ,  alias  inaliis  perfonis  eundem 
vidiftetmanuum  tremorem,fifuifletinbarbitonfore,aut  ejus  inftrumen- 
Us  .  Qualis  verd  matcria  fuerit  qusc  tant^m  inducere  valuic  alteratio- 
nem,  quis  en  cleabit?  quodapedibusincepit,  fortean  inde  eitquiama- 
ccria,  taiianociva  de  fe  Ipargens  effluvia,  (ubpedibus  hxfit,  &ina- 
reahypocaufliLtuit.  AGm  fcendam  ut  fccum  portaret,  jubebam  ,  3c 
aliquid  lcvamiriisfefe fentire >  arfirmabat:  adhibitisper  aliquot  dies  in* 
fra  notacis  msdicamentis,  ex  fummi Dei  Gratia  penicus  fymptoma*a  ha?c- 
ceevanuere.  Per  effluviaerTafcinacum  fuiffehuncce  judico ,  SreffluvitS 
aiedicamentofis  hxcce  fuiffe  (uperata &  fupprefTa,  prscprimis  quia  flatitn i 
aprimainvaiionemorbum  medicamentisadortus  fuit,  Medfcamenta' 
fusrunchaccce^ 

&Herb. &feminantirrhin.  3^ 
Fforraquiieg.  hyperic, 
CapilK  Veneris 
herb,.Parid.a0pj'jo 
femin.  aquileg 

hyperici  a. 
granorum  Parid,  V  Ia. 
Mercuni  vivi  lnnuc.&vellan.- 

inclufjii  >4i7ta  indantur  * 

faccuio ,  jum  9tnhenrfm4 

SufTumigium  inftituebatur  cum  fuccino  9 1 
a£  fetiti,  levift  fi.  hyperici  &  origano. 

OBSERV  ATrG.  CXXVII. 

DN.  D  SAMUELIS  LEDELIC 

De  finguitu  infrbribus  malignis. 

Q  Ihgufcum  in  pefte  6c  febribus  malfgnis  nericulofum  effe  fymptoma 
i^  norunt  pra&ici :  hinc  Epiphanius  Ferdinandus  Deum  teftatur,  hoc 
fignuminfehribus  malignis  ckardcntibusad  mortem  pra>dicendam  fe 
nunquam  decepifie.  Afl  uti  ubique ;  ficetiamin  medicina  nuila  regu- 
latam  flrma,  quxnonpariaturfuamexceptionem.  Decumbeoant  hoc 
Anno  1700.  fporadiccplurimi  in  noftr  s  orisfcbribus  detentimalignis  & 
rjetechulibus,  Horum confortioerataanumeranduspannitex Ebiichr, 

Dd  5  Yir 


zio 


(fifervith  CXXVII. 


vir  juvenis.  Dec^mbebat  plurimis  ftipaf  us  fvmptomattbus  pertculofis, 
Utpocedeliquiisanimi,  Cardialgia,  vigUiis,  delirio,  fluxu  at*i ,  nau- 
fea&tandemimguitu.  Obviamibamomaibus  cum  Ienimine,ftr>gulrus 
tamen  multum  nobis  facefiebac  negoai.  Accerfebam  bezoardicummi» 
nerale,  quodfemel  datum  Gorlicii  Bibiiopego  Rohr]ag>ftacim  fingukum. 
fiftebat ,  hicerat  inane.  Dabam  fpecies  Ephemeridibus  noftris  infer- 
tas  8c  inhocpaffu  ceJebres  ,  inutili  icidem  conatu.  Tandem  porrige- 
bam  theriacam  Coeleftem  cum  iapide  bezoarJico  orientaii ,  &  fmgulcus 
remictebat,  redibattamen,  ideoaltera  vicehocexhibebammed  camca- 
Cum,  cumfelici  evencu,  fingulcupenitusdeflciente  ,  febre  remiecen- 
te,  &fanicateredeunte.  Ergoaegrotus  non  derelinquendusquoulqus 
anima  adeft,cjuia  muitoties  monftra  fiuntin  curationibus  morborum» 

QR9ERVATIO  CXXVIIL 

DN.  &  SAMUELIS  LEDELIl 

De  Aqua  UgnifrastinL 

ALiquoties  depraedicavi  in  Ephemeridibusnoftrisvires  ligni  frasin?« 
Bigx  sgrotorum  a  confiliis  eram,quam  mole(tabanc  ulcera  penis» 
Utriqueprscmitlis  confuecis,  ordinabam  aquam  lignt  rraxini ,  alumine 
crudolenicerimprjegnatarri,  externeadhibicam ,  &optatumvidebamu& 
e(T  dlum.  EftinltariigniGuaiaciinnoitris  oris,  &  utantifebrileeciam 
h  ncinde  laudatur,  aliasucjam  non  accingam  virtutes,  quales  plures 
tontinec &  infignes ,  idque ,  ni fillor ,  ob  voLtilitatera  ubernmam  Sc  vim 
fealfkn-ucain  qu^huic  %no  copiose  inlunt, 

(MifltGriibeYgaNnYlmfaYgciY»  &.  t%± 
OBSERVATIO  CXXIX. 

DN.  D.  VITI  RIEDLINI, 

De  Rara  refpirationis  d  fficiis  caufa* 

Q/EpHs  quirlem &nonparum  miratusfui,  quandononjam  viros,re* 
^rum&  Knbecilliortsfoemin.  svidi,  ea  animalia,  qu«  eiui  func  defti- 
Hcita  iucvicaprivataauc&e^dempriva  da,  tarnincrepideaperire,  ex- 
enicrare,  iaparccs  uividere,  &  quxiuntpluraaLa,  ^uxdonec  i« u- 

fugaj 


Bt  Xara  refpiratiomsdifflcillseaufa, 


fum  cedere  poffunt,  requiruntur,  prxfhre,  &  tn.  tam  multos  efle,' 
qui  ab  hominibus  defunclis  tantum  abhorrent ,  ut  non  jam  non  tradtere, 
nonaperire,  verum  nec  afpicere  quidem  (uftincant,  quod ,  utiinlinea- 
rum  mearum  medicarum  *nno  fextoexemplo  quodam  probavi ,  ita  in- 
primis  patet ,  qtiando  apud  tales  meticulofos  aut  mer.tio  cadaveris  aper- 
ti  vcl  apcricndi  injicitur ,  auf  &  licentia  pecitur.tum  cn»mmirum  quan- 
tum  reauunt.&hjncidenudemimpediunt,  ne  incaufasmorborum  in* 
quirerepoflimus,  quasO  noffemus,  facpius  non  parum  nos  juvaret ; 
juvat  hincquantum  quiJem  ficri  poteft  ,  hor;  m  hominum  mcnri  tam 
perverlam  eripere  opinionem ,  &  contra  lemper  magis  magisquc  patcfa- 
cerequanuurilitateejv  s  modi  Cadanerum  apercione^  inilituantur ;  pa- 
rumq  erevera  intcrefc,  feu  hominem,  modointam  utilem  &  hone- 
ftum  finemidfiar ,  feualiud  quodvisanimalcultro  fubjicias,  nec,  nili 
jam corruptie  cjuadam  accefTerit,  aiius  odor  feritnares,  ncc  habcs, 
quodmagis  metuas,  modo  non  prxconcepta  opinione  jam  fa&us  pavi- 
dus  negotiumaggrediaris;  cum  veroii,quibushocperiuaderc  opusha- 
Bes ,  facilius  vix  prxbeantaures ,  qiiam  fi&exemplarcferantur  eorum, 
in  quorum  cadav  cribusnoutudigni  quid  inventum  fuit ,  vcl  hac  de 
caufaeademfemper  pluribusaugeres  non  abs  re  eft  quando  illorcm  prx- 
fertim,  quiitidLm  cf  friciiius  concefferunt  fimul  mencioncm  injicicndi , 
occafio datur,  quaie&fequcns eft :  Biennium fere  jam  prxceritt,  quod 
in  vicino  urbi  pago  quodam  ,  hofpes  quidam  jam  fcptoagenario  mujor , 
CUmdrudifficTlirefpiradone ,  ceteratn.SanusLborafict,  tandemacce- 
dente  alvi  obfcructione  admodum  pertinaci  fatiscellic,  degebac  tum 
inhoc  pagomedicuscuriofus  adcujus  aures  cum  mors  ejusdcm  dclata 
fuiffet,  isque  prius  eidem aliquandiu  adititiffet, ut  cadavefis  apertio  con- 
ccderetur  ,  pctiic.quam & amici ,  nontn.fine  quadam  clinicukate  con- 
cefierunt ,  quos  po/tmodum  ,  Uti  quidem  gener  ,  qui  &  reliqua ,  mihi 
recenfuit ,  fa6ti  non  pcenituit ;  nam  cum  primo  juxta  afperam  artciiam 
fenguinis  grumofi  lapidis  fere  duritiem  naai  parti .  ula  invcnta fuiilet ,  fic 
ab hoc di&am arteriam  comprimente,  dirBcilem  refpirationem  orturn 
fuum  traxifie,  non itamale judicaretur ,  rccordati funt  amici ,  euman- 
te  plusculos.mnospofl  lapfumgraviorem  de  hacinprimispartc  dolente 
conqucflum  fuifTe,  quo  doloretft.cefiante,  utut  refpiratio  dirricilis  fta- 
timlucccfferit,  quod  ha?c  inde ^riginem  fuam  habuent ,  neminemnec 
cogitaffequidem :  adeo  vcro  poft  lapbis  graviores,  utut  fymptomata 
graviora  cclfenr ,  n^n  fempcr  tn  ridcndum  eft,  cum  refltare  polimt 
Ufionesiaoculos  quidem  non  incuncntes,  atnik  iifdcm  occurr as ,  in 

inla- 


31«  ObftYV&tio  CXXIX. 

infanabiliafubinde  clegenerantes  mala  :  deimpotentia  vero  advenerem 
per  aliquoc  annoshorpes  noftcr  itiuemuliquotiesfolicitusfuerac,  6chu- 
jus  caufam  in  incantatione  quaefiverac,  quam  veram  m.  eciam  pet 
di£hm  apercionem  innotuiffe  ,  gener  uiterius  reculic  cum  enim  ad  teitt- 
culos  vcntum  fueric  ,  aLerum  debito  majorem  conqu  .{fatum  «&  mar- 
cidum  inventum  fuiffe ,  quod icidem  Iapfui  graviori  c*m  £quo  ,  &  teiH- 
culi  adephippiuin  aliifioni  ortum  clebuifle  meminerunt;  an  veroharc 
foiacaufa  fuiFecent  ,  propcereanonabsredubico ,  quia  uno  foiurn  te- 
fticnlointegroplures  liberos  nihilominus  nonnullos  progenuifle  pluri- 
bus  hiftpriis  facile  probari  poffet ;  ipfeque  novialiquot  hberorum  Pa*. 
trem ,  cui  tefliculus alcer in  juvertuce exfeftus fuit :  Sicuti  vero  hosnoa 
pcenituit,  quod  hancinquifitionem  permUerunt,  ita  nec  alios  pcenitebik 
„(]uod  tuto  quibufvis  promittere  potejis.  . 

QBSERV AT.  £XX%. 

DN,  a  VITI  RIEDUNL 

De  Arthritide  per  contagium  contrafta* 

T  N  pi^emio  quidem  I 1.  Annil  1 1.  Decurise  harum  Ephemeridum  t  m£ 
*ccrhunicatse  obfervationis.quodipfemet^ututpelliceayefte  quam  Ar- 
thriticus  geftavit,per  aliquct annos  ufus  fucrim ,  hoc  tn>  maio  Dei  gratia 
hactenusnunquamla-borarim,retuli .,  indeque  ad  minimumnonfernper 
contagiofam  effe  arthritidem  ,  haudita  maleconcIudi,tum  judicavi,  & 
quomodcqusefo  alit«er  potui ?  cum  ipfemet  tum  Virorum  clariilimorum 
exemplaejufdemeontagiofxadduxerim,  nec  planeignoraverirn  ,  quam 
difficultercerti  quidin  rnedicinaffatuiatqueafErmaripo(nt,  cum  utut 
vel  pluries  una  eadamqueres  in  variis  fu-bjecliseodem  modo  contigerit, 
jamnobis  de  certa  inderegula  conftituenda  cogitantibus.»  apud  ailurr* 
planealium  fortiacur  evencum  ,  adeoquenos  ab  inftituto  noftroaver- 
tat,  quin,quo  fepiusea,  quxnotatudigna  judico,inchartam  conjicip, 
eornagisopus  effe,  ut  tantumnonfemper  exceptionis  quosdamnotas, 
judicio  meoinferam ,  invenio ,  6c  ficutnunqu.am  mehujusfa&i  pcenitu- 
it,  ica  nifiillas  obicrvationi  citatas  amexuiflem ,  ut  jamannecterem, 
fummerequireretur,  cum  haudita  pridemhiftorke  huc  fpedtantesno- 
tatu  dignimmse  mihi  narrata*fuerint ,  quas  hic  repstam  :  Mentioinjicie- 
baturcoram  Illuftrifflmo  quodam£groto,le6torum,  oblevitatem  pen* 
narum,  iis  praefertirn,  quidoloresarcuumpacerentur,  commodorum, 


^ualiYkiprimisquoftUqp  Arthriricorum  bic  loci  poflc^iffe  ,'•  eg°  quidern 
retulera<n,  &  ;s  {ubjxiebac,  at  ego  vel  hofti  non  fu-dercm  ,  ut  quibus 
olim  Arthrkici  ufi  fuerunt  aut  veftibus  auc  &  kdto,  uteretur,  cum 
fixius  memorix  inhxreant  cafus  minus  felices  iliorum,  qui  ejusce- 
modiquidaut  inftii  autminusprovidi  tentarunti  hic  novi  olim  virurrl 
tjuendam  opvimagaudentern  fanitaie,  cui  arthririci  cujusdam  tibiahaeX 
4crico  tcxta  lic  placueie,  utpofhnortem  illiuscadern  pietio  non  exigao 
reriemeric,  vix  peraiiquotdiesillagcftaverat ,  &  ir.de  arthric.decam. 
gravi correptus fuit ,  utvix  unquamtamgraviter  hoc  malo  dccubuerit» 
cjuiolimhifce  tibialibusufus  fuerat;  novi  alium  practerhunc  fcribarrw 
•&  fidumceJebrium  quorundam  Comitum  miniflnnn,  cuinuJiiiilcrum  % 
vitierum,  qua:  aJiasarthr;tisprefio  fequirurpedeindulgcnti ,  hi  ipfico- 
mites ,  vefles,  quihus  olimarthntici  ufifuerant,  dono  dederant,  quas 
•cumgerereccepiiTet ,  doloribus  arthriticis  tam  veherneiHibirstortu  ,  fu- 
tt.  utclamans  (ubindein  pjateaaudiripctuferic,  haecqueut  magiscon- 
firmarentur,  nonmious  iiluftris  hujus  xgroti  conjux  fequentia  addebac; 
Vixic  hic  ante  pluscuJos  annos  aurifabri  cujusdam  Uxor*  qux  lcttis  o«* 
pushabens,eosdem  cpcimos  quidem  &  vi-li  pretio  comparavit  ab  h&redi- 
bus  divitiscujusdam  Canonici ,  qui  olim  arthriticus  fempcr  miisdem  de- 
•cubuerat ,  atcumpcfteain  puerperioiJiis  ufafuiiTet,  doloribusartuum 
laborare  ccepit.nulii  remedio  cedentibus  f  donecJectummutavit,  quem 
tn.neCcia  quoddo^cres  abilJo origincm traxerint,poil  festjuiannumfe* 
redenuo  pariens  repetiic ,  &turndemum,  cumaliusretuJiffet ,  fe  Cal- 
darium  quoddama  di£li  Canonici  hxredibus  icidem  haud  adeo  tnagno 
pretio  redemKfe,  &  poJtquam  vei  {emei  in  eodem  fudaric  ,  pedumdolo* 
rem  contraxifie ,  inde  relctvit ,  illumiplum  fuiiTe  ,  qui  Jeclo  ,  quo  nunc 
utacur,  rumarchriticusufusfuerit ,  doJoribusque turn  kerum  detenca 
huncpropterea  eocitius  nuncmutavit,  undequidem  dolores  quodam- 
modorcmiferunt,  non  tamen.l:c,quin  pofteaaliquoticsadhucdicli  Jedi 
fnemoriam  eidem  rcfricuiffcnc ,  identidem  nempe,  licec  non  tam  vehe* 
mencer  redeuntes:  Non  taciJevero  quis  fidecejuscemodi  rebus  ab  aliis 
comparatis  ,  nrfi  (civerit ,  quis  oJim  poffederic,  iisdemque  ufus  fiierir, 
cumliis  morbo  quodam  contagiofo,  quorum  pnrter  arthricidem  plu- 
res  dantur ,  laborarit,  non  raro  hunc  noleos  volens  fisud  compararc 
poflic. 


Dtc<  III.  Avn.  VII.  E£  FIU.  E  e 


0 


*H       t  i  i  CXXXl 

OBSERVATIO  CXXXI. 

DN,  IX  VITI  RIEDLINI..  i 

Poiypo  AFicotuimfwnvcuratQ* 
rf^Um  per  fenarium  qusedam  vafa  fie  flntpatula  ut  tantutn  non  femper 
/^aliquid  ejus  muci  r  qui  ex  iisdem  emungitur   extillent ,  apud  quos- 
Gamquidem  magisfenfibiliter  ,  dumintantacopia  eum  hic  excernunt» 
Wquotidieeidern  excipiendo  vixaliquotfufficiantemim£ionar  aliis  ve- 
so vix  fenticntibus  eodem  fecedente  Scbreviexficcat©'  aut  alio  modo 
cconfumto  j  6cea5  quxfanguinemadhaspartes  tumvehunt  v  tumreve-  . 
Jiuntabiisdem ,  facilius  ac  alibi  operiuntur ,  hincqueidentidem  pretio- 
fum  hunc  liquorem in  non  e&igua  quaiatitate  fundunr  9,  profunduntque* 
ubi  quidem  pro^caufarum  diverfitate :„  quibus  merito  vafbrum  horum  a- 
pertio  adfcribitur,  flcuti  awt  faeileaut  difficilkis  curatu2>malum ,  ita.etE» 
am  diverfapoilferelinquitfymptomata  ,-  quHSus  curandis  faepius  vixplu- 
sa  remediafufriciunt  ^inter  qux  &  polypum  inprimis  numerandum  effe^ 
qui  vel'ejusdemdefcriptionerrjaliquandblegitr  vix  dubitabit  y  non  au- 
tem  pifcem  vei  aliud  rrmltispedibus  inftruftum  animal  me  hie  lnnuere  P» 
wHex  infcriptione  patet  j,  magisque  ex  famjam  legendis  pateBit  s  excre* ; 
ftentia  nempecarnea  eft  v  quarin  naribusplerumque  a  l«fo  quodam  va-- 
fe  (angULveho^  fanguinem  omnem  non  profundentey  fed  in?  vicinarrr 
«juandam-  Membranarn  deponente,  eoqueibicumaliis  humoribusini 
talem  maffam  mutato  ,,orturn fuum  trahit ,  quod  malum »  quamprimum» 
fic  notatur }  utde  eodem  prsfente  nullum  ulteriusfuperfitdubium  r  norr 
parvum:eoiaboranribusinjici£meturnv  cum  non  foium  refpirationeHi» 
valde  impediat,  fedlhoerdum  non  absque  periculo  curemr,  ut jam  ta* 
ceam,qModtandem&faeiem  defbedeqfeliciter  verdcurati polypi  hiflorii-- 
am  nurx  dabo Virquidatrcpropinquaadfinitate  mihi  conjun&us;  qua-- 
dragintafeptem  annorum ,  adeo  nieotiaaae  fumo.fedele6tans3.  ur  ab  eo^- 
demvixper  pauculas  horas  abftinere  poffit .r  quirrabflinens  tam  male' 
fehabeat,,  ut&adltantesnotent .  quimoris  ejusdem  gnari  hinc  eun^ 
dcm  monent,.  utappetitui  fuo.  fatisfaciat  ,  unde.  iliico  priorem  tetio-- 
rem  induit  faciem :  cum  nupeivme  vifitaffet , reiiatus  eft,  fe  ante  duode-- 
cimdemum&  quodexcurritannos  hoc  fumo  uti  ccepiffe  5antea'  vero 
fermeabeodemabhorruiffe,  nonautem  tam  dele&ationisgratia,  quam 
fumma  neceffitatecoaftum  fehahcfuffljmigationem  inftituiiTe  ,  notaf» 
U  enim  priusper  benelongum  temporis  lpaciumexcxekenu*ini  Caineam 


T)e  Po^ypo  Nuotiane  fumo  tvvato.  itf 

3nnanumfini(troforamine    quxnon  f>lum  nares  obflruxcrt ,  fed  8c 
indiesmagisexcrevcrtr ,  jamque&  narium  (ines  txtedere  inceperit* 
liincque  varios arcis  chirurgicsc  peritos  fe  tum  hac  de  caufa  confuluifTe* 
qui^bmnes  pro  polypo  agnoverint ,  nec  nifi  cxtra£Uone  violenta  curari 
polle ,  plerique  ftatuerint ,  at  ab  iiac  fe  abhoruiffe*  cum  prxfertim  qui- 
dam,  (r.on  parvum  fubefiein  «adem  adminiltranda  periculum,  dum 
nempefacile  arteria  Ixdi ,  &hinchxmorrhagiatam  facile  non  curanda 
.concitari  poGIt  )  monuerit :  hincquc  prxfertim  folicitus  fuit ,  ut  alid 
modo  juvaretur  ,  &  clariffimum  Medicum.    D.  D.  Joh.  Francum# 
communem  nobis  adfimem  xltumati/Iimum ,  fedulofacpius  rogavit,  ut 
.coniiliafalubria  (uggerat,  quipluribus  aliisnon  fuvantibus,  (uafit,  ut 
fonticuluraiiniltro  inurat  brachio,  &  inprimis  nicotian3E  fumo  medi- 
antefxpius  (uperrluum  ferumex  ore  eliciac :  di&isautem  his  eomagis 
paruic ,   quo  majus  polypus  quotidie  (umfit  iiicrementum ,  &  ecce! 
frix  pertrimeitre  uicufculumin  brachioexcicatum  pusin  quantitate  de^ 
cewce  fuderat  ,  &  perhoc  ipfum  temporis  fpatiumfalivae  ecjam  major 
quancicasmediante  cabaccoex  orc  rejectafuerat ,  <um  allquando  fubi- 
to  fternuere  coepiiTec ,  medianceq ue  hac  iternutacione  e  naribus  fecel- 
ficmalfacarnolanonica  parva  venulis  hincinde  interdiftintta,  &abi!lo 
«cempore  Deigraciamelius  fe  habuic ,  facilius  nunc  refpirat,  8tf  (ti- 
tantisadhucparticulae  fe  nullumindicium  deprehenderepoffe  teltatur, 
vel  eodiligeutius  vero  nicotian^  fumum  continuat  ,  quo  magis  fe  ju- 
viffe  eundem  credit ,  quo  magisetiam  eidem  pertantum  temporislpa- 
.tium  quoticHealTuefcit :  Quodnempe  apophlegmatifmis  (uis  Veteres 
intalibus  atFe6tibusprx(titerunt  ,  haud  abs  rel  fumo  nicotianse;  ad 
eoscommodereferendo ,  expe&atur,  dumque  eo  mediante  alimen- 
tum  fubtrahitur  tali  excrefcentias5c  pediculus  unus  alcerve,  ^quibus 
pendet,  exarefcit,  non  itadifficulter  poltmodum ,  a  naribus  fepara- 
.  $ur  primo.&tandem  quoqueexcluditur:Fonticulum  tamen  itidemnon 
jprorfusnilcontulilTe,  nullumeftdubium. 

(SxbibiU  d,  XI  Junii  Anno  1700, 


Ee  * 


|t|  ftiftrvatio.  C XXX II. 

OBSERVdTiO.  CXXXIL 

DR  D.  CHRISTIANI  HELWICHIl 

Defebn  Petechiali. 

Nn6  iabenris  feculi  nonsgefimo  nono  menfibus  Maitio  Apriii , 
Majo,  Junio  polt  hyemem  tepidam  non  infrequenter  febris  pete- 
chialis  inhomines  utriusquefe.xus.inflore  &  vigore  xnvs  conftitutos 
prxprimis  eos ,  qui  temperamenti  fanguinei  &  cholerici  erant,&viehaCi 
Nonpaucorum  eurse  prxfui  ego,(ad  quem  ex  ispferis  mtratrium  men^ 
lium  fpariumukrafexcentosaccurrunciinefoftro  conflli©&  opera.  mea 
ufuri&a*  pharmacopoeo  remediis  fme  iumptu,beneficid  Tharoulliano 
inftruendi )  &  attente  morcrn  modurnque  morbi  ojsnnem  explorare  co* 
riatus,  ac  ftudiose  annotavi .,  quo  curn  fucceffu  pharmacaa  PraQicis 
inhocmorbo  commendataexhibeaiKiir.    Typus  morbi  fere  hic  fuit  : 
^^rotantes  horrore.  &  eo  vel  rnanifefto  vel  faris  rerailfo ,  qm  unica 
pierumqueacceffu  gravis  raro  per  iatervaiia  repetierat,  fe  correptcs 
narrabant,  interrogati  verd,.num&  aotemurationes  quasdam  incor- 
porcfenfiflenc,  ut  piurirnum  referebanc ftbi  per  dies  aliquot  caput 
iuiffegrave,  aliidoiorem  obcuium,  cum  vercigineconiunduinfibi  firifc 
le moleftum  ajebant ,  omnes  prsecedencibus  noftibus fomnos  curbulenr 
tos  fe  habuiftequerebantur.    Erantqui  antequam  horror  mt  frigoris. 
per  dorfum  decurrentis  fenfus  occuparet ,  fe  anxietate  non  fatis  eaplr- 
cabili  ex  improvifdaliquocies  ©ppreflbs  dicerent.    Mali  originem  curv 
£tifercpropcerappetitum  dejedtum  &gravitatem  quandam  circa  ven- 
triculi  regionem  ex  repletionearcefTe.bant,  negances  fealio  medi.camen- 
torum  genere  quim  emericis  vel  purgantibusdrafticis,  juvari  poffe*  A 
primisaiteracionibus  quoriescumque  morbi  inicium  contendebam  effe 
©umerandum  &  Cathar&icorum  ejusmodi  ufum  diffuadebam,  totios, 
rfererimiditatem  tacite,  aliietiam  fatis  libere  accufabam.  .  Poft  horrcj- 
remaegri  leniterquantumadexternas  paries  fe  incoluiffe  ferebanc  artu- 
ilusqviafiiaflicudinefractis  a.ur:con:u£is?  quz  virium  .proftratio  Juculen*- 
turn  malignitatis  indicium  prabebat ,  interiorem  vero  calor.em  fatis  gra^- 
vem effe  probabat  immutacio  lingusc ,  quae  modd  lento.acglutinoso.fuc* 
c6obduc~tafquailebat,  modb  fiffuri^a[peris  &  fcabrisdehiTcebac,.aurre* 
torrido  calorecum  vicinisfaucibus  arebat ,  poitea  apch*  facismacure 
interioraoris  obfidebanc.   lnterdum  camen  caior  in  habit :\  corporis 
yrimisdiebus  mordaxoblervabatur  comitanri  eum.fere  femper  haunod 

sha^isfc 


De  ftbri  Petechiali. 


rhagii  narium  &in  fexufequiori  fluxu  menftruo.  Deliria  moddmitiora 
moclo  ferociora  ,  qux  nodlurno  tcmpore  exacerbabantur,  in  omnibus 
ab  initid  prxfto  eranc,  nec  ffgrocantcs  ante  fuperacum  morbum  defe- 
rebant.    Pulfus  naturali  haudfimilis  fed  celcr,  inxq^alis, cxtcroquia 
non  languidus.Rcf piractQ  anhelaAc  fufpiriofa.    Fuic,qui  hiance  oreau- 
ramprscermorcin  captaret.    Aliquitrusalvus  adfrricla  &  bi  incenfiori 
calore  exarftuabaiit  praecordialibus  anxiecacibus  obnoxii  &  immani  capi- 
t?s  dolore  inleflati.    Nonnuliis  contra  in  fluxum  copiofum  COncltata  al- 
vus  erat  &  hi  non aded  enormicer  praedi&is  iympcomatibus  excruc!aban- 
tur.    Uinonnullisconacus  vomendi  inanis,  abaliis  varia  vomicu  reji- 
ciebancur.    Salivaglucinofa  fub  tinem  in iocredlbili  quancicace  e\cer- 
nebatur.    Sudores  morbo  incremenca  capienci  fert  nufli ,  &  cum  in  pau- 
cis  quibusdam  fluerenc,  uc  evencus  docuic ,  periculum  ^rande  mina» 
bantur.    Urinanonn.  liis  ab  inicio  intense  rubra  ,  aliis  fere  nnturalis* 
qux  procedente  morbo  fedimentumexhibebat,  quod  laudabile  credi- 
dilTes ,  fecuturamorcis  non  vanum  dabac  pncfagium.    Cardialgix  fere 
omnibus  graves,  uc  &  vigilix  perennes  St  fitishuHa  arce  domanda, 
Circa  fcpcimumimd  undecimumdieminpe&ore ,  dorlo,  brachiisma- 
culac  rubences  punfturis  pulicum  fimiles  erumpebant ,  f*pe  camen  ma- 
jores  lenticulas  exprimebanr,  ucvideas  non  ma!e  quondama  vulgoloa- 
ticulares,  tefte  doclfffimo  Fracafloriolib.  2.  cap  6.  demorb.  contagioC. 
fuilTe vocatas.    Erupt«iras  nonrardprascedebat  convulfivus  mocus  & 
tremor  arcuum,  q/ji  fub  morbirlnem  revertences  non  fellaces  hxmor- 
rhagiarum  indices  exiftebant.    Nonmemini  vidifTe,  inquibusrecroce* 
derenc.  Durabacmorbusaddiem  14, 21  imo&^ogefimum.  Intalifla- 
tucumsegri  verfarcntur  obfer  avi  1.  vena?fe&ionem  fuiflb  admodumr 
noxiam ;  nam  omnes  ii ,  qui  proprio  confilio ,  ut  pafllm  rit ,  venam  fibi 
percundi  curavcrant ,  quicquid  etiam  moiircr  ,  etfi  fymptomafa  vidc- 
rentur  eflemulto,  quam  inca:rerisrcrnifTiora  fatisconcefTerunccxcepti 
linic&virgine ,  cui  fubprimum  rebrisinfukumianguisinexi^ua  quantj- 
tate  adfupprimendumftuxum  menfium  f/mptomacicum  meo  jufiu  fuif: 
*edu£tus.    SimHe  quondam  facum  aiios,ciuiad  V. S,  in  his  fcbril  us 
confugerunt,  alibi  efle  expertos  apparet  ex  Hieronym :  Fracaftorid. 
Mart;  Rulando  ,  Philip.  Hoechfbttei  o  &  I  jculent£0bfcr^at.  ??.lib>.  1. 
p.m.48-  &fcq.  Auguft.  Thoncri.  A^cohoc  verum,  ur  fortaffis  etiam 
hon  immerito  Bened.  Vidor  favcntin  :  dixerit ,  Fn  bis  f cbribus,  ubi 
tojlignitasmaiorquam  tebris  ,  d  Pblebotome  taTKjuam  a  diabolo  cavendum 
tft  ubi  v^ro febrius  oalor  pcrmagnuj  ,  <k  corpus  plurimfi  iaaguine  ab un- 


Obfervatio  CXXXIT. 


det  &malignitasminor  quam  febris.»  aut  fi  inflammat|o  petec-iia!i  febrj 
fupervenerit ,  qui  cafus  Moraeo  obtigit ,  aiicer  utique  tenciendum  fuer  t. 
Eaer?;6mihi(edecmens  minus  veri.tati  congrua  effe^  qux&abet  i;:fign's 
Mcdicus,  Johan  :  Coyttarus  in  doftiifimo  operede  fe>re  purpura  iipi- 
demiali  &  contagios&  p.  i  o.qublbtcfebns ante .eruptionem  &ubi  eruperifii 
nuUo  obfervato  dierum  numerb  (modb  vires  conftent,  £tas$§  morbimagntiu- 
doconfentiant  adfuiprofi.gatwncmfanguhttm  mitii  expoftukt^J  t\ec  eir.e- 
tica  paffim  decantata  menori  fucufTu  data  eiTe  edo£t  us  fum  exemplq  eo- 
rum  qui  cum  morbl  naturam  non  intdligerent  &  ventrlculum  tanquaru 
fontem  omnis  mali  accufarent  vel  aMedkis  vomitorium  importunis  pre- 
cibus  extor ferant  veJ  a .meciicaftris  nbi  qbtrudi  fuerant  paffi  Nam  in^ 
tempelliva  illA.  Catnarfi  graviter  affedae  vires  &  acgri  .deinceps  i  morbp 
jugulati.  (f)  knientia  iubprimurn  morbi  infuitum  exhlbita  prgeclarfc 
fe  gefferunt  &  ejeclis  excorporefbrdlbusininteftinis  hasrentibus  cxteta 
medicamenta  vim  exerGueru.ntpracfentiorem.  Cafu  ,  quodfateri  haud 
pudet,  hocdeprehendi,  Nam  qyantumvisprobe  recordarer ,  &  Jo- 
han:  hmgium  olimexpurgata  cum  phartnacis.  Catbarticis  levioribus  C$« 
cocbymidaliquosferedeploratos  reftituijfe lib.  2.epiit.XV*p.:m.  y.6j ,  np- 
tamihiquoque  Laurent;  Doncjieri  m  ideafebr.  petechial:  tiim  do- 
.firina  tdm  praxis  efTet;  impetraresmenon  potui,  uthosaliofqueimi- 
tarer,  donec  paffim  obfervasrem,  eos  ,  qui  febrim  petechialem  nullara 
metuentes,  lumpto  ,  utvocanc,  minorativ^fordes  exprimis  viis  exe- 
gerant,  deinde  inhanc  febrim  japfos  &  rcommodius  ferre  morbura 
&  eundem  farilius  fuperare.  Depoiica  ergo  formidine  , 
quam&  infauftus  eventus  &  medicaehiftoriae  Franeilci  Rubei  eolicee 
flnefcriptae  ut  doceant  in  acutis  etiam  morbis  tuto  pharmaca  exhiberi 
poffe,  incufferant,  lenientiaaegris  cumoptimd fucceifj propinavi>de- 
fiiquemirari,  cur  olim  Sylvius  Principi ,  cum  variolae  inftarent,  pur* 
gans  repugnantibus  aliisMedicis  dandumeffe  cenluerit  &  feliciter.de- 
derit.  4.  Regimen  calidum  cum  alexipharmacis  &  fudorif  eris  aamo- 
dumcalidis&volatiiibus  noxium  ,  itautnontam  de  inventione  eorum 
q  jam  deintempeftivo  ufu  melhis  aflirmari  queatquamquoddemaligni- 
tatis  in vencioneSydenham  dixitin  Schedula  monitor:  p.  6S1 ;  eam  bit* 
■  yjno generilongeipfdpyriipulveris  inventione  ietbaliorem.  Certe  quibus 
regimen  calidum  adhibiturri*  uc  apud  lautioris  conditionis  homines  fie- 
ri  afTolet,  mortui  funt  ;  contra  miferi,  qui  paffim  extra  hypocaufta 
/ub  te£tis&inangulis  &  latebris  cum  periculofo  morbo  luclabantur, 
& .pderatis  adjuti  bezoardicis ,  qualiafuncfixiora  ,  felicicer  depericulo- 


Eefehri  Petechhlu 


fo  morbo  triumphar unt.  Hoc  ipfo  r^rnen  non  damnn  prorsus  medica  • 
mentacalidar  nam  ubi  coagulationis  aiicujus  in  fanguinemetus  &  pul- 
fiis  languidus  exiftit,  autubifoporofi  ingruebantarfcdusetiamipfeejus 
generis  medicamentaprxfcripfi,  quod  &  poft  V.S.  ceiebratamancequam 
vocarer  ,  feci.  (f)  In  diarrkea&vomitu  autconatu  vomcndiab  ufuad- 
ftringentiumgravifliiruangores,  corporis  je&igationes  ,  deliriorum  & 
Cepha'dgia:incrementa,fordes6cfquallores  majores  in  iingua&  fauci- 
bus  cum  fiti  plane  intoler^ili,  quod  cum  viderem  (£.)  de  diarrhara  com- 
pefcendanonampliusfuifolicitus ,  6c licet haud afferere  queam,  qudd 
per  ventris  dejedionesmorbi  feminiaexpeilantur ,  id  quod  &  Fracafto- 
rioanimadverfum ,  fandte  tamenteftor  ,  nuliam  me  a  diarrhcea  vidiffe 
noxam.  Rec~te  ergdfcripfit  Clar:  Ge*org.Etneft.Schaliusinproblemac« 
Ffca&ic«fet>rium  Pachologfx6c  Therapiasinferviehfibus  p.  1 3.  in  pecechi- 
is  diarrhtamfe  nonacluutilematnxbilpericuli direfti  inferre.  Celeberri- 
mus  AlphonfusBoreli.  mepilt.  die  2  f  .Novemb.  A.  1661.  fcripca  ad  Cl. 
Malpighium  demorbo  maligno  epidemicecum  PifisgtafTanti  hxc  ha- 
bethucfacientia:  quibus  alvi  fiuornon  fuccedit ,  decimo  4to  die  inter* 
dum  citins moriuntur  &  interjectis  aliis  poft  alvi  fluorem  inquic ,  levamenfu* 
pervenit.  Qui  vero  hax  cum  aliorum  au&oium  experientia  conciliari 
queant,  ignoro,  nifi  torce  cum  docYifT.  Paulo  Neucrantzio  in  lue  pete- 
chiali  exinfccl;  aCris  /x/aV^aa-*  diarrhoeamfufpeftam  .  inpetechiali  ve- 
ro  exmorbo^^^paratuproducia  ,  qualis  &  noftra  fuiffe  videtur  tutio- 
rcm  dicerevehV  7)  notatudignum  judicock  hoc,  quod  notturno  tem- 
pore  ingravefcentibus  deliriis  al vi  dejedhones  inciebefcere  fueverint  9 
rtranevero  cummens aliquanto ferenior  effecoepiiTet ,  minui  vifae  1 
Fluctuo  vero  ,  num  hxc^excrecionum ff  equenua  tempore  deliriorum 
ndeliquiorationis  an  vero  a  potu  in  nfajori  qUantitate  per  diem  fumpto 
pendeat;  Nam  etfi  verum  fit,  quod  Cl.  Hcechftetter  in  Obfervat: 
Med.Dec;  i.Caf. 6  fcribit,  alvum  licet  adftrictam  frequentiori  frigido 
potuhume&atamfacilefluidamreddi ,  nonaflequortamen,  curnon  in 
iisdemfebribus  extra  deliriorumhoras ;.  in  quibus  f#pe  avidius  &  p  jtum 
poftulanc&ctebriusbibuncv  nonroriesalvusfolvatur,  quam  ubimens 
iibinon  conft.it;  aut  cur  noninomnibus>  quipotu  nimio  ventriculum 
diltcndunt ,  alvus  fefe  cffundat.  (8;  Exanodynis  quocurtlque  morbi 
tempore  exhibitisnullam  vidhedundareinaegros  utilitatem,  quincon- 
ftapnfteorum  ufum  de^rehendi pulfum  ac  conlequenter  motum  ?tiam 
&ngu\iisfuiflb  languidiorem  ,  knl\iumimy'nc^  debiliores,  exclufioriem 
mK^aitoruinvjMacu^quevii  etiam  per  poros  impedkiorem ,  quan- 

tacun* 


JU9  Obfervatio  GXXXIt 

tacunqueectamalias  fitopii  vis  diaphoretica  haSenus  mukum  ceiebra» 
ta,  rationemetiani ,  ubideliria  non  urgebant,  hebetiorern.    Et  pro- 
pterea  theriacam  Medicamentumpertot  fecula  ufitatum,  iicet  Medi- 
camenta  longo  ufu  probata  quibusvjs  arcanis  praeponere  ioleam ,  exhi- 
foerenonfumaufus  9.  Comperi  Vigiliasper  mulras  noclesnonseque  ef- 
fedamnofas  quam  vulgocrecftur.    10.  Spasmodxi motus  non  femper 
perniciemattulerunt  »  fedfepe  fub  decurfum  rnorbieos  haemorrhagi» 
criticae  exceperunt,  itautattente  omnia  confiderans  in  illas  inciderim 
cogitationes   propter    hamorrhagiam   excitandam  fuifTe  fufceptos 
a  movenre  ,  quod  non  inconcinni  quondam  a  Stoicis  apellatum 
fy%$&rb  tyqtonKQv  qua.  dere  legi  poteftSalmafiusin  notis  &animadver£ 
in  Epidet :  &  Simplic.  Non  proriGs  abfurdeergo  BorelLcentur.  t,  ob- 
ferv.  p.  m  62.  rigorem&  tremoreminier  bona  malignarum  febrium  fym- 
ptomata  numerarx  ait.  11.  In  boc  morbo  nihil  aeque me  terruir.  quam  (a) 
deiirium,  undemiraperturbatio  motuum  in  corpore,  ad  quod  com- 
pefcendum  tanquam  ad  facramanchoram  confugi  ad  veficatorium  cum 
majorifane  comraoda  aegrorum  quam  damno;  neque  enim  verum  de« 
prehendi,  quod  habet  Rodericus  a  Fonfeca  fcilicet  veficantia  augere 
calorem  febrileoi ,  vigilias  &  dcliria  intendere ,  fed  experientia  fufTraga»- 
curRiverio,  Horftio,  Bartholino,  au&oripyretologixmyfticae,  Sen- 
nerto  aliisque  eadem  commendantibus.    Non  tantum  verd  oculi  fero» 
ces&c»  deliriaantecedebantjed  &  obftinatus  viniappetitus,id  quodno- 
taviinaliquibus,  adquos  tempeftive  vocatus  fum,  antequam  morbus 
indolemproderet,  Sclicec  fciarn  vini  ufumcommendari  in  Rhodiicent, 
pftObferv.  Med.  16.  Bartholini  centur. 6.  Hiftor,  7.  in  £pl?\neridibu$ 
aoitris  &  alibi ,  ego  tamen  tum  ob  alias  caufas  tum  ob  monicum  exper» 
tiffimi  Foreft.  de  varioiis&morbiliis  (uoloco  agentis  prxfra£te  negavi 
(b)  hxmorrhagise  Tg^jutJ^ct  utpiurimum  orgafmifanguinis,  quas  ita  op- 
primere,  ne  natura  fanguinis  depurationi  infebribusintentainoperefu& 
turbetur ,  magnx  profe&d  artis  eftl    Nam  mimme  id  confequi  iicet  per 
adflringentia,  quibuspori  per  quos  fanguis  propelhtur,  obftruuntur§ 
quocunque  tandem  mechanifmo  id  flat,hac  ipfa  vei  0  obftru&ione  naturac 
in  depuratione  fanguinis  obex  ponicur.  (c)atrociffirni  illi  capiti§  doiores, 
nam&fiinmorbipiogreffualiquam  opem  viderim  ab  unguento  aiaba- 
ftrina  quod  Iaudat  Neucranuuis,  incer  initia  tamentacito  muffavitme- 
dicinadolore&quse  Henr:  Screta  de  febri  caftrenfi  maligna  fc£t.  3.  c, 
9laudat,  concitatamde viribusfuis fpem non  adimpleverunt.    4,  gra- 
ves  pe&oris  oppreflioaes  nullis  topicis  cedcates  nih  cjuodad  appjicaua- 

nem, 


DefebriPetecbiAli. 


uem    camphoratorum    mitefcere    quotlammodo  viderentur.  n* 
fneretur  oblervationem  ,  quod  in  inter.mittentes  defierint ,  quas  an  mo- 
re  Anglorum  quorundamcortice  PeruvLuvi  oppugnare  licear^nondum 
mihiconftat.  Abfterruitme  abufupotiflimum  ,  quod  viderit  aliquos  in 
ftupiditatem  &foporem  lapfos  CJ.  Ramazin:   13,  Tandem  ncc  hoc 
.  pnctereundum ,  quddfebrishxc non  foluta  per  fudorem  fed  vel  perfe- 
des  vel  hsemorrhagias,  vel  vifcidx  falivae  uberiorem  rejedionem  aut  tan- 
dcm  per  abfceflum  in  partibus  ignobilioribus,    Ultimo  de  operationc 
medicamentorum  bezoardicorumillud  addere  juvat,quod  aliquot  ante 
exacerbationem  febrilem  horis  optabiliori  fucceflTu  quam  vel  immediate 
ante  exacerbationem  vel fub  exacerbatione  exhibeantur.    Ex  echeme- 
ridibusmeis  duashic  attexam  hiilorias.  s  Virgo  zb  annorum  (anguinei 
conftitutionis  ccelebsvcibisindulgentius  uti  lolita  &  intra  duos  annos 
proxime  practeriapfosfebri  ardenti  bisjam  vexatade  dolore  capitis  gra- 
vativddie  ^.Martiift.  n.&laflitudineconqueri  coepit,  quamcontem- 
pfit ,  rata  ut  res  erat,  menfes  inftare,  die  24,  Jeviter  horruit  ac  inCalutt. 
Poftero  die  caloraudtus,  quoprimum  adeam  vocatus  fuin.    Sub  no- 
fiem  mens  hxfirare  coepit  ,   &  per  integrum  menfem  nunquam 
f\li  :onftitit.    Die  26-  menies  erumpuncordinario  tempore  ac  aeftusin- 
yalelcit.    Sequenti  die adrluxumhunc.compefLer.dumfanguis  eductus 
ex  mediand ;   lubltitere  menfei»  &  aegra  largo  ac  blando  fudore  perfufa. 
I  d.  2g,alvum  quinquies  dejecit  d.29.  adhuc pluries &catamcniadenu5 
■  fluerecoeperunt.    Tci:  ja&  deindediafcordiumutrumquerluxum  co- 
1  Jiibuerunt,  inde  auteminfLtio  ventris  &tormina,  ru£tus,  defderium 
vomendi,anxietas  incxplicabilis,  dolor  capitiscnormis  ,  lingua  fqualli- 
da  actander»  von  itus.    Terntushis  fymptomatibus  ab  ufuhorum  me- 
%dicamentorumabft;nendum  efleduxi.    Prxterlaplo  dimidii  diei  fpatio 
alvusicerumfolvicoepit ,  &  vomitusacru£tusiIlic6  evanuere,  anxie- 
tas&capitisdolor  remifere.    Duravitifte  fluxus  ufque  ad26.  Aprilis, 
ficintradieinaturalis  fpatium&cumprimis  no£tu  fxpe  o&ies  nunqu-m 
veiominus  quam  quinquiesalvum  exonerare  coacfta  eft.    Excreta  la* 
Qea,  fubviridia,  nigra,variacrant,    Die  2.  Aprilis  fpasmodici  motus 
mihi&  circumftantibus  formidinem  incuflerunt ,  alteroautem  ab  hoc 
dienon  folx  pctechix  pctius ,  dorfum  ,  lumbos  &artus  focdarunt ,  fed 
fiuumores  elatioresi  ubicundi,  qui  difparentibus  illis  circa  14.  April. 
pus  circ^22.diem  hrge  fundebant.    Veficatorium  Nuchxd.  g.  April, 
cummens  deliriisd  ftruSamire  corpusturbaret,  applicitum.  Die2?. 
8C24.  gargarismus  ncredibiiem  quancitatem  vifcidxacglutinofsefaliv* 
DtcAiLAnu.rU.&rui.  Ff  pro- 


ebfervatio  C XXXII. 


provocavit.  d.  26. &2^.  corpus  obriguit  ac  fpasmodicos  fubfultus  eft 
paffum.    Die  28.  Nares  parce  (Hllabant  fanguine.    29,   horis  matuti- 
nis  ufquead  nonam  antemeridianam  apyrexia  deinde  frigus  incercur- 
rens  a~  xfrusfatis  vehemensad  i2.rmm  ufque  quacalor  defervefcebac 
redienshora"   9.  vel  11.  vefpertina.    Isaegrae  ftatus  per.4.  dies  erac,re- 
deunte  optaca  fanicate  circa  in  tia  Maji.    Med  camenta,  qualia  innui 
fumpfic  debito  tempore  non  neg?e£tis£onfortantibus,  emulfionibus  &c. 
Hanchiflotiamcancolibentius  cum  pluresaliae  obvke  effenc,  reeiure 
voluiqu&d  Exceil.  ac-txperientirl  Dn.  Do&X)ehmbPhyffc.digmflrnu* 
CclL  nofler  honoraciff.  cum  una  mecum  nobiii  Pueliae  in  codem  domici- 
lio  medlcinam  facerec ,  quater  virgfriem  hancpro  benevolofuo  inme  af- 
fe&L^  vifitareacauditamorbi  hiftoriamefuo  eonfilio  adjuvare  voiueric 
SimiKhji>-  ftipata  -ymptomatibus  incertit  etiam  febris  haec  in  aliis  &  me- 
thodd  ,  quam  innui,tra£tata  collum  tandem  fubmifit.  Vomkoiii^Ve* 
naefedionibusac volatiiibus  irritata,medicorum eluflt  opem,  proutme 
non  aJloremfed  fpeftatorem  docuit  cventus.    Adducam  exempluro 
alteruminrauftieventus.    Laborabat  juvenispropter  pietatem&indu- 
ftriam  fuam  omnibus  charushac  febrij  tertio  ab  invafione  die  Medicus 
aliasinfignisvomitoriumei  propinat,  4t6ver6&  f.  die calidiora  ei  be- 
2oardica  exhibet ,  6c6  morbi  die  imperac  V,  S.  prima ,  &  quod  non  prae* 
viderat  ulcima  vicecelebrandam ,  huic,  mulcum  roga  us,  conftituti 
horainterfuturus  juvenique  animum  addituruscumaiter  fibipernego- 
tiaidnonlicere caufaretur  compaveo ,  antequam  verovenam  achirur- 
gopercundi  juberem,  in  morbum  diligentius  inquifivi ,  cum  auterra 
nudatope&ore&dorfo  petechiae  oculisfefeobjicerent&  morem  morbi 
©mnemac  medicamenta  jam  data  intel'exirfem ,  nulium  V»S.hic  lo- 
tum  effe  reli6turn  docui ,  tum  qu&d  emetico &  vi  morbi  vires  profiratary 
tum  quod  maculxerupifient  &c,&re  infe£t&di(ceffi.  Nonacquievi*  ve- 
roaiter,  led  circa  X 1 1  mam  fanguinem  largitereduci  juinc.  Qupfacla 
dilparuere  macuiae,  fecutus  fingukus ac  deinde  mors.    Frater  aegri  ie£k> 
iemperadftansineundem  morbummajoribLjs  comitatu  lymptomatibu» 
incidit,  fedamiffovotnitu.V.S,  &  calidioribus^me,  Deojuvante,fa- 
&  coAtra  ornaium  fpem  reftkutus, 

^MiffaMcnfe  Majo,  Jrootfratislavia.Norimt.) 


CtSEfr 


De  AboYtufcliciterinhibitd. 


OBSERV ATIO.  CXXXIIi, 

DK  D.  SYLV.SAMUELIS  ANHORNII 
DE  HARTWISS, 

De  Abortu  ftttcittr  inbibito. 

ANimalinanimali  vocatuterum  Heimontius ,  propter  plurima  qux 
fequioriexuspatiincommoda,  exuteri  vitiooriunda,  pro  genio  fuo 
flngebat,  Varixis  utique  expcfirus  eft  violentiae,  in  partu  prsprimis 
jnon  modo  fcetus  qui  fuam  jam  Ttxuoysrixv  affecutus  eft  ;  fed  etiam  qui 
intempeflive  c  matrisgremio  ejicitur,& viveredefinit  antequam  nafca- 
tur.  Plurima  tamenutero  dicatamala  ipfo  infonre  contingere,  &  vd 
geniturae  fermentaii  odore  turgenti ,  vel  fanguinis  vitiato  motui  ,  vel 
deftru&opartiumnervofarum  tonoadfctibendaeffe,  jamdudum  obfer- 
varunt  faniores:  imponejetamenaliquandooculiffjmis  circumflantia- 
rumhaud  exaQegnaris ,  &certam  foetui ,  finon&  matri  pemiciem  pa- 
rarepoffe  unius  alicujusfymptomatisnegleflum,  ex(equenticafu  con- 
ftabic. 

Infignis  Familiae  Dna.  31.  annosnata,  fanguine  acriore  falibu* 
fcorbuticis  mulcum  faturato  prxdica,  hinc  lymphx  exuridationibus, 
cztanhis,  odontalgia?,  cephalaigte&cufficrebrius  obnoxia,  promti  aC 
gefeerofi *inimi ,  infun&ionibus  quibufvis  expedita ,  modolunari  tribu- 
to  fegnior  atque  inordinata  ,  fatis  tamen  tum  tcmporis  larga.  Anno 
1  ^82.  sctatis  16,  Viro  vaietudinis  athleticxacmaximefanguineo  nupta, 
pofl  fefquiar.num  utero  concepit.  Menfem  ab  impraegnatione  tertium 
citranotabilismoleftix  fenfum  complevit,  &  en!  media  no£te  ex  in- 
cendio  quod  ^cenobii  domurnfibi  propinquam  corripuic,  terrore  in- 
genticoncuffa.  inter  curfitandumad  terga  delabitur,  &  poft  modera-] 
€um  in) umbis dolorem  ,  tertio abhinc die  cum  prxvio  fluxucruento  pu- 
filliicetusftaminainfauftonifuexcludit.  Abhinc  quindecim  annorum 
tempore,  abortusnonp~uciores ,  fingulosfubtertii  ab  imprsegnatione 
menfi^fnem,  fummo  cum  AmplifTima;.  Familiadufru  paffaeft,non  er- 
pertiffimaqu.iCunque  u  Celeberrimis  Medicis  conquifitd  arte,quidqiiam 
conri  AprohciLiite.  Excelentiff  D.  D.  Harderus  ScarFIiufienfium  Poli- 
iterfcbciffimuSo%iTriray»Wi  inmedium  confuluit ,  ut  fanguinisacrio- 
ris.  m.  nfium  confueto  tempore  adtuantis ,  &ad  uterum  vioientius  ir- 
ruentis,  vafa  &cotyledones  pcrrumpentis  ,  atque  tenelliembryonis 

Ff  2  primor. 


224 


Otfervatio  CXXXlll. 


primordia  inundantis  &fuffbcantiscopia ,  fub  fecundi  &  tertii  a  concc* 
ptione  menfis  finem ,  modicavenefe&ione  dctraheretur ,  interea  optf- 
maquaDqueuterina,  nervina,  fanguinem  contemperantia,  ejusaeftum 
extinguentiaScfal-iaacnoracorrigentiaexBez.Lunar  Jbvial.  Corall.  r. 
BoL  Armen.etfing.Drac.  exhiberentur:  quse  fingufapro  regefuainu-r 
fum  dufta  funt  fuceeffu  haud  optato.    Aiiis  ad:  exturbanda  falia,aciduiac 
potentiorss  vifk,  datae  funt  ipfiab  oftava  ad  duodecimam  graviditatfc 
hebdomada  jejuno  ftomacho  ad  fo.duas  potandx  r  fimul  etiam  ad  confor-- 
tand.  m  ex  cafuillo  debilitatum  utevum  ,  ceu  ddendam  ejus  cicatricenv 
uti  M  edicorum  Tigurinorum  Coryphsus ,  Excell  D.  D.  Lavatxrus  o- 
pinabatur  5  forte  tamen ,  ad  relaxatafortiore  iiia  conci:flioneejufdem  li- 
gamenta  ftringendaatquefjrmanda,  balneum  ex  herbis  uterino  tnm-~ 
matkis ,  duabusdediehorisin  ufum  vocatum  efi:  athisomnibusnort 
hocquidemimpetraffe  datum,  ut  vel  momentum  tranfcenderet  con- 
fuetumabortiendi  terminum.  Anno  i687  cornmuni  fuffragio  in  ufunT 
vocatis  Thermis    in  Argovia  fitis  Badenfibus ,  valde  fe  incaluiffe, 
delaffatam  imoderilemredditameffe  fibi  perfuafit,  dum  biennii  tem- 
pore  utemm  non  tulit,    Anno  i  i  88  ad  Therraas  Fabaficrifes  pfofecla,^ 
optima  quxque  ex  earum  potu  fibi  promifit;  at  inani  gaudio  capta*. 
triftem  c&m  rempore-cataftrophen  tertio  impraegnationis  menfe  irJolint 
experta  eft.    oixolw  Colendiflimus nofter,nunc beatiffimus  D.  D.  Wep-' 
ferus  T  fignis  conceptionis  in  pofterum  apparentibus  ,  quiete  corporis' 
animique  injunSa,  &  diaet^exa&iffimge  ratione ~,  (vitatis  fedulo  bene' 
fai-tis  t  acidis,  acribusSc  aromatifatis)  iraculcata  ,  fanguinem  eruptio- 
ni* menfium  temppredetrahi ,  6c  Opiatam  cum  pulveribus  abforberi-- 
ti  bus ,  uteri  &  fanguinis  compagem  firmantibus ,  ffrenue  fn  ufurri  vo- 
cari,lumbos&hypogaftrium  unguenco  comitiftk:  inungi,vel  emplafiro 
fantalino  munirepraccepit:  uride  gravida,  quiete,  verbis,  coofortio^ 
medicamentis  pro  viribus  fuftentata ,  nihilominus  magno  ex  enormi 
haemorrhagia  cum  vitx  pericuio  ,  nono  demum  die  abortiit.  AnflO, 
1694.  ThermasFabarienfesdenuo  notabili  cum  valetudlnis  augmento1 
potavit.    Hyeme  vero  ut ha&enus  idem  paffa  eft.  Sequenteanno  1 6<;  f. 
easdem  &  posu  8c  in  feffu  ad  hibere  decrevit.    Ex  eo  mox  gravida  faclav 
omnetempus  inlefto  quietatranfegit ,  (k  fpretis  aliis  prophyiadicis,- 
iion  nifi  d  «tam  exadtam  obfervavit at  vix  tertio  menfe  fuperato ,  licet 
ftatim  ac  figna  fluoris  uterini  apparerent,repec:ta  venxletlione  malo  oc-- 
currerec ,  ex  (anguinis  ad  uique  deliquia  profufione  taridemque, 
gemeliifatiisexclufione,  tantumnon  oceubuit;  6c  fic  etian^  deinceps 

nun- 


V 

De  AboYtnfdiciter  inbihit:  22  f 


fiunquam  non^rxfentiflimo  cum  vitse  pcriculo  infelixpuerperiumluir. 
Anno  1  9$.  M.NaturXurios.  PrxfesMagnif.D.  D.  LucasSchrokiusin. 
confiliamiolicue  rogatus ,  partium  nervofarumex  fupit^oiftocafu  va- 
lide  fuccurTarumreftitanti  dcbilitati  ,  fanguinifque  (quod  per  vena* 
.fcftionem  patuitj  limpido  fuovehiculo  ddtituti  fpifiiori  diathefi ,  cau- 
fam  tribuens  ,  eundem  conceptione  rachlin  vafis  uterinis  obhxrentern 
&afilium  levi  de  caufaferociemium  acredine  in  motum  coucitatum, 
eruptioncm  qua  data* portd  tenr/are ,  tenelli  f&tus  acetabula  pcrrumpere, 
ficque  abortum  coricitare,  haudfallaci uugurio ftatuit:  utqucadcra- 
in  (anguinis  extragraviditacis  tempus  emendan dam,  &  Isc&rum  partium 
tonumreftituendum,  jufdacaponum  vej  gallinarum  cum  hcrkcharri- 
,  fol.  betou.  bellid.  nafturt.    &rad.  cichor.  ac  fcorzoncr.  alcerata,  ar- 
quecum  gelatina  C.C.&cborisconvenicnter juncta ,  m.  &  v.pcriijvcl 
.iiij.  feptimanas  in  ufum  vocarentur ,  &pulveres  abforhentes  fenguifli 
motumxqualcm  conc;Iiantes,tam  intraquarn  extra  gravidicatis  tempus, 
fiudioseadhiberentur,  fuufbrextitit.    Venxfe&icricm  appropinquan- 
fe  menfium  temporehaudomittendamefle  dixit,  &  gravidx  pro  po- 
tudecoc^umC.  C.Rafp.  cum  paflulis&aliquot  fbliisheton  acfl  papav. 
err.dandum  effe  voluit,  ftudiose  his  paruit  Nobiliff.  Dna,  fimulque  ^al- 
rleoaquxdulcis  nonnunquaminfedit.    McnfcScptembri.dum  aiiq.ian- 
do  rflius  confortio  fruidaYetur,  perterrerile  ad  vora  pro  fua  foecundi- 
.  fatenuncupata,  utpotecertiilimam  fibiperniciem  minitante,adfevera- 
bat.    Egoanimumejusquaurgebatur  folicitudinelevavi  ,  &in fpeme- 
rexi ,  fimihi  aliuaaandoad  fingulaqux  occurrerentiymptomataa  primis 
conceptionisdicbus  atteudereliceret,  fine  dubio  Uogulare  quid  inlu- 
cem  ^roditurum  efie  ,  quo  dariusabortus  caufa  innotefceret,  tanto- 
quefaciiius  prxcaveri  pofTet,  quam  fidemum  re  deploratfi  advocarer 
vixmenieelapfo  promiill  commonitus,  mane  &  vefperi  nobililf  Dnam 
convcni.    Mane  prxterlafiicudinem  lumborum  nihil  pafia,  urinam  fa- 
libus€opiosefaturatamexcrevit.  /Vefperi  rnanus  prxter  morcrn  frigue- 
rehnb&apicesdigicorum  quafi  Tertjanarix  livuere,  fifpraevii  horro- 
res  per  lumbos  vagavere.    Pofthoram  circiter  ,  corpus  feniim  m  ca- 
luit ,  &pulfusceler  &forcior  evafit,  at  tantanecfrigorisneccaloris  ve* 
hementiaadcrat ,  quaraliquidina&ioni^us  impedimenti  adierrec.  Tn- 
terim  exa£ia  periodo  circa quartam  vefpertinam  fcbrilis orgalmus acce/- 
fit   Kuncauiern  ad  ufyue  fat-ilern  abortiunis  tcrminum  jugiter  conti- 
ftuatum,  (emper  fibi  ha&enas  infaUibile  Conceptiopis  fictx  (ignum 
fuitfe  tcftabatiir  NobilifF.  Dna,  aihiii  verd  fc  fcbrxculam  fcciffc,  tum 

**  3  quod 


tx6 


OKfcrMio  CXXXIII. 


quod  ultra  trihorium  paroxyunus  fe  non  extenderit,  &  ejuscausite- 
ftum  tenere  nunquam  fuerit coa£ta  ,  tum  etiam  qu6d  a  pluribus  aliis 
inaudierit*  fe  frigoris  &caloris  reciprocationibus  tempore  gravidita- 
tio  crebr6  obnoxias  effe.    Inftante  autem  abortu ,  aliquando  prseceffif- 
fe  unicam  notabilern  corporis  ex  horore  febrili  concuflionem ,  unde  in« 
fignisseftus,  tormina&dolor  lumborum ,  tandemqueinfaufta  haemor- 
rhagia.    Ego  de  fatalis  affeftus  causa  fic  feliciter  dete&a  ipfi  gratulatus , 
&in fpem melioris  fortis excitatam  monui,  utin  pofterum  circa  terti- 
amvefpertinam  inle&umfereciperet,  donec  fuperato  menie  primoex 
fuppreffis  menftruis,  certius  quid  nobis  de  graviditate  conftiterit, 
Non  defuere  febriles  ataxia?  ,  quantumvis  ftraguiis  coopertse ,  fic  ta- 
men  mites ,  ut  non  habka  earum  ratione ubivis  obambulare ,  &  negotiis 
domefticis  vacare  ut  ha&enus  confuevit,  valuiffet.    Solenni  tandem 
Catameniorumfluxu  nonapparente,  &conceptionisfa£ta?  exmamilla- 
rum  punclionibus ,  urinae  ardore ,  naufea  matutina  &  continuata  fe- 
bre  verpentinii,  indubiisfefignisfiftentibus,  poft  Dei  invocatumauxi- 
lium,  h&c  methodo  ufusfum.    Omnium  prim6  quoad  res  non  natu- 
raies  conveniens  affeclui  ordo  injunfitus ,  6c lecto  in  hypocauftum  trans« 
lato,  fubtracla  culcitri,  le£tummore  Gallorum,  paratum  ex  lana  8c 
feta  equina  fubftratum  eftt    Cibus  conceflus  eft  quem  toleravit  ftoma- 
chus,  ex  jufculis  hordeatis ,  oryzatis  5  avenaceis,  ia6ticiniis  &  fru£h> 
bus,  coftis,  interdumetiamquem  vehementer  appetiit,  licet  JtV^w- 
*ov.    Decodaquasvisgratiffimaftomachusfaftidivit,  Vinumcum  dua~ 
bus  aqux  cot\x  tertiis  mixtum  gratiffimum  f uit.    Omni  corporis  motui 
interdi&um  &  ne  quidem  inprandio  &eoen;ifurgereconcefrum  fuit. 
Alvus  ni  quotidie  feceritofficium ,  alternis  diebus  clyfmate  exia£te 
&  butyro  recenti,  &  fi  tormina  flatulenta  adfuerant ,  cum  decoft/flf 
chamomilf  5c  ol.olivarum  parato^nunquam  noncum  svQoplp  fub  ducla  eft. 
ExpenuPharmaceutico  flngulafexta  matutina&  vefpertinaquinta,  ad 
ufquequintimenfisinitiumCorall.  Rubr.contuf  non  praeparat  Bj  cum 
aq.  fl.  til.  in  paftam  redafitum  ,  &cruftulo  madido  (btpen)  involutum 
deglutiit.    Dum  Febricula  urgeret,  vefpertina  tertia  Corali  r.  cont* 
9jCort.  Chin.Chin.9C.f10r.  #  gr.iijeodem  modo  fubafta  haufis ,  ac 
probe  ftragulis  cooperta  ad  lenem  ufque  madorem ,  frigoris  infukum , 
quapotuitfolertia  arcebat.    Iniukus  hyftericidumfequandoquc  ofci» 
tatione ,  ventris  tenfione &  flatuum  copia prodcrcnt,  ante  pr,mdium & 
coenam  Effent.  Caftor.  cum  fp.  *ci  p^rat x  gtt.  x  >  tavn  ad  hofce  depel- 
Jendos,  quamacorespotenciusedomandos,  acprogrcffivumfanguinis 

ia 


T)e  Jhrtuftliciterinbibito.  ziy 

in  vafi*  minoribusmotu  vegetandum  (ne  hocimpedito  inteftinus  in  ae- 
ftum abripiatur  )  ex  hauftulb  potus  ordinani  exhibui.    Ex  fingulari tam 
rUvo   qiK.mB<c(j>iA/«,  in  minimis  morigeram  fe  praebuit  Opcima  Domi- 
na.    Polt  primos  fex  diesaraxise febrilcs  evanuere,  horripilationes  ta- 
men  quovis diei  tempore ;  fiminus  probe  tcfta  fe  liberius  expom r-t ,  rc- 
ditune  videban»"ur.    Cirai  fecundi  menli^finem  fanguis  tx  fi. iiftrx  me- 
dianaad^iijdetradiuseft,  undequietiordormiit     Maneaflumta  (ubin- 
de  revomuit.    Declinante  certio  menfe ,  quafi  jam  hofte  fuperato  ,  :mi- 
muspro  viriliaddebacur ,  modonihil  (anguihismotum  rarbantis admit- 
tatur    Cephalalgia&  infomnia tcrrifica ,  venxfecliooidcnU6feL;citct 
celferunt.    Emplaftrum  fantalinumlumbis  impofitum  contiiiu6  gefta* 
bat.    Prarter  ofcitat!ones,r-andiculationes  &alia  paffijnis  hyflericac  de- 
liranaenta,  circa  vefperam  crebrius  obvia,  hoc  fibi  totics  fataii  vifo 
menfis  quarti  initio,  nihil  fe  cxhibuir  notatu  dignum.    His  ftatimac 
obfervatis,  mixturi appropriata (exaq.meliff  menrh  ana  |j  fL  til.Jj. 
Eflent.  antihyfter.  5  &  Confecl  de  Hyacinth.  9ij.  &  Theriac.  ccel  gr.  ii j.) 
cochleatim  propinara&jufculo  mox  defuper  caiidehaufto  obviamitum 
eft.    EfTentia  antihyfterica  noftra,nonminiis  feduloante  prmd;um& 
ccenam  ad  gtt,  X  continuata  hlit  ,  quant6  magis  ex  iliuftriflf.  Dn. 
Prxfidis  drxterrimo  confilio  ad  ftagmen  potius  fanguinis ,  quod  per  fpas- 
modicosholce  inful  usinducitur  ,  praecavendum ,  quam  fecundanum 
illumaeftum.  foetusacetabula  perrumpentem  attendendum  efle ,  aufpi- 
catiffimx  Curae fuccelfus  nos  docuit.    Menfe  quarto decurrente ,  &  fce- 
tu  fe  multis  indiciis  commovente  animum  recepit  NubiliflT.  Domina, 
attamenobcapitis  dolores,  fomnum  brevem  infbmniis  turbatiflimum 
modica  fanguinis  detractione  opushabuit.    Menfe  quinto,  quantum 
per  honipilationes,  quavis  occafioneaccepta*  recurrereteutantes  iicu- 
i ,  lectumfubindepermomentum  deferere  conabatur,  moxque  illum 
probe calefaclum  repetiit.    DifTugiente  nive  &  redeuntibus  gramina 
campis&le&umdeferuit&favente  coclo  fubinde  exfpatiata  Janguulos 
artusrefecit,  randemqucd.  20.  Julii  1699*  p^ft  toI^abiJes par:us  do!o- 
res  .  Thaumaturgi  Numinis  Gngulari  ex  gratia  cLfider.uifllrn* ,  &  hu- 
cupque belte yalcatisFiligimaiiino  NobiinT.  Domusfolttio  ,  mater£t- 
£Uert. 

(MiJfaSanoaQo  Auguft  mVini.  d.  f. 


OB- 


128 


Obfervatio.  CXXXIV. 


OBSERVATIO  CXXXIV. 

DN.  D.  JOHANNIS  CASPARI 
WESTPHALL 

De  Inquifttione  in  Vinum  titbarggriofucatum ,  occafione 
Jacchari  Saturni  ex  litbargyrio  confSi^  &  inde 
oria  noxa, 

Slcutinter  pnecepta  de  recle  atque  ordine  infHtuenda  rerum  natura^» 
liuminquifitione  ^fapieinibusjamdudum&interprima  relaturn  con- 
ftat,  neinhisiludiisoccupatusT^7rg^>;Vfitautfaciie  nimis  credulusj 
animus  enim  hocdulci  errore  aut  foeda  kbe  infe&us/acile  omnia  admic- 
tit;  &contra,  fecreta  aeftimationefecummorari  tandemque  mort&ia 
rerurn  abditaaltius  defcendere  temere  oblivi(citur  ;  itadum  in  hac  levi- 
denfi  Obfervatione  iibertati  philofophicx  nonnihil  indulgeo,  id  pace 
ExceUentifflmorum,  aquibus  candsper  feprfumnonnihilfentio,  tcllega- 
rumid  fieri  pofie  confido.    Dum  nempe  fuperioribus  annis  Suevia  fer& 
univerfaatrociquodam  morbigenere,  lingua  patria  tue  ^Bcinfiancf^df 
difto  ,  graviteraftligeretur,  iftius  mali  violentia  curiofam  dili^entiam 
Nobiliffimse.virorum  Quadrigx,^r«???sennimirum  /  Gockelii,  Vicara?S 
Jagerfcbmidii,  provocavit,  ut  partimin  Epbemerid.  Noftris  Academicisy 
AnnoylddlcctIII.DecurUI/lObf^3^necnon  AnnolV.  Obf  30. 
Joo,  partiinctiam  pecuiiarieaque  venuffiffima  opera,  detriftiffimoaf- 
feclu  docuflime  commentati  fuerint ,  ac  infauftam  originem  ac  incuna- 
bulacanti.morbi.T;fMOper//tA^r^yn«wcoKr»pro,  uno  ore  adrcripferint; 
dum ,  inquam ,  hiftoria  hacc  morbi ex  literi b  &  rabeliis publicis apud  no$ 
innotefceret,  primitusin  eamdelapfusfum  opinionem,  vel  potius  er- 
rorem,  morbumhunc  nihi!  aliudeffe,  quam  choleram  quandam  epi- 
demice  grafTkntem,  qualem  quidem  li  * RiveriusCent.il 1.  Obf.78.  ctc 
Obf.  CMoybor  infrequent  26Willijius  Pbarm.Hation.  P.  L  fub  nomine  Dj- 
ftnterU  incruentg ,     Sydehbam  Tratt  deMorb,  acutis,  fatis  luculenter 
delinearunt;  imprlmiscum  vinum  ik; ar^yrio  dulcificatum  nihil  aliud 
videreturquamfaccharumSacurniqunfi  ljquidum,'  autinljquorem  re* 
dadtum,  quodipfuminOfficuiis  phannaccuticis  non  raro  ex  lithargy- 
rio  pararifolet,  ex  cujus tamcnufu tamf*vafymptomataautrari£Iime, 
auc  ne  vixquidem ,  jobfervatafueruutt 

Quam« 


Dt  inquijitionein  Vwumlitbargjrio  futatum,  occafwnefacchari&c.  539 

Quamvis  qniffl  per  cxperientiam  compertum  quidem  fit,  quod 
vel  exfolius  facchari  Saturni  abufu  fpasmodica  abdoiriinis  pathemata 
aliquando  oborta  fuerint,  utinominatim/Wr.  BoreHus  CtntlV.  Obf  5  2. 
congelationem  &  paralyfinr  univerfalem  i  oufxvu  Ettmiillerus  Tom.  II 
Opp.pag.3  3  33  >ut  &  AcademiaeFridericianscLumen  indies  magis  ex- 
fplendens ,  NobilifE  DN.  D,  Hojfmannus  inNqtis  aureclisad  Poteriump. 
606.  coloicam  convulfivam;  &diligentiffimus  Linear.  Medicar.  Apei- 
ies-Medicus ,  Riedlinus ,  amii  i6^f.  Menfe  MajoObf  31.  tormina  ven- 
tris  &  atrophiam  ,  Ltmerj  verb  Curfu  Chymice  pag  mea  136» 
ipfam  dyfenteriam  exinde  obfervarint:  ego  tamen,  propria  experien- 
tia  nuncedo&us,  hofceobfervatosefteclusnonfacile  omni  &  euicun- 
que  etiam  faccharo  Saturni,  quatali,  fed faitem illi ,  quod  exlithar- 
gyriocon£cifolet,attribuere  veilem;  cuietiam  fententiar  favent  viri  in 
arte  pharmaceutka  ouondam  incomparabiles ,  Dan.  Ludovici  in  Phsrm. 
p.m.  fgS.etYM-ttmiillerus ,  quiin  fupremo  antefatalabore,  quo  Schroe- 
deri  Pharmaciam per  CoHegium  denud  mirum  quantum  illuftravit ,  quod- 
que  Amicusexamore  inpublicum,  &procorrigendisacaugendisame 
denuo  beatiflimi  Viri  operibus,  benevole  mecum  communicavit,  dc 
care,  ubi  de  Lithargyrio ,  ita  prudenter  judicavit ; 

Saccharumfwc  (Saturniex  lithargyrio  paratum:  )  ratione  pr&» 
paratiovisunum&idemeftcumilto,  quod  fit  exminio  aut  plum- 
boufto  ;  ratione  effeftus  tamen  in  ufu  interno  maxime  differt ,  pro- 
pter  admiftas  venereas  aliafque  pafticulas  heterogtneas ,  quibu» 
plumbumfub  fufwne&  depuratione  auri  &  argenti  impr£gnatur. 
ExternetutbpoteftadbifKri,  &c. 

Jsjeque  ego ,  quod  bona  fide  affirmare  poffum  ,  ex  facchari  Saturni  p 
modo  legitime  ,  &juxtamodum  aliasufitatum  ,  nempeaut  ex  minio 
peracetum  deflillatum,  vel  folitarium  vel  cum  fpiritu  nitri  acuatum, 
aut cui  exlithargyrio  conficere  lubet ,  per  folum  tantiim acetum  deftil- 
latum,  prsrparetur,  &  circumfpedte  adhibeatur ,  unquamulla,  imd 
neminimaquidem ,  abdominis  pathemataaut  dolores  obfervare  potui, 
proutB  Sitmiiticrus  illud  ipfum,  tanquam  egregium^S  nobile  remedium 
incolic.i)  diarrboea,  ac  dyfenteria,  quodque contrafuriofa  djfenteru for- 
mina  mult£  utilitatis  depr<edicat>  uti  yiderelicet  Tom.  1.  Opp  pag.  476$$ 
atqueT.//.p  134.&  162;  cumquoconferrifimulmeretur  erudi- 
tilftmum  Scholion  DoQiJftmi  Vicariiin  ebfervationem  propriam  fupra  alic- 
oatamp  211.&213.  Contra  vero  plumbi  feu  Saturni  faccharum  ex  li- 
*     Dtc.llLAnn.yiLtyVlU.  Gg  thar- 


Obfervatw  CXXXIV. 

II  11       ■■■—■«->»"*        I  I  I  I    I  *•   v    "  -  1 '  ■  •  .r   ,       ,  .y 

gyrio  paracum ,  femper  rnihi  fufpeclumfuk,  idqueideo,  quia  licharg- 
gyriumnilaiiud  eft,  quam  plumbumvehemencifTimo  6c  fere  ulcimoi- 
gnisgradu  calcinacum  y  a  depuracione  auri,  vef  argenti  imprimis,  i$ 
fornace  cinerea,  in  qua  medfante  plumbo  particulse  venerex  aiixque 
heterogeneae  ac  femimecallicx  ab  argento  feparancur ;  vulgd  uerr  ^reib^ 
})evb  vocant ; )  refiduumy  adeoqueomni  fuma  virulento  fpoft  caltina~ 
tionem  nimirnm:)  parciculisque  ac*principiis  Mercurialibus  a&ivis* 
plumbocrudoaliasnondenegandiSr  deftitutum^  fegmencis  Camen  me- 
tallicis  viiioribus,  immacuris,  ae  femimecaliicis  r  infpecie  vero  parti- 
culis  copiofis  cupreis  feu  venereis ,  probabilicer  eciam  arfenicalibus.ar- 
genco  fere  infeparabiKteradhaerentibus,  largiterimprsegnatum.  Mi- 
aeras  enim  argenceas  quasdam »  in  fpecre  obfcure  rubefcences ,  t)a$  rotfc 
gul&ene  £vry  oDecbieungartfc^@ol^33iume/  copiofo  arfenico fcatere, 
experimencooiriofo,  praecer Zvvelftrumin Mant  Hermttica ,  probacF, 
Ettmiillerus  Tom>  l  in Colleg.Pbarm.  Scbroeder.  pag.  8i  i.  &       cui  acce- 
dic  figulorum  noflracium  relacio ,  quod  feies  nempe  &  canes ,  rnodo  de 
lithargyriol&vigaco  &cumaqua  diluco  lambanrrillicd  moriancur.  Idec- 
que  .  cum  anno  1679.  totieslaudatus&nunquam  fatis  laudanrfus  Ett* 
miillerus  mecum  in  praedium  non  procul  abhmc  difficum ,  ^Teufyauf?/  adf 
curandam  fceminam  nobilem  cache&icam  &  hydropi  proximam,  connu* 
macius  cephalalgia  laborantem,  evocatus  effet  s  inveniebamus,  inter 
aliam  fupellecViIem  medicamencofam  ,  tinSuram  Innx  coeruleam,  a 
Medico  quodam  Halenfi  iafolatium  cephalalgise ,  fubmiflam  ^  acujus 
tamen  ufu  mifera  in  continuam  nauieam  &  creberrimos  adeoque  mole- 
ftiiTimosvomenticonatusdelaberetur,  ubi  fummus  vir^;/*^/,  quoadf 
miraculum pollebac ,  acriac  promtoflatim  cragcediam  omnem  medica- 
menco  lunari  affignans,  ulteriorem  illius  ufura  fevere  prohibebat ;  quo 
faQo,Nos  9  habka  confultacione ,  in  proximum  cubiculum  difceffimus  , 
ubi  ego ,  cum  meas  nugasfemper  benevola  aure  facile  admkteret,  idem 
dubium,occafione  hujusphaenomeni  de  faccharo  Saturni  ex  lithargyrio 
parato  movebam ;  quam  verd  fufnicionem  a  me  fequentibus  ration&us, 
acre&equidem,  ikque folidtffimis  ,  removere  cencabac ,  fcilicet:  (i.) 
quod  cindurse  lunae  vulgares  coeruleac  pttrae  putae  finc  foluciones  venerex, 
de luna  ne  cantillum  participantes  ;  in  Ikrnrgyrio  contra  particulae  Ve- 
nereac;  refpeclu  codus  molis  pauci/Bmx  :(2.)  quod  plumbo  eacdem 
compaciioresfincaccluricres : &cum(3)itcetum  defiillatum  prfma  af- 
fulionepartesfakem  plu^bilongeprxponderancesac  porofiores  ftacim 
aggrederecur ,  ac  ab  his  in  momenco  quafi  fatur etur ,  parciculis  cupreis, 

&qui- 


De  inqufitkue invinumlitbargjrlo fucatum ,  occafiontfaccbiri&c.  3*1 


&  quidem  migis  compa£cioribus,ac  hinc  inde  difperjfis ,  folvendisine* 
pcumfut.    Quaremefruftraab  hocSarurni  facchuri  ufu  abhorrere, 
Lubenstamenvir  i*TpinuT*Tos  concedebaL.quodfi  quislocoaceti  fpiri- 
tumnicri,  ad  modumprxparationis  cryfrallorum  minerx  plumbeae ,  e- 
ligeret,  faccharum  Saturni  omnind  ernetieumaut  maxime  naufeolum 
hinc  provenire  pofie.    Histandem  rationibus ,  &  experienti^  nupera 
jamrecenlenda,  convi&usnuncJubensconfencio  .,  morbum  in  Sueviii 
locilquehuic  vicinis  hadenus  famofum.  die  213  ein .$ia  crh  tt/  cum 
omnibus  periculofis  fyrnptomatis  &  vino  infucaco  ,  rartim  Jithargyrii 
rnedianteaceto  folutione ,  partim  illoipfoin  cadosinjedo  ,  orcum  (u- 
um  omnino  traxifTe.    Rem  omnem  fequens  ex  Jithargyrio  obfervacio  fi. 
ne  dubio  ulterius  illuftrabit  :  Nempe  menfe  Marcio  anni  prarcer- 
lapfi  i698.pro  conficiendatinfturaD.  Michaelis  antiphthifica  faccharo 
Saturnimihj  opus  erat ,  deficiente  veropro  labore  hoc  (ujfficiente  minii 
quantita.ee f  illud  ex  lithargyrio  praeparabam,  acetum  vero  dettilla» 
tum  ,   pro  meliore  &  folucione  &  penjetratione  nec  non  feliciori 
elegantiorique  crylhllifatione  ,  cum  quarta  fpiritus  nitri  parre  a- 
xuebam,  Menfeverd  jamdiftianni  Juliovir  quidam  hypochondriacus, 
criminis  cujusdam  accufatus ,  ac  re  per  inquilitionem  cognica  a  munere 
adtempusrerr.otus ,  delirio  melancholico  perparoxyfmosquotidie,  ad 
modum  tertianae duplicatx ,  corripiebacur ,  accurc  mex  fe  committe- 
bjt:  cui  quidem  ,  praemifTo  ftacirn  vomitorio,  unavel  alrera  ance  in- 
itancem  proxyfmum  hor^pulveres  ex  coralio  rnbro,  arcano  duplicatojac- 
jcharoSaturni  didlomodo  parato:  )     campbord ,  adpracceptorisimica- 
tionemcompofitos  ,  exhiberi curabam ;  aquorumcamenufu ftacimdi- 
ra^cinjaLlbin(equebanturabdominis  torminafpasmodica,  praecordio- 
,rum  anxictaces  ,  ac  uno  verbo ;  omnia  fere  illa  fymptomata ,  quae  lau- 
datus  FtiwiJhrusT.  II  Cpp  pag.  332  ubidtcuris  Ftbrium  Intermit- 
ttentiumptrverfis  agit ,  diflfufius  recenlet,  excepto (altem a(thmate;cum- 
quehac  diffVrentia,  qucd  primisquacuor  diebus,  unacum  cardial- 
gia,  diarrl  ccam  torminofam ,  incruentam  tamen,  reliquis  vero  die- 
buslocodianhocxpertinacem  alvi  obftru&ionem  ,  flneullo  tamen  vo- 
mitu  ,  pateretur :  qux  fymptomata  ,  intermifsa  ulteriori  pulverurn  cx- 
hibitione,  ulu  laudaniopiaci ,  adgrana  duo  eum  cr\ftalIo&  coralio 
juncti,  bisaut  terrepetito  racileconquieicebant.    Inter  haecautem  do- 
lorofa  fymptomaca  (pasmodicaparoxyfmideliriihypochondriaci  hebant 
inordinaci ,  quinimo  penitus  candem  remiccebant :  ipfa  vero  melancho- 
La,  unacumvigiliis,  pavore  &  anxietate,  crium  fepcimanarum  fpatio 

Gg  2  nimiun» 


132  Obfervatto  CXXXIV. 

■   ■  I  —   T~   ■  —  — — — _  i  ■       -      |  |  ^m^m^^^m^. 

nimiumadbucurgente,  mane  propinabam  liquorem  Martis  Solar.  & 
femporefcmnipilulas  B.  EtimHMero  alias  uficatas ,  &T,/ J  Opp.p.  960. 
&  1  j  otf.  defcriptas ,  ex  faccbaro  Saturni,  laudano  opxato ,  camtobora; 
quofafito,  primis duabusauttribus  no&ibus  placide  quide^-  ;bmnum 
capieb,.*t,&anxietatesatquepavoreshypochondriaco-  inclan*hoUci  iti 
miferi  folatium  notanter  evanefcebant,  Ceffante  vei  6  opii  effeciu ,  ac 
reno vato  diftt  Sacchari  Saturni  ufu ,  opio  femper  pilulis  didis  tn  dimidia 
doftadjedto  nonobftante,  doloresdicti  abdominis  ,  &  fimul  circa  qs 
facrum ,  una  cum  ifchuria  fpasmodica ,  Nephritide  Notha  alias  di&a ,  ad 
modum  qrio  Dravvizius  in  TraU.  de  Scorbuto  Tit.  S.  9.  delineat,  de  na- 
vo  acc^ndebantur;  qua  ratione,  nulla  fufpicione  de  faccharo  Saturni 
concepta,  dolores  di£ti  abdominis  &  dorfi,  fcorbuticis  alias  folennis 
fimi,  mentem  fubibrmt ,  undepilulis  fepofitis ,  methodum  tantisperva- 
riare,  &  adfcorbutummentemmagisdirigere,  volupefuit:  quo  qu£« 
demconf^iotorminailia^groukra  octiduum  (loci  enim  diftantia  ce- 
krioris  auxilii  applicationem  excfudebat : )  conveilentia ,  beneficio  cly- 
fterum  anodynorum ,  terebinthinatorum,pulverumabforbenuumap« 
propriatorum  cumlaudano  opiato  fociatorum ,  hinc  continuato  fpiri- 
tus  carminativi  detribus  cum  effenriacorticum  aurantiorum&campho- 
raconjun&iufu,  non  omifEs  externis  fomentis,  Knimentis  ,  imprimis 
cmplaftro  ex  galbaiio ,  tacamahaca ,  &c.  iterum  fic  fatis  feliciter  con- 
fopiebantur.  Pavoribus  interea  &confternationibus  iliis  melancholicis 
cumpervigiliisfaevifBme  urgentibus,  adcuramprioremhaftenusinter- 
miffam ,  tanquam  primariam  &  radicalem ,  cum  liquore  nempe  Martis 
Solar.  &  pilulif  di£tis ,  tertia  vice  deveaireiterum  neceffarium  duxi, 
ubi  verddenuodiarrhoeamaximedolorofaingruebat,  quafedata  perti- 
»aciffima  alvi  fegnities  >  una  eum  torminibus,  parefi  ac  contrafitura 
quafi  manuumacpedum^  remanebat.  Hiscumadmiratione  &  flupo- 
reame  obtervatis^  tandemomnemcaufam  infaccharum  Saturni  haud 
vane  conjiciebam ,  idque  eb  promptius,  quod  tum  etiam  hiftoria  ah 
SttmiilieroT.  IJ.Opp.pag.  ^2.recenftta,  in  ejusdem  evolutione  mihi 
obviafieret,  morbusque  vulgd  vinofusdic3usa  vino  lichargyriato  ha- 
itenusderivatus,  animofimuialtiusinfideret.  Seponebam  igitur  Sa~ 
?urni  kiccharum  hoc  j  &  aliud  ex  ceruffa  medianieaceco  deftillato ,  ha~ 
ftenus  di&omodo  acuato,  pra-parabam.  Interim ,  utpriorisnoxas  amv 
fJius  certior  fierem >  iliud  ipfurn  experimenti  gratiA  tribusanciilis,  tam 
teneriorisquamfirmioris  ttxvatx,  exhibui,  quibustameriomnihus  fc» 
inifttcr  tormina  abdominis ;  huicquidem  cum  (ola  dtarrhoea,  ilii ,  & 
cjuidem  tenerioris  textur»  3j  ex  chlorofi  cachcftic^,  cum  diarrhoea  ac 


Deir.quifitiont  in  Vlnum  LjtbargjYwfacatum}occafionefacchari       i$  j 

vomicu  inftar  cholerae ;  & ifti  fola  &.  pertinaci  alvi obftruc~t:on! ,  conjun- 
ftisfuperveniebant:  qua;  vero  ufu  abforbentium  &  laudani  opiaci  tacile 
ceflabant.  Firmiter  itaque  credo,qudd  omnisifthaec  noxa  A  parciculis 
veneris ,  arfenicalibus,  aliisquefemirnetallicis  lithargyrio  adhxrentibus, 
fine  ul'a  particularum  Mercurialium  laricancium  fufpicione  f  utpote  quac 
fub  argenti  depuratione  ac  vehementiflima  iila  ignis  tortura  cr>!cinatoria, 
una  cum  (uppofito  paraeelfiftarumprincipioMercuriali ,  modemorum 
vero  huniiditate  meiailica  vifcola  ac  quufi  Mercuriali ,  quantx  quancar 
inaurasavolarecoguntur:  )  derivandaiic;  Sc  quidcmedmagis,  parcirn 
quod acerum deftiliacum  cum  fpirKu nitri  acuatum  texrurarn  fithaigyfii 
altiuspenetrarit ,  particulafque  dictas  venereas  aliafque  femimecallicas 
fimul  magis  recluferi: ;  partim  eciam ,  quod  dicla?  parcicula?  acido  fpiritus 
nicriauftero  faturaix,fociato  liquoris  Martis  Solaris  Uiu.ex  faccharo  Sa- 
turni  inprhnisviis  prsccipitatac  fuerit.  In  mciancholico  autem  diftq 
poitmodum  propinacum  Saturni  iaccharum  ex  cerutfa  prxparacum  pari- 
ceromiccendumerac,  quippecujus  ufu  fecefTuscopiofi,  utur finenota- 
bilibus  torminibusaJiaquenoxa  ,  tam  in  hocquamin  aliis  ba&enus iub.* 
jectis  obfervabantur.  Eidem  tandcm  Saturniiaccharum  ex  minio  medi- 
antefoloace*o  dedillatoparatum  diligenteradhibui,  idquefinc  ulioin- 
ccmmodo,  nifiquodaMobftruftio  ipH  aliashabitualis  magisincrefce- 
ret,  itaquidem,  utcum  tribusquatuorvedicbus  aivum  anteanon  de- 
pofueric ,  tum  ad  fex  vei feptem  dies  ab  ufu  medicamenti  hujus  obftrue- 
retun  quxtamenobftru&io,  interpofito  noto fatis  decrxfto  palTuIato 
cum  infufafenna,  quodB.  SttmyMerustn  Dij].  de  Dolore  Hypocb  cap.  f. 
gU/iii communicavit,  rrxcavebatunxgerhoc ttmp^r:  ,iurnptis  polt 
Martialia&  Satutvna  inauxilium focium  elhyriisaceflentiis appropria- 
tisamaricantibus ,  volatiiibus,  calloreoaccamphcriprobe  impraegna- 
tis,  quoadmelanchoJiam,  pracfcrtim  cum  vigore  fententiza  Jctislatae 
inintegrumreftitutus;  &mente& corpore  valenscgregie  rerum  fua- 
rumfatagic,  acdemandato  omcio  fungitur.  Illudtamen  notariadhuc 
velim,  meanteacumf^ccharo  Saturni  exiithargyrio  parato  tincluram 
antiphthiftcam  tonfecifle,  nectamen  ullam  noxam  exinde  obfervafle, 
idque  dubioproculideo,  quodconjunclione  vitrioli  Martis  parciculx 
vcuerex&alix  hetero^enex  prxcipicatxfuerint. 

Qua  vei  6 ratione  facchaaim  Saturni, ex  cerufla  paratum  diarrhce- 
am  extitaverit,  curiosa  indagatione  non  indigna  res'  videtur.  Meo 
quidem  judicio  teru/Tam  ncn  ex  perfevSo  jam  plumbo  ,  fed  minera  qua- 
dam  Saturnina,  ^amurgenco,  quam  particuiis  hcterogeneis  femimc- 
taliicisaliis,  adhiiv,  referta cohfici autumcr;  ceruflx  erumvulgarispflc- 

Crg  3  parand 


2H  Obfervatio  C XXX IV. 

parandi  modum  mihi  incognitum  effe,  fateor.  E:l?cechoc  fine  tum  3 
meipfo,  tumamicoquodam,  licerse  .Fjrib.ergam  &  Aonatuergam  miffse 
fuennt,  hujus  tamen  confickndi  modi  noi;dum  certicresfadfci  fumusj 
omnes  tameninunivcrfum  Chymico  -  Pharrn.aceutki  fcriptores  ,  ean- 
dem  ex  plumbi  laminis  mtdianteaceti  v^pore  calcinaus.feu  corrpfis  con- 
ficifolere,  dicunt.  Egopraeter?a  dlfferentiam  quandam,  inter  cerufc 
fam  hanc  Cnymic&methodo  paratam  ,  &  inter  vuigarem  in  Officinis 
Mercatoriis  venalem ,  fignis  fuis  manifeftam ,  deprenendere yifus  fum; 
hxc  enim  in  ore  non  tfl  refoluhilis ,  fedpotius  con  retum  rerreum ,  in* 
fipidum  fere ,  apparet ;  cum  ilia  contra  per  vaporem  aceti  parata  initar 
facchari  Saturni  in  ore  refolubilis  &  faporis  falini  naufeofo  -  dulcis  effe 
foleat;  adcujus  praeparationem  (\)  rnultum  tcmporis  requireretur ^ 
O)  ambigendum  tffet,  undefufficiens  tantsc  ceiuffae  copiae  parandar, 
(mgulifquenundinis  Lipfienfibus  divendenciae,  vini  acetum  defumen- 
dum;  utpretiivzikatem  taceam  ,  guoceruffa  yulgaris,  jjc  quidem  ex 
unico  locoadve&a,  diveriditur r&quamvis.  (39/»locoaceti yini.aliud 
acetum  vegetabiie  .confici  ac  operationi  h"  ic  infervire  poffet ,  ijla  tamera 
prseparatio  lpfa  ac  calcinatio  vaperofa  in  fe  effet  taediofa  ac  eardiflima,  nec 
tantaejus  copia,  quanta  finguiis  Nundinis  Lipfiam  adret  tur,  interefc 
temporis  confici  poffec.  Satiiis  itaqueduxi  arbitrari ;  cerusfam  hanc  ir* 
tabernis  mercatorum  venalem  nil  aliud  effe  nifi  mineram  quandamSatur* 
ni  corrofam  ac  folatarn ,  &in.rnagifterium  quafipraecipitatam  3  quode- 
dulcoraturninformaconica conglobeturV  '      A   *  ; 

Interim  vimcatharfticamaluna  inmineris  plumbeis  fociara  com- 
fnode- derivaripoffe,  arbitror,  praeprimis  cum  faepe  laudatus£ff?w/i- 
lerus  infupra  diBbCoUeoio  Pbarmaceutico  mentionem  fa  iat  loci  cujusdam 
pvope  Fribergam ,  quooptimum  invtniaturplumbum ,  niagnam  argenti  cnpt^ 
am  fecumvehens,  undemedicamentum  purgans  exinde  parari  pojje  innuitc 
quod  porro  etiam  ,  prseter  cefhmonium  Erckeri  in  4ula  Subterranp.  33, 
confirmatfop.  J.  0pp.  p.  $4$.  ipfumnempeplumbum  argenticommerciogau* 
dere ,  in  tefta  prohatoria  cakinatum,  aliquid  de  argento  perfeQo  relinque- 
re.  Nec  obflat ,  quodminium  pariter  nihilaliudfit,  quam  plumbum 
calcinatum,  excujus  confefto  Saturni  faccharo  nulli  (cceffus,  fedinten- 
fior  potius  al vi  adflridio  ,  p.bfervata  fueritVverum  tamen  fub  minii  con- 
fe&ione  5c  fortijflima  illa  ignis  tortura  ,  argenr.i  volatiliores&  draflic» 
parti  ulas  avolant,  argento  fixiore  remanente,  quod  acetum  deltilla- 
tumpropterplumbipartes  porofioresac  longe  praeponderanr.es,  non 
attingitcum  contraminergeplumbeae  fubceruilae  vulgarisprcparatione 

fuppo- 


Deinquifuiont  in  vinumlitbargjro  fucatum,  occafwncfaccbari.&c  235 

fuppofka,  abaceto  fubftantialitercorrodi  poflint;  undecaftrata  parti- 
cularum  lunarium  vi  errivCica  acnaufea,  vis  catharcica  tantam  rcma- 
flec. 

Cum  autem  verus aC genuinus ceruflam prarparandi modus mead- 
hucdum  lateat ,  iudicium  decifivum  de  (acchari  Saturni  ex  cerulfa  para- 
li  virtute  cathar&ica  fufpendo  ,  atque  rem  omnem  in  arce  Chymica  & 
mecallcrgica  peritioribus  decidendam  merito  relinquo, 

OBSERVAtlO  CXXXV. 

DN,  D.  JOHANNIS  CASPARI 
WESTPHALI. 

DeDelirio  Amorofo, 

AMantts  Amenfes:  mvailgusnommprom-biumefi:,  &non  raro  ve> 
riverbium,  ade6 ,  mPontificis  Romani ,  Sixt i ,  cffato  :  Amare&fa» 
ptrevix  Deoconceiatur;  Id  quod  llluftris  iile  AnglizCancellarius,  Fran- 
cifcusBiconus,  Baro  dcveriiUmio ,  Trati.ferm.  Fidcl.p.  1 1^4  refert,  Si- 
Cut  enim  perpetua  unius  rei  meditatio  non  illu(trat,fed,  unacummen- 
Cef  fpiritusanimafes  confundit atque  turbat:  itanec  mirum  amantes, 
quorummens  nihilquicquam aliuc* ,  praeter  amafiam  fortius  impreflam 
&  perdite  adarmtam  ,  cogitat,  vel  cx  abolita  vel  efepravata  potrus  me- 
moria  ac  ratiocinatione  del:rium  ,  nunccum  nuncfinefebre,  tandem- 
qucmaniam  incnrrere.  Utat  enim  varia  delirantium  ,  pro  diverfitate 
JubjeSorum,  fwtpbantafmata,  quam  concluftonem  permultis  ex  Medici- 
nxp^ocerihusdefumptis  hiftoriolis  DefideratiJJimus  naftcr  quondam  Pr£- 
ttptor,  B .  £ttmiillerus ,  Tom.  j T.  Opp.  p.  i.pag  Q48.  inftrt ,  nibilorninus 
tamtnunumfaltemejfe,  pergk^circaquod  occunentumrdinarib  mtlancboli- 
ci ,  utplurimum  vro  determinatioxe phantafmatu  cau^s^abere  exttrnas, 
VttohjeZzmquoddam,  quodaut  fortiuspla~tt  aat  dljplicet  (junde  ibi  defideri- 
um,  hicfuga:  adeoque  afcftus  infigncs  txcittt ,  aut  quod  Upitis  occurrat, 
aut  fuperquo  mictrtam  refxionemficiant.  J$tiod  objcftum  perfet  fus  tx- 
'ttrnos  Ipiritxbus  vithse  conftitutisfortius  imprcjfum .  tosfubwde ,  iisd-tnmQ- 
tibus  in  ctrebro  Upe  reittratis,  citrivtlrotari  factrt ,  cujus  continuati  mo- 
tus occafione  wimarationilis  turtitm conctptumvAiieam  ftufpecitm  imtl- 
ligibilem^S inttnttonalem  vocautlubef  continuo formetfS  eliciat  Seu, 
m  idern    T^WTara,-  Vir  ibi Jem  ulcerius  (e  explicat ,  iude  bis  dcliriis  dt- 

ttrmi- 


ijjG    Obfervatio.  CXXXK 

termiuatis  folttfieri ,  utinggrisjam  mttancboiiris ,  nondum  tamen  deliran» 
tibus,  ab  objccloquodam  externofortius  ajfittis ,  ejusque  velratione  cow- 
pbcentU  vd  difplicenti£$  impreffioneforti  oriantur  ajfcttus  animi  gravtores, 
rationequorum  certum&  determinatum  delinumpatianturmelancbolicum  ju» 
pzrumcum obrecium.  Conf.  etiam  Gladbacb Ideaprax.  2d:dic£p.2  \6.§  22. 
Varia  inter  hxc  objeQa  Amor  non  ukimum  effe  folec ,  qui  ficut  non  in- 
feljx,nee  nimis  faucians ,  ]uxzafupra  laudatvm  Baconitm  de  Vsruiami* 
Tr»cl.Hiftorvit£&ltfcrtisp.  $33.  exgeneregaudii  eft,  &  easdem  leges 
lubit ,  quas  degaudipfwg» antecedenteponiz:  ita in  contrarium  partera 
infelix,  vel  mmis  fuucrans  ,  fuos  clientes  varie  aflicic ,  quatenus  quof- 
dam  fnpra  dldls mafis  ,  &  pro  diverficace  fubjeftorum  variis  aliis  ,  mul- 
6hc.    Unde  eciam  Gregorius  Horjiius^DiJf»  1 1.  dtNatura  Amoris  p,  430+ 
ubi  amorrs  vefani  efficaciamfatis  fuperque  cxplicut.Amoremfafcinationent 
quzndam  ejfe ,  afferic;  qui  etiam  mlnftitut.  Med.  Difp  Vll.p.ig.  ap^#fu- 
rorem  ucerinum  impreffioni  cujusdamnimium  3ppeciciobjec}i  iroputac 
Illuftrancur  magis  hacc  variis.ac  curiofisillisexemplisdeliHiacmaniaca- 
moroQe ,  a  rnultis  Pra£iic:s ,  &  irrprimisin  Epb?wer.  Uoftris  Acad.  Lea- 
poldino  -  mptriaHs ,  cofleQjs  &  ^ocacis.    Sic  Decur.i.  Anno  VI.  & 
Obf.  54.  refercurexamorephren  tis,  balneo  defiderato  curata  :  ejusdem 
Dec.AnnoIX.&X.Obf.      Delirium  Amorofum  fub  Affeclus  Hyfte- 
rici  titulo  proponitur :  Decur.  II.  Anv.o  I.  Obf  2.  amentiaex  amorein  vir- 
ginej?  annorumorta,  cui fponfuscaftrafecutus valedixerat,.  redituta- 
menejufdemacmatrimonio  curata,  enarratur:  tandemque  Decur.l  1 1. 
t^Anno  II.  Obf.  j-/.  mentio  fit  febris  amatoris?  in  virgiue.    Quo  referen- 
da  etiam  certo  modo  eft  catalepfis ,  quam  ex  repudio  inopinato  matri- 
monii ,  &indeortaingentianimi  scgritudine,  obfervavicftf/piwiZ.  /.  cap. 
22.  Pluraaliareperiuncur  apudfupra  laudacum  HorftiumL.  11.  Obf.  1$. 
KeverovkiumP.I.  ©d)a^ber@e(unbhclr  cap.  4  pag.  42.  feqq.  Zacutum 
LujUanumPrax.  Med  Admir.L.II.Panarolum  Pent.  III.  Qbfi^ScbencK 
InObfmed.L.  i.pag.141. 

Similem  Amenciam  &  Delirium  Amorofum^raCagemate  curatum, 
jamOblervationeiequenti  fiftairu  Anno  nimirum  xrex  Chrift.  1698* 
menfe  fulioinoppidulonobis  yicino,  quod  Brena  audic ,  mercenarius  qui* 
dam  ,  Georgius  Voigt>  delirio  quodamfuriolo,cujus  caula  eciars  incar- 
cerem  dedudtus  erat,  miferearfligebatur.  Die  ergo^S.  Julii  a  Magi- 
ftraroin  morbicognitionem  &  curam  requifitus,  acgrum,  perluftracis 
prius  Aciis  Judiciaiibus,  in  cuftodia  bis  vifitavi ,  coliatoquehine  mor- 
bo  cumcaufisoccahonalibus,  quas  partim  ex  Actis ,  partim  exaditanti- 

bui 


De  Eclirio  Amorofc 


bus,  fedulc  inquircndodidiceram ,  Delirium  Eroticum  feu  Amorofuni 
cum  febrelenta,  paroxyfmacim  quotidianx  continuse  inftar  affligente. 
fubeffe  concludebam;  paroxyfmi  fiquidem  exacerbationis  hucufque? 
piimordiafuacaperantmanehora  quinta  cum  algore  ,  poft  meridiem 
verdheil  quan^remiferant ,  quo  temporenimirumcalor  (inftatu  pa- 
roxyfmi  cum  fiti  &furoreintenfior : )  ceffaverat ,  fuperftite  tamen  ca- 
lore  lento  continuo  ac  delino  leviori.  Primum  adveniens  hora  nona  an- 
cemcridiaiu  xgrum  toto  corpore,  excepcis  artuum  extremitatibus  adhuc 
algentibus,  tepide  calentem ,  polhncridiem  autem  audita  hor&  primi 
inSgniterxItuantemacfitientem,  ofrendi.  Pnricer  etiam  aRalnc.torc 
loci  aliilqueadftantibus  refcivi ,  in  omnibushaftenusparoxyfmis  gravc 
quoddarn  deliriumcum  furoreobfervatumfuiiTe  ,  quodipfe  etiamas- 
ger  jam ,  ancequam  in  carcerem  mitteretur ,  variis  a&ionibus  probavc- 
rat;  utpotequie.g.ancillis,  gramlnum  acervos  portantibus,  collo  fo 
fufpenderat ,  illasque  humum  prolternens  in  venercos  amplexus  pelle  - 
5terat  ;  quin  &  aurigas  equis  infidentesfervofque  obvenientes  cultro  fal* 
cato,  futoribusaliasufitato,  aggrefTus fuerat.  Porro&in  ipfo  carce- 
re ,  li&oris  nempe  hypocaufto  *  paroxyfmi  temporefornaccm  pro  nida» 
fcirundinum  habens,  impetuole  diffregerat;  aliaque  quaedam  abfurda, 
fcefanda,  acfanxrationirninus  convenientia,  perpetraveratjhinc  excrc- 
mentaalvina,  inpatinacum  potu  ordinariomifcendo,  intritac  loco  a- 
vide  devoraverat ;  nec  non  genituram  maftupratione  prole£tam  &  potui 
permixtam  ingurgitaverat.  Nectamen  difficendnm  ,  me  prxfente 
nonxque  ac  anteadelirafTe  noftrum,  poftquam  a  Balncatorememo- 
rato  xger  vefper^  antecedente  grana  duo  laudani  opiati  in  aqui 
florum  tilixdifloluti  contra  vigiiiasnimias ,  hinc  clamores  aliafque  mo- 
leilias  no&urnas  fopiendas  (quod  Indicans  ipfe  Balneator  prxtendebat ) 
acceperat ;  hocenim  ,  fpiritibus  animalibus  furiose  agitatis  torporem 
acituporeminducendo ,  illorumfurorem  tunctemporisin  tantum  co- 
hibuerat.  Muximatamen  parscaufx  furoris  remittentis,  fuppre{TT]ue 
feredelirii,  amafix  debebatur ,  utnotequxadnoftrum  inftinaum  cum 
illo  blande  confab ulari  ac  confolari  non  detreftabat. 

iEgrotusnempenofter,  homocxteroquinlabonofiflimus ,  natia- 
ne  Vandalus,  hoipitam  fuam  ,  relittam  civis  Breneniis,  Chriftiani 
Krumbigelii,  viduam  (cujusfcilicethofpitioultraannumufus  erat,id- 
xjuefineomnihofpicxincommodo,  quippequz  voluntariam  &  indu- 
(triamcjusin  curarei  familiaris  uiliftentiam  halcyoniis  incerdum,  blan- 
(^ilque  allocutionibus,  compenUveraf  ^deperire  cocpic i  quos  veri 

\       ul  *****  ra.  E$  vw,  a  \  vgx& 


338 


Obfervatio  CXXXV. 


ignes  cum  diu  celarc  haud  potis  exifteret ,  reciprocum  amorem  petere 
non  dubitavit :  atque  fic  de  amore  cum  vidua  paulatim  incipit  agere,nu- 
ptiarumque  fpem  infcanter  urget ;  quin  8c  cubiculum  demum  amafia? 
per  teftum  effraftum  deno&efubintrans,  mulierem  ,  quam  in  le£to 
comprimere  conabatur ,  una  cum  liberis  circumcubantibus ,  ad  clamo- 
res  &auxilium  innplorandum  cocgit,  Vidua  tum  dementiae  ejus  mifer- 
ta  liberius  mentem  explicat,  ejusque  defiderium ,  multis  rationibus 
adduftis,  aperte  abnuk.  Hic  fpe  fu&  ejeclus,  repudiiquecertiorfa- 
£his,  perturbatur,  angitur,  delirat ;  necmirum!  ipfis A&is judicia!i-: 
busomnibufqueincolis  vkamhominis  folitariam,  animumfibi  reliclum 
acplacidum,  orisque  filentium  teftantibus  illum  ad  mefancholiam  di- 
fponi:  uude  ob  nimiam  idex  amorofx  impreffionem ,  canicularium  ae- 
ftu adminiculante ,  delirium  ipfum  melancholicum , in fpecie  eroticum, 
facile  incurrerepotuit,  uti  ex  ulteriori  hiftorice  contextu  patebic. 

Egoprimum  cum  Chirurgo  Noftro  Auiico  ,  Samuele  Auerbachio 
(quiquidemaliudobnegotiumitineriscomes  mihi  erat)  cum  accedens,- 
morbi  ftatum ed meiius expifcaturus.Nos ad  curam ejusimpcnfis  Krum- 
bigeliae,  amafix  putatitia?,  eujxis  &norriineillurn  falutabarrras^  Delitio 
accerfkoseffe,  fnnulabam:  quo  vixaud-to ,  adk  fbdmredibar,  ac  fo« 
brie  loqucndo  gaudium  concepcum  fatis  luculerrt  r  teftubatur.  Hoc  ri* 
fb ,  ab  oppiduli  Infpc&ore  cssrerisque  Senatoribus  pradentibus  Krumbi- 
^eli^confiiio  meo  injungebatur ,  ut  alterd  vifkacione  nofha  sgroturrr 
fimulaccedcret,  aiTertanoftra  arFabiiiter  repeceret  ac  cdrifirtWai et,  nec 
non  ad  continuandum  infimut  medicamentorum  ufum ,  qux  prbpriis 
ipflus  irnpenfis  impetraturus  effet ,  cohortari  non  abnueret.  Nec  fane 
confiiiifpesnosadeo  fefcllft,  licpotius  ad  primum  mulieris  alloquium- 
confpe£tumq;  aegrocus  notanter  animum  recoliigeret,nee  abfurda  plani 
aut  irradonniia  in  rnedium  proferret,  fed  colloquium  quafi  eroticum 
cum  ip'a  :nft:Cuens,aHererec:fe  ipfam  conftanreramaturum,nec  r^lismin- 
uxorem  ducturum  ,  fimile  quid  ut  &ipfa  faciac  rogitans ,  cibos  ex  peri- 
zbmafe  ejusdcm  capiendos  optabat  &  appetebat,  credens  fe  fanum  evafu- 
rum,modo  perizomace  ejusdim  poeiretur:  quae  iHi  facbfafturaperizoma 
priusrefolucum.acfiliqnis  coclis  refercum.adjefto  nodulo  efloribus  cor> 
tcxro,  Voi^tio trackbar.IIIi  accipiens,  conitancirmuue  fttam  icerum  afHr* 
rnans/iliqua:,  ex  perizomaceavidius  devorabat,  per  jocum  pmerea  rogiv 
tans,  utFiacuraI6&  fubperizomate  reconditam  fil  i  fervaret  filiquam^or- 
ro  &  potum  erevifix  contra  fitim  urgentem,  necnon  intritam  ex  cerevifia 
&panecibarioad  reftaurafidasvires  debiles,  ab  eademe*igebat,votiqu# 
fui  eomposfa&us,&bibcbat&  comedebac, 

Jft« 


De  Delirfo  Amoroft. 


Intcrea  tcmporis  mihi  arteriarum  in  manuum  carpis  pulfum ,  ejuf- 
^uemutationem ,  una  cum  praefatoChirurgo,  attente  obfcrvanti  dia- 
^nofin puifusficdidliamatorii,  de  quo  pradlici  adhuc  inter  (e  difpu- 
tanc,  fatis  luculenter  obfervare  licuit.  Dicunt  enim,  arteriarum  dt- 
ftarumpulfuminamantibusmoeftis,  perturbatis&melanchoiicis ,  ab- 
£ente amafia  ,  effc  parvum ,  debilem  in  rhychmo  tui  batum  &  inconitan- 
tem;  ad  illius  vero  adfpeftum  ,  autejusfaltem  mcntionem,  mucari  in 
frequentiflnnum&celerrimum,  ita ,  utdupliciidtu  caprizantis  fpeci- 
emreferat.  Siquidemex  pulfu  ejusmodi  (uti  referuntid  exGa/e*i  L  /. 
de  pr&cogn.ai  Poftbumumc  6  Valerius  CMaximusL,  P.cap  .  7.$$  Beve* 
roviciusl.  a.  p.  47-feqq.  necnon  J>  //.©cfrafecS  ber  HngefunD^cit $.  3-  p&g. 
467.)  Erafiftratum  Antiochi ,  SeleuciRegis  filii,  ainorem  erga  nover- 
cam,  Stratonicam  ;  &  Hippocratem  amorem  Perdiccas,  Regis  Mace- 
doniae,  ergaparentisconcubinam ,  Filedidtam  ;  pariterac  ipfum  Gxle- 
jiKmamorem  PyladisergaMenippi  uxorem,  deprehendiffe.  Ac  fimile 
quid  &  in  SEgroto  noftro  obveniebat :  puUus  enim  ,  qui  horis  antemeri- 
dianisdebilis  ,  inordinatus,  &planeimpurus  percipiebatur,  primamu- 
Heris  fa&amentioneftatimin  citatiorem  8c  ordinatiorem ;  im6  primo 
amafiaB  con[pedu,confabulatione,animic^  commotione  obfervata,  in  ce- 
lerrimu  &  magis  vehemcnte,&  ut  verbo  dicam,caprizantem,mutabatur. 

Recleautem  B.  Nofter  EttmiiUerus  Tam.  I.  Operum,  in  (pecie  in  P.  II. 
Inftitut.  Mtiicar.  c.4  pao  238.  cum fuprd  laudato  Horftio  in  Dijf.allegata, 
judicat:  pullum  amatorium  a  reliquis  quidem  pulfibus  diftin&um  effe; 
determinatum  tamen  &  folis amantibus  proprium non  dari,  fed  pro  mul- 
tiplicitateaffe£tuurn  inamore  admodum  variare;  imoin  aliisanimi  pa- 
thematis  toties  variarc  pulfum  ratione  affe£tuum  aegrotantium ,  quotie* 
nunctriftium,  nunclxtiorum ,  nunc facrorum,  nunc  vero prophano- 
rummeditationes,  vell  curisaliqualafficudo  acmoeror,  feinvicem  ac- 
cipianc;  dequovid.  etiam  Tulpius  L.  JK  Ohf.4^.  ficutipfe  in  aliis  pari- 
ter,  animimoeroreac  cura,  citra  annoris  affe&um ,  detencis ,  pulfum 
fimilem  fic  di£tumamatorium  ftcpius  meobfervaffe  memini,  imprimis 
anno  i689«Menfe  Semptembri  in  Aftuarioquodam  prxfe&uracdeliti- 
j  enfis.  Hicenimcumpaucispoftacceffum  fuum  menfibus  officio  huic 
praeeffe  impar  judicarecur  a  Patrono  fuo  acPnrfe&o ,  indicata  dimiflio- 
ne,derepentecorripiebatur  horrorecum  artuum  laffitudine,  quam  fe- 
quentidielequebaturfebrislcntacumcephalalgia,  fumma  virium  pro- 
ftratione,  praecordiorum  angufti£,  inquietudine,  cordis  palpitatione, 
©moi proftrato  appecicu  cam  liquidi  quam folidi,vulcu  cr  ifti ac  gemebun- 

Hh  2  do. 


54o  Ohfervatto  CXXXV. 

do ,  animo  proftrato  ac  pavido  ,  pulfu  deblli  ac  tardo  ,  in  rhythmd 
perturbaco  &  intermittente.  Pro  curuapra:fe£to  acccrfitusi  antece- 
dentibmignarus,  in  principio  febrim  quaiutem  maiignam,  &  forteaa 
petechiakm,  pericuiofieventus  me:uebam,  adeoquead  miafma  mali- 
gnum  corrigendum ,  &matureper  fudorem  expellendum ,  mentem  di- 
rigebam :  morbo  autem  adunamalteramque  feprimanam  in  uaoeodem- 
quetenore,  fineulla,  nequeexacerbationenequeremiffione,  perfeve- 
rante,  nonpotui,  quinpraefeftofenteiKiammeam  fic  exponeremraegri 
affe&um  mihi  videreidcaiem,  8caut  pathemaci  amorofo  aut  moerori 
txielanchoIicoefTefimiilimum,  pulfumdebilemactardum ,  &  ad  men- 
tionem  prsfeflurs  ac  ipfius  praefe&i  in  rhythmo  maxime  turbari ,  incon- 
Aantemeffeacintermictere,  fimilemamatorio,  qualemimprimisin  An- 
tiocho  erga  Stratonicam  Erafiflratusobfervarit,  Scc.  praefe&us  fubridens 
&haecadmirans,  rem  omnem  de  officii  mutatione  mihi  narrat;  ftatim 
autem  meeum  accedens  segrum  &  humaniter  faJutans ,  celerem  priftinas 
valetudinis  reititutionern  precatus ,  de  morbi  ftatu  fcifcitatur ,  eumque 
bonoanimoefTejubet,  inftareenim,  ut  pr«efe£turse  Delitienfis  admini- 
ftrationem  cum  prsefefiura  Sorbigenfi,  tantislaboribus  nonftipata  ,  fit 
commuraturus :  quo  vix  audito ,  pulfus  antea  ianguidus ,  inordinatus, 
&c.  illico  inceIeriorem&  vehementiorem ,  im6  caprizantem,  ac  fen- 
fimfenfimqueinnaturalem,  mutabatur ;  ipfeeriam  xger,  reco!le£tis 
in  horas  viribus ,  intra  biduum  e  ledto  furgehat ,  &  nova  ex  lrteris  vis£  vo- 
catione,  fanus  evadebat ,  hodiequeadhucalibi  officio  fuofungitur, 

Sed  ut  ad  Voigtium  redeam  noftrurn ,  cognito  lic  ex  dictis  circum- 
ftantiisdelirioamorofo,  segrum  hunc  per  dies  caniculares  caeterofque 
seftivos  incarceredetinendumac  cuftodiendum ,  idearrcque  amoroiam 
tam  cerebro  &  fpiritibus  animalibus  quam  mentiimpreiTamilratagema- 
tisprimo,  infpecie  per  fimulatam  amafiam,  confervandam ,  poitmo- 
dum  vefd  rationalium  caufarum  propofitionibus,  alusque  ftjratagematis 
contrariis,  delendam,  &  aliuscujufdam  acarhabjlioris  pcrfonx  obje-  » 
ftionementeejiciendam,  pronunciavi.  Pro  curainterim  Medica  rke 
inftituenrfa  adfpiritusanimalesa  perverfo  &  inordinato  rootu  avocan- 
do>,  illorumquedyfcrafi.-immelancholico  -  delirfofam  incra^n  natura- 
lemreducendam,  corporeprius  a  noxiis&admdartdioliamdirpai;icn- 
tibus  luccis  excrementiciis  evacuato ,  mentem  direxi. 

V7ifo  igiturnon  malo  fuccefTulaudani  opiati  a  Balneatore  porrefli, 
cujusfcilicet  ulu,  perfomnumfere  concinuum,  deliriumfequentidic 

ia 


De  Dclirio  /tmbrofo. 


«41 


intantummitigatumfuerat,  continuabam  hoc  tribusvefperis  ad  grana 
duo  ,  cum  arcanq  duplicato  Mynfichfi ,  coralio  rubro  &  camphora  fo- 
ciatum:  fiquidem  opiatorum  ufum  inhujusmodi  cafibus  nec  metuen- 
dum  imo  nec  negligendum  effe,  prxter  quoriclianam  experientiam,  mul- 
ix  PracYtCorumObfervationes  teflantur  &imprimisCura  B.  D.  Scbmi- 
diiir.M.A  N.C.  AnnolX.^S  X  .Decur.l  Obf.fS.fupr&ullcgata,  qua  vir- 

f;ini  ex  amoreinfanienti  granatriaextra&i  anodyni  >  uti  hcc  vo:are  il- 
ilubet ,  inaquahypnoticaDornckreiliidiffoIuti,  unacum  lyrupo  pa- 
paveris  ,  ee;regio  cum  fucceffu  propinavit.  Tertio  die  p6(l 
propinabam  Wis  matutinis  vomitorium  ex  granis  duobus  Mcr- 
curiivitae&  granis  quinque  gummi  de  Peru ,  cum  fcrupulodimidio 
arcani  duplicati ;  quo  aflumpto  ,  (ordes  viridi-  flavefcentes  fep- 
ties  pervomitum  ,  &  quinquies  per  alvum,  excrevit.  Poftea  horis 
rfiatutinis  &  pomeridianis  liquorem  illum  Martis  Solaris  analogum, 
exlignonempequercino  metaliifato  ac  vitriolifuto  (cu]usinObf,22j. 
Anro  UX.Decur.lI.Epbemer,  Medi*-  Pbyf.  Noflrarum  p  3^9.  mentio- 
nemfeci)  paratum,  ad  guttas  if  .aflumendum  ,  vefperj  vero  di&os 
pulveres,  cumunico  tautum  laudani  opiati  granomixtos,  repetendos 
©rdinabam. 

Nunciabatur  dchincdie^.  Auguftilitcris  Dnilnfpeftoris :  pracfcri- 
ptamedicamenta  nuncelfe  ccnfumpta;  fhtum  morbi  melioratum  >  de- 
nderiumxgriliberationis  e  carcere,  ncminiqucnodturumfanclepro- 
mififfe;adhuc  dum  eua amafix.cujus  perizomate  ilie  confhncer  amidus, 
recordari    famem  augeri  cum  appetitu  deliciarum ;  atque  per  interval- 
latrifliti.:m  aliquam  cum  delir-io  ievi  adhuc  obfervari.    Dcnuo  igitur 
mittebamur  medicamenta  &mane  quidem  affiiiTiendum-  Dfdinabajn  eli- 
xvr  praccipitans,  cujus  meminit  B.  Rttmiillt  rus  in  Diff.  dt  prtc  ip.tant.  Ufu 
Cl  Abufuc.  i.§.  1 S  ameridievero  &  horis  vefpertiniscfientiam fumariae 
compoficam  D.  Michaelis  j  um  ana  'piriius  carrrnnativi  de  tribus ,  cVgra- 
nis  quibusdam  camphor x  permixtam  j  alternis  ramen  vefperis,  loco 
hujusm;xturx,d.£tos  pulvexes  curagr  -noopiirepetendosinjunxi.  Li- 
berationcma  carcere  d.ffiudrbam ,  qcoj  melaucholia,  uti  ex  dictis  in- 
'diciisccmparerct,  nondumpei  itusiubl^ti,  muJt6  minus  idea  amoro- 
fiextinftaeffeCj  &metuendum,  nc u^rioreshincvidu*  moleftix  ab 
ipfo  excitentur,  arque  cxn-»voi\*pudionovumetiam&graviusdeLri- 
i^rn ,  noxaeque  aliac  pu  cs  fubfequanturj  interma  catenis  Jiberum 
inhypoiaulto  &  aino  va^aii,  &  cuftodibus  aliisque  Ibciis  fami- 

Hh  i  iiari- 


ebfervatio  CXXXV. 


liarius  uti  p6ffc\  conceiebam.  Hin:  iq  Jdies  magts  magisque  re» 
convaief;ens  agcr ,  ca?  cereque  tandem  emifTus ,  domum  redic  ,  u- 
bi  hoLpica  fponiaiia  de  die  in  diem  differendo ,  &  caufam  cum  Se* 
natu  pnetexendo,  ficque  miferum  fpe  Ia6tando ,  ab  ulteriori  delino  pras^ 
(ervavit.  Simulac  verd  contrarietatem  quandam  ac  difTenfum  illa  pro- 
deret,  Voigtius  denovo  perturbatus,  adfuroremredibac,  fub  quofe» 
neftras  Infpedtoris  oppidanicujus  jufTu  fcilhetfeincarceratum  &  p.ecuj 
niafuaprivatum  credebat ,  lapidibus  petere  coepit,  ade6,  ut  per  ali* 
quodtempusde  novo  ad  vincuiaiilum  deduci,  &  flagellis  ac  virgis  ali* 
quottes  cxd\ ,  necefTum  videretur. 

Mu'ier  tandem ,  quam  nunquam  deferere  volebat ,  moleftiis,  quas 
ipfi ,  autnupriasautconcubitumconftanterurgendo,  intulerat,  delaf- 
fatameconvenit,  demultis  ck  taediofis  moleftiismeo  confilio  ipfi  crea- 
tis  conqueritur,  &  remcdium  de  phantafia  amorofa  extinguenda  ut 
communicem  ,  mulcum  rogitat.  Occafione  igiiur  itineris  Dresdam 
futdpiendi ,  ubi  incaufaquadam  coram  lupremo  Appellationum  Judi- 
cio  contra  Senatum  Rrenenfem  fiftenda  fuit,  fequens  ftratagema'  opti- 
rni  effe£tusfeof£erebat :  fuadebamnempe,  ut,  antequam  iter  aggre- 
deretur,  privatim  fubjeGisftoke  pulvinaribus  ventrem  incrafTaret ,  8c 
Voigtiioculos  fic  prsfafcinaret,  animique  fimul  ingentem  moerorem 
fimuiaret*  Quo  fa£to ,  &  itinere  aliquot  pcft  feptimanas ,  infcio  Voig- 
tio ,  (ufcepto ,  muliercula?  quazdam  fubornatse  ilii  perfuudebant ,  Krum- 
bigeliamutero  geftare,  acpartus  causa  inpagum  nonlonge  diftantem 
abiifle,  &  Voigtiumcum  earem  habuifTe,  embryonisque  patrem  efFe, 
profiteri,  Nec  deerantalii ,  qui  Infpe£toris  indignationem  ,  vindifitam, 
&  ad  carceris  miffionem  repetitam ,  (quam  etiam  ipfe  li&or ,  aliquoties 
indie,  autcircaviciniam  obambulando,  aut  Voigtio  obviam  eundo, 
fimulabat:)  ac  adnuptiascoaftionem,  Sec.  imprimebant.  Illenilfibi 
confcius  ,  odio  nunc  erga  amafiam  ,  ideam  amorofam  deftrucnte, 
concepto,  terrore  indu&us  fugam  meditabatur,  clanculum  fe  fubdu- 
cit,  oppidulumrelinquensMerfeburgum  adic,  mjurias  fibi  illatas  IIlu- 
(tri  Regimini  vindicandas  denunciat.  Interim  plenariam  &  mentis& 
corpomfanitatem  ibi  recuperans,  apud  Dn.  D.  Langium ,  cui,  tan- 
quam  caufe  Patrono ,  delationeminftituendam  commiferat ,  fervitium 
nunc  mediaftini,  nuncaurigae,  ad  tempusfubiit,jam  vero  civis  uxo- 
ratus,  optimefanus,  &ftrenuusrnercenarius,  Kembergae  ad  Wittq- 
bergamdegit. 

(Delitio  \*Auguft.  Viniel  d26.Jul\i iroo.mtf*,) 

03* 


Dt  Tonitru  obfletricantel 


O  SSERVATlO  CXXXVI. 

DN,  LIC.  CHRISTIANI  FRIDERICI 
GARMANNI. 

De  Tonitru  obftetricante. 

IN  oppido  uno  milliariaChemnicionoftrodiftanti  Scriniariiuxor  m 
puerperiodifficili&pmculofototamno&em  &  medium  diem  irata 
Lucina  incaffum  exegerat.  Res  videbatur  conclamata ,  &  ob  virium 
defe&um  &  dolores  non  amplius  recurrentes  feralis  labor. 

Alaturum  tum  quafifulmen 
perfcindit  fubito  nubem,ferturque  corufcis 
omnia  luminibus  luftransioca  percitus  ardor. 
quemgrawis  infequiturfonitus ,  difplofa  repenti 
opprimere  ut  Coe/i  irideantur  templafuperne. 
lnde  trcmorterrasgrainterpertentaty&attum 
AlurmurapercurruntCoclum.    (Lucret.  L  6.  d.  Nat. 
rer.u.zSi.) 

Quidfit?  Exitialismultistonitrufragor  &  fulmen Puerperce  fa!u- 
;  taristonuit&lux*t.    Uianamque  aparcurere  enecta  terrorerefufcita- 
tur,  dumque  minacem  Tonitru  fonum  auribus  haurit,  eo  ipfomo* 
mento  Lmum  vegetumqueexcluditnliolum  ,  qui  cum  matrc  Gma  ,  & 
ipfefanusadhuc  vitali  veicituraura. 

SCjrfQUOifk 

$.  r,  Stupendi  &  admirabiles  fulminis.V  Tonitru  ab  Hiftorix 
naturalis  conditoribus  recenfencur  erTeclus.  Col!egerunt&  in  nuc€ 
dederuntho^  Seneca  Li.Wat  qutft.c.n  &  ?J  )  Plinius  l.  2  r.  n.)  flg* 
tarcbus  l  4-Sympof  au  2.p.m.  201.  )  Lucret'\u>  '/.  c  v  221  fq.)  HbrVm 
(ariniaexpilarunt/fwifiiij/  (Comrnent.in  3  Arift.Meteor  c 
Simon  Majolus(dier.  Cank  Colloqu.  1  p.14)  Libert  Fromondusl.i.  Afete* 
or  Artic.i2.p.  77.  fq.)  Fortun  Licetus  (pyronarch  pzffim.  Joh  Jonftonur 

I  CCJ.  s.Tbaum.no^r,  nat,  c.f.p.  io/. ;  Erafm.  Francifti  (lujft^tcif  LHfcurf. 

I  n  & 


Obfzrvatio  CXXXVL 


21.  $$22.)  Eluperioris  fectrfi  pDh\sfob.fovian,PontanusJ.  UMeteor.p. 
246.)  quiab  iftis  oon  obiervatum  addic: 

Muw  ipfis  etism  hft  dulfs  5  mirahiled;.8u> 
Qiiadrupedem exolvit ,  pedtbus quoqv.eferrea demit 
V incula ,  & intaSo  terrm  quatit  unguta  cornu. 

Etmiraculoproximum  vkletur,  quando  Nobiliff  Dn  D  Joh. 
Uus  (I.4  Sncydop.Chirtrg  rat.c  4  p.  140)  deprchendk:  Aureos  an- 
nulosin  digitofuiileabiquelxlioneciUisaUilmine  falbs. 

§  2.  Tonitru  i  verdobftetricum  munere  deffafr£fa  apud  Phvfros 
Medkofquenonfa/ileleges.  Ltbertus equldem  Fromcndus(c.l.  p.  79.) 
id  fcripfic ,  (ed  dubitanter,  Dieitur  Tonitru ,  inquit  >  juvare  &  inntare 
cervarum  partus ,  juxtaillud  PC  *e.  v.  %  vox  Domini  (  id  eft  T^nitru) 
pracparantis  Cervis ,  vel ,  ut  im  Hebrsei ,  Cerv.as ,  &  D.  Hieronytnusver- 
tit :  vox  Domini  obftetricans  Cervis,  quia  (c.  horrore  Tonitrui  concuf- 
& effundunt  (uospartus  aliasabmagnitudmem  &  perfeclionein  dirfi- 
^iles.  Unde  fobus  (c.  39,  v  i.  2.  3;)  Parturienie^Cervas  obfervafti* 
incurvanturadfcetus,  ut  pariant,  &  mugitus  emittunt  Sepsrantur 
fijiiearum,  &perg  mtadpuftum,  egrediuntur,  6f  nonrevertunturad 
eas,Locah3ecetiarnolim  (<i//f!  d.  Gemdl:  & part.numerof.fi  6  $.4  ^  Cttftc 
Cerbard.  fob.VoffwJ  3.  idolol.  c.7.  p.761.)^  ceUkrnmo  Dan  G,org. 
CMorbofio (  Seritor.  hyiloclaft.c.  13  p.  18  f .)  aliegavi. 

§.  5.  //ieronjfw«wcum  omnibusHebraizantibus  idafiirmare/06 
Pinedo^Commtnt  in Job,cf2p.v.3*n.6.p.  ro^o^tradit ,  commuaemque 
hancfententiamvocabat  Jacob.  Boldudus  (Com.  in  fob.  c.l  p  8  3  Hoc 
in  bonumaccipiunt,  vid,  quod  Deus  praeparat&  juvat  (Cerva  .)  ad  par- 
tumTonitru&  tempeftate,  fecus  perirent  propter  nimiam  difficulta- 
tempariendi,  &  propterauguftiasviarum,  commentatur  (c  l  jPinedo. 
Expofitionemhancetiamamplexus/06  Lorinus  Comment.in  Pf2<>  v.  9^. 
p*4  !•)  quandopronunciat :  VocisefFeclusdivinae  circa  Cervas  nona- 
lius  propric  poteft  affignari  quam  in  eamm  partu,  dum  tonat,  quaft 
tunc  (olo  adminiculo  Dei  pariant ,  &  fic  Deus  prseparetad  partum  ,  ac 
parercfaciat.  Necrefert,  addit,  q«?odgcnusmalculinumJlt  poficum 
Latin£,  cumHebraice  fitfcemininum ,  quiageneremalcuimoSpecies 
totainteHigitur,  &  Graececommunisgencriseft«A#^?,  Conf  Augu* 
fiin. Marlorat.  Com  inPfiy.v.y.p  103.) 

J.  4,  Qupd  Tonjcru  obitewicaace opus habearrtCem  ivm'**  na- 

(UTM 


Dt  Tonitru  obftetricante. 


2  +  f 


turalem  earundem  in  medium  proferunt,  ikcum  fatablo  anguftias  via- 
rumallegant.   Guilielmus Harvcus,  imtnortalciliudintcrclapfifc^uli  Anx* 
tomicos  nomcn,  quipartes  generationis  cerrarum  fummacum  induftria 
&  felicitateluilravk  (Extrc.d.  gencrat.  Anim  6o.p.i$i.)  huic  opimoni 
fimdameritum  inveniffe  videri  poterat,  dum  oculari  infpeclione  fretus 
dilTerit  j  Cervice  uteri  fecundum  longitudinem  refcifTa ,  videas  non  mo- 
do  ingrefTumejus  exceriorem  in  vaginxfundo  confpicuum,  ardTe  con» 
nivere,  firmiterque  conglutinari ,  adedutne  aer  quideminflatus  in  u- 
t.eri  cavitatem  penetrare  queat ,  fed  &  quinque  alias  fimiles  anguftias 
ordine  collocatas,  firmeque  contra  omnem  excraneae  rei  ingreffuin  con- 
itrichs,  &  mucagineglutinofafigillatas.    Quinquehi  receflusdiftin&ifc 
CmeiRcervaSc  Dama(pergitp.  281,)  confpiciuntur,  ceu  totidem  ori- 
ficia  uteri  conftrifta  &  conglutinata ;  qux  meritd  credas  munimenta 
adverfus  cujuslibet  rei  introitum.    tlfqueaded  natura  videtur  providif- 
fe,  utfi  quid  cafu  aut  vi  aliquaforamen  primum  perrumperet,  idemta» 
men  in  fecundo  fifteretur :  &  fic  porro  in  reliquis  cautum eft,  ne  quip- 
piamomnind  uterumlubeat. 

§.  f.  Iftaquidemitafehaberenon  repugno.    Curvero  fapientif- 
fimus  conditor  Cervabusprxaliisbrutis  Sylveftribusanguftasuteri  vi- 
as  dederit,  ut  inde  diffieulcati  partus  fint  obnoxije,hariolari  nequeo. 
Nonfolumillaviarum  anguftiaflj//jri;fo  defcripta  Cervabus  competit; 
fedid,  ajfercnte  Eodem ,  in  cervice  ovilli ,  vaccini&  caprini  Hieronjm. 
Fabricium  (ab  Aquapcndentc)  vidiffenocat  Ecearorfanfingulis&omni- 
busquadrupedlbuseft,  necfinefingulari  DivinaProvidentia,  ne,  quod 
tedac  fbetum,  utero  pervio  viam  inveniat.  Ita  uterus  humanusante  par- 
tumJieropbilitclllmonio  ap.Galen.(l.  3.  d.nat.facult.  c.  3.p.  m-  434)  ne 
pecilli  quidem  mucronem  admittit ,  a  quo  non  dilTentit  ipfe  Galcnus 
J.if  d.lJI.P.p.m.864)  idquefuperare humanum  ingenium  alTeruic, 
^uovepado  idaccidat,utfoetui  facilem  prsbeat  exitum  uteri  cervix  mi- 
:ari  nosquidem  ,  nonintelligere  putavit.    Et  alia  longe  ratio  eft  rei  , 
]uaeingrefium ,  &  egreilum  molitur.    Itafacilius  fcybala  non  raro  dura 
^copiofaabanifphin&ere  exturbanr.ur ,  quamtenella  fuppofitoria  & 
Lnematafluidaper tenuem  fyringem  injiciuntur.    Ovum  ovariumfa- 
ile excludit;  nunquam admittitabextraintrudendum.    Addidit  prae- 
era  Harvtus  ftyium  e  cavicate  uteriforasem;fTum  dicta  foramina  rucile 
ecludere.    Et  quis  prxtereacft ,  quidolorumin  p.irtu,  &  utcriadio- 
I  i$  vim  foetufque  parturitionem  molientis  conatum  &  impecum  i- 
norat? 

£c:.ULAnn.rj.&rui  Ii  §. fl 


Obfervatio  C  XXX  VI. 


$.  6*  ResigiturhsecdedifficultatepariendiCervarum  3  pauciffi- 
«nisprobatgeautoritatis  Autoribus  traditur,  refte  quidem  (c./.)  ani- 
mzdv&titPineda.    Quodverdadjicit:  IniiloPfalmi  loco  nuilaaliapro- 

firietas  Cervorum  agnofcitur,  quaminperimendis&extrahendis  ha- 
ku  ferpentibus,  variafque  Patrum  cum  Graecorum,  tum  latinorum 
«lmediumprofertauftoritates.  Sedquomodohsecferpentumelitibu- 
lis  extraftioni  accommodari  poffit  hebet*  quidemingcnio  judicare  ne- 
queo  ,  cum  &illaferpentum &cervorum  Antipathiacariofa ,  imd  nul- 
ia  nitatur  bafi.  Hebraeum  Ajaloth  nunc  fignare  campos ,  nunc  Cervas 
laudatits  VoJJius  (c.  l.p,  762)  non  inepte  monet ,  ut  adeo  vox  Domini  (To« 
ttitru)  impicat  ex  verfione  Sjmmacbi  campos.  Plutarcbo  narrique  (ck 
p.241)  tefte,  aquas,  quadnterfulguradecidunt,  Agricol,E&  putant 
effe  &  nominant  incrementis  idoneas. 

§.  7.  Necfineratione  concludit  Pintda  Au&orem  Natura;  potius 
SndidifTecervabuspercuIiarem  facilitateminpariendo.  Ratioverd  &re- 
latio,  quamiubiungiti,  nonmilitant.  Cognofcunt,  refert ,  natia?a!i- 
ter  her bam ,  qua  fe  ad  faciiiorem  partum  prxparant.  De  ifta  Herba  Plh 
mus(l.  %.c.3i.)  Foeminaeantepartumpurgantur  herba  quadam  ,  quac- 
Sefelis  dicitur ,  faciliore  ita utentes  utero.  (Conf  I  20.  e.  5.)  De  eadem 
ante  Plinium  Cicero » (i.  2,d,  Nat.  Deor.f.m.fo.b.)  narrat:  Cerv<£  paulft; 
ante  partum  perpurgant  fe  quadam  herbula ,  quas  Sefelis  dicitur.  Quis 
etenim  viditceuvas  gravidas  hanc  herbam  depafcentes ,  quis  e  Cerva*- 
bus  uterum  ad  partum  faciliorem  hujus  herbge  ufum  difponere  cognovit. 
DeSefefi  Maffilienfi&reliquisfpeciebus  Diofcorides (l.  3.  d.Mat.  mtd. 
e.  60.  p.  m.  1 9  9.)  alTeruit ,  quod  Menfes  &  partus  trahat ,  &  ad  parturn- 
adjuvahdumcapriscaeterifque  pecudibusdetur  in  potu.  Adde  Anton. 
Sarraceni  (xn  h>  l  p  6i.y  Scholion.  Pofl:  partum  etiam  Cerras hoc  vefci 
Phdofophus  ( / , 9.  ttlft.  Animal  c.  f. p.  m.  1 046. )  annotavit ,  quod  nec  Vm 
d\ fn:crur ,  qui  eacdem a  partu  duas  habere  herbas,  qux  Aros  & fe*; 
felis  appeflantur,  profitetur.  Job.  Colerus ,  7tQKv7rfcly^covilkt  (i  13. 
Oeco".  C3  fp.  603.)  Dragontea(e  Dracontio  corruptum  fufpicatur  I.A. 
Graha  N  fter  (Elapbcgr.  f,  i.c  2.^.41  )  ad  partum  accelerandum  easdenr 
uni ;  &  pojft  partum  Camum  &  Sifofas  comedere  La£li  procurandt)  me- 
miuit.  ftiter  Kerbascaprinog^neri  &Rupicapris  quoqueac^lDicibus- 
in  jugis  Alpium  locifque  propinquis  efugrati(Timas&  iefeii^htopicum1 
Oefulpini  &Creticum  f  Narbonenfe  computavit  Vir  Summtts  Georg. 
HUronym.  Velfcbius(Differt.  D,  &gagYOp.  2  p.  39^4^  Ted  quxpartum 
accelerant,  poftpartum  nunquam  ia  ufumadhibentur.    Etmale  erit 

Cerva- 


De  Tonitruobjtetricantt.  m  **# 

cervabusiniftisclimatibus,  inquibus  Scfeli,  cumprardtclisherbisnori 
crefcic. Vx  illarum  parcui  !  \x  ipfisparturienribusmatribus  Vcrum  e- 
uimveroftcr  trcif?  rbtf  rrabr tftV  Colcrus(c.l.,juMcat, 

§.  £.  Hisirafc  habentibus  rettius  Terrorem  obftetricari  ,  fi  qui- 
demrelatioillafufpecta,  quod  vereor,  nonfic,  & permodum  Abor- 
tus  paitum  concingere  Vatablus  hariolatur.  Haud  (cimus  an  dc  intern- 
pefliva parturitione & abortione intellexerit  (David)  opinatur  Augujf. 
Marlorat.  (c.  I )  Sicenim  magisDivinx  potentix  miraculum  auxeric, 
ut cujus vox parturire focerec ante  legicimum  tempus ,  & eas animances, 
quxiuo  cciam  cernporeseprepariunc.  Tonicru  obortopaitorescondo- 
cefaciunt  pecus ,  ucin  uhum  concurranC,  feque  invicem  applicent, 
namquequxpalantareJiquisavul&ovcs  abortum  faciunt ,  ap.  Flutar* 
cbum(l  4  Sjmp.qu.i  p.2^^)legimus,Tonitru  adMargaritarumgeneratio- 
rtem  conferre  cxalttsap  <^4tbenfum  l.^.DipKQfoph  \  Jjidorus  Cbaraccnus 
(Defcript.  Parth  )  docuit:  Ajunt  cum  fape  tonat ,  &imber  largior  effun- 
d  tur  ,  cunc  pinnascor.c'pere,  uniondqueplurimos  generuri,  &  infi. 
gnis magmtudinis..  Sed  jElianus  l  ro.  d.Animal.c.  i],p.  m.  $84  )  ccn- 
trariarelatione  h?nc  infirmat:  Maris  foetura  hax  (Margaritaj  etn  m 
cfl, &adpartumdeduciajunt  (y%Axtfk&^lwti)  quumin  apertas  conchas 
:  fulguvaaffulferint.  Fulgure  pradente aborcire  conchas  t  Plinio  J.  9,  c# 
:  3f.)  pacerepoteric:  fitempeftivefatientur(rore)gr*ndefcere  fconcha- 
rum  )  partus :  Si  iiilgeret  comprimi  conchas,  ac  pro  jejunii  modo  minut, 
Si  vero  &  cenueric  pavidas  ac  repende  compreflas ,  quae  vocanc  phyle» 
mata,efficere ,  fpecicm  modoinaniinflatam  finecorpore:  ho^  cJle  con- 
charum  abortus.  In  quam  lententiam  &  Ammian.  MarccUin.  (t 2j. 
Jfcr  Gejjar.p.m.  r£ij  Concuffae  fxpiilime  mctu  fulgurum  inanefcunc, 
auc  dcbiliapariunc,  auccerce  viciisderluunc  aborcivis. 

5.  9.  Marciam  Romanorum  Principemi&amgravidamparcu  cxa- 
I  nimatocitraullum  aliud  inccmmodum  vixiffe,  intcrfulgurum  miracu- 
I  larecenfuit  (1.2  c.$  2)  Plinius.  Sedterrorepotiusfulminisa  matrc  con- 
cepto  quam  a  fulgetro  corruptus&examinatusfuicfcetus.  ltamecum 
l  Fortunius  Licetus  {Pjronarcb. c.3 .p.70) Pctrus Gajjcndus (ad l.  loDiog.l.tk- 
1  trt.p.  1023.  &forfanrecliusac  Vofms(c.  J.p.762.)  qui  tencllo  foctuifa* 
cilius  nocuiffe  fulmen  (cur  non  &  urrorem  ? )  prae  matrc arbltvatur. 

&  io.ATuncvero  {ifflatutenuipecudeir.quebovcmqut 
Aut  viridcs  tondentemberbasyaut  tlkt  ab  artta 

li  %  AX 


-  Obfervatio.  CXXXVt 


Arcentem  nimios  animofi  fideris  tftus 
Exanimat ,  nullaut  maneant  njeftigia  mortir, 
Optatumut credas  armenta  baurirefcporem, 
Ut  placidum  uideasPaftorem  ducere  fomnum. 

Job,  Jovian.  Pontan/c.  /,p,4<l)vid'&  ipfe  armenca fine  externa  laefio» 
neafulmineene£ta,ut  &  juvenem  ,  cuine  pilus  quidem  laefus,  morti 
datum.  Et  tales  fxpe  folo  Terrore  ada&i  e  vivis  excedere  cognofcitur. 
Ita&pifcesTonitruexmimari,  &  explofione  tormentorum  ki  pradii* 
marinisabigitraduntrtp.  G. D.Morbof.  (c.lf.  Non  enim  verum 

cftillossuditu  carere  ,  ut  quidem  volunt,  cum  nos  aqua  demerfi  nil 
audiamus:  namaliaefi:  iniis  organorumralio,quaeappulfu  Circulorum 
aereorumaffieiuntur.  Ita  fecundum  Hutarchum  (c . /.)  innumcros  vide- 
reeftmortuos  tonitru,  inquibusnullumi£tus  autaduftionis  appareret 
veftigium ,  quod  Anima  eorum  e  corpore  avis  inftar  evolafiet.  Eo tem<- 
pore  quoperiitCarusImperatortantumfuitfubito  Tonitruum,ut  mul- 
ti  terrore  ipfo  exanimati  efle  dieantur,  Flavius  Vopifcus  !jn  vit  Cari.lmp. 
p.m  44i  )narravit.  Cum  igitur  segrocaret  Imperacor)atqueintento- 
rio  jaceret,  ingenti  ortatempeftate,  immani  corufcatione,  immaniore 
tonitru  exanirmtus  elt.  Hunc  &  div ..  ?  ulmine  jitum  afieruit  Eutropim 
(/.  9.  Hift.  Rnm.c  i2.p.m.  233.)  S:  \erum  efl ,  grande  namque 
mendacium  vocat,  &  contrario  Exemplo  M.  A.  Severinus  (Seilomajk 
p  irt.i  J.  J-p.  #4*)  hancopinionemeludit >.  dormientes  fulnv-nenon  per- 
cuti,  proefidiohisene  quodnonfentiant,  ex  mente  Plutarcbi  (c .  /.)  expo- 
fuit  fo]fius(c  l  p.7&4>)  quiadormientesnonexpavefcant,  cumcontra, 
qui  vigilsnt ,  fsepe  ex  conlpe&u  vicini  fulminis-folo  moriantur metu. 

%.  11*  Crca  caufas,  curnullai£lus  vefligia  appareant,  varie  phi- 
lofophanturcuriofi,  I£tu  magis  quam  calore  tales  fulmenlsefifie  Alh% 
24.  (in  3.  CMeteor.tr.  3.  c.  22  )  ratiocinatur.  Sed  fi  i&u,  cur  nullum 
vifui  occurrit  ichisveftigium.  Faciliuse':ternum  fulminis  lumen  (in- 
ternum  )ad  fe  evocare  dixerim  ,  putat  Tb.  Bartbolin.  (d.  Lnc.  Hom.  e  8. 
p .66.  )&  vi  fuaomneminteriores  vit£  lucem  elicere  haud  repugnan- 
terobaffinem  naturamfequuturam:  exhaulta  autem  hoc  iftu  umverfo 
lucis  vitalis  quantitate,  de  vita  conclamatum.  Subtiliori  mentis  acu- 
minerempenetrafiefrbivilus  Job.MayovVy  quando  (Tr.  de  Salc  Nitro 
H$  bpir.Nitr.Air.  c,i3  p.  194)  circa  fulmina  notabile  judicat,  quod  a. 
nimajiaiisdem  percufia  liue  quovisi&usiliati  veftigio  haudrare  interi- 

muq- 


De  Tonitru  obfletricantt.  i  ±y 

muntur.  Id  quod  huicCaulse  imputandum  videtur,  quod  particulse 
aerex  nontantumperatmcipharram  difTeminat^fed  etiam  iftse,  quae  in 
fanguinismaffa  exiftunt,ob  violentam  aeris  concufiionem  incorufcatio- 
nem  quandamconcitantur  ;  nn/ieflt,  utexdem  moxeffoctae,  fangui- 
nilquefermeiKacioni  lufunendxinidonex.  Quibus  addit,  qu6d  &lpi- 
ritusanimales  per  fulmen  diflipantur.  Poffune,  concludit  P.  Gaffendus 
(c  l  p.  1922.')  ignisreliquixf.excremaflammx  jamjam  defincntisica  de- 
fecata,  tenuiaque effe,  ut  corpusfacile  pervadant.  Ejusmodi illud  c- 
rit  quodinmedium  protulitPaw/  Zaccbias(l.  f.Ji>u£fi.Med.leoal.Tit.  2. 
qu.  1  /. »,  10. p.  ^^7.)quod  in  homine  omnia  viicera  ,  ilixfis  externis, 
abfumit,  quodobfervatuin  aliquandoexperien-tiacculatos  teftes  habu- 
it,  idque  Epiftola  Joh  JacoKi  Beureri  ad  Joh.  Schenckium  (L  c.  obC 
med.  p.  84.)exarata  iaci^  evin-ic. 

§.  11.  AfTlatuquoque  Fulminis  tafesnonrarofufFocantur  ,  ut  eft. 
#p.  Job.Nardium  inLucrct.  An\madv.2j.p.  450.)  HaJitus  iJleeftfoetidus 
&  Sulphureu^.  Ita  111  tempcftate  ob  Solis  grcgem  ab  UlyfiTs  fociis  viola- 
ta  madatolque  bovesnavisSulphureimpiebaturre/?iwo»;oi/owfrr.  'Odjff. 
pr.  v.  jgo.notalque  fulminis graves Sulphuris  auras  halare Lucretio  com- 
pertum  (t  6.  de  2{at.  rer.v.  220.)  In  Hypocaulto  inquo  juvenis  fulgure 
perierat ,  virque  lyncope  corrcptus  quafi  mortuus  jacehat,  denfam  Sul- 
phureamque  nebulam  offcndi,  qux  introeuntibus  fpiritum  interclufifl 
iet,nififenertra?apertxfuiffent.  Pofuitidcirco  pro  fuJmine  Sulphur  fa- 
crum  (Satjr.  2.  v.  24)Perfius.  Quo  circa  etiam  potuit  vehementia  Aeris 
aflamma^jlphureajproximccompuifi,  txmentep^ffendiU.lp.ioj  r.) 
ficproftra\iffe  animal  >  fic  os  narefque  obftruxiffe;  fiic  compre/IilTc, 
cocgilfequeobrigefceremufculos  refpirationi  deltinatos,  ut  iilud  mo- 
mento  furfocaveric. 

§.  i3.Superadduntquidam  Sulphureoha!itui&  venenatum  quid, 
quodquidemnonopus  crit,  fi  fuffocationem  refpicias  ,  cum  huic  pa- 
randseacr  moleculisaqueis  &  igneis  faturatus  fufHciat,  quod  in  vapori- 
busCerevifi£&muftiliqu'd6depreIienditur.  Cum  verd  fulmine  ta- 
Sum&congclatum  vinum,  ubifluiditatemrecepitpriftinam  ,  uxivsu^ 
tev  cvadat ,  quahtatcm  talem  eidem  impreffam  nemo  facile  negabic 
Qu.ire&hancmalignitatem  l.c  )inmedium  protulitAlbertus,&tff//».(rr. 
Tumulttspeflisp.803  )  ifta  luperaddit:  quam terribileterroris  yenenum 
momento  unico  fuiminis  i&u  imprimicur in  belluam,  quam  icerit ,  adeo, 
titejus  carniumefu  peftis  deglutiatui  ?  quod  faltcm  fignum  cft,  fulmen 
tportcntofo  initio  terroris  pleno  fagittariunde  nimirurn  Archxus  in 

iij  inoraento 


Glftrv&tte  C XX XVI. 


tnenco  excinfius  fui  tcrroris  imaginem  decegendo  peric  fere  in  mo* 
mcnco. 

§.  14.  Ob  inmediumprolaras  rationes  etiam  multas  viventiutw 
eorporibusinfert  calamitates.  Nuliius  momentilaefio,  quunvis  mi- 
rabiiis,  quandoquofdam  depilesfalvainterim  cute  &  rotius  corporis 
machina  reddidit.  Barbam  viro  ilixfo  combuflam  obfervavit  D.  Tho- 
mas  (in  3.  Meteor.  1. 2  )  Acciditapud  Monfpelienfes ,  fcribit  Petr.  £0- 
reUus(Cent.i.obf.med  Pbyf.3%.p  i$6.)  utfulmen  cadensin  domum  ^t- 
carii  generalis  D  Grafji  pudendorum  puellae  anciliac  pilos  abraferit,  ut 
Bartajfiuslnmulkve  libi  familiari  idem  faftum  fuifle  eieganti  carmins 
Gallicorefertjfic  a doBo  Gdbride LermeoVolon  fideiilatinkatedonato : 

Vidi  equidem  <vidi  his  oculispuerilibus  olim, 
N ec  remfallit ,  a num  coeli  cui  lubricus  ignis 
Abftulit  attonfam  ftriSim fine  vulnerepubem. 

§♦15.  Ridiculahaecpotiusquam  funefla.  Graviora  quae  fequ«n« 
tur.  Vulnerac&comburitfaepecorporis  partes»  In  quadam  puella, 
itidem  meminit  (c,  / )  BoreUus  caput  in unico  loco  tetigit ,  iiludque  ade6 
emollivit ,  uc cucis  &  caro  a  Cranio  fepararencur ,  unde ante  &  retro  ad 
anum  ufque  defcendit.  Agefipolis,  memoranttPaufanial  zf.tto  Lacon. 
f.  m.  1 12. )  ad  Achivorum  moenia  caflra  jam  locaverat ,  cum  Terra  con- 
tinuo  motu  concuteretur ,  quidarn  etiam ex  militibus  iftifulmine  oppe- 
terent,  quidam  ad  infaniam  tonitru  redigerentur.  Mediolanenfibus 
anno  iaj-f.  mentis  afulmineconfuflo  accidit.  (Sturm.Calend*  San&or. 
p.  4*4?)  Bubuculum  unum  in  Taurinis  perconcari  fumus,  notatluh 
Scaliger  (Exerc.  is.f.i.p,  70.)  quohaberecautoreauriculampcrforacam 
(percuderacenim  fuimencenuiflimumcraje£tione  )  acilleamens  atque 
attonitusnunquamre£ieaut  fapereaut  loqui  poftea  valuic.  Idverd  non 
mirum  videatur,  fi  verumeft  quod  e  Tagis  Tbufci  libris  comwemorat. 
Ccel  Ludo.  Rhodigin.(l.  3.leH.antiqu.c.2gCol.i6f.)  Tangendos  mox 
fulminc  adeohebecari,  utinecTonitru  nec  profundos  fragores  alios 
queant  perfencifcere.  Fuimina  afpicientibus  diu  intumefcit  facies ,  6c 
forteetiam excoecanturj«A:^^/ter^  M.(c,l.)  quia ignisintrat  perporos, 
6rcorrumpithumidum,  &inflatfaciem  *  &inoculosincrat,  &  exficcat 
humoremcryftallinumetexccecat.  Addihis  poflec  &  hoc  fulgetrum 
kumores  &  tunjcas  oculorum  corrump«re,  coagulare ,  texcuramque 

eorum 


3e  fomtrubbfttiriccmtt. 


eorum  inverccre.  Eodem  modo  ccccum  bombard  Tum  majorum  coru. 
fcacione  fa&um/oft.  Scbentk^l.  t.obf.mcd  p.if6)ttftatur.  Adfurdicacem 
etiamdifponu.  Quidam  fubito  furdusfaclus,audito  fulminis  i<3u,quod 
infcholainquailleeracdecidifTet,  quod  nirn.  fcnfibile  fenforium  or- 
ganum  ejus  JxfifTeti  tympanumeriam  Auris  vel  quxdam  oflicula  aeris 
nimioimpulmefede  fua  remota  fuerunt ,  obfervavit  P.BortlUti(Cen't, 
jf.obf.3  p.  282  )5llfo U>crben t>tC<Son(V*bcl ^ailb.  Difpnoeam  a  fulminecon- 
citatam ^Excdl.T^ofter lob,  Georg  Sommer  {Mifc.D,2,^A.  2.obf.  i7$p-3l<). 
vidit  &  curavit. 

§.  16.  Infolitam  cibi  abftinentiam  in  puella  Aloflana  coneitavic 
ap.Helmont.(tr.  jusDuumvirat.11.  2  f.p.  24+.)  vidi  inquit,  anno  1615-. 
Alcitipuellamnovennem  fat  petulantem,  quxjam  atriennio  nil  pror- 
fus comcdcrat,  nifi  quod  forte  per  oftiduumautampliusbiheretqua- 
tuor  circiter  cochlearia  Aquxpuiu-.  Etenim  a  Tonitruprimum  infigni- 
ter  terrefaclaedere  ceflaverat.  Ad  feptimumufque diem  pater&hlius 
percuffusabfque  cibo&potu,  quin  etiammutus&fine  fenfu  vicam  mi- 
feram  trwtap.  Anton.  Bcnivcn,  (obf.  med.c.2s.p  m  160.)  Nonfemel  e- 
tiam  a  me  obfervatum  Hypochondiacos  prarfentiFe  Tempeftaces  iisque 
ingrucncibus  anxiecatibus  prsecordiorum,  palpicatione  cordis  &  mo- 
mencaneislipochymiis  centari ,  quod  Atmosphxrsegravitati  fine  dubio 
debetur. 

§.  17.  Tanquam  fingularc  phxnomenon  Aftis  Philofophicis  Anglicis 
ann.  1667.  inieruit  Natbamtlis  Fairfax  obfcrvationem  (p.443.)  Henricus 
Olitnburgius.  Fcemina  Riymundi  de  Stovv  market  quandocumjue 
Tonitru  percipit ,  etfi  e  longinquo ,  corporis  morbo  afficitur.  Debi- 
litatur,  Stomachi  inrirmitate  Jaborat,  pronaque  efl  in  vomicum.  In 
ipfo  momento  incidit  inperfeclram  choleram ,  &pcrfeveratin  vomitu 
8rprofluvio  ventris,  quoad  tempeftas  durat,  atquemodo  violentiore, 
quamfoiencprocurari  medicamentis  in  hunc  finem  pr^fcribi  folitis.  Ec 
ita  fehabuitfoeminailla  apueritia*  Impreflfo  Matris  gravidxafulmine 
eerritaBforfanhicmulcumvaluic,  haud  fecus  etiam  Equesiile  Valco 
phormyngis  fonum  percipiens  veficam  jaxa  habebat,urinamque  retinerc 
non  poter.»t ,  quod  I.  C.  ScaJiger  (Exerc.  1 34.  S.  6.  p.)  in  Jiceras  reculic. 
Ecinomnicimore&ccrrorc.viac  excernendorum  deprehcnduntur  la>:# 
&  patcntes.  Semcn  timidis  effluit,  al vus  folvitur  &  vefica  i^Ariftot.  I  f. 
frobl.%  p.  £itf.)prodidit.  ExanguiaalibitimidioradecJarac  (/  2.de.part. 
unim.  c+p.1123,)  &prae  nimiomecucxcremeacacmittere,  nonnul- 

h 


tjx  Obfervatio  CXXXVI. 

la  etiam  colores  fuos  immutare.  Bacehus igitur  ab  iEaco  ap.Ariftophan. 
(i«  Ranisa3.  ^e  /c.  i.)  larritus  cacabat ,  fibique  prxmetu  cor  in  anum 
defcendiffeprofitebatur.    Faceceigiturinmeticulofos  Juveualis  (Satjr. 

Longos  caftrorum  ferre  labores 
Sipigety  &  trepidofolvnnt  cuicornua  uentrem 
Qum  lituisaudita9paresquod  vender.e  pojjis. 

Poffem  hic  latius  orationem  profequi  in  quxdam  Germanorum  de 
Timidisproverbia,  eorumque  apud  antiquos  fcriptores  originem  de- 
monftrare ,  nifi  verecundia  crenae  paufam  imperaret.  Rationem  hujus 
excretionis  apud  Macrobium  (/  7,  Saturnal  c.u.p.m.  f  27.)  hanc  dedic 
Djfarius :  Laxamentum  ventriscomitatur  timorem:  quia  mufculi  qui- 
busciaudebantur  retrimencoram  meacus  fugientis  introrfum  anirnae  vir- 
tute  deferti  laxant  vincula ,  q uibus retrimenta  ulque  ad digeftionis  opor- 
tunitatem  continebantur. 

§.  i8»  Inbruds&  hominibus  afulminis  igneletho  datisnon  femel 
obfervavi,  abdomenhis  miruminmodum,  abfquenota  externae  laefio- 
ns,  intumuiffe,  in  vivente  eciam  adhuc  puelia  ruftica  in  pago 
Helbersdorff  a  fulmine  atconita ,  &  ad  incegram  mencem  poft  re- 
dadta,  qui  cumorabdomine  externe  linimentis  alexiceriis ,  leniencibus 
&  difcuciencibuscalefaaisillitOjincusqueexhibicisBezoardicis^:  carmi- 
nativistertioab  idtudie  ceffa vit.  Lepram  etiam  totius  inferre,  quod 
totius  corporis  fanguinem  aduratfulgetrum  ^JolfgangMtunr^clp.i^ .) 
prodidit.  Sed  hoepotius  inquinamento  Arlenicali  a  tulminis  radiisMaf* 
fa5fanguineaecommunicato,quamfanguinisaduitionieritailignandum. 

§.  19.  De  Tuberibus  &fungis  fama,  autpotius  fabula,  eft  quod 
carum  produ&ionifaveancconicrua.  Ita  Plutarcb.  J  4  Sjmpof  qu.2  p. 
20.)  2qu£ft.nat.  4  p.  136)  &  Plinius  (i.  jp.c.  3.)  refpexit  ed  juvenalis 
(Satyr.f. 

Etfaciunt lautas  optataTonitrua  coenas. 

Caufamolimdedit^cfl/iaer  [Exerc.  180.  f.  1.  p.  j  S4.)q\ix  non  arri- 
fizLib.Frommondo  (c.l.p  78.)  Plutarcbi  Eidem  prxvalere  vifa.  Anad  Sa- 
nitatis  cuftodiam  & reparationem  quid  vuleant,edicere  non  poffum,  nifi 
quod  ap.VoJfiumfc.l.)  haec  verbalegerim :  Ne  dira  tancum  loquar,  eti- 
am  ciaudodedic(fulmen,  ucdeinceps  retioincederectalo. 

J.zo.  Ue 


De  Tonitru  obftetricante. 


§.  20.  Ur  tandemad  obfervationemdatamredeam,  apud  Nonnum 
(l.S.Dio-i)f.v.6ji  )  uhi  Semelcsmfaufhim cum  Joveconcubituirijguo 
tota  in  Cinerem redaila  Nympha  occubuit,,  .cecinit, haec  leyes : 

K«f  ttaomi  m\t  pcua,  ^  ^AeiJi/'*  k^cwvoI, 

KoKKV  yoti  §Q[AiVQlQ  ch<X,§  WfXQvlct  nK^GY,^ 
B*X.%OV  i7CXgjm>lfl  JUOHtOOZclj  0£1$QfltV%  (pAt/V 

Fulgur  erat  Af utrix,&  iiithia  fulmin*. 
Sinum  uero  ardentempercurrentem  matris 
Ba£.cbum  coe!eftis  obftetricata  eftgarcens  flamma. 

Habesigictir&ePoetisfulmen  obftetricans.  Aliud  igiturSeme- 
les,  aliud  Martix  (iipra  ff.8.)  allegatae  fatum  fuit.  Hxc  falva;  iiia 
Combufta&inCineresreda£ta.  Hujusfcetus  a  ru!mine  coriumpebatur; 
ilhusin  ignea  Jovefervabatur,  qucm  propter  imperfedlioncm (ofhvus 
•enim&  conceptione  Bacchi  volvebatur  menfis )  mortuae  ex  utero  extra- 
•ftumfuoappofuitfemori .  donec  tempusperftceretur  ,  quodeum  effe 
inventrematrisoportunkas  exigebat.    lta  Ovidius  (l.  3,  {JMttamorpb. 

imperfftus  adhuc  infans geniiricis  ab  alury 
Eripitur,  patrioque  tener ,  (fi  crederefas  eft) 
infuiturfemori  1  maiernaque  tempora  complet. 

FemuriJiud  magnum  Theocritus  Jd\jf.i6.  v-  34. )  apetlxvit  Seme- 
lem  sutem  prxgnantem  fulmine  perculTam  ioeminam  lob.B9ccatiusX2.-d. 
Ceneal.  Deor.  c.  64.  p.  )2  )  expOluit,  praetereaque  nihil  addidit.  Quz 
huc  fpedant  ,  qujcciam  ccnfi^navit  egregia  Th.  Bartbolin.(d.ixfol.part. 
viis.c,  if.p.  t22)  Bimatcr  vgTtur  Ad,  10  Sincero  SannazarioQ.  2  Sleg.s.) 
Bacchus,  &  Dithyrambi  inde  nomen  conlecutus,  quafi  ex  duabus  fit 
egreffus  januis  ex  aliisnotavitCbriftopbJVeand<r(Hiftor.Bacchanal  membr. 
i.n.6.p.28.)  Nonpoffumme  continere,  quin  &  illud  Apollinis  Silefn 
opit>  infymn  Baccb.v.  i$.p.  4.  28.  adjiciam, 

©0  biftu  toie&cr  aufy  auS  Jouis  £ufftc  fommen/ 
SKt  f)r  aii  tinmaljl  <ji  bol)rn :  ©fc  f)a|t*i  gar  alUin/ 
UnD  ttincr  fonfi  imt  fcier  im  £immclni4)t  flemcit?. 


$.2  1.  Quod  fi  ver6  obfervatioaeradatam  adhucfemel  infpiciam, 
Vet.ilLAnA.yd^VlU.  Kk  no« 


Obfervatio  CXXXVIT. 

Iion  tam  fulmini,  quam  Terrori  afulmine  concitaco  obftetricantes  ma- 

nus  a(c'ribcrerr> ,  juxtarationes  (upra  §  7.  &  16;  addu&as.  Gravidas 
autem  ierrefa£tas  faci{eabortire>aliquando  etiam  unacumfcetuperire 
jfuIjaG.  Cajfaiis  filia.Pompeji  Magni  conjunx  teftab!tur,qu&cum  recen- 
fente  PaleriotJWaximo  l  3X.6J)  Conjugis  fui  vefremcruorerefperiam 
ecampodomum  reiatam  vidiffet ,  territametu,  ne  qua  viseieiTet  illa- 
ta,  exanimisconcidit,  partumquemutero  conceptur»  habebat  fum- 
roa  animi  confternatione  & gravi  dolore  corporis  ejicere  conat a  eit ,  at- 
Cjiieira  exfpiravit.  Et  ut  de  Tonicru  eciam ,  antequamfiniam  ,  quidad- 
fam,GaleMverbis(ldeTberiac,ad  Pifon.c.i^.p  m,io6/.  tdfobo:  Mu- 
liergravida  folo  Tonitruexaudico  ,  &horribiii  quodam  fpedlaeulo  vifo 
infantem  ejecit.  Et  fi  hocfcetu  adhuc  imma'uro,  &  ad  exitum  minim* 
difpofito  contingit,  curnon&  fcetu  perfe£lo,inparcu  jam  conftituto,  li- 
berumqucaerem  afpiranti  noncontingeret. 

O  B  SER  VA  10  CXXXVII. 

DN.  Lia  CHRISTI  ANl  FRlDERiCl 

GARMANNl 
Delocoap.PHniumL  ir.c.  37.  ConjeSur*. 

IEcunnaxirhevetuftacispatiens  centenis  annis  durare  obfidionum 
cmplaprodidere» 

SCHQLldAT. 

§.  &  Itaneobfidionumexemplisjecurcentuniannisdurareobfer- 
Vatum !  quxrit  Petrus  Petitus  ( /.  i.tMifitB.  obf.  c  7  p.  26.)  At  primum, 
fergit>  cujus  unquamurbis  obfidiotamiongum  tempusduravit  ?dein- 
de  quid  urbium  obfidiones  ad  jecoris  obfervationem ,  &  quomodo  per 
Cascompertum  id  yifcus  x\o  refiftere  prx  aliis  animalium  parcibusj 
Non  inteiiigo  prorfus. 

$  2.  Adrianus  f«r«eittihuiclocoobfcuro!ucemut  afferret,  ora* 
culalibrorum  anciquorum  fcifcicandafibi  effe  putabat,  in  quibus  nihil 
talereperit.  Sedquodtamen  reperi  {Scribitllo,  Adverfar.  c.  23,  coi 
<54f)  utverumfacearvate  autSibylla  indiget  interprete:  nequeex  eo 
fana  ulla  fententia  contexi  queat,  Verba  anciquorum  Exemplanum 
Lu^t :  hoc  firion  cwm  exempla  prodidere ,  quid  iUud  fit,  hoc  firion  cum, 

aeaueo 


T)e  loco  ap.  fiinkm  Ln.c  3/.  Con\&uri.  1  ff 

tiequeo  comminifci.  Oxyrynchum  Excmpla  aliquando  vaticinatusf  ;rm 
Icgidebere  :  quipifcis  inM ^yprotrequenselt ,  &in  ejus  pot-it  jecore, 
^uod  Pltnius  referc,  bbfcrvai  u  Scd  mjitj  c^mmentum  hoc  nnn  placec. 
Veropropiusfit  Aflyriorum  Kxemplaprodidere  ,  nec  tamen  huic  fen* 
tentixita  confidemus ,  utnosaliis  eam  ppprobrepofferutcmus.  Ita* 
cjue  &amp!iuspronuntiamus  :  &aliasad  etftejid  iCionem  interpretatio* 
«emquehortamur.  Vere  tamen  facobus  Dalecbampius  (inannntat.  ad  fr, 
Ftinii  locum  p.  f^f.)  cenfuit  Turnebum  hunclocum  (ufpe&um  refticucrc 
non  pofuifie.  KeCle  Pir  (Jttagnus  cogi-aca  fua  interponit  it^rum  P,  Pe« 
titus  ( cA.  p.  27.)  &prius  commentum~ipa'natur  >  &.|Uampoftca  af« 
ferc  fententiam ,  ciparum  fidic, 

j  5.  Exejusdemveteris  fcripturae  veftigiis  &  Turnebo  pro^ofitis 
harufpicum  vel  extifpicumexcmpia  fe  elicerc  pofle  fperat,  vel  potius 
confidit  Petitus.  Magiffris  illis ,  infit ,  cjui  ex  anirralium  fibris  fatura 
conje&andi  Artemproficerencur,  morem  fuifle  afTcr\arc  jecora  pecu- 
dum,  cxquarum  extishujusmodidivinatiopeteretur.  Tumeaexfic- 
catapenesfehabuiffiincapfisQvc  armatiis  ad  eum  u(um  paracis,  quo- 
ruminfpc&u  planiusdifcipuliintelligerenc,  quxabii*  de  jecoris  parti- 
businhac  difciplina  obfervandis  traderencur.  Concludic  totam  rern 
(p.29.)  Hujusmodi  Exempla  (quae  e  Plinio  modoadduxcrat  Pztitus)  eo 
loco  Plinii  intclligenda  funt,  per  quxapparet  cognofci  potuiffe ,  quoC 
imnos  jccur  animalis mortui  durare  poffet,  cum  ut  verifimileeft,  tsm- 
pus  quoidcxtraflum  fuiffec,in  iiscapfis  tabulifque  notarcnt,  quo  mul- 
ticudo&Ion^inquitasobfervationum  pateret. 

$,  4.  I7tutver6mu!tumin  hac  emendatione  fibi  placeaC  Petitut', 
prtfclaredercfticutione  loci  Pliniani » prxclariuscle  Antiquitate  meritus 
tuiflec,  fi  fcnptorumantiquorumautoricateifbconfirmafTec.  Mihi  in 
hancremnon  fuccurric  teftimonium»  uc  conje&uram  qualicunque  ni- 
ti  probabjiitate,  vell.  19  c.  f  > .  Plinii  iV.dirlircndum  minime  ,  Ldquoi 
longiuspecicavideatur ,  regerit  Lxcett.  Nofttr  Pbilipp.  Jacob  Hartman» 
(Exerc.t^nAt.eleganti&dofta,  deiisqudcontra  peritiam  veterum  Jn$- 
icmicoYum  afferuntur  c.  f.  §.  10  p  63.) 

$.  f.  Ecfaneadiddemonftrandum ,  quod  intendebant  Arufpice* 
jccur  iiccatuminepeumphneerat.  Divinabant  e  jecoris  levitate,  re- 
||lic#ione&colore,  fibris,  capicibus.  lobis ,  appcndicibus ,  pingue- 
dine.corona,  corymbi,  &Lemnifci,  portis  .trapeza ,  machera  ,  un- 
guis,  caniflram,  auriga,  & fi qux alia, quac fingulari (ludio  &  indufiri* 
tx  vecerum  \xbx\%d\^i\4auiatHsDn.DMartmanms^^      fuis  ob 

Kk  4  ocu« 


Obfervatio.  CXXXVII, 


oculos  ^o(u\t(Mxercit,d.  erigin*  Anatom.ci. §.a  p  ?.&c.  ptr  totitm 
p.  1  i.fq. )  fed  haec  in  jecoribus  exficcacis  & tot  annorum  curfu  emaciatis 
&  depravatis  ampli m  dernonftrabilia  nemo  non  afficmabit.  Et  cum 
Animaliumma&atorumcopia  quotidie  vifcera  prxdifta  fuppeditaret ; 
cur  in  ufum  illum  inrerranea  exficcare  6c  afTervare  voluifTent  ? 

§.  6.  Lo.cus  igicur  iflfe  reftitueretur  forfan  felieius  fi  pro  obfidionura 
Exempla obfervationum  Exempla  legeremus nec  fic  omne  mendum 
fublatumreputo  ,  nififorfanpro  Gentenis  denis  fubftitueremus.  Cur 
etenim  quispiam  reficcatum  jecur  centenosannos  fervarit ,  nemo  facile 
caufam  explicabit.  Ab  anno  elixatum  Epar  hurnanum,quod  fub  fcam- 
nis  KholxMedicar  afTervabant  nullo  modo  corruptum  aut  rancidun*. 
fed  eoodorequi  eftin  recenterelixato  deprehendit(i.2.^»fjbopogr.x.2r.) 
Jpb.  Riolamus, 

{Chemnicio  Auguflam  Vini.  d.  ro^  Stptcmfri. 
jSnno  ijoD»miJf£.) 

OBSERVATIO  CX XX  VI II. 

DN.  D,  GUSTAVI  CASIMIRI 
GAHRLIEP, 

J)t  Aiinutiis  animalibus  curio/is feu  infe&o  minimo  novo* 
&ante-hdci;ixy  a  mefaitemy  unquam 
nrifo  genere, 

ANni  169  8*  hyememftiacpluviofd  tranfafto  ,.  1699  in  vere  appror- 
pinquante ,  avibus  cobortalibus  libero  jam  &  mitiori  aere  fruenti- 
bus,  Cohors,quxinparteaedium  fequiorifubfcalisfufcipiendisno6tu6t 
ahigoretuendis  galiinisdeftinatafuerat ,  cuma4  fordibus  &  quisquiiiis 
pWgareturmyriadesmyriadum  apparuertint  novi  cujusdam  ,  &quod 
(clam,  nunquam  obfervati  infe&i  generis ,  cumulatim  anguiis ,  rimis  ac 
fiffuris ,.  afferum, graduum ,  partetum  inhaerentis , maenitudine aut  exi- 
guitatepotiuscum  lentibus,  Afcaridibus ,  Midisautii  quodipsa  cafeo- 
rumteredine  minus,  certantis,  fingulatim  vix  digitis  pa-lpabilis,.  aut 
©culis,  nifi  perfpiciliisautmicrofcopio  armatis ,  vifibilis,  geminatamen 
promufcide  armati ,  figura ,  quam  quunturu  microfcopii  ope  afiequi  da- 
tum,  Schema  adjeclum  monftrat,vulturinum  pediculum  autcimiccm, 
^uadantenus,  repraefentantis ,  fexpedibuscatitapernicitatediicurrentis, 

uc, 


De  Mimtils  animalibus curiofis feu  infeBo minhno  novo&.         25  j 


ot ,  nullo  tamen  alarum  veftigio  apparente ,  volare  potius  quam  curre 
revideatur,  &e  Ionginquopraetereunces,  &  vel  minimumdiverforio  il- 
lorum  appropinquantes  invadere  fentiatur  ,  gynecxi  partibus  nudis 
acliberoaeriexpofitis,  collo  prxfertim ,  peftori,  faciei  ,  manibus,  ac 
brachits  adeoinfefti,  utpulicum&  cimicum  morfus  moleftiflimis  ho- 
ruindifcurficationibus  pruritum  in^olerabilem  nullatenus  evirantum/ 
cum&oculisufurpari  &  digitis  prehendi  vix  queant,  nec  nifi  adtritu 
fortcfortiori  enecari  poflint ,  excitantibus  pracoptent  ;  Sanguifugae  ta- 
menfimu!  cumfint-,  faturiaccruorediftenti  pu&um  rubrum  fere  ma- 
thematicum,  i-dquerotundum  exliibent.  Domefticse  mea»  flagellum 
hoc  inJblitumac  vixipiistolerabile  tota  #ftateflammisfubinde&  fer- 
vkiapcrfec atx  vix.ac  ne  vix  quidern  penitus  extirpare  potuerunt ;  nec 
impedirc,  quin  hyemcpraeterito  ,  aliquatenusminori  tamen  copia  re- 
pullularic,  imo&hocannoadhuchiscumfuishoitibus,  populifquead 
prxlia nacis  iptis  fixadies  bello.  Mihi  quidem  nihil  cum  illis  negotiifu- 
k ,  rum  viciniam  iilorum  fedalo  vitarim ,  hoc  unum  tamen  me  mordec, 
profligata  emodernaPhilofophiagenerationexquivoca,  cum  omnia  vi- 
ventiae  feminefuigenerisproprionafti  ftatu^ntur,  unde  tanta  lemlnii 
huj  isperegrini,  &  ut fufpicor ,  plane  novi  copia?  A  quo  infe&orum 
genere  oriunda?  Quo  in  modoaut  vehiculo  in  Iocum  adeoobfcurum, 
sbdi :um .&  I  libero  aere (ne  vel  inde  pateat  effugi um)plane feclufum  de- 
lata,  nulioantehac  ulliusiflius  in(e£ti  ufquam  apparenti  veftigio,  li- 
cetpLuresjamaanoseadem  cohortfrhyemeftabularenturgallinae. 

FIG.  XII. 

Expncatio  Figurarum 
*.   Pun&um  rubrum  notat  infedhim  cmore  faturutrh 

b.  Jej  mum  rxprimit  in  proportionc  naturali ,  fed  multo  quamreverl 

efl  majori. 

c.  Pro  ut  Microfcopii  ope  vifum,appareac>  pofitunaturali. 

d.  Kclupinacum. 

♦      1  '■->■  -     .ifldib  oioinijfHfliQQ jgirtii  fiminimiyfiil  fntrfti.  _ft  »f  n 


Kk  3 


mpvatlo  CXXXTX. 


OBSER^ATIO:  CXXXIX. 


Uperffcrei trium  foliorum  fibi  vieinorum  fambuu,  in  areS  asdium 


^/mearum  plantatF,  furfurn ,  auc  cxlum  verfus  fpe&anti ,  filiac  n  .eae  1 4» 
Jttlii  Annohoe  *7©o.  mveneruntinnatosflolculoscandidos  minutiffi. 
mos petioiis  fatis  longis at  tenirfllmis  aranearum  filamenta  tenuitare  vin* 
eentibus,  rigidis  tamen ,  e c:rcelii  rotundi  non  nificolore  obfcuriori  pau> 
16,  quam  reiiqua  fuperficiesfaiii ,  acglabriori  diftin&i  ccntro affurgen- 
cesordinequoaVmmodogeminaque  feriedifpofitos,  quorumillud,quod 
delineavi ,  decerptum  tredecim  oftendit  caliculos  albas &  vegetos,  ut  & 
dccimum  quartum  coiore  obioleto,quafi  marcefcentem.  Rwfquorum 
foliorum  unum  fex ,  akerum  quinque  tantum  flofculos  tuiit  Quibus 
pofteaquarturn  quoqueacceffitnumerofioribuspriod  Hofculis  obfitum, 
acquintumin  advena  foiiipirte,  fed  parcius ftorens,quaeduonatarura 
ineuriamihinon  funt  oftenia.    Flofculorum- figura  iiiiorum  convalli* 
um  quadantenus  semula  fed  magis  oblongata,  a  digitalis  flore  parurn 
necnifi  exiguitate  abludens.   Snmediocaiicuil  pdiucida  fpherula  pro- 
minetbafi  cuidam,vifus  exa£tum  ututmicrofcopti  fatisaccurati  opc  ad- 
juti ,  judicium  eflugientc  innixa.    Qjod  vero  notabile  ,  qui  in  roLis, 
ifambuco,  non  difcerptis innati remanferuntfloiculi,  temporistra&u, 
num  ventorum?  num  aliaapris  inju.ria?adiritidifparucrunt  acc  viluai 
modo  in  illis  apparet  eorum veftigiurn.    In  priori  ver6  quod  decerptur» 
mihi  fervo  Ilcetarido  jam rlofculi     adhuc  iunt  fuperftites  30.  Augufli  #  1 
quo haec  fcribo,  necdumjnfigniter  a menfe &  quod  exacurrit  a  decer- 
ptionealterati,  nifi  fitu  (^corrugato  folio ,  adeoquebafi,  cuiin  hserent* 
aliter difpofica)  vaide  immutato.  Di vinam  Majeftatem in his  quoque mi- 
nutiis  potentiam  fuam  excrcentem  admiratus  hunc  natura  iulum  Cu. 
riofi  i  haud  fore  injucundum  ratus,  communicare  debui  ac  volui.  E  qu« 
feminiigenere  ,  in  quo  taisnofcuIilatueritidea,ab  ipfisnafcentismun- 
diineunabulisfortfc,  utinonnulli  volunt,  dcrivanda,aI:eaifoli  emphy. 
ton  hocnatum  ?  Num  &  illud  bie  e  foliis  in  aere  libero  libere  furpenfis 
theris  incumbentis(quo  alia  vegetabilia  e.terr«  gremiaexprimi  qui. 


bufdam. 


Minutid  nnimatt.fifjaj 
flr"'  Jf^r 


PueSaprirno  d  nativltate  vSiduo  fluere  tcm  albo  quam  ruro  c.       2 5-9 

bufdam  videntur)  poudere  fit  protrufum?  feireadraodumavidus ,  ncc 
perfun&gric  clcfirierans,  Quihuncrruliinodurnfolide  folverit,maguus 
eiihi  forct  Apoiicu 

Tl G.  XIII.  XiV.  XV. 
OBSERVATIO.  CXXXX. 

DN.  D.  GUSTAVI  CASIMIRI 
GAHRLIEP, 

T)e  Puellaprimo  anatiuitate oSrdito.fiuore  tamalboquam 
rubro  tentata  £5  quafi  menftmo  laborante 

PUellasimpuberesfanguinem  quandDquc  cgenitalibusfundererarura 
quidem  ,  nontamenomnino  infolicumi  breviotis  ramen  vitac  trifte 
a  plupmishabecur  augurium.    Dantur  ejus  rei  exempiahinc  inde  & 
in  Ephemcridibus Curioforum Gennaniae quoquc  nonnulla,  unum e- 
tiam  domeitica  Experienciamihi  in  fliiaprimimatrimonii  fcptenni,  per 
triduum  purga:a& annoaetatis  riuodecimo  dyfenteria  defunfla  (uppe- 
dicavk  ;  Verum  a  parcumox  nondum  clapfo  o&iduo  illas  purgari,  ia- 
folitum  efi:  ncc  adeo  obvium.    Unum  obiervario  1 00.  Dcc.  2.  anni  9.ex- 
emplumprxbe:,&alt?rumedecuria  i.ann,  j.Obf.  1  i4*allegat.  Quo- 
rumanaiogumhocanno  i^oonunclabenricircafecuiinurn  fexti  exodi- 
um  ?  an  (eptimi  cxordium l  mihi  perinde  (litem  enim  hancmeam  noa 
fccio,  fed  Theologis,  Chronalogis& Afcronomis  dccidendam  relin- 
quo)  experiri  datum.    Dum  Sytvani  eujusdam ,  vulgo  $ci;t>creutei'S/ 
©ppidi  Neomarctiici ,  cuinomen  Rcppen  ,  14  circiter  miiliarib.usBero- 
Jinodillici,  incola  uxor  juvencula  Concionatoris  filia,  honeftae  fainz, 
fecundo  parcu  pueJlam  ediditqu.icorpommernbrafacishene  conforma- 
tam,  fedqumqueauartu  diebu>n.  1  um  urinac  veihg:um  recWentem, 
«ocumque  triduum  Secu&  vagicfbus  iranfipentem  ,  quoabfoluto  e  vul- 
-?a  &  vagina  u:eri  ilba ,  vifcida  ac  tenax  in  longum  dudilis  maceria  bidu- 
umtfRuAit,  quafenfiminruboremtranicunte,  fuccefllt  menftruis  vir- 
ginLm  adultarum,  fimilimus  cruor,  pro  tancilla  aeciite  copiolus,qui 
«juinquedicbuscontinuisduravit ,  fer.lim  tam  m  fub  finem  pra;fcrcim 
knminuuis;  cpo  cunfem  plane  ccilante ,  urina  Lbere^  ab^ue  ullis 
poithac  dolorious-aut  iiKommodisreddiufuiu 


Obfervatio  CXLL 


OB  SERVATIQ  CXLI. 

D.  Dn.  GUSTAVI  CASIMIRI 
GAHRLIEP. 

De  Termitibus  e  nnfo  excretis. 

RUflicuspagi  tres  milliaris  Germanici  quadrantes  Berolino  diftantTs, 
cujusnomenQvcinicfcnDorff  /  ^oann^snatus,  annosunum&  alte- 
rum  &  Catarrho  praepropare  fufflaminato,imTnenf~s  patitur  frontis  fuper 
interftkioocuIorum&nafldok)res,  inozsenafn  tandem  degenerantes» 
quos  pro  genio  iflius gentisduras  cum  tsedio  quidem  ailq^amdiuperfert; 
fedremedia  negligit,  polteamalo ingravefcenteplurirr  ^uidem  adhi* 
bet,  fed  fero  ficparceeuporiita  vaga  fine  confilio  fine  mec;  odo  &ratio« 
neadminiflrata  tandeni  inveterato&atroclffime  affiigente  dulore  anno 
I68f  cujusdam  Empirici,  an  Empiricae  ?  fuafu ,  incertum ,  vaporem 
quarundam  herbarum  aqu&  coclarum naribus  excipit ,  a  quo aTiquantis- 
per  continuato  hemorrhagra  fatislarga  oboritur,  quacum  quales  carni- 
businnafcunrur  amufcis  contarninatis  juftas magnitudinis  rermites  narl- 
busexcidunt  pfurimi  ylvi&  vividi,  quibus  excretis  moxomnisceflacdo- 
lor  acarger  reconvalefcit.  Tefle  viro  ob  editum  cum  commentario  & 
au&ario  ClariffimiDomini  Do&orisThomae  PancoviiHerbarium  por- 
tatileCeleberrimo,  Domino  Doftore  Partholomxo  gotirCoiiegiino- 
ftri  E!e£toralis  Medici  AiTefTore  digniffimo,amico  rnihi  plurimumHono- 
rando,  eujus  cosnmunicationi  hanc  Obfervationem  debeo,eamque 
Curiofis  impertiri  volui,  occafioneadmonitusinfantiscujusdam  quin- 
quennis  e  cujus  ore  CoiTorum  plures  in  ventriculo  annos  aliquot  flabu- 
lantes,  non  fmeplurimisatrocibus  actandcm  funeftisf>mptomatis  per 
intervalla erepferunt.  Cujus  hiftoriam  ibrtaflis  Nobiiiflimus  Dominus 
D.  Menzeiius  Collega  nofter  pl.  Hofioraadus,  qui  curanlliusprajfuit, 
communicavit  aut  adhuc  communicaturus  eft.  Unde  vcro  termites  ifti 
fub  cranioiftiusruricolanncryptaillanati?  nonabsre  dubitari  poflet. 
ii  fufpicioni  locus ,  cum  eodem  Domino  DoCtore  Jorn  mufcam  e  majo- 
rum  numero,  quae  cr.rnesconfpurcare  (olent  in  nares  irrepfifle  patulas 
fomnuIorcaiTisinapricccapienti,luofque  illiinfinualfe  fcetus  autumo. 

(Anva  t/ooj.  i.  Septembr.  Berolino  ^uguftam 

nnd.miff*) 


Dc  Anatomt  abfcejjh  ventriculi  defunBi. 


161 


OBSERVATIO  CXLIL 


ILluftrif  D.  D.  N,  annos  60.  natus  cx  equo  nonflne  infigni  contufio- 
neinregtoneventriculiprxcipicacus.mox  de  dolore  circa  pylorurn 
conqueri  ccepit.qui  dolor  plus  minus  fubindeau&us  ckratamen  vomi- 
tumuicra.  7.  annos  perfeverabac:  cu m  verd  alui  fluxus  vifcofus ,  mu« 
cofus ,  interdum fubcruencus  dyfenterico haud abfimilis ,  nonnunquam 
fcetidus  fupervenit ,  indies  frequencior ,  taudem  inuito  &  aegro  noa 
advertentefecedens;  huncafTectum  praecerea  comitabanturruclustre- 
quentiffimi,  ventriculi  &  intcftinorum  tenfiones  moleftas  ,  febricula 
lenta,  Scmaximatum  ltquida  cum  folidi  ob  fumam  renitentiam  6c  are- 
iuftantibusflacibusaiTumptorum  repuIfionemdeglutiendidifRcultas,er 
qua  non  rard  Ulmus  D.  D.  patiens ,  cum  cibum  aut  potum  vi  detrudere 
conaretur,  ornnino  videbatur  fuftbcandus ,  quamvis  intcrea  aflumpta 
interdum  iibere  abfque  impedimento  in  ventricu^um  defcenderent. 
Varii  propterea  viri  experti  &  Medici  infr^nes  hinc  inde  in  confilium  vo- 
caci  funt,  cum  quibusmihi  dehocaffe&ucommunicarelicuit;  feddi- 
verfi  indiverfasabiere  fe-ntentias ,  quidam  huncmorbum ,  dyfent.eriam« 
aliilienteriam ,  r.onnulli  paralyfin  gutturis ,  aliqui  obflr^ftionem  me- 
fenterii  defmiebant,mihi  nunquam  non dcabfcefTu  vcncriculi  fufpicio  e- 
rat.    OmnibusigicurincaiTum  tentatis,  cumxger  nec  guctulam  Jiquo- 
risfinepericulofurTocacionisampliusadmittere  pocuKTet,  anno  xtatis. 
7i.  fupremum  diem  obiit.    Juftus  ab  lllultriflima.  D.  D.  Coniugc,  4ti 
a  morte  hori  cadaver  cultro  anatomico  fubjici&praefencibus  duobus  chi- 
rurgis,  Pharmacopolaaliifquepluribus  (peflatoribus ,  inpartes  inter- 
nasledui6  inquifivi.  acprimo  omentum  extenuatum  abfaue  pingue- 
dineinveni,  tumverd  ventriculum  pranumidum  &  mrcltina  diftenca 
fed  vacuanonnifi  flacibus  impjeta  :  quibus  recfnaris  ingens  abfcefua$ 
penforum  ambcMienem  verfus  ovum  galiir.aieum  ma.^nicxidine  fayL- 
ieaccedens  feoftendit,  hocincifo  copiofum  fccttdiflimum  pusptorm- 
pic,  pancreate  vjcino  fimul  in  totum  corrupto.    Reliqua  vifcera  pro 
Etate  tam  proveSa  eiant  ratisiQtegra,imprimis  Jecur  &pulmone$,quo<i 
rarius  in  icnibus  obl  rvatur, 


U 


2&2 


Obfervatto  CXLllL 


OBSERV  ATlQ.  CXLIII. 


Jl  diutius  appetitu  imminuto,tufE  &;  difficilirefpiratione  laboransali- 
quoties  a  me  vomitorium  efflagitavit fed  ob  pravam  Hlius  conftitutkme' 
vifcera  illius  mihividebantur  haud  fatis  firmaac  ferendohuic  medica- 
mento  paria,  undepetitum  femper  recufavi,-  At  ille  corporis  robore' 
6c  fua  opinione  nimium  confifus,  potionem  emeticam  oiim  a  rae  cuidam 
Patri  ejusdem  ordmispropinatam,defcripfit,eamqpe  me  infcio  praepara- 
tam  alacriter  haufit.  Verum  vix  unoalterove  vomitu  exantlato  ali- 
quot  libras  fangiuinis  per  aluum  reddidit ,  fractus  indeacin  le&um  por- 
tatus  pauld poft  e  vivis  exceffit.  Egp  ad  hoc  Ipectaculumvoeatus,per- 
miffumperioram ,  corpusaperui  &diffe£to  abdomine  omnia  inteftina 
fanguineturgida  deprehendi ,  cumque  curiofius  indagarem  per  quanv 
vianr.  ea  fanguinis  quantitas  ad  inteftina  afffuxeric ,  pancreas  totum  pu* 
rufentum  &.una  cum  inteftino  duodeno  lacerum  inueni^  quo  prefTo3 
fanguise  ramis,  fplenico  &  arteriae  cceiiacae  finiftro  ,  pancreati  infertis> 
affatim  fundebatur»  jecur  paiiidum  proximead  fcirrhum  accedens 
pulmones  flaccidimultomucjD  obfeili^  reliqua.  vilcera*  mediocriter  i& 
habebant». 


RPiHilaribn  O.  M.  R*  S.  F.  cseterum  optima  valetudine&  infignifcw 
..naturaidotibuspr&ditus,  magnafpirandidifficulratea  teneris  inJ- 
feftabatur,  multorum  proinde  Medicorum  manum  expertas  a  plerifquc 
a-rthmaticus liabitus  3  tandem  etiam  meaefe  curarcommifit..  Veriim  ma- 
lomdies  auclo ,  elapfo  circitermenfe,  triduana  orthopnosa  correptus 
fuffocatusinteriit,  Verkatemhujusreiexploraturusalteraa^ obitudic 


0  BSE  R  VATIO  CXL  TV\ 


ctiitro 


Ex  Anatome  fdrcomate  fufocatl. 


cultro  experientiamfeci ,  &  cumomniavifceraincufaufana&integer* 
rimainfpicerem,(ub  fternoad  jugulum  farcomapugnum  minorcm  fact- 
II'  fuperans  vidi,quod  cum  oh  (terni  firmitudinem  forasexcrefcere  nequi-' 
ret,  incremento interiora-verfus  fumpno,h(t  ulam  pulmonalem  arcle  com- 
pretflc,  miferumcjue  nedum  33.  artatisannuinsmenfumfufFocavic. 

OBSERVATlO.  CXLK 

PN.  a  JOHANNIS  MENRADI 
VORWALTNERl 

Ex  Anatome  gangr^ndinteftinorum  extinfti. 

ILluftr.quidam  Juvenis  zo.annorumdifficili  relpirationi  imprimis  ob- 
noxius,  ex  inordinata  dixtadiarrhoea  corripitur ,  quam  efu  fragorum, 
3a6tucx&  raphanorumacetoprobe.conditorum,praeter  cereuifiam  fae- 
.culentam&vinumaciduminfigniterpromovit,  breui  poft  pertinaeiffi- 
m&alui  conftipatione  &  acutiifimisjtormiaib-us  cum  votnitu  fubortis. 
His  levandisEmpiricus  oleadefiiiIata&  iiquorescartninativosaliaqus 
.taliavolatilia,  negleclis  interimclyfteribusexhibjuit,  fedmaloinde  ve- 
hementerexa(perato,fta  a  morbi  principio  die  vocatus  acgrum  inquie- 
tumvalde,  fudoribus  frigidis  perfufum,  cardialgia,  vomiru ,  dolori- 
buscirca  umbilicum  iancinantibus,  pulfu  ceieri  frequente  inxquali , 
iiti  in  explebili ,  cum  interruptodelirio  humi  fedcntem,  foloindufiovc- 
ftitum,  incubiculo  apertis  feneftrisaeri  pervio,  deprehendL  Curavi 
ftatimxgrurr  in  Le&umreftitui  &  adhibitis  dyfteribus  anodernistem- 
pertisaliifve  medicamentisinternis  paregoricisfedfine  opio  propinatis 
(acpiflimc  in  ufum  vocatis,  fenfim  dolcres  remiferunt,  ita  ut  nodte  quiete 
tranfaclamaneEcclcfiamfrequentare  cogitaret,  (ed  cum  obfitimnon 
tantum  non imminutam verum  poti us  auctam rern  dubiam  haberem,  ne 
lefto  exeatferiointerdixiidormivit  mane  iterum  3  vel  4.  horas,  rediit 
appetitus,  atque  in  prandio  cibos  pro  re  nata  oblatcs  convenienter  fum* 
pfit,  adeo  ut  omnibus  res  in  vado  effe  videretur.  Tertia  a  prandio  re» 
pente  przter  dmnem  expe£tatione  a?ger  horrendis  convulfionibus  agita- 
tur,  hisquead  ytimam  vefpertinam  jugker  inftantibus  inter  maximos 
ftertores  extinguitur.  Pofteromane  cadaver  infpexi  &  pleraque  vifce- 
ra  maleconftitutareperi,  quippe  ventriculus  &inteftinaieiuna  inflam- 
fnata,  craflloragangracnola ,  ccccum,  quod^.  albaadduriticm  calculi 
^ece  infpiflata  kybala  comi  :hendebat  •  lividum  fphacelucum,  Jecur 

Ll  z  vafti 

1 


Ohfervath  CXLV. 


vaftiirimummajorem  ,  lieacrafliffimus ,  renesflaccr* 

di  ferofi fatifque  magni  erane,  In  truncis  venae  c«vse&  Arteriaeaort» 
quamvis  minime  fauciis  ab  enuilgentibus  ad  diaphragma  ufque,  vix  |J5 
kngtiinis  latebat pui  nonibus  e  contra  in  immenfum  expanfis  fanguine 
atro  crafforefertiftWs,  piuribus  in  locis  pleurae  affixis.  Cor  foiito  ma- 
jus  omni  fere  aqua  pericardii  deftkutum,  ficcumac  fpnTum  jacebat  [m 
pulmonibusinclulurn, 

QBSERFJIO  CXLVL 

DN.  Bl  JOHANMIS  MENRADI 
VOR  W  ALTNERf, 

JSx  Anatome  phuritiie  demortui. 

"CAmulusmeusannorura  20,  ncfcio  quotannispe&us  vafido  ciri* 
-T  guio  arfite  conftri&um  habere  cogebutur  ,  hocenim  Jaxato  mox 
humi-proftratusnemini.noavidebatu-  uffocandus.-  Cumque  hisannis 
pleuritides  frequentiores  graflarentur  etiam  iliemenfe  Martiiinhnnc 
erTeclum  meabienteincidit^quodfjrn  ptomata  deindemihi  rtlata  veluti 
febris  continua ,  tuflu,  refpiratio  brevis  &difn*cilis,  dolorpungitivus 
inlaterefiniftro,  fitisacuta,  pulfus  freq.uens  parvusinasqualis  fatis  ma- 
nifeftabant,  xgerautem  quamvis  ab  alio  medko  leginme  quemadmo- 
dum  aliipleuritici  traciatus7timadie  vitam  cum  morte  riniit.  Eaden# 
adhuc  die  dornum  reverfus  tyronibus  meis  anatomiam  infhtui ,  atque  m 
corpore  iegeartis  profetto,  oftendi  omnes  partesinternaspraster lienem 
fitpulmones  fanas  &  inculpatas :  lien  enim  vero  figuram  prorfus  fpha?ri~ 
cam  obtinuit  extem^  membrana  vel  potiuscrufta  alba  denfifGma  quafi 
cartilaginea  fucem&us,  diaphragmathcoflis  inferioribus  ,  ventricuioy 

!)eritonasio  undequaque  validiflime  cohauens.  Supra  diaphragma  totum- 
atusflniftrurn  pieuram  intcr  &  .oftas  ac  mufculos  inter  oftuiesad  jugu- 
lum  ufque  poiideroiam  craf£<m  coag^latan\  ex  albo  navekentem  iym- 
phamexcipiebar,  cruffoe  infanguinepleuriticarum  exiravaiatc/  confpi* 
cuaeaemulam,  crafficie  transverfidigiti.  ln  pulmonibus  pieuraadrrx).: 
dumanne>'isflacc  djs&atrisrnacuiis  undique  notatis  dif; iflis  vafa  /an- 
guifera-tum majora  curn  minoraveluti  ceii  alba  irripleta  diftin6liiiim€> 
confpiciebantur ,  aquapericardi-iomnis  in  umile  coagulum^uc»  cor» 
qjie  veluti  denfe  pingu^dine  circumdediW 


Ix  Anatom  diu  arthritidi 
OBSERVATIO  CXLVII, 

D.  DN.  JOHANNIS  MENRADI 
VORWALTNEfU. 

Ex  Anatorne  dru  artkritici. 

Vlr  48-  annortim  pinguioris  fortunx,  fed  tenuioris  valecudinfc; 
obefus,  ulcra  4.  lurtra  doloribusarthriticis,  quandoqueetiamne- 
phriticis  acriter  vexabatur,ufus  quam  plurimis  medicamentis  incernis  & 
cxternis ,  acidulis,  thermrs  Piperini*  in  Helvetia ,  &c#  fed  fruftra ,  un- 
de  nefcio  quo confiiio  vini  cerevi(i#que  abftemius  folam  frigidam  pro- 
potu  elegit,  ex  quo  tempore  dolores  non  mediocriter  tantum  mitigari 
verumincerdum  itaceffare  expertus  eft,utfuncYionesfuas  fatis  commo- 
de  fubire  potueric ,  cum  ver6  hanc  diaetam  nimia  quancicace  ciborum  vi* 
traret,  veucriculum  gravari  fenfic,  quam  ob  caufam  pocionem  emeticam 
a  D.  Medico  ordinario  prxicriptam  haufk.    Venam  non  ea  folum  die 
fed incegro  feremenfc  enormes  vomicusde  die  frequenciores,  intercur* 
rente  crebro  fmgultu,  fuffinuit  ,  appeticu  abolito,ftti  praecer  nacuram" 
autto,  febrecontinu£,  urinxfuppreflionefupervenientibus.  Acceifi- 
tus  candem  eciain  ego  ipe&atorem  pocius  quam  medieum  egi,q  u;ppe  nonY 
tam  cibum  quamMed:cin2  omncabhorrebat,  ita  utauditotanturri  aomi- 
ne  Medicinas  vehementillimo  vomitu  urgerecur,donec  vinbus  exhauftis 
farisceffcrir.    Vichia& confanguinei  uccaufam  mortis  refarenr,  cada- 
ytiis  nfpeciionemame  iogarunt,apertoigiturabdorometuntammoIertt' 
pmguedinisob  ibmhabui,  utmihi in profecli- nc  Scperluftratiofiepar- 
tium  inferiorum  magno  lmpedimento  fueric.    \\  ntriculus  3c  intefifina 
vac-ua  conniveniia&  quafi  prefla  videbamur  nuilo  n 9 n  *;irl  im;iuto.;ven- 
tficuli   urcrn  tunxca  inceriOromnium  muxime ,  c(  |4ftijanJ  gangrsnoGu. 
Heparpa  idum  ,  durtHn ,  vere  fc;rrho'um  pre(ertim  in  gibi  acjii^  parte, 
& lobo  ventricrl  :m  te;senre:  pancreas  pticridom  corruptum ;  lierr 
prxterrrijrcm Tongus ,  tenuis,  fubfrantia&colorenaturalio-  f  lobisy 
«£u&ventr".ul'ini  refpicit,  ferrx  inftar  divifus:  Renesmagnrtudine  val- 
cfeinae  pales  criut   fnifter  quippe ,  ubi  dofores  potiffimum  ncphriti- 
cos  conqucrcb  irur ,  fero abundans  ,  paflidui  flaccidu  j ,  unacum  pin- 
gitediue  inveftiente  ventriculum  quafiminorenr  xmuiabacus,  dcAter' 
ccontn  fc  yixcum  rtjiepueri    7.  annorum  arquabat,  in  iKUtroyercr 
a«c  yetfifciumcakuliauc  arenularum  reperire         Vefita  5;  pi\,pe 


Obfervatio.  CXLVll, 


urinae  conrinebat  perviis  licet  ureteribus.  In  Thorace  pulmorie^ 
flaccidos ,  atrismaculis  confperfos  &  flavo  tenui  fero  ebrios,  corque  ma- 
gnum  mcJlecrafTavillofa  tunica  circumdatum  copiofsc  aquac  pericar- 
,dii  innatare  con(]>exirnus, 

0ngolftadio  Auguftam  Vlnd.  d.  i  o.  Septemk^ 
^A.i^oo.miJf^) 

OBSERV ATIO.  CXLVIIL 

DN.  D.  GEORGII  TOBLE  DURII, 

pe  HydropbobiafelinauUraam 

MAgnos  &  exitiofos  morbos  diu  fub  cineribus  latuiffe 4  donec  vim£ 
&  vires  diris  fymptomatibus  exfererent,  plurima?  a  Pradticis  recerv 
fentur  obfervationes  ,  inter  qua-s  memoratu  digna  eft  qux  fequitur :  E- 
ratfiliaoftoadecimannorum  fpeftabilis  Dn.Kolbenfteineri,Civis&  Si- 
gniferi  Gunzburgenfis ,  alias  fana ;  haec-a  fele  rabida  in aeftate  ad  pedera 
adeo  commorfa fuic utnullomodo  beftia avelli,fed pedi inhaerens mal- 
leointerrimidebuerit;  fumptis  ftatim  antidotisnihil  mali  fenfit,omnla- 
que  negotia  domeftica  rite  peregit,  donecpoft  annumhor^  nona  vefper- 
tinarepenteclamaret:  juvate,juvate,  patior  lummas  circa  praecordia 
anguftias ,  fpretis  autem  medicamentis  alexipharmacis ,  paulo  poft  inci- 
piebat  vociferarevoce  felina,  fpumefcens  circa  os,  &  illa  adhuc  notte 
horrende  exfpirabat. 

SCHOlfU^, 

De  veneno  hydrophobico ,  in  falivavifcidavulneri  per  dentes  fa? 
Eto  immiffa  fubfiftente  legi  merentur,  quaenofter  Exc.  D.  Tbeodor.  Zvin- 
gerusmEphem  barumDec.  3.  Ann.2.obf.  xo^differuit;  quo  de  etiarn 
pluribus  egitincewf.  l.obfrar*  100. D.  Cornel.  Stalpartius;  ubi  fimulex 
Andr.Baccio,  Amato&ZacutoLufitanis ,  necnon  Guil.  Fabricio  Hildano 
quorundam  ex  felinomorfu  demortuorum  mentionem  facit.  Similia 
quoque  exempla  nofterNob.  D.  Eberb.  Gockelius  dec.  3.  obf.med  0.  D» 
Frid.  Deckerus Exercit. przQ. cap.  /.&  Antomus de  ffcyde  obf.  med<$ 2. prp- 
ponunc. 

(fin  D<  Luc.  Scbmkius.) 


1 


De  Menfibus  quarto  £tatis  anno  fluentibus.  2  Cf 


OBSERVATIO  GXLIX. 

DR  D.  GEORGII  TOBI.E 
URR1I. 

De  Menfibus  quarto  ttatis  anno  fluentibus 

PErilluflrisDomicellaBaronifla  Ruepin  a  Parencib  us  mediocris  flatu- 
rxnata,  cum  vix  quartum  setatis  annum  excefliflet,  menflruatafa- 
&a,  fingulis  menfibus  ordinate  peruterum  fiuebat ,  facieintsrim  fene- 
fcente,  oclavo  xtatisanno  deficientibus  viribus  ,  nullo  alio  prxfente 
morbo,  Monachii  Anno  1684.  animam  Creatori  fuo  reddidit :  hine 
groverbium  illud  adimpletumefl :  quod  cito  fic ,  eitd  perit.- 

scholium: 

Qjiamvismenflrui  fanguinis  intcneMairfr.teexcretiones  nonfem» 
per  prscmaturammortem  inferrc  ,  exempla  &J(.h  Ochtnckiolib.  4.  obf, 
tned.  p.  m.6g<j. &in£pfor?;  .?',;  ,  Dw,  1  Anr>$  olf  114.  1  >]  oducladoce- 
aut ,  atquenimiam  GiHg  :  Uudabilis*  abundantiam  adfuifle  evincant, 
quamuci  aliis  in  puc  <  «cc  ver  ancibus  nariumhaemorriiagia  non  in- 
frequenter  dimiuut  .  .  folet  ,<  icain  hifce  dicatn  pcr  naturam  uteri  vafa 
occupare,  iniiscoa.ervari ,  tandemqueea  penunipere  valet :  utplu- 
rimum  tamen  periculo  non  carere ,  nitio  &  expenentia  confirmant;quis 
eniminteneriuribus  illis  peractateconflitutionibustot  repetitasfangui- 
nisdcpaU[.  e.ationesmu!tum  nocerepofle  uon  videat.,  pra:fertim  cum 
faepiusvel  nativam  corporis  ,  uteri  pracfertim  ,  deKJitatcm  ,  veJ  fangui- 
ncxmaflxacriores  atquead  turgercentiam  ideopronas  particulasadefle 
perfuadeant?  ficNobo  D.  Job/i^icol.  Pecblinius  lib  1.  obf  vbyf.  med.34. 
puellam  mcmorat ,  qus  atertio  actatis  anno  fluorehot  divexata ,  &tam 
praecocis  naturse  impetu  deficiens ,  ip(o  xtatis  anno  quinto  interiit;  Exc. 
D  Tbcodor  Ktrckrv1giusobf.anat.87.  etiam  producie  ab  ipfo  nativitatis 
diemenflruatam  ,  led  poft  tertium  menlcm  ex  cpile  fia  mortuam  >  & 
«eleb.D.  Frider.Deckeruslnnot.adprax.Barbett  cap.-ij  quandam bicn- 
nem  menftruahaluifle,  (cd  poft  tcrtium  eorum  pcriodum  cbiiiie  obler-- 

(Dn,  D.  Lucf  Scbrukius.) 


%S4  Olfervatlo  CUfc 

QB  $  ER  V  AflQ  CL. 
DN.  D.  GE  O  RGII  TOBIvE  DURRII. 
De  Vtrmibus  umbilicalibus. 

VErmesaut  lutnbrjcGsperalvum&alia  emun&oria  reje&os,  quoti* 
dianadocetexperienfa,  perumbilicumautem  prodiiffe,  cumra- 
jra  fit  obfervaxio  ,  placet  eam  ex  reiatione  Dn.  Joh.  Cafp.  Reifii ,  chirur- 
jginoftratisinduftrii,apponere.  Cumenim  is  Anno.  i6$8*d.  Dc* 
cembr.  ad  Matronarn  quandam,  non  incelebris  Mercatoris  uxorem# 
aliorumnegotiorumcaufa  acceffifTet,  ipfi  fundulum,  ex  cujus  ventre 
ruperiQrearrorocorpusaliquodalbicansproperidebat,  quod  ipfa  pilcU 
culi  inteftma  e#e  credebat,  contemplandum  porrexit,  quem  die  pr#- 
^edente  filioli  q  uinquennis  umbilico  fuperligaverat ,  quia  per  longum 
jamtempus  de  doloribuscirca  umbilicum ,  inprimispoft  lumtum  iar- 
giorem  cibum ,  idem  conqueftus fuerat.  Chirurgus  autem  in tam par- 
yulopi(ceinteftinulamukGminoraefleperpendens,  accorpusillud  eK 
foramine  extrahens,  verum  vivumque  vermem  efle,  qui  ex  latprum 
genere,  inxqualistamencraflitiei,  &  fpithamam  fere  longus  erat,  de* 
prehendk,quifunduliventremexedera't,  ejufquecavitatiroftrum  ia- 
Jtruferat.  Vefperi  no vus  fuit  irapofitus fundulus ,  qui  ajtero  die  ill*fus 
jcornparuit :  puellus  vero  de  ventris  doiore  adhuc  concjuerebaturjquod 
fluidem  a vulnerato  umbilico  accidiffe  chirnrgus  credidit ,  cum  apertum 
ejus  craffitiei  vermisrefponderet ;  qui  tameh  doiores  poftea  ditparue* 
run t ;  &  quani vis  exploratio  haec  per  o&iduum  continuar etur ,  folo  ta? 
n>en  quarto  die  arrofioaliquapifciculifuitdeprehenfa  ;  propinatis  in- 
fuperanthelminticis,  nulla  aliaplurium  vermium  indicia  notabantur. 
Facileni  autem  aftenfum  prgebui  chirurgo,  vermem  hunc  in  vaforum 
umbilicaliumaiiquoJatuifte,  atque  exovuiocumcibo  velpotu  deglur 
tito ,  in  inteftinis  exclufum fuiffe ,  & poftquam in  fanguinem penetravitj 
adlocur#  illuip  pervenifTe, 

(ExhibiU  Augu%&  Vind.  d,  iz.SepHmbf 
Antio  i/oo.) 

SQHOLIUM. 

Nonuniusgenerls  vermes  funtquiex  umbilico  egrefli  notantur; 
jCWinPr^nob.tamenaoftri  D#.  Autoris  mernorato  convenit  iile  quem 

Z>,  Bwig* 


De  VeYtnlbusumhilicMu!. 


D  BrenggtYus  in  App.  dec.  6t  Obf  med.  Pbil.  H6ch(lctteri  in  puella  feme- 
ftriab  impofitofunduloeduclum  recenlet,  (emipedalis  nempe  magni- 
tudinis  ,  figurs  terecis ,  latiufculae ,  &  coloris  ex  luceo  albk  antis*  Di- 
veriusautemeft ,  cujus  nojler  Dn.Georg.  Hier  IVeijchius  htc.tofi.  2.obf. 
med.66.  mentionemfacit,  albicans,  nonomnino  ferecisled  Uciufculae  fi- 
gurx,  &  plurimisannulisinterftin&us    Felix  Phterustom  t  prax.mtd, 
iib  i.  cap.  13.  rotundum  longiufculum ,  quale*  in  farina  iu(ci  (bleittj 
fj  vidifiefcribic.    Longoseciam&ceretesnocacwo/Lr.V^  D.  [oh.  Mu* 
raltus Epb. barum Dec.  2.  Ann.  i.obf  104.  O&oprxdicum  pedibus  referc 
ceieberr.    D  fob  D0Uusdijf.epifl.t3.adb.  W~a\dfchmid\um.  Caeccrum 
qpamvisin  vafealiquoumbilicali  fimilia  infefla  lacere  poaiifte,  non  fic 
iiicredibile.alium  tamen  eciam  nidum  eorum  agnolci  pofTe arbicror;muf- 
culosinprimis  abdominis ,  abExc.  nojlro  D  Eman  Kjmgio  in  Scbol.  ai 
obf.cbirurg.  Muralt.  84.  indigitatos;  id  quodabf.eiTus,  fi  una  concur- 
rant,  nonobfcureperluadent;  quales  ex  umbilcoerumpencespradau- 
dztus  Muraltus  l  c  Epb.Pttr.  BortUus  tent  i.obf.phjfmed.  40.  Joh  NicoU 
Binningtrus  cent.  1.  obfo<kZacurus  Lufitanuslib.  z-prax  med.admir.obf. 
80.  defcribunc.    Neciliudvaforum  la&eorumfulcirnencum  ,  mefen- 
terium,  immune  quandoqueefte,  Dotedtfaobfervatioconjicerefuadet, 
ubi  prxterpuris  rivulumipfeeciamchylus  copiofe  efFufus  dicicur.  An 
inteftinahucallegareliceac,  dubicacur;  eciamfienim  ab  exhibicis  me- 
dicrmentisancheiminticis  vermes  Calesper  alvum  prodiifTe  hiftoriar  in 
Epb.noftr.  Dec.  2.  t^Ann.  f.app.pag.  f^.ck  Dec.  3.  Ann.  1.  obf.  f /.  Dan. 
Stnntrtimtd  praft.lib.  3-part.  lo.cap.  4.  atque  Cafp.  Tbeopb.  Bierlingii 
Tbef.  tbeor  pra^.pag.  20/.  recenficae  evincere  videancur-,  non  immerico 
camen  ha*rec  prarfacus  Bierlingius ,  &  praecer  umbilicalem  alioseciam  in 
inceilinis  fimuladfuiftevermes,  a  medicamencis  expulfos,  vel  abftru- 
fasacquein  vivohomine  Cancum  apercas  vias  dari  fufpicacur:  Aftfi, 
quod  cocrelaciones medicae ceflancur ,  ex  inceftinis lumbrici  per  inguina 
exulceracaprorepere  poftunr,  confolidata  tamenpofteadenuoincefti- 
ncrumlarfione,  curidemperumbilicumicidem  fierinequeat,  nullaeau- 
Ta  fubeft,    Ec  cerce ,  ubi  vermis  per  umbilicum  non  egredicur ,  vivo  ta- 
men&(anopoft  impoficos  &  arrofos  pifciculos,  adhibitaque  congrua 
nedicamentaj  remanenceverminofo  infance,  (quale  quid  inpuellabi- 
neftri ,  jam  verd  oflavum  accacis  annum  fupergreifa ,  &  panci  acice  va- 
ence ipfe  nocavi,)  eundem  vel  in  inceflinis adhuc  delitefcere.vel  pcr  af- 
1   um  fuifieexturbaCum,  nondubico;  fiquidem  in  vafis  umbilicalibus , 
B  nufculis  abdominis  ,  aut  mefenterio fi  vivus  hxreret,  variamolefti* 
Dec.  Ul  Ann.  Vd.  g£  Vlll  M  m  prxlen- 


Obfervhtio  CLT, 


praefentiam  fuam  prodef  e ,  velobimortuus,  putrefcereacconfequea- 
ter  diverfafymptomataproduceredeberec:  nequeinteftini,  quarnecef* 
faridfubeft,  laefiohicfcrupuiummovetet,  cum  apertura  ejus  exigua, 
quaevidelicet  tenui  vermis  corpufculo  fubeundaquadret,  non  adeo  dif* 
fkulter  conlolidari  iterum  pofle  videatun 

(pn.  Dt  Luc.Scbrok) 

6SSERVATIO.  CLL 
DN.  D.  MATTHiEI  BLAW. 
t)e  Cranio  multoties  perforato ,  cum  ^variis  fra&uris  offiurn 
abfquemanifeftaexterua  caufd9  feude  raravento- 
fitate fpin*. 

ANNO  1699«  die28.  Novembrisobiitvir quidamfufticusnomine' 
Joannes  w  indenhalder ,  atatisfux  prope  quinquagenariusin  pagd 
Lehen  ditionis  Friburgenfis  in  Bri(goia,cujus  afTedtum  extraordinariumi 
cum  urbis  hujus  Chirurgus  alias  fatis  artificiofus  &  expertus nominejo- 
annes  Hergott ,  qui  segrum  aliquo  tempof e  tra&abat,  cbgnofcerenori 
poflet,rogavit  me  &  alios  duos  Chirurgos  nomine  D.Bangeron  &  D.  Bii* 
fon,  utaegrum  defunftum  vifitando  infpiceremus^  &  quomorbopro» 
prielaboraric,  aut  occubuerit,  fedlione  exploraremus.  Refert  inte- 
rim,  feante  i4.diesadhuncrufticuma?grotantemvdcatume/re,  quefri 
cumprima  vice  vifitaflet,  intellexifle  absegro,  quod  nuper,  cum  dif- 
ficiliusele£tofargeret,  os  brachii  fubkoperfregerit;  vifitat  Chirurgus 
locum  &  invenit ,  brachium  ex  hac  Ievi  caufa  revera  totaliter  &  ita  di£ 
frattumefTe,  utoshumeri  in  medio  ihftar  ctxbiti  incufvari  potuiffet. 
Et  dum  patientemhunculterius  tfaftat  &vifitat,  invenit  tandem  fuc« 
ceflive fimilem  frafturafn  in  braehio  finiftro ,  uti  etiarri in fernof e finiftro 
fupragenu,  Refert proinde ,  quodinhocruftico  obfervaverit  duofa- 
tis  magna  tubercula  dura  in  oflis  frontis  dextra  ac  fupef iore  parte  ,  qua* 
ter6paulatimliquefa£ta  difparuere ,  quo  Ioco  profundacavitas  &fovea 
paulatimita  fucceflic,utextremitaSpoilicisimmitti  poflet&craniumibi 
perforatum&magriaparte  abfumptum  efle  videretur:  Caeterum,  aie* 
bat  acgrum  maxima  ex  parte  corpore  &  viribus  confumptum  fuifle  &c. 

Itaquenuntiatimorteacceflimuslocum,  quo  defunclus  jacebatf 
■vifitabarnus  diligenter  omnia  &  invenimus  externfc  #  ficuc  Chirurgus  re- 

tulit» 


De  Cranio  multottes  ptrforato  cttm  *ariisfYaB*ris  ojjium  abfque  &c.  27 1 


tuht,  lmmoplura;  namnonfoluminoffibusfrontisfedetiamin  fynci- 
pite,  aliifque  cranii  partibus  plures  ejusmodi  fovese  (atis  latx  &  pra- 
fundx  erant hinc inde  confpicuae ,'  quas  cutis contegebat  naturali  prorfus 
colore  pradka,  excepto  unoloco  Bregmatis,  ubi  foveola  apparebac 
fubli vida  ,  ac  fi  Ecchymofis  fuiffet. 

Ut  ergo  Cranii  6c  contentarum  fub  eo  partium  conftitutionem  cer- 
tius&  per  oculareminfpeclionem  inveftigare  poffemus,  cultro  anato- 
mico  uti  voiebamus;  quodvero  ejus  viduanullo  modo  admutcbat, 
ufquedumanobis  &  loci  pardchoperfuafa^andem  conceflit,  ucomn,- 
bus  amicis  abfentibus  ckk  fecTione  propofitum  noftrum  affequi  potueri- 
mus, 

Itaijuefeparaticute  aCranioplurimaeeseque  (atismagnae  foveae, 
gu.eis  tocum  cranium  perforatum  fuerat,  erant  confpicux,  in  quibus 
xnateriacorruptalivida  fubnigricans continebatur;  hinc  &cranium  fe- 
cundiim rotunditatem detraximus &  obfervavimus,  utramque  Menin- 
gemunacupCerebronullatenuslzfam,  fedomnes  has  partes  quoad 
omniabene  conftitutas  ,  ipfum  Cranium  verd  (ut  fupra  diftumj  hir:c 
lndemultisfoveis&cavitatibusinconcava  ejus  partefeu  interiori  iami- 
na  latioribus  totaliter  perforatum  fuiffe.  Hinc  confuta  cute  accepimus 
Craniurn,quod  domi  per  cofturam  praeparatum  (equente  N.X  Vl.reprx- 
fentavitfiguranTvplusquamvigintiforaminibus  majoribus&  minoribus 
perviis  excavatum, 

Secuimus  etiam  loca,ubi  eraat  fraclurx  offiurrunimirum  in  utroquc 
humero  &  femore  finiftro,  in  quibus  fceda  caries  confpiciebatur  8c  ex  le- 
vifllma  prefTonefragnientadiffiliebant;  intus  loco  medullac  corrupta 
fublivida  materia  continebatur :  ftmilis  fraftura  obfervata  eft  in  clavieu- 
Jafiniftra,  necdubium,  flreliquacorporisoffainfpicienditempus  pro 
anatontua  nobis  conceffum  fuiffet,  quin  pluresalias  ejusmodi  oiliura 
fra&uras  &  caries  invenifTemus ,  ita  ut  exinde  rari  exempli  defettuofura 
|celetum  conftrui  pocuiffet,  quod  vero  nobis  nonlicuit, 

SQHOLIUM. 

Ex  praefenti  obfervationeprudenter  judicare  licet ,  morbum  hunc 
fuiffetalem  malignumaffe&um  feu  cariem  oflium  quafi  univerfalem  , 
quae(quodmirabileeft)  inta£tispartibusmollioribuscarnofis&  mem- 
Jwaaofis ,  iolum  duriores  feu  offeas  aggreffa  eft,   Offa  tepe  fxpius  ex 

Mm  z  cauia 


Obfervatio  CLI. 


caufaaliquaexterna,  v,  gr.  ab  ulcere  foedo ,  aut  fiftulis,  aut  materia 
purulenta  acri  tumoribus  impa&a  cariofa  fieri,lippis  &  tonforibus  notura 
cftj  ficcertidanturarTedlusmalignioffibusfingulariterhoftiles,  utide 
Iue  venerea  &  fcorbuto  conftat :  aft  nihil  tale  in  noftro  cafu  tum  ex  rela- 
tis  cum  ex  aliis  fignis  concomitantibus  reperiri  potuit ;  hinc  dubium  non 
eft,  affe&umhuncfinguiarem  exfolacaufainternapeculiari&maligns 
humorumacpraecipuemedullofifucci  ad  nutritionem  &  conferuatio- 
nem  offium  neceffarii  corruptioni  adfcribenda  exortum  efle  ;  quamvis 
enim  fupra  fcripta  oflis  humeri  fra&ura  ex  difficiliori  corporis  aegri  in  le- 
£lo  ere&ione  orta  effe  videretur,  huic  tamen  caufae  externae  nullatenus 
adfcribipotuic?  fuit  enimcaufa  tantum  facilitans ,  exquaoffa  alias  inm 
£ernemarcida&carieinfe£ta  tantofaciliusdiffra&afunt:  quod  ipfum  in 
Cranioractumabfqueullocaufacaiicujus  externae  concurfu,  &  quidem 
ab  intrinfeco,  eo  quodforaminaillaeraniiin  inferiori  feu  concava  ejus 
parte  magis  extenfa  &  latiora  fuerint  quam  exterius* 

Quemadmodumitaque  in  Gangraena  &  fphacelo  partes  corporis 
molliores,  carnofae,  glandulofae  &  membranofae  potiffimum  corrum- 
puncuracmorcificancur,  fic  h  contra  in  praefenti  noftrocafu  offeae  tan- 
tumpartes  cariequadamuniverfali.feu,  utitaloquar,  cancroaut  Gan- 
grama  offium  {quae zliasfpinaventofa,  vela  quibufdam  fpintventofitas, 
vulg6  Q5einfcc|fer  ,  lnpuerisproprionominep^darffcroaiee  nominatur) 
infe&ae  fuerant.  Scribit  Sculteiusin  fuisobfervationibuspart:2.  obfem 
„  90.  provenirefpinam  ventofam  ab  humore,  qui  occuM  &  infenfa 
qualitateprimum  offa,citra  omnem  perioftii  laefionem  atque  doloris 
„  fenfum  corrodit,deinde  Oedema  efficic  minime  dolens  &  poft  aliquot 
„  menfespartem  exulcerat  &c.  Circa  quam  defcriptionem  notandum, 
quod  quia  ofia  ceu  partes  durae  frigidx  in fua  fubftantia  nervos  non  reci- 
piunt,  neque  fpiritibusanirnalibus  affluxum  concedunt,  fenfu  imme- 
didtedefticutafint,  &confequenter  propriein  fenonfentiantaut  dolo- 
rem  percipere  poffint  nifimedianteperioftio  iis  fupertenfo;  hinc  in 
communi  ofTium  carie  a  caufa  externa  v.  gr,  ftftulis ,  abfceffibus  aut  pu- 
rc  exorca ,  abfque  praegreffo  dolore  haud  corrodi  poffe  j  econtra  vero  in 
tali  fpinaventofaa  caufainterna  exorta  (qualem  cafus  praefens  demon- 
ftrat  )  verificatur  expertiffimiSculteciaffertum,quodnimirumcitra  om- 
nem  perioftiilarfionematque  doloris  fenfum  offa  corrodantur.  Cau- 
faminternam  praefatus  Author,  adfcribiChumori,occulra&  infenfaqua- 
licaceoMa  corrodenci;  quibusterminis  morborum  caufas  explicari  etfi 
Recentioribus  quibufdam  (quioccultas  qualitates  ignorantiae  afylum 

vocant,) 


DeCranio  multotie: pcrforatb  cum  variisfr&urls  offwm  abfque        %y  3 


vocant.)  nonplaceat,  condonari  tamen  poteft  virisetiam  do6tis  &  ex 
peris ,  qudd  in  explicatione  affe&us  cujusdam  rarioris  &  haud  omnibus 
noti,ejusmodi  fante  hk  confuetis  )  utantur  terminis:  quippe  etiamfi 
corruptionemfuccioflium  nutriticii  pecaliariter  maiignam  &  corrofi- 
vamincaufaeflfedicamus;  inquo  autem  talis  corruptio  proprie  confi- 
ftat,  aequeignotumeft,  eo  quod  oflahumana  etfi  in  fpiritu  (ummecor- 
roflvo  velAq  fortiinfundanturaur  Pulvere  inftrnaliinfpergantur.corro- 
fioncm  tamen  vixpatiantur,quinecontra  membranac  qualefcunque  citd 
confumantur,quamvis  vitalitate  nullaamplius  giudeant.  Hoc  equidem 
indubitatumeft,fuccumiliummedui{o[umin  olfibus  contentum  eorum 
tanum  &non  aiiarum  partium  nutritioni  &  confervationi  dicatum  efle: 
verum  quomodo  corruptio  illius  per  (olos  oflea?  (ubftantiaeporospene- 
tret,  eamquecorrodat,  &  nonfimulipfi  perioftio  dolorem  &  cranio 
fubiacentibus  meningibus  Ixfi^nem  afferat,  hoc  a  priori  per  rationes 
fundamentaliterexplicareeitdifficiliimum  jdumecontra  notiflimumeft, 
quod  in  communi  oflium  carie  ab  ulcerofo  carnis  finu  aut  coliefto  fan- 
guinis  pure exorta membranofis  partibus  non  parcatur,  fed  hae  fimul  cum 
ofleislacdanfur&  abfumantur.    Leguntur  quidem  variain  pradticorum 
obfervationibusexempla,  quod  unum  tantumvel  aiterum  membrum 
fpina*  ventosa  affe&um  fuerit  ,  quod  ftatim  incurabile  pronuntiavit 
Spigtlius  y  &partislxfaDamputationem  fieri  debere  voluit;  aftinnoftro 
cafu  eratuniverfalis  quafi  c  flium  caries  ab  ipfa  fummitatecapitis  ad  bra- 
chia&femora ufque (eexten  icns  & crafliflima oflaperterebrans  :  quare 
malum  hoc  ex  univerfali  et:am  caula  originem  fumpfiffe  non  eft  dubium, 
ita ut antecedcntem  ejus  caulam  merito  in  peculiari  fuccorum  (ex  quibus 
oflium  medullageneratur,)acrrmonia&malignavel  diu  latitante  fcor- 
butica  corruptione  quserere  liceat ,  quandoqui  Jem  aeger  fimul  atroph ia 
univerfali  laborarit.  Sed  licec  de  H  sflica  ordinaria  alias  conltet,  quod 
I  eaMaboranres  fummam  membrorumlaflirudinem  conquerantur ,  ita  ut 
iprxfer. im  in  marafmo non  tan  um  fucci  hquidi  nutnentes  unacum  pin- 
)  guedinefed  confequenter  randem  ipfo  carnofac  partes  tanquam  nutrK- 
Jmentofuo  deltitutae  fucceflh  e  con(uma*uur ,  verum  de  ipfaoflium  fub- 
I  ftantianihil  deperditur ,  qualequid  etiam  in  fcorbuto  ordinario  prxter 
t  corrofi  >nem  dentium  non  obiervatur.    Unde  fi  non  occultum  dicerc 
Ivelimus,  obfcurum  (altem  &  diffiJIe  efie  profiteri  debemus,  veram 
■rationem alfignare ,  in  quo  atfe&us  hujus  caufa  eflentialitcr &  diftinttive 
tfcon fi fta t .  cujusulteriorem  trutinationem  acutioribus  relinquo;  in* 
icenm  vero,  quamvis  dc  hoc affe&u  mirabili  in  aliis  Authoribus &  obfer- 

Mm  3  vatio- 


174  Obfervtiio  CLl 

vationibusannotatismentio  fiat,  quiatamenhoc  forfanmodo  nonevc 
nit  &  inter  rariores  cafus  notatu  dignps  recenferi  meretur,idcirco  obfer- 
vationem  harip  rariosum  notandorurn  vcalculo  inferi  indignam  haud 
cenful 

(MiffaFriburgo-Brifg,  Auguftam  VmiJ,  zy9 
Septtmbr.A>J?QQ.) 

FIG.  XVL 

Explicatio  figurae  Granii  perforatu 

A.  A.  A.  Sutura  coronalis. 

B.  B.  B.  Sutura  lambdoidea. 

C.  C.  Suturafagittalis. 

D.  D.  Os  frontis 

E.  E.  Offa  fyncipitis 

F.  F.Offaoccipitis,.  ' 

G.  &c.  Loca  io  quibus  majores  cranii  perforationes; 

g.  &c.  funtminorescraniiperforationes,  quseetfiinfupremaacglobQ* 
fa  cranii  parte  parvae  appareant,in  interiore  tamen  concava  eju$ 
parte  mukdlatioresacmajores  erant. 

OBSSRVATIQ  CLll. 

DN,  D.  JOHANNIS  TAGKIl 

De  Uterofteatomatico. 

POftridie  Calendc  Januar.  Anno  i^f3»  Secui  foeminamdemortuam, 
cujus  uterus  inftar  fteatomatis  in  unam  maflam  coaluerat ,  nullft  ca- 
vitate  intus  apparente.  MafTa  erat  plane  pingUis  &  camea ,  ponderis^ 
librarumtriumcum  dimidia. 

Hanc^fequentesExceUentiffimorumMedicorumacPro- 
fefforuminiUuflri  Giffenfiuniverfitatequondam  Medi- 
cin£  Profefforum  Trig<e  obfervationes  poflbumas,  atqut 
ex  Facultatis  Afedic*  Aaisexcerptas,  bono  publico  du 
careColIeg£noftrobonoratiJfimo  DD,Jufio  Frideriq 
DiUenio  libuik 

n 


£x  Hydropki  paracentefi  &  attatome.  27 1 

if '    - 

OBSERVATIO  CLllT. 

DN.  D.  JOHANNIS  TACKII* 

Ex  Hjdropicipardcentefi&  Anatome. 

IOh.PhilippusMichael  Anno  165-3- evicinopago  SDBijfccf hydropicus, 
nihilproficientibus  medicamentis,  paracentefin  expetiit,  quamad- 
miniftravitChirurgus  hujus  loci  urbicus,  cognomento  Mt dicus  me, 
6b  umbilici  diapharieitatem  &  protuberantiam,  aiTentiente*  Aqua 
fenfim  &  per  vices  evacuari  ccepit.  Senfit  primo  levamen ,  at  aliquoc 
poft  dies  obiit.  Seftus^oftendit  inteftina  gangrsenJ  corrupta.  Abdo- 
mentotumpure  repletumfuit ,  hepar  quafigranulatumprouttriticurn 
Turcicum,  penitusque  croceum.  Cyftis  fellea  unciarum  duariim 
pondere ,  loco  fincerac  bilis  tenacem  prafinumque  continuit  humo- 
rem,  quem  tantse  purulentise  caufam  judicavi;  quod  bilis ,  tanquam 
fanguinisbalfamus,  defeciffet.  Pulmones,  exteriu$nigrica*tibusma- 
cuhsintumuere,  interius  exfucci &flaccidiexiftentes.  Renes  bontfue- 
re ;  Necp  Corullam  oftenditlabem.  Hepatis  corrupti  loco  lienmelio- 
remoftenditfaciem  interius ,  nifi  qu6dexterius  colore  coeruleopauk  m 
ad  nigredinem  declinante  apparuerit ,  &  libras  duas  ponderarit.  lntc- 
ftinaappenfis  fcrophulis,  praefertim  inferiora,  plenafuere. 

0  BSERVAT 10  CLlK 

DN.  D.  JOHANNIS  TACKII. 

Ex  Anatomt  mulieris  in  partu  mortu£, 

SEcui  itidemfoeminam  inipfopartu  mortuam  ,  iixorem  molitorls 
N.N.qiiam  anteannum  ,  fedannofam  duxerat  virginem.  Obfte- 
trices  ver6  duae  diffenferant  in  munere  obftetricio  obeundo ,  neque  par- 
turientem  debite  crTicii  fui  admonuerant :  Unde  doloribus  evanefcen- 
tlbus,  partum  alias  (olicitantibus ,  ipfa  quoqueinteriit.  Uterusaper- 
tusoftenditinfantem  optime  quidem  locatum,  atcapite  penituscontu- 
fo  &  fra&o  cranio :  Qux  fraclura & contufiocranii  an  ab  ODltetricibus  fa- 
fia  fuerit,  ipfam  fsepe  contredlantibus  parturientem,  dubitariccepit. 
Quod  ver6  nihil  certi  definiri  pofTet ,  obftetrices  a  Dn. «D.  Habtrkornio, 
memone;  te,  vocatae,  &ob  hunc  cafum,  ipfarum  negligentia' ,  prouc 
apparebat,  fa&um,  rigorofis  verbis  increpatae  funt.  Qu6d  ver6  os 
pubisnimisarctedaufum  inveniietur  utrincp,  faftum  cft,  ut,  prae- 


*7* 


Odfervatlo  CLIV, 


mifilfedulaadhortatione^admajoremimpofterum  diligeQtiam  przftan* 
dam,  dimifikfuerint. 

OB  S  ER  V ATIO  C LV. 

DN.  D.  JOHANNIS  TACKIl. 

Ex  Pbtlvficianatome, 

EOdem  anno  Darmftadii  ( quo  propter  abfentiam  D.  D  Horftii  cum 
Sereniffimo  Principe  Regente  Ratisponam  profe&.;,  ad  AuLm  prin- 
cipaiem  .  utEiaconfiliis  medicis  elTem,  tantisper  vocatus  fueram  ) 
Joannem  Burs,  Collectorem  redituum  EcclefiafticorLm  ibidem  vxi 
funflum  exlebrecontinua,  6C4.  integras  feptimanas  graviter  quotidie 
ex febre paracmaftica  affli&um fecui ,  qui  dextro  latere  pulmonibus de- 
ftitutus  fiiit,  iisfcil,  in  illaparteplane  corruptis  ex  longa  annorum 
ferie,  &,  ut  apparebat,  phchifi:  Nam  &  finiftri  lobi  erant  (emi  cor- 
rupti.  Lienquoquepenituscorruptus  erat.  Undefaftum  ut  hic  ca- 
lorem  pu  tredinaiem  continuo  adfpirarit ,  pulmones  vere  eventiiare  non 
potuent ,  neque  cordis.afflifHonibusiuccurrere.  Epar  fuitoptimumi 
Cordis  dexter  ventriculus  quafi  aliqua  putredine  lacfus.  In  orificio  vert- 
triculiflava  qusedam  confpe£ta  eft  materia. 

OB9EXVATIO  CLVI. 

D,  D.  GEORGII  BALTHASARIS 
MEZGERI, 

ExAnatorae  PuelliPrincipis  annui,  hydrope  extinSi.  . 

ANteiter  Schvvalbacenfe,  juffu  Serenijfimi  Principis  noftri ,  Dn  Dn. 
Gtorgiill.  Hajfu  Landgravii  Regentis  Hfe.  E$c.  Examen  vifcerura 
Principispulionis,  Serenijfi.  Principis  LudoviciV  I.  H,  L.  Fili&li  Anno 
1^5-4  d.  19.  Julio  nati  &  Anno  i6ff.  d.  21.  Junii  iterumdenati,  perfe- 
£tionem  a  meinft:tutumfuit  ,  inquo,  adftantibus  SxceUentiJfimo  Dn.D. 
Horftio ,  &  Dn.  Valentino  Sandio ,  Cbirurgo  Aulico  peritijfimo  ,  fequen- 
tianotavi;  Primoquidem  cutts  circaregionem  ventriculi,  umbilici  & 
inguinum  maculis  atro  -  purpureis ,  ecchymomatum  inftar  ,  pi£ta  erat. 
Ex  abdomine,  per  fe&ionem  umbiiici  leviter  fadkm  humores  ferofo- 
biliofi,  lutefcentes  & foetidi ,  inftaraquae  percanaiiculumdu£tse,adtres 
menfurasprofiliebant:  Quibus  fubdu£fcis&  apertQ  abdomine  omentam 

penitus 


Ex  Anafome  Puelli  Principi;  .innul  hjirope  extinfti 


*71 


penitus  putrefa&um  occurrebat.  Jntefiina  cum  ventrkulo  aliquo  modo 
inflata , pancreatis  autem  nullum  fere  veftigium  apparebat.  Venz  mefarai- 
c£  glucinosamaceriarefertae.  Lie n  monicrose  tribus  aDpendicibus  in- 
ftru&us,  nigri  coloris  ,  jnduratusfiniitroquereni  ar&iffime  adnatus,  ut 
fine  cultri  ope  digicis  avelii  non  pofiec.  H  enzs  ipfi  fatis  gran.des.  Hep(ir 
fanguineo  coioreexuto  pneritium  fere  ,  &,  quaiis  incocloalias  obilr- 
vari  foiec,  induerat,  inciiumquecopiofum  etiam  lerum ,  &  liene  qui- 
dem  copiofius  Itillabat.  Cxterum  in  utroque  vifcere  foveac  aqua plenac 
(hydatides  fortafie  )  quamplurimx,  conlpiciebantur :  Bilis  in  veficuja 
fuacopioia&quafiaurotin&a  coruscabat.  Feripardium  aqua  ejusdem 
cum  iuperiori  coloris  &  foetoris  cjiftendebat.cui  cor  innatabat:ipfum  au- 
te  cor  plane  exfuccum ne  gurculam  quidem  fanguinis  intra  fe  continebat, 
quod  inaliisetiam  vifceribus  nocacud  gnumerac  j  nuiiibi  cnim  fanguis 
elici  poterac,  etiam  invenas  cavae &arterix  magnae  vulneratione,  (ecj 
tantumaqualocuraccarnis  nonabfimiiis.  Pnlmqnes  flaccidi&  ex  altera 
parte  purulenti  erant. 

QBSERVATIO  C  L  V 1 1 

PN.  D.  MICHAELIS  HEILANDI 

De  Vifusimpoientia  ob  vitium  nervioptici. 

ANno  d.28.  Julii  capite  ob  infanticidium  Wezflarix  truri* 

caram,  exfpeciali  mdultuSenatuscivitatis  hujusimperialis  concef- 
fimTheatro  Anatomicodefiinaveram.  Caeterum  cum  nefcio  quaedif- 
ficultatesmoverentur ,  objusconducendi  &  perdiverfa  territoria  traa- 
feundi  ,  maluimus  c?daver  ibidem  (  Wezflariae  )  fecare  ,  adeoquc 
meeo  recepi ,  ftipatusuniverfa  Philiatrorum  turba,  atqueintra  tridu- 
um  fedtionemhancablblvi ,  Templum  defolatum  loco  Theatri  ficalia 
necetiaria  ultrd  fuppeditante  praclaudato  Senatu.  NihiJ  notatu  dignuni 
in hoc lubjecto occurrit ,  nifi  quod alter  oculorum videndi potenti^ or- 
batus,  nervo  optico  &  flaccidiore  &jufto  ininore  exiftente,  obfervati 
bac  differentia  etiamultra  combinationeminSellaTurcicafolennera. 


D(c.  Ul  Ann,  VII.  g  VIII.  N  %  Ot 


*78 


Objervatio  CLVIIL 


OBSERPATJO.  CLVIII. 

DN.  D.  MICHAELIS  HEILANDI 

De  Notabilibus  nonnullis  in  Cadaverefoeminino  obfervatis. 

DIe2i*Novemb.  \66f.  fingularicer  indulgentibus Nobiliffimis  Ga- 
nerbiis  Buffeccanae  vallis,  adminiftrationi  Anatomicae  fubje£tum 
eft  cadaver foemininum,cujus  fedlio  perintegrumdecendium  continua- 
tafuit,  numerofoftudioforum  aliorumquefpedtatorum  coetu  praefente. 
Rarioraobfervatahsec  fuenant:  (j)  Vertebraelumboruun  fex,  quarum 
(2)  quarta  conformationis  quoque  vitio  laborabat;  ProcelTus  enim 
ejusdem  fpinofusnon  fymphyli  erat  unitus  reliquo  vertebrae  corpori, 
fed  jungebatur  arnhrodia  ,  extremitatibus  cartilagine  obdu&is.  (3.) 
Thymus  prasterea  quafibifurcatusfecundumlongicudinetp  fterni  pro- 
«endebatur  infolita  magnitudine. 

OBSERVATIO  CLIX. 

DR  D.  MIGHAELIS  HEILANDI 

De  Rarioribus  in  Virili  cadavere  obfervatis* 

A  Nno  1677.  Die  l9*  Januarii  Anatomico  exercitio  oblatum  efl  ca- 
•^daver,  viri  juvenis  capite  truncati  atqueex  idtu  quodam  occipiti  olim 
infli&o  epilepticisinfultibus  obnoxii,  ubi  fequentia  rariora  obfervata 
occurrerunt : 

1.  Mufculorum  Pyramidaliumnequidem  veftigiumaliquod  com- 
paruit. 

2.  Ventriculi  fubftantiain  finiftrolatere  protuberans,  non  Ionge 
aborificio  finiftroadeoattenuata  &  emollita  deprehenfa,  utad  levem 
contafitum  fuerit  difrupta,  effufis,  quaein  cavitate  erant,  contentis. 
Duplici  porr6  obfcure  rubentemaculadextrorfumversus,inparteante- 
riore  deturpata  obfervabatur  membrana  f.  tunica  interior  j  Quarum 
naacularum  alteralongitudineaclatitudinepollicem  ,  altera  v.qux  cx- 
teriora  faltern  pingebat,  longitudine  articulum  digiti ,  latitudine  trans- 
verfum  dimidiatum  exaequabat.  Sufpicio  erat,corrofionem  illam  ortam 
ex  affumto  veneno,  quod  patri  offerendum  praegreffo  temporeparave- 
rat  uxor. 

3.  In  Capitis  partibus  tam  continentibus  quam  contentis  nihil 
praternaturale  obfervatum  fuit. 

Pul- 


De  Rarioribus  in  Vinli  cadavere  obfervatis.  27? 


4.  Pulmones  ,  intervenientibus  fibris  nervofis  &  membranofis » 
coftis  ,  fterno  &diaphragmatifirmiteradnati&  livido  colore  undiqua- 
que  tincli  erant, 

f .  Obfervare  praeterea  quoquelicuitin  juvene  hoc  epileptico  tri- 
quetrumilludcirca  concurfum  lagittalis  &  lambdoideas  futurarum,  k 
Paracelfoin  Epilepfiamaximedecantatum  offieulum,  futuris  fuisa  fya- 
cipitis  &  occipitis  offibus  manifeftd  diftinftum, 

OBSERV ATIO.  CLX. 

DN.  D.  MICHAELIS  HEILANDL 

De  coh^rentia  crajfemeningiscumcranio&c.  nulla. 

ANnoi6g2.  ipfisKalendisSeptembribusex  fingulari  indultu  &  gra- 
tiaSereniffimaePrincipis  viduae  Regentis  atque  Tutricis,  in  Thea- 
trum  Anatomicum  illatumeftcadaverinfanticidaedecollataB,  inquoni- 
htlpenefingulareobfervandum  occurric,  nifi  quod  nullafuerit  obfer- 
vata  cohxrentia  durx  meningis  cum  cranio  ejusque  futuris:  unde  & 
cranio  diflefto  promca  ejusfuicablatio ,  quamalias didacohaerentia  fa- 
tisdifficilemreddere  folet.  Et  habitafuichaecjuvenculaftupidioris  ia- 
genii  dum  effet  in  vi  vis  Scc 

OBSERVATIO  CLXl 

DN.  D,  JUSTI  FRIDERICI 

DILLENIL 

DeStrychni maniciV eterum  velSolani  Somniferi  Recen* 
tiorum  baccis  >  earundemque  efu  noxio. 

CUmAnno  165-9.  GymnafiumpatriumDarmftatinum,  adolefcens 
XV.annorumetiamnum  frequentarem ,  accidifiTememini ,  uc  ci- 
vis  cujusdam  plauftrarii ,  nomine  ©cc'  uxor,  baccas  ebuli  ruri 
colle&ura,  ad  pulpam  f.  rob.  exinde  pro  familia  conficiendum,  per 
trrorcmbaccasSolaniSomniferifeufuriofiyhcrbxbella  donna  halis  dictr, 
carpcasdomum  ferret,  exiisquerobconficeret,  confectum  recens  de- 
guftarec,  liberisquefuis  utriulquefexus,  (quorum  fex  numeroeranc) 
icidem  comedendum  pracberct.  Qui  extemplo  partim  fomno  profundo 
correpci,  parcim  in  cancum  furorem  i\£ti  fuere ,  ut  veftimentis  abjeclis  &  . 
undufio  fodo  velati ,  clara  etiam  die  domuncula  exirent  3c in  piateas  pro- 

Nn  2  ciirrc- 


iSo  Obfervatio.  CLXI. 

currerent ,  gefticulando  ,  tripudiando,  cachinnando  &  incongrua  at- 
quedelira  multa  tum  proferendo  tum  peragendo.    Hi  tamen  omnes , 
excepto  filiolonatuminimo ,  cui  medicamenta  in  debita  dofi  exhiberi 
nonpoterant,  ftudio  atque  opera  ExcelkntiJfimiD.  D.  Straujfiip.  m  tum 
temporis  ^Auliatri  Darmftatini ,  fanitati  priftinae  reftituti  fuere.  Conf. 
de  noxio  harum  baccarum  efu  CardanX6j.Rer.var.  C.2o,Hier.Mtrcur.L i° 
de  Ventn.C.  \  s.Sen.l 6Jratl.<J\ied.P.  7c.0J0h.Rud.  Cam.  S^llfg  Memorab. 
CJII.Pt^.Andr.Libav.ap.Greg.Horft.T^U.Opcr.l.X.  Obf.4.Epift.penult. 
ad  "igismund.  Scbnizzer.  Archiatrum  Bambergens.    Joh.  Sckenck.  i  7.  Obf 
Med.  IX.  atcg  ibi  hanc  ipfam  Hiftoriam  a  D4  D.  StrauJJio  p^ueis  ann(  xam. 
It :  Sim.PauQi  J^uadrip.  BotanXlafj.  Ill.Lobel.ini^AdverfGr.p.ioiScho- 
rer>  in  Medicin.  Peregrinant.  p.  140.  citante  Tbo.  Pancov.  in  Herhar.  Porta- 
til.ex  Recognit.Zornian.  edit.    Exprofefio  autem  de  his  commentan- 
temVirumlongedocliflimumDn.  Jo.CMattb.  Fabrum,  Med.Doft.  &  Pro* 
to  r  PhyficumHeiWronnenfeminStrychnomania  Anno  1677.  AuguftaeVin- 
delicor.  edita.    Quin  &  fimilis  tragoedia  ab  efu  improvido  harum  bac- 
car.  locomyrtillorumheicGiflkcontigit  anno  1^91.  menfe  Augufto, 
quade  vid.    Difputatio  InauguralisDn.  fo.Jac.  Mardorffii,  Med.  Licent. 
Auftore  TbejfalonoftrotDn. D.  Valentini,  quo  ftudiorum  ducet.t.ute- 
batur  Dn.MardorJf,eopte  anno  de  Maniacis  nuperis  Giffenfs.  a  Solanofuriofo 
confcripta  &hic  habita:  quorumpleriquemea&.  quorunriam  aliorum 
Medicorumnoftratium  opera  ,  fecundum  Deumconvaluere.unusdun- 
taxat  autaltersgrorum,  maloartedoftapius  vaiente,  mortemoppe- 
«iere. 

OBSERVATIO  CLXIL 

DN.  Dt  JUSTI  FRIDERICI 
DILLENIL 
De  Lienis  exfeSione. 

ANno  1670.  temporebrumaliGiffae  Tub  aufpiciis  &  manudu&ione 
B.  Dn.D.  Heilandi ,  curiofitatis  &  exercitii  gratia,  cani  domellico 
fienemexfecuimus  Philiatri,  juxta  methoduma  Dn  ,D.  Majore  in  Chi- 
rurgia  infuforia  traditam  ,  ficque  infperfb  in  vafa  fanguinolenta  pulve re 
fympatbetico  Digbtano ,  confuiisque  rlebtto  modo  commnnibus  integu- 
mentis,canemvinculisfolutumdimifimus.  Caeterum  bonus  ifte  <pJa*| 
feq.  anni menfe  Augufto  in  acdibus  hofpitis fuae ,  dubium an  fenid ,  (X. 
Cftimaanorumferebatureffe:)  anfame  confe&us  5  anpotius,  refri- 

cato 


DeLUnis  exfctltone 


caco  ex  ittu  aliquo,  vulnere,  concri(hc«s  ficfurdafter  fa&us  interiic, 
cum  fine  (plene  vixhTec  fic  facis  commode  ulcra  IX, menles. 

OB  SER  VATIO  CLXIIL 

D.  DN.  JUSTI.  FRIDERICI 
DILLENII, 

DeCane  ^q^h. 

TTOdem  tempore ibidem  in  Collegio  Anatomico  privato ,  Eodem  D.  D< 
Heilando  Directore ,  canem  fecuimus  h^x**  >  tdticulo  fciJ.  aJtero 
fatis  magno  extrinfecus  pendente ,  altero  vero  minore  intus  latence. 

OBSERVATIO  CLXIV. 

Dn.D.  JUSTI  FRIDERICI  DILLENII, 

De  Sex  lumborum  vertebris  in  Sceleto  virilu 

ANno  1672.  IdtmD.D.  Heilandwb.  m.  in  Collegio  Chirurgico priva- 
to  mihi  mcisque  Collcgis  <£<Ai*7/win  Sceleto  proceri alicujus  homi- 
nis  Sex lumborum  vertebras  oftendit,  prsecer  naturam  iftud  effe  afferens, 
co  quod  nihilominusXil.dorfiac  VII.  colli  vertebrx ,  prx/to  adeflent^ 
atque  ita  XXV.  in  uni  verfum  illi  homini  a  natura  datx  fuiffent. 

OB^ERVATIO  CLXV. 
Dn.D.  JUSTI  FRIDERICI  DILLENII. 

De  Memorabilibm  nonnuilis  in  cadavere  muliebri  obfervatis. 

A  Nno  r  674.  fub  initium  menfis  Junii  in  cadavere  mulieris  infanticidas 
capice  piexx  admodum  macro  &  ftrigofo,  Eodem  D.  D.  Hcilando 
Pro(eciore,NosPhiiiatri  fpeftatores  feqq.  notavimus:  (1.)  Hepar  gil- 
vum  ac  fubpallidum.  (2. )  Lienem  altero fere  canto ,  quam foJet  ordinarie , 
majorem.  (3.)  Pulmone s  iuridos,  cuberculisqueacro&grumofo  fangui- 
ficrefertishincindeobfitos. 

(4.)  Aquam  f.  lympham pericardii  f  j.  excedentem ,  Serumqueco- 
piofum  (inquodomnisferepinguedo  abirecceperat)  ex  utroquepede 
Fponteapercocontinue  emanans;  UcaCachexia  perfe&a  vel  hydrope 
ipfomulieri,  fifupervivere  licuiflec  ilJi,  mecuendum  iuerit,  ipfo D.D. 
Hcilandop.  m.  judice. 

Nn  3  OBSK& 


Obfervatio  CLKVL 


OBSERVATIO  CLXVI. 

Dn.  D.  JUSTI  FRIDERICI  DILLENII. 

V ulnere  arteri*  magn*  per  medium  abdomen  illtfis  inte- 
fiinis  omnibus  infliclo,  letbali. 

ANno  i^7f.  poftridieCalendasJanuariifub  vefperamCivisccpifto- 
ris  cujusdam  filius ,  adolefcens  petulans  atque  protervus  a  Studiofo 
quodam  N.  N.  Bufchio ,  quem  contumeliis  atque  conviciis  infinitis  (quin 
(klapidibus,  utferebatur)  infe&atus  fuerat,  in platea  urbishujus  (jif- 
fenfis  gladio  acutiffimo  punQim  feritur  paulo  fupra  umbilicum ,  telo  per 
media  inteftina ,  ilkefis  tamen  omnibus ,  in  arteriam  aortam  penetrante  * 
eamque  ad  ipfam  divifionem  f.  bifurcationem  in  duos  ramos  iliacos 
utrinque  perforante.  Ex  quo  vulnere ,  poft  lipothymias  continuas  5c 
affumtoruin  vomicum ,  ab  horse  quadrante  elapfo  interiit. 

OBSERVATIO  CLXVII. 
Dn  D.JUSTI  FRIDERICI  DILLENII. 

Ve  ulcerofa  pblegmone  auris*  finiftra  tcpico  paregorico  hmfa 

percurata. 

EOdem,  ni  fallor,  anno  Henricus  Baleman,  Lubecenfis ,  Artis  Phar- 
maceuticseminiftrum  in  Pharmacopolio  AcademicoGiesvveiniano 
hic  Giflae  agens  otalgidgravijjima  cum  pblegmone  auris  finiftr£  corripitur , 
hincaduobusMedicis  Veteranis  univerlalium  medicamentorum;,p«r- 
gationumfclldiaphoreticorum,  V.S.  Lntmatum,  quin  &alterantium,ztoi\\Q 
Confortantium  internorum  &  externorum ,  difcutientium  item  ac  refolven» 
tium  methodici  quidem ,  fed  nimis  diu  protradla  ordinatione  nimium 
quantumfatigatus,acdolorumatrocitate  ad  infaniam  fer&  ada£tus,ita 
quidem ,  utlibentiffime  fefe  illi  condonaturum ,  adfirmaret,  qui  violen- 
tas fibi manus  inferret,  &globo  plumbeo  aut  ferro  frigido  vitae  fimul  at- 
quedolorum  fuorum  finem  faceret,  meamtandem, utpote  Medicinas 
Candidati  >  iisdem  in  aedibusGiesvveinianisadhucdegentisaegroquet. 
t.  adftantis  opem  ejulans  &clamitans  implorare  coepit  >  perinde  ac  fi  cum 
Magno  illo  Macedonum  MundiqueMonarcha  Alexandro  apudCur- 
tium  dicere  vellet :  Lenta  remedia  SS? / tones  Medicos  non  expetunt  tempora 
vtea  i  vel  mori  ftrenue ,  quam  tarde  convalefcere  mibi  melius  eft.  Hinc  pre- 
cib.homiuishaud^adoctiSc  morum  quocg  elegant$corjfpicui,artisque 


De  ulcerofapblegmone  mrUflmftr*.  tophoparegorico  ?ffc.  285 


fuarfatis  periti  permocus,eum  ad  fuppuracionem  cendere  phlegmonem 
ex  dolore  pulfatili  8c  febre  continua  facile  coliigerem,  admaturandum 
apoftemadoloremque  fimul  mitigandum  Cataplafma  mtidftsto  exmedulla 
panis  albi , rad.  altbet ,  lil  alb.  carick,  flor.  cbammel.  melilot.  fambuc.femin. 
lini  & f&nugr&c  io  latte  dulci  cpSfc ,  &  admixto  (ub  flnem  coftionis  Croci 
opiique  momento  in pharmacopolio confici  curavi ,  aegroque,  utillud 
veficsbubulxinditumauridolenticalide  fupponerecau&orfui.  Qui, 
diclum  faclum  ,  illico  levamen  fentiens  adftanci  mihiaic:  €9  Datf  tl)Ut 
facfcte ;  =0  f>atte  id) &a6  fbenbcr $et)abt  I  Hinc  poft medium  admodum  ho* 
ix  quadrantem ,  aliquul  ex  aure  affefta  erlluere  fentiens ,  remoto  paulis- 
per  epithemate ,  materiam  purulentam  cruori  remixtam  ex  abfceflu  ru* 
pto  emanare  vidit ,  m ihirp  revocato  lxtabundus  mali  fui fomitem  often- 
dit:  Cumque  ufum  Cacaplafmatis,identidemrecalfafti,fuafu  meo  eo- 
usque  concinualTec,  dum  nihil  amplius  effluere,  liber  etiam  a  dolori- 
bus  cernerec,  leviori  porro  abfterjivo  adhibico  pleniflime  convaluic, 
cum  Barclajano  illo  Poliarcho  (Argenid.  I. 1.  initioferl)  fecurior  nocis 
inempcisque  remediis,  quam  in  Medicorum  ( nonnullorum)  fide,  „ 
iniquiflimam  mercedem  ex  fupervacua  curacionis  mora  incerdum  „ 
capcancium. 

OBSERVATIO  CLXVIII. 
Dn.  D.  JUSTI  FRIDERICI  DILLENIf. 

De  njulnere  arteri*  trache* ,  fclopeto  charti  mafticatd, 
ceu  referebatur ,  faltem  infartoinfiu 
So  lethali. 

CUm  eopfe  Anno  i  67  f.  Griinbergas  vices  CL  &  Experienciffimi 
Viri,  Dn  D.  Giesvveinii,  Macercene  meae  Marici&  Hofpitis  us- 
qu«e  mei  venerandi  ©birem,  ac  Medicum  ibi  Vicarium  agerern,  acci- 
dit ,  ut  in  luftrarionc  Civium  publica,  Juvenis  quidam  ,  civis  Griinber- 
genfis  filius  e  fclopeto  Galhco  (gtmttil*  9v0br)  focii  fm  fibi  Jatus 
claudentis  globulo  charcaceo,ceu  referebanc,  falcim  oneraco  (ucrum 
ex  improviib  an  Itudid,  dubium,)explofo,  in  jugulo  ad  lacus  dextrum 
arterix  tracheac  vulneraretur.  Accerficus  Chirurgus  f.  Barbitonlor 
vulnus  pro  more  obligat,  perq*  bidui  Ipatium  cfiligenter  ac  pro  pof- 
fe  curat.  Cum  verd  tam  ar£ie  vulnus  ciaudere  non  poflet,  quin  & 
aer ,  cum  fibilo,  &  ipfe  quoque  pocus  ac  jufcula  aifumta  continuo  e 
yulnere  rurfus  egrederentur ,  aegerque  in  koras  tantum  non  lutfoca- 

retur, 


Qbfervatti  CLXVlil. 


retur,  ac  prasterea  ex  haemorrhagia  largiori  praegreffa  indies  magis 
magisque  debilitaretur,  Ego  quoque  fub  nodtem  tercis  diei  advocor, 
^egrumque  maxime  debilem  ,  fubmifse  tantum  loquentem  8t  in  mo- 
menta  lufFocandum  ofFendo.  Prarfcribo  primum  enemata  &  medica- 
mina  fanguinem  concrecum  diffolventia  ,  quod  alvum  adftridtam  xgsr 
haberet  &  abdomen  infiatum  ;  hinc  arteriaca-pneumonica,  traumati- 
ca  &  confortantia  varia,  imperoqueChirurgo ,  Empiaflra  giutinantia 
&  confolidantia  quasvis  optima  fedulo  adhibeat  nec  nimis  crebro  vul- 
nus  retegat.  Sed  incafsum  omnia ,  xgro  ad  omnium  qua  medicamen- 
torum,  tametfi  liquidiffimorum  afTumttonem  contiauo  tuffiente,  ac 
cum  pericaio  fufFocationis  creberrime  ac  difficilime  refpirante,  ipfo- 
que  aere  non  minus  quam  medicamentis  ac  ferofiore  fanguinis  parte 
affidue  per  vulnus  erumpentibus  ,  donec  is  decima  morbi  die  ,  paft 
crebriora  animi  deliquia  argerrime  fpiricum  trahens  exfanguis  &  ex- 
fuccus  interiret,  In  cujus  arteria  trachea ,  fub  cartilagine  fcutiformt 
vulnus  five  rima  per  utramque  arreriae  membranam  &  infequentem 
cartilaginem  annularem  peiaetrans,  fimulque  vafa  jugularia  excerna 
prorfus  exfanguia  in  feftione  pofl  mortem  reperta  fuere, 

SQHOLIOW* 

Utrum  juvenis  hic  ex  Isefione  vaforum  jugularium  externorum, 
an  verp  ipfius  arteriae  tracheae  tantum  obierit,  incertum  adparet ; 
quum  utriusque  partis ,  &  cracheae  &  jugularium  externorum  vuke- 
ra  per  fe  lethalia  non  cenfeantur.  Iffcud  a.  verifimile  videtur,  &ner- 
vulum  aliquem  ex  recurrentibus,  &  epiglottidem  laryngis  (fort£  & 
pharyngem)  vel  a  folo  pulvere  tormentario  cominus  per  vulnus 
trachese  in  fauces  violeater  explofo  una  laefa  fuifle:  Illud  quidem, 
quod  vulneratus  toto  decubicus  tempore  ne  verbulum  quidem  clare 
eloqui  potuerit,  fed  fubrniffim  ck  rauca  veluti  voce  tantum  mufsarit; 
Et,  quod  omnia  tum  alimenta,  liquidiffima  eriam  atque  dulciffima, 
licet  in  minima  quantitate  exhibita,  non  tuffim  tantum  graviffimanvr- 
ceu  diftum,  ipfi  femper  excitaverint;  verum  &  e  vulnere  fxpe  majo- 
rem  partem  rurfus  eruperint  :  Hoc  a.  quod  folidiorum  ciborum  ni- 
hil  omnino ,  fluida  vero  tum  alimenta  tum  medicamenta  in  exigua 
etiam  quantitate  vix  ac  ne  vix  quidem  xger  degiutire  potuerit ;  Quod- 
que  non  minima  pars  fanguinis  tenuioris  ac  finceri  per  alvum  fubindfe 
«jereta  fueric,  ipiumque  vulnus  apn  re&o  Iramite  ,  fed  furlum  ftqn- 

iaihil 


De  ulcerofa  phlegmone  ttutk Jinlftr*  topko  paregorico  &c.      1 8  r 


nihil  in  fauces  ipras  penetrSfle  vrfum  fuerit.  Qua?  quidem  omnia ,  medi- 
anteulceriori  feSione  certiusexplorari  fortepotuiflent,  fitotum  caput 
&  collum  fe&ioni  fubjicereper  parentes&  confanguineos  vulnerati  r*Q- 
btslicuifTet. 

OBSLRVATIO  CLXIX. 
Dn.  D.  JUSTI  FRIDERICI  DILLENlL 

De  Febre  lenta  gravijjimd  IV.  hebdomadum  Jpa- 

ttd  feluiter  curatd. 

EOdem  anno  vertente  ab  Iilultrifllmo  Comite  ac  Domino,  DN, 
HIERONTMO  fOSEPHO,  Comitede  Latron  &c.mccr  Cxfa- 
reas  copias  Legionis  Croaticse  Equicum  Magiftro ,  Freyenfenae  t.  c.  hi- 
bernante  Grunberga  evocabar.  Querrt-XX.  admodum  annorum  juve- 
nern  teneriori  corporis  textura  &  conftitutione  cholerica  praeditum 
febre  continua  triduo  jam  laborantem  invenio.  Hanc  quia  in  itinc- 
re ,  ex  Auftria  seftate  pracgreffa  huc  usque  pera&a ,  ex  variis  dixtae  er- 
roribus  contraxerat,  prsetereacg  inappetentla  omnimoda.  &  cephalal- 
gta  facisacri  laborabat;  nec  minus  crebris  eru£ration;bus,  nau(e3  & 
inani  »d  vomendum  propenfione  centabafur;  hinc  ab  Emetico  leni- 
orl  Curationem  aufpicandam  efle  duxi,  exhibito  in  hunc  fine/n  Ma- 
gijlerio  Antimonii  aurato  h  Strobelio ,  t.  c.  Phanr  acopceoGriinbergen- 
li  b.  m.  rite  parato  &  cum  eUofa  cbaroCitri  remixto,  quod  etiam  pro 
voto  fatis  bsne,  bis  nempe  vel  ter  dvu  totiesque  wifm  fuam  perfecic 
operationem.  Pofthaec  ad  paregortca  urgcntioribus  fymptomatjs  mi- 
tigandis  dicata ,  imerna  pariter  atque  externa,  indeque  ad  blandiora 
diaphoretica ,  nec  non  alterantia  &  Jpecifica  antifebriliay  confortantibui 
fubinde  remixta  fucceflive  progreflum,  iisdemcg  bene  diu  inhxfum 
fuit,  ^Egro  lllullriflimo  nil  quicquam  inde  meiius  habente,  fed  poti- 
us,  fuperveniente  diarrhoea  perie  colliquativa ,  &  tuflicula  ficca,  & 
imbeciilitate  totius,  cum  (umma  corporis  extenuatione  ac  emaciati- 
one,ita,  ut  vix  cutis  oflibus  hxreret,  xgerque  Illuftrifltmus  (lioet 
segrotare  fe,  certe  iebricitare  vix  fentiret)  de  kfto -fcfe  v:x  attollere, 
nedum  aliquo  usque  progredi  poflet ,  indies  in  pejus  rucntc. 

Et  jam  oculi  excavari,  nares  anguflari  &  in  acumen  attolli,  • 
aures  contrahi  ,  tempora  coliabi  ,  cutis  frontis  rigidari  &  arefce-  ' 
re,  tota  faeies  decolorari ,  &,  qualis  ab  Hippocrate  (Prognofl.  II.  >, 
DecJU.Ann.W.&MI,  Oo  &Coac. 


2i6 


„  &Coac.  Prtnot.  212.  verf.  io8.)  graphice  depi&a,  cadaverofa  red- 
„  di ,  membra  fqualore  ac  marcore  flaccefcere ,  oflTumque  prominentiae 
„  confpicuae  adparere  ac  extrema  omniallluftriffimominitarhUt  jam 
febris  lent£  hefticam  aemulantis  praefentiflima  figna  medenti  metho- 
dum  ha&enus  inftitutam  nonnihil  immutare,  ac  deobftruentibus  mar* 
tialibus  55?  antijcorbuticis  temperatioribm  cum  Confortantibus  analeptick 
i$  antibeSicis  curate  mixtis  hydram  hanc  oppugnare  juberent.  Qui- 
bus  etiam  bene  diu  magnaque  cura  adhibitis,  nec  minus  exacla  diae- 
ta  ab  Uluitrifllmo  obfervata,  eadem  tandem  feliciter  expugnata,  vi- 
£tas  dedit  manus,  uEgerque  IlluftriflTmus  in  limine  mortis  jam  ferme 
conftitutus,  divina  prxftite  gratia,  poftlV.  heWomadum  decurfam, 
priftinovigoriatque  fanitati  reltitutus,  Deo  fofpitatori  gratias,  Medi- 
coque  foftrum  non  contemnendum  gratus  perfolvit.  Casterum  ipfe 
remediorum  formulae  una  cum  Curatione  methodica  in  Dtfiertatione 
finpulari  pridem  affe&a,  fed  in  fcriniis  adhuc  delitefcente  ultimam- 
que  manum  f.  Colophonem  expe&ante  aliquando,  Deo  beneadfpi- 
rante,  otiumque  cum  vita  &  valetudine  largiente,indicabuntur. 

OBSERVATIO  CLXX. 
Dn.D.JUSTI  FRIDERICI  DILLENII. 

De  Febre  continua  cum  dolore  occipitis  £jr  'vertebrarum  colli 
acutiffimo ,  &c.  ex  Qerebri  commotione  per  ca- 
Jum  ab  alto  fa8um yoriunda,  bre- 
*vi  curata. 

EOdecn  loco  ac  tempore,vel  paulo  ante  Dn.  N.N.  Mangold,  p.  m. 
Sereniflimi.noftriPrincipis  acDomini,nec  non  illuftris  Academiae 
Ludovicianae  redituum  in  diftri&u  Griinbergenfi  Rationarius  64.  an- 
norum,  conftitutione  corporis  macilenta,  cholerica  vulgd  di£ta,cum 
ante  menfes  aliquot  fub  vefperam  ex  improvifo  delcalis  lapideis  ar- 
cisGriinbergenfis  prsecepsin  pavimentum  decidiflet ,  occiputque  gra» 
viter  illififfet,  ita,ut  aliquamdiu  fine  voce,  finecpmotu  adinflar  mor- 
tui  proftratus  ja;uerit,  brevi  tamen  (cute  capitis  leviufcule  faltim 
vulnerata,  ipsaque  contufione  partis  emplaftro  vulgari  perfanara) 
melius  habere  fibi  vifus  omnem  medicamentorum  ufum  neglexifiet , 
non  multo  pdft  occipitis  dolorem  gravativum  cum  perturbatione  fen- 
fuum  ac  memoria&  debilitate  per  vices  experitur.    Qux  fymptorr  aca 

menfibus 


DeFcbre  coniinua  cumioloreBceipitis &vcrtebraruml&c.  287 


menfibus  aliquot  elapHs  ingravefcere,  dolor  acutus  in  vertebris  colli 
cum  ventriculi  naufea,&  bilis humoribus  ferofis  permixtae.vomitu  (pon- 
caneo  accedere,  cum^  febricula  continua  &  membrorum  motui  vo- 
luntario  deftinatorum  tremore  ac  impotentia  urgere ;  urina*  ruffia.te- 
nui  &  cruria,  pulfuque  celeri  &  minus  xquali  exiltente.    Accerii  us 
Ego,incaufasancecedences  fiveprocatarcticas  inquiro,  quibuscognitis, 
memor  illico  graviflimorum  fymptomatum ,  Capitis  ejusmodi  Con- 
cuffiones  ac  Gerebri  commotiones  temeie  negle&as  inlequi  folito» 
rum,  atcp  a  Praeftantiffimo  Chirurgo  Guil.  Fabricio  Cent.  1.  Obf.  Mci. 
Cbirurg.  ij.     12.  nec  non  Cent.  3.  Obf.  9.  C.  4.  Obf.     g£  C  s .  Obf.  8.  & 
feqq.  curiose  delineatorum ,  ad  Curam  illico  mcaccingo;  Curr.cjue 
nuliavel  cranii  depreffio  veifra&ura  fufc  raro  tenuiqj  capillo  appaie- 
ret,  ita  ut  eorum  derafione  opus  non  efTetj  nec  vertebrarum  colii 
contorfio  vel  dislocatio  ulla  adverti  pofTet:  Sacculos  Cepbalicos  refol* 
ventes  ac  difcutientes ,  ad  imitationem  Fabricii  praelaudati  primum  oc- 
cipici&nuchsc  calide  apponi  curo ,  prsefcripta  fimuHub  vefperam  pri- 
inae  diei  Emulfione  alterante  paregorica  >  poftridie  vero  Sudoriferum  an- 
tifebrile,  tum  Cucurbitulas  fcapulis  affigendas  impero:  Hinc  Enemate 
emottiente  ac  leniente  alvum  fubduci  ac  die  certio  fanguinem  e  vena  Ce- 
phalica  f.hunaerali  dextra  modice  mitti  jubeo  ;  adjundto  fiatim  pulvf 
fculo  antifebrili  prtcipitante  atque  Cepbalico  e  Vcbiculo  adpropriato  cer 
de  die  capiendo  &  aliquamdiu  continuando,  non  omiflls  interea  Ene- 
matis  ac  Emulfionibm  altcrantibm  gfj  paregorick.    Tum  quoque/jnj- 
tncntis  atque  jpiritibm  ncrvinis  atque  Cepbalicis,  caput  dc  fpinam  dork 
totam,  collique  vertebras  fxpiuictfl£  calide  inungi  atque  tricari  ,quin 
&  Cataplafmata  Cepbalica  refolventia  &  paregortca  occipiti  nuchseque 
imponi,  &,  (edata  jam  intemperie  febrili,  Tragema  &  Eclegma  ccpha- . 
licum  ncrvinum  &  confortativum  confici  curo  ,  candemqj  Cerato  de  bc* 
tonica  E£  Cucupbd  temperatiori ,  bavftulofa  cccoprotico  prscfcriptis  Cura« 
tionem  ante  XiVtum  feliciter  abfolvo. 

(GifsdAuguftam  Vmd.d.  27.  Scptemb.  Anno 
i/00.  mifft.) 


Oo  1 


OBSER- 


Obfervatio  CLXXL 


OBSERVATlO  CLXXL 
Dn.  D.  THEOPHILI  BUD^I. 

De  Epilepfia  ex  Pbiltro  per  Salivationem  *JMercuria~ 

lem  curata. 

IUvenis  generofus  XXIV.  annorum  temperamenti  phlegmatici ,  mi- 
litiae  deditus  &  m  Germania,  Hungaria  ,  More&  &c.  caftra  fequutus, 
variisque  in  diseti  erroribus  non  rar6  commiffis,  Anno  MDCXCIV. 
philtrum  infcius  accepit,  unde  paulo  poft  maximis  &  corporis  &ani- 
sni  anxietatibus  variisq*  fymptomatibus ,  ut  dolore  capitts  refpiratione 
difHcili  lipothymiis,  aliiscp  primum  afficitur ,  quibus  brevi  malumE- 
pilepticum,  omnes  corporis  partes  graviffime  affligens  >  &  demum  ca- 
chexia  ac  atrophia  totius  corporis  fuccedunt ,  ut  aeger  vivam  mortis 
imaginem  prae  fe  ferret. 

Vocatis  mox  in  confilium  medicis ,  varia  adhibita  funt  remedia, 
fed  malum  nullomodo  remittit,  quin  potiiis  indies  accrefcit  &  pluri- 
bus  paroxyfmis  exafperatur ,  adeo  ut  aeger  omni  fere  memoria  ac  ju- 
dicio  deftitueretur ,  &  vix  ac  ne  vix  quidem ,  quid  fecum  a£tum,  auc 
}am  agatur,intelhgeret.  Tandem  redux  militixque  valedicens,  mex 
ie  concredidit  curs,  ubi  ponderata*  infigni  cacochymii  aliiscp  circum- 
ftantiis  obfervatis,  confultum  duxi ,  morbum  hunc  graviffimum  fali- 
vatione  Mercuriali,  praemiffis  pra?mittendis  debellare.  Quamobrem 
Generofo  aegro  primum  exhibui  medicamenta  aperitiva  &  alterantia, 
Martialia  &  Tarcarea,  v.  g.  Tin&uram  Martis  Zvvftf.A  rcan.Tartari 
c.  Tin&ura  ejusd.  Spir.  Carminat.  d.  tribus ,  it.  pulv.  cacheft.  Cinna- 
barin.  Wedelii  &o  Dehinc,  per  vices  Laxativa  ex  Rhabarb.  Al.  c. 
Tartar .  Vitriol.  &  refin.  Gialap.  it.  Vomitorium  ex  Tartar.  Emet.  addi- 
.  to  Auro  fulminant.&Cinn.Antimon  pargatocgfic  optime  «Vw  x#«  x<*7« 
corpore  falivationem  ipfam  anno  M  DCXCV.  menfe  Novembr.  pilu- 
lis  Mercurialibus  exMercur.Subl.dulci  rite  ppt.  &  Extr.  Scorzoner. 
paratis,  &  tribus  dofibus  propinatis,  ut  &  externe  partibus  extremis 
illinito  unguento  Mercuriali ,  ex  Mercur.  vivi  optime  purificati  §j, 
Adip.  porcin.  §ij.  &  01.  L.  Rhod.  gj.  M.  facili  negotio  excitavi,  dato 
fobinde  Decofto  ex  antifcorbuticis  &  appropriatis  Cephaliers  nervi- 

W>  V.gF. 

#.  Rad.SarfaeparillJiij. 

Caryophyllat.  Chin.  pond. 
Peeon.  aa.  2jj,  Liquirit. 

Rafi 


J)f  Epihpfla  ex  Pbiltro  per  Salivationtm  McrcuriaUm  curatai  2f$ 


Raf.   JL.  Saffafr.  Fraxin.  aa.  |j\ 

Agallochi  alb.  gij* 
Hb.  Beton.Mij. 

Chamaedr.  rorifmar, 
Summitac.Serpill.  ana.  mj. 
VL    Anth.  lilior.  convalL 

ftoech.  Ar.ana.pij. 

Sem.  Coriandr.  Anif! 

Cinam.  Cubeb.  ana.  5ij. 

InciC  &  cont.  in  Aq.  fimpl.  coclum  in  copia  quotidie  propinando ,  t)}a> 
tamque  decentem  imperando.  Cura  ifthac  per  aliquot  dies  feduld 
continuat&,  tantum  quidem  abeft,  ut  malum  cederet,  uc  potius  10. 

&  pluribus  paroxyfmis  quotidie  recurreret,  ac  generofum  juve- 
nem,  milerrimo  fpe&aculo ,  aded  afficeret,  ut  de  reconvalefcentisi 
omnis  fere  fpes  evanefceret.  nihilo  fecius  falivationem,  repetitis  in- 
un&ionibus,  ad  XXX»  dies  continuandam  judieavi>  ac  demum,  fero 
fcorbutico  acido  &  vifcido  tartareo  ,  nigricantis  fere  coloris ,  mali- 
que  odoris  in  magna*  copia*  non  folum  per  os,  fed  etiam  veficam,' 
nec  rard  per  alvum  edudto,  aegrum  per  XIV.  dies  bis  vel  ter  in  Bal- 
neo  Laconico  fudandum  curavi ,  continuato  ufu  fupra  didti  Deco- 
tti ,  &  interpofitis  pro  circumftantiarum  ratione  remediis  fpeciticls 
Cephalicis ,  Cordialibus ,  Nervinis  ,  v.  g.  Liqu.  CC.  Succin.  Liqu.  Cc- 
phal.  Wedel.  Sal.  vol.  Oleof  Cephal.  noltr.  it.  Pulv.  Epilept.  M.  &  nigro 
Cephal.  cinnabarin,  noftr.c.  Caftor.  Sal.  vol.  Succinialiisque,  nec  neg- 
leftis  extcrnis,  v.g.  Linimentis,  Balfamis,  Cucuphis,  Emplaftris  cx 
Gephalicis  &  nervinis  Balfamicis  Spirituofis.  Quibus  omnibus  accu- 
rate  adminiftratis  &  adhibitis  ,  tandem  fingulari  Dei  O.  M.  clementia 
poft  XXXV.  dies  malum  hoc  gravjflimum  ac  deteftandum  prirnum 
remittere  ceepit,  durante  folum  adhuc  per  aliquot  dies,  in  diverfis 
corporis  partibus,  Spafmo  flatulento  >  a  quo  tamen  ut  &  reliquis 
fymptomatibus  Generofus  xger  poftmodum  perfe&iffime  liberatus, 
priftinae  fanitati  reftitutus  fuit ,  e&que  conjugio  ante  2,  anjios  inito , 
etiarnnurn  divin^  gratiA  incerruptA  fruitur, 


Obfervati$  CLXXll. 


OBSRRrATlO  CLXXII. 
Dn.  D.  THEOPHILI  B U D ML 

De  Atrophia  d  Calculo  &  ulcere  Renum. 
X^Ir  LVIII.  annorum,  temperamenti  cholerico  -  (anguinei ,  k  pturi- 
*  mis  annis  caiculo  Renum  laborans,  multosque  non  raro  calculos 
varias  magnitudinis  excernens ,  ante  annum  paroxyfino  nephritico 
graviori  affligitur ,  ut  locoUrinae  magnam  copiam  fanguinis  floridi  ex- 
cerneret,fed  medicamentis  adftringentibus&  traumaticis  pcraliquod 
tempus  adhibitis,  per  dimidium  &  quod  excurrit  annum,  nullis  am- 
plius  doloribus  nephriticjs  tentatur ;  contr^  vero  ex  ed  tempore  uri- 
nam  copiofam  quidem,  fed  pellucidam,  inftaraquae,  finenubacula 
&  fedimento,  nonnunquam  camen  cum  pituitl  aliqua  vifcida,  oleagir 
nos&  &  febacel,  emittit,  tandem  per  aliquot  hebdomadas  de  appeti- 
tiis  defe&u  conqueritur,  &  fi  quidcibi  quafi  coa&us  affumit,  illuna 

5>oftmodum  absque  ull&  naufea  yomitu  rejicere  cogitur;  infuper  do- 
oribus  capitis  &  defluxionibus  catarrhalibus  vexatur,  nonnunquam 
etiam  cjrca  regionem  renum,  ut  <k  umbilici  dolorem  quendam  gra- 
vativum  fentit;  alvus  modo  eft  aperta  modd  adftridta  ,  in  ore  faliva 
yifcida  &  mali  faporis,  fitisque  matutina  incompefcibilis ,  prxterea- 
que  vires  indies  ad  fenfum  debilitantur,  eorpus  cachefticum  fenfim 
exarefcit,  pedes  yerd  circa  vefperam  intumefcunt.  His  adeo  tor- 
mentis  ^xagitat^s  aeger  variorum  medicorum  celebriorum  confilia  fi- 
bi  expetit,  qui  £aipen  d^  morbi  natura  &  causa  in  diverfas  fententias 
abeunt  ;  Quidam  cachexiam  &  atoniam  vilcerum,  aliqui  defeftum 
Spirituum  vitalium,  alii  calculum  Renum,  adeoque  irritationem  ner- 
vorum  per  confenfum  affe&orum ,  incufantes.  Ut  tamen  omnibus 
circumftantiis  fatisfieret,  diverfa  medicamenta  diverfis  vicibus  ex  ar» 
te  ordinata  funt ,  v.  g.  Vomitoria ,  Laxariva ,  aperientia ,  refolventia , 
lithontriptica,  ftomachica,  carminativa  &  confortantia ,  fed  omnia  in 
caflum,  vomitione  imprimis  quotidie  continuante,  &  Cachexia,  in- 
deque  ort&  febri  heQica  indies  increfcente,  viresque  corporis  depa- 
fcente,  usque  dum  convulfiones  demum  Epileptic»  fupervenientes 
xgrum  e  medio  fuftulere. 

Cadavere  poft  mortem  aperto  vifcera  principaliora ,  uthepar, 
lien&ventriculus  cum  inteftinis  fana  &incorrupta  vifo,  &  fortfc  pro- 
pc«r  ulurn  medicamencorum  coniorcaacmm  &  fuavicer  olencium ,  gra- 

tum 


De  Atropbxa  d  Calculo  &  ulcere  Renum.  251 

cum  odorem  fpirantia,  Renes  ver6  utrique  calculo  affefti  fuere,  & 
quidem  cotus  Ren  finifter  non  folum  Calculo  pondere  unciam  unam 
lemisaequante.uti  in  figura  N.XVII.  confpicitur , (*)  infar&us , fed & 
materia  purulenta  repletus,  &  tantum  non  exefus^vifus.  In  pelvi  ve- 
ro  dextri  renis,  ut  &  in  uretere  ejusdem  calculo  reperci,  in  figurft 
N.  XVIil.  &  XIX.  praefentantur. 

FIG.  XVII.  XVIII.  XIX. 

OBSERVjiTtO  CLXXIII. 
Dn.  D.  THEOPHILI  BUDiEL 
i  De  Hydrope  Tjmpanite  MtStu  cruento  foluto. 

Vlr  XLV.annorum ,  cemperamenci  acrabiliarii  &  conftlcucionis  d& 
bilioris,  immacuram  morcem  fracris  fui,ejusdemque  liberorum 
reliftorum  cenuem  fortem  nimis  dolens ,  a  fpedtro  quodam,  uti  libi 
perfuafit,perterricus,  magnS  triftitia  afBcitur ,  &  paul6  poftingra- 
viflimum  morbum  incidic,  conquerendo  primum  de  infigni  cocius 
corporis  laffitudine,  appetitus  naturalis  defe&u,  difficili  6c  anhelosl 
refpiratione,  qux  ipfa  brevi  ade6  exafperacur,  uc  neque  ambulare, 
neque  federe ,  rnulci  minus  decumbere  cicra  fuffbcacionis  pericu- 
lum  queacj  accedunc  infuper  anxietates  prsecordiales  fummx,  certis 
vicibus  repetentes,  vigiliae,  dolor  &  obnubilatio  capitis,  item  cumor 
hypochondriorum  durus  ac  tenfivus,  digitorum  ta&ui  non  cedens, 
mox  eciam  pedum  cedematofus,  cum  maculis  fcorbuticis  purpureis 
&  fere  nigricantibus. 

Multis  ergo  remediis  domefticis  internis  &  externis  praprio  au- 
fu,  fed  absque  ullo  affe&u  ufus,  demiim  necefTirace  coaftus  &  me  ex- 
petit  auxilium.  Ego  ponderatis  omnibus  circumflantiis  eidem  ex- 
hibui  varii  generis  remedia  aperitiva,  Martialia,  Tartarea,  antifcor- 
butica ,  purgantia  &  fudorifera ,  carminativa  interna  &  externa.  r.  g. 
TintturamMartisCydon.  c.  Spir.Tartar.cochlear.  per  ferment.Carmi- 
nat.  de  cribus,  ic.  Sylvii  EfT.  Carminac.  Sal.  vol.  Oleofum  Scomachic. 
Elix.vifcerale,  Elix.nropr.rhabarbar.alcal.it.Sal.  vifceral.  noftr.  Anci- 
mon.diaphoret  Mai\ .  J.  c.Ebor.f.  Igne  lap.69.ppc.arcan.  dupl. & Salibus 
plancarum  j  incerpofitis  Laxaci  vis  Rhabarbarinis,  ex  q  uorum  ufu  per  ali- 
quod  tempus  continuato ,  divina  gratid  meliiis  fe  habere  ccepit ;  Sed 

curam 

( *  ^av  gan^  uurd)rca#rv  unt>  fafa  m  mt  flroflfe  %n$Mt  t  ge^. ) 


Qbfervatio  CLXXIV, 


curam  ulteriori  medicamentorum  ufu  non  profequstus ,  nec  malum 
penitys  eradicari  potuit,  quo  recrudefcente,  deftillatorem  quendam 
aceedit,  &  ab  e$  remedium,  pluri^us  eodem  malo  laborantibus  ex> 
pertum,  nimirum,  aquam  Reginae  Hungariae  TEau  d'ongrie  di&am 
emit,  ejusque  fuafu  tria  vel  quatuor  Cochlearia  fingulis  diebus  inter- 
ne  fumit,ea<|$  externe  totam  abdominis  peripheriam  aliquoties  inun- 
git ,  pmereaque  Balneo  e  lixivio  Coriariorum ,  eirt  £of)C  *  ^Sab/  uti- 
turj  quibus  per  novem  circiter  dies  continuatis  ,  magnam  in  corpore 
fentit  alterationem ,  oriuntur  in  abdomine  tormina  &  cruciatus,  fuc- 
cedit  ftranguria  &  priroum  urinam  ,  pauld  poft  vero  ipfum  fangui- 
nem  fioridum,  mox  grumefcentem  continuo  excernere  cogitur;  Id 
quod  per  iategras  ofto  hebdomadas  quotidie,  &  tantum  nbn  fingu- 
lis  momentis,  tanta  vehementia,  duravit,  ut  intra  iilud  fpatium  plus 
quam  5-0.  libras  fanguinis  excreti  collegerit,  ubi  tamen  notandum, 
quod  poft  fingulas  e?cretion£s  infigne  graviffimorum  dolorum  (enfe* 
rit  ievamen.   Praeterea  etiam  circa  umbilicum  fe  aperturam  quandam 
habuiffe,  8c  aurarp  quafi  ex  abdomine  exire  accurate  fenfliTe  affeverat, 
tumore  abdominis  ,  pedumq^  iic  fenfim  fenfimqj  remittente,  Interitn 
iger  hic  fucceflive  reconvaiuit  ,&  divina  grati&  etiamnum  in  vivis  efl:* 
fuoscg  labores  mechanicos  (atis  expedite  exercere  valet. 

(  Sudifsd  Auguftam  Vin&el  d.  27.  Septemb, 
AnnQi?oo.  miffe-.) 

OBSLRVATIO  CLXXIV. 
Dn.  D.  JOHANNIS  CASPARI  GRIMMII. 

De  Dyfenterico ,  a  Alufcis  Cobal0  ( tTIucf  en  s  ofcer  ^lte^ 
gei^puloer)  eneftis  &  inopinatg 
epotts. 

CUm  Civis  &  Aurifaber  Lipfienfis  it>  Oppido  quopiam ,  tria  Mil- 
liaria  Lipfia  diftante,  intereffet  Convivio  nuptiali  Affinis  cujus- 
dam ,  &  poflquam  altero  nuptiarum  die  a  prandio  una  cum  aliis  Con- 
vivis  per  hortum  &  plateam  intenfo  folis  aeftu  obambularet,  domurn 
circa  vefperam  rediens,  apprehendendo ,  Crapuia  largiore  onuftus, 
fcvphum  vitreum,  cerevifia  ex  aliis  poculis  congefta  f.  comipixta,  &, 
Mufcis  CobaIt6  (quod  pro  his  abigendis  in  hypocaufto  expofitum 
erat)  eueftis ,  refeua  >  pleauna  vmo  haultu  epotayit,  Quo  faflo  poft 

4uarum 


De  Djfcnterico  t  a  <JMufcis  Cobalto  &c. 


duarum  horarum  fpacium  fenfic  circa  umbilicum  cormina,  quae  fic 
increbuere,  uc  ccenx  adeiTe  minus  valueric,  circa  nottem  aliquoc  de- 
jecliones  cum  infigni  cruciatu  <k  vomitu  perpetiebatur ,  pro  his  leni- 
endis  &  compefcendis  omnem  navarunt  operam  oppidani  amici,  fed 
prorfus  incafsum  laboravere,  hinc  Lipfiam  maturavic  icer  curru  ve- 
&us ,  ad  quem  vocacus  ipfum  deprehendi  miferrimum  ,  fiquidem  di- 
vexabatur  fingulis  fere  momentis  deje&ionibus  cruentis  cum  vomicu 
&  cruciatu  infigni  ,  quas^mptomata  comitabantur  Agrypnia,  Ce- 
phalalgia,  omnimoda  vinum  proftratio,  faftidium  ciborum  ac  exae- 
huatio  fanguinis  enorj^for ,  quse  cunfta  erant  figna  Dyfenteriae  per- 
fe&iflima?.  Sub  priqpfb  acceflu  fymptomata  maxime  urgentia,  quan- 
tum  fieri  potuit,  difpellere  operam  dedi,  quae  eciam  tancillum  incer* 
miferunc,  aft  alcero  die  recruduere  priftina  Accidencia,  &  medicami- 
na,  iicec  generofiflima ,  obcinuerunc  fingula  erTectum  prorfus  fruftra- 
neum.  Quarto  die  conqueilus  efl  asger  de  afperitate&  infar&u  quo- 
dam  in  medio  Oefophagi,  hinc  Gargarifma  Siphone  a  Chirurgo  inji- 
ciendum  curavi ,  quo  fado  profikierunt  aliquot  mufcae  (emi-putridar, 
quibus  remotis  lenfim  fenfimq^  cetTavere  dolores  &  deje&iones  cru- 
enta?,  hinc  certiffime  ratus  deprehendi  Caufom  hujus  dyfenteriae  fo- 
licariam  fuifle  parciculas  Cobalci  in  mufcis  lacicances.  Utpote  quan- 
do  mufcae  intraverunc  Vencriculi  Cavum ,  &  quamprimum  expercx 
func  digeftionem  in  ftomacho  ac  Chylificacionem,  parcicute  aculeacx 
f.  fpicula  Cobalci  vellicarunc  cunicam  inceriorem  vencriculi  glandulo- 
fam  ac  nerveam,  unde  vomicus  ,  hinc  poft  Chymum  ad  reliqua  ince- 
ftina  devolucum  aculeis  fuis  ica  pupugere  membranam  incefhnorum 
glandulofam  pariter  ac  nervofam  ,  fimulcp  vafa  fanguifera,  uc  largum 
fanguinis  proventum  in  inteflinorum  cavum  fuderint ,  hincqj  dejedti- 
ones  cruentac  crebriores  cum  corminibus  exquificiffimis.  Applicans 
medicaminibus  huic  malo  appropriacis ,  die  duodecimo  reconvaluic. 
In  removendo  hoc  morbo  pradenciffimam  &  ucililllmam  medelam  ob- 
fervavi  in  Enemacibus  ex  la£te  vaccino  &  oleo  lini,  bis  de  die  appli- 
catis,  &  licec  hsec  ukra  inceftinum  Colon,  ob  hujus  Valvulam,  afcen- 
dere  nequeanc  ,interim  probabile  eft,  modum  operandi  fieri,  intefti- 
norum  reliquorum  cunicam  nervofam  fomentando  &  rerocillando, 
in  intcftino  Colo  vero  operantur,  obliniendo  &  demulcendo  partes 
corrofas.  lnterne  propinavi  Balfamica  kniora  cum  Abforbentibus 
mixta,fimulque  oleofa,  inter  quac  excelluerunt  okum  Amygdalarum 
iulcium  &  oleum  papavens  aibi,in  parca  dofijlcem  fumme  proficuus 
Dec.  ///.  Ann.  VII.      VII L  P  p  filit 


Obfervatio  CLXXV. 


fuit  deprehenfus  Potus  Coffe  cum  la&e  Caprillo  mixtus,  ficque  be- 
nc  fehabuit,  jam  quoque  optime  valet  hic  Dyfentericus. 

(Lipfea  Atiguftam  Vxnitl.  L  id.OBobr. 
An.1700.  miffa.) 

OBSERFATIO  CLXXV. 
Dn>  D.  JOHANNIS  GEORGII  HOYERI, 

De  Ebore  fcffili,  feu  de  Sceleto  Elepbantis  in  colle  fabu* 

lofo  reperto.  * 

FAuftum  fufo  aufpicium  anni  nonagefimi  fexti,  Jani  Menfein  pago 
tria  propemodum  miiliaria  abhinc  diftante ,  Burgdonna  nuncupa- 
to  &  in  Dominatu  Donnenfi  (a  Comite  Waldeccio  Illuftriflimo  Sa- 
xonum  Gothano  Duci  vendito  )  intraErffordiam  &  Longo  -  Salifliam 
(ubi  tum  temporis  commorabar)  fito,  ruricoJ*  fabulum  pro  repur- 
gandis  aedium  pavimentis  effodientes,forte  fortuna  reperiunt  ofla  in- 
credibilis  ferme  magnitudinis.  Ut  hinc  rumor  increbefceret  reperiri 
gigantea  ofla.  Primum  quippe  ofla  tibiac  &  femoris  proferebantur  , 
quorum  peripheria  ulnam  pene  sequabat  &  cavitas  meduliae  tanta  ut 
manus  adulti  poflet  immitti.  Brevi  poft  inarticulatio  femoris  cum 
ifchio,  ampla  fatis  veniebat  in  confpeftum.  Mox  fpina  dorfi  fifteba- 
tur  in  fcenam  ex  oflibus  mira?  magnitudinis  conftans,  eum  eoftisam- 
plo  fpacio  diftentis  carpi  virilis  craflitiem  adaequantibus  :  Vertebris 
maximis  ordine  ferme  contiguo  ad  caput  usque  protentis,  in  os  il- 
!ud  apicis  vicem  tenens ,  atlas  anatomicis  di&um  ,  terminatis.  Tan- 
dem  vero  caput  ingentis  maghitudinis  fiebat  confpicuum ,  ad  cujus 
bafm  effodiebantur  dentes  moiares  ,  quorum  quilibet  duodecim  libras 
ponderabat.  Anterius  duobus  dentibus  ad  inftar  cornuum  promi- 
nentibus,  (vulgus  cornua  dieebac)  quorum  kmgitudo  quatuor  ulnas, 
peripheria  bafeos  unam  ferme  ulnam  excedebar.  Superficies  giabra 
inftar  eboris  aite  politij  eborique  ad  digiti  unius  craflitiem  conformis 
admodum  erat,  media  vero  pars  porola  receptaculi  meduilae  formam 
pras  feferens.  Rarumhoc  fpe&acuium  plurimorum  curioforum  ani« 
mos  rapiebat  in  admirationem  &  difceptationem :  Aliis  id  pro  Mine- 
rali  nativo  habentibus  :  Aliis  idem  Sceleton  animalis,  elephantis  ni- 
mirum,  putantibus.   Non  deficiebant  rationes  eos,qui  pro  Minerali 

pu^ria- 


Ebofefoffili  Jeu  it  SceUto  tUpbantis  in  coUe  &c]  49? 


pugnabant.  Scilicet,  maceriam  videri  Mineralem,  ex  quS.  ofla  fic 
di&a  conftabant.  Neque  enim  incognicum  efleDoftis,  Mineralia  fx- 
pius  imicari  figuras  animalium ,  exemplo  anguium  Melicenfium ,  alio- 
rumque  a  Scripcoribus  nocacoruro  &  hinc  inde  in  Cameris  Regiis  flc 
Ele&oralibus  Curiofis  afiervatorum :  Qualia  quidem  in  Camera  Re- 
gia,  quam  poccntiflimus  Danorum  Monarcha  confervari  curac ,  vidi 
piurima.  Uc  jam  non  laudem,  qux  ex  fpeluncis  Scherczfeldenfi  & 
Baumanniana  prope  Hercvniam  Sylvam  fitis  a  curiofis  exportancuu 
Enim  verd  cum  omnia  &  fingula  ofia  eburneis  uc  ovum  ovo  confor- 
mia.quin  6c  pori  nec  non  foramina  circa  inarciculaciones ,per  quac 
cercis  quibusdam  ligamencis  ac  nervis  anne£ti  fibi  invicem  folent  ar- 
tus,  ade6  confpicua,  malui  profedo,  (teftis  oculatus  qui  fum ,  nec 
per  tranfenniam  fed  per  dioptram  ,  quod  dici  folec  perluftravi  pluri- 
ma)  iis  album  addere  cakulum,qui  illud  verum  Elephancis  fceletort 
efle  exiftumabunt.  Mirum  quidem  videri  pofiet ,  unde  Elephas  in 
umbilico  Germanias?  Sed  quid  obftaret,  fi  velimus  afierere  per  inun- 
dationem  hujus  univerfi  varia  omnis  generis  animalia  a  fluftibus  in- 
comparabilibus  in  hanc  vel  illam  orbis  cerrarum  partem  cranslaca  & 
huc  vel  illuc  fuifle  quafi  fepulca.  Eodemque  pafto  &  hoc  noftrum, 
Scelecon  (ub  fabulolam  talis  modi  terram,  utpoce  minus  udam  &  pu- 
tredini  minus  obnoxiam  recondicum  5c  in  hunc  usque  diena  afferva- 
tum.  Quin  imo  &  ipkim  unicornu  fofllle  quodvis  macerias  medicafc 
accenfitum&  in  officinis  pharmaceucicis  coco  die  difpenfatum,  in  col- 
libus  uc  fpeluncis  arenofis  repercum  a  Catadyfmo  refiduum  efle  plu- 
ribus  racionibus  evinci  poflec.  Vires  oflium  diftorum  eburneorum 
diaphorccicas  &  febrifugas  miris  laudibus  erTerebat  vulgus ,  quales  ta- 
men  propria  experisntia  nondum  habui  exploracas. 

OBSERVATlO  CLXXVT. 

Dn.DJOHANNIS  GEORGII  HOYERI. 

De  Delirid  cum  ferocid  a  Baccis  Solani. 

VEcuIa  coJligendarum  herbarum  caufa  fylvam  peragrans  ofFendic 
force  baccas  nigricances  vifui  gratas  &  guftui ,  utpore  fubdulces. 
Harum  nonnulias  efuriens  devorac ,  infaufta  facis  dape  :  Dum  brevi 
poft  delirio  cum  ferocia  &  vigiliis  aliquoc  dierum  fpacio  durancibus 
mire  defatigata  ,  tandem  vero  lomno  fublccuto  fine  medicaminis 

P  p  2  ufu, 


296  Obfervatio  CLXXVll 

ufu,foIaNaturx  robuftioris  fcftnitate  reconvalefcit,viribus inde  fum- 
mopere  depauperatis.  Hafce  baecas  Solani  fuiffe  tam  ex  relatione 
quam  pluribus  aliis  circumftantiis  parebat.  Mirum  vero  poffet  vide- 
ri  ,  cum  Solana  in  foporiferorum  claffe  locum  teneant,  cur  haec  fu- 
rore  6c  vigiliis  inde  fuerit  correpta  ?  Fuit  autem  procui  omni  dubio 
Solani  fpecies  ,  cujus  D.  Jacobus  Theod.  Tabernxmontanus  part.a. 
herbarii  p*  287«  meminit,  afferendo:  Solanum  bacca  nigra  Cerafi  fi- 
mili,  ab  aiiis  Mandragora  Theophrafti  nuncupatum,  progerminare 
baccas  menfe  Angufto  maturas  nigricantes  fucco  fufco  feu  fubaquilo 
fcatentes,  fapore  dulces  &  fere  infipidas  ,  easque  devoratas  vel  fu- 
riofosreddere  vel  foporiferas  quinimo  lethiferas  nonnulliseffe.  Quae 
cum  nuperrime  Sondershufae,  quse  Principis  Svvartzburgici  fedes  eft, 
Experientiflimo  Domino  Gottvvaldt  Medicinae  Candidato  &  Pra£u- 
co  ceieberrimo  ,  amico  meo  integerrimo  ita  referrem ,  meam  fen- 
tentiam  a£tutum  confirmabat,  dicendo  :  fuiffe  baccas  Solani  illius 
quod  Itali  Bella  donna  nuncupant,  cujus&  herba  &  flores,  fioribus 
&  herbae  Nicotianae  admodum  conformes  effent.  Addebat  porro , 
efle  hanc  Solani  fpeciem ,  qua  cum  aliis  herbis  mixta  8c  quafi  palliat4 
Empiricus  quidam  prope  Vinariam  degens,  quosvis  Maniacos  felici- 
ter  curare  noffet.  Quod  fi  vero  confentaneum ,  novum  paradoxon 
exinde  flueret,  nimirum:  Unam  eandemque  plantam  ex  ftultis  &In- 
fanis,  fanos  &  fapientes:  Ex  fanis  vero  &Sapieatibusreddere  ftultos 
&Infanos* 

OBSERVATIO  CLXXVIL 

Dn.DJOHANNIS  GEORGII  HOYERI. 

DeAqu£  ftygi*  bauftu  exitiofo  remediis  domefticis 

curato. 

GEnerofus  Dominus  ab  H.  mediae  aetatis  &  robuftae  conftitutionfs 
in  pharmacopolio  quodam  oppidano  per  famulum  fuum  pro 
groffo  aquam  fortem,  fimul  ac  oleum  juijiperi  pro  gioffo  fibi  eoemi 
curat.  Hoc  pro  dyfuria  mitiganda  ut  aflumeret :  Illam  alii ,  nefcio 
cui  refervaturus  ufui.  Enim  vero  fucceffu  prorfus  infaufto  permu- 
tat  oleum  &  Aquam  ftygiam>  deceptus  incuria  pharmacopjci  qui  fi« 
gnaturas  neglexerat.  Scilicet  cum  modico  cerevifias  tepidse  vehicu- 
lo  unico  haultu  abforbee  tantam  aqu*  fortis  copiam,     Hinc  di&um 

faCium 


Be  Lsfqu*  ftygis  bauftu  exitiof o  remediis  domefticis  £#c.  297 


fa&um  refpiratione  difltciliori,  tenfione  convulfiva&fufFocativa  qua- 
fi  Gulr  feu  cefophagi  potius,  moxCardialgia,  torminibus  ventris  va- 
riorun  qni  phaenomenorum  fyndrome  correptus.  Abfente  medico 
quxvis  obvia  fibi  eligit  remedia  :  jamjam  menfuram  aquse  fontanae , 
dein  olei  olivarum  quantitatem ,  mox  la£iis  tepidi  copiam  ingurgi- 
tans  :  Qualibus  fymptomata  difta  levat  non  tollit.  Denique  Aquac 
frigidz  magnam  copiam  ad  naufeam  abforbet;  Inde  Vomitionibus  fre- 
quentioribus  fuicitatis  &  ingeftis  quibusvis  £m  extnrbatis,  a  moleftiis 
citatis  prorfus  liberatur.     Nunc  priflina  optata  gaudens  valetudine. 

OBSERVATIO  CLXXVUI. 

Dn.  D.  JOHANNIS  GEORGII  HOYERI. 

De  Colocjnthidis  Infufo  letbalem  hypercatharfin 

fufcitante. 

COlocynthis  quamvis  adeo  infame  medicamen  6c  Medicis  ratio- 
nalibus  exofum,  ut  in  violentorum  five  fytfffewt  catalogo  pri- 
mum  ferme  teneat  locum ;  nihilominus  a  medicaftris  6c  empiricis  fae- 
pius  inabufum  vocatur.  Novi  virum  robuflum,  a  CoJocynthidis 
infufo  purgatum  ,  cui  poftmodum  toto  vitae  decurfu  a  nullo  ne  for- 
tifllmo  quidem  purgante  alvus  ftimulari  poterat.  Duobus  abhinc  an- 
nis  puer  12.  annos  natus  laborabat  aliquali  lateris  doJore,  caeterum 
bene  fe  habens,  &  integro  appetitu  gaudens,  fchoiam  frequentabat , 
cum  paribus  Iudebat  &  deambulabat.  Huic  Empirica  Colocynthidi 
infufum  propinabat,  a  quo  primis  aliquot  (edibus,  qualia  juxta  Coi 
1.  Aphor.  2.  purgari  convenit  exclufis  fatis  bene  fe  habebat :  Aft  brevi 
pofl  cum  cruentas  aliquot  dejeftiones  experiretur,  viribus  fumme 
proftratis,  prxcordiorum  anxietatibus  &  lethali  fyncope  correptus. 
Curntur  ad  me  fummopere  contendendo,  ut  venenofo  &  Jethifero 
pharmaco  remedium  conveniens  opponerem.  Enim  vero  femiani- 
mis  prius  extinguebatur  quam  propinare  poteram  quicquam.  Cer- 
to  certius  maxima  fucci  vicalis  pars,  erofis  inteftinorum  vafis  fangui- 
feris,  per  interiora  fuit  cxcreta.  Id  quod  evidentius  patuiffet,  nifi 
fuperftitio  parentum  Cadaver  fecare  prohibr.iflet. 


OBSER 


rvatto  CLXXIX. 


QtSERVATlO  CLXXIX. 


Dn. D.JOHANNIS  GEORGII  HOYERI. 


FEbris  quacdam  Epldemica  non  paucis  funefta  variis  iisque  pericu- 
lofiffimis  fymptomatibus  ftipaca  annis  pracericis  nonagefimo  o&a- 
vo  &  nono ,  tum  finicimorum  locorum  quorundam  incolas ,  tum  pras- 
primis  concives  meos  afflixic,  de  qu&  prolixius  forfan  alio  cempore, 
fi  Deo  placueric,  differendi  dabicur  occafio.    Eadem  febre  corripie- 
batur  puer  decem  annos  natus  6c  per  tres  annosEpilepfia  concuma- 
ciffima,  paroxyfmo  interdiu  pluribus  vicibus  recurrence ,  remedia  ge- 
nerofa  quaevis  eludente ,  vexacus.    Concingentibus  icaque  variis  fym- 
pcomatibus,  erTerato  cotius  calore,  Siti,  Vigiliis ,  obtufo  capitis  dolo- 
re,  delirio  &c.  &c.  affliflio  quafi  addebatur  affii&o.    Rebus  fic  ftan- 
cibus  a  parence  confukus,  fpem  faciebam  non  dubiam,  fore  uc  fimul 
cum  febre  moleftiffimus  Epilepfiac  fugarecur  arTe&us  $  Memor  veri- 
loquii  Hippocracici  SeQ.  II.  aphor.26.  &Se£UV.aphor.  $7.  Icaqueda- 
co  fub  iniciuna  morbi  Spiricu  quodam  bezoardico  volaciii  urinofo  vi- 
cibus  iceratis  largiores  prolici  curabam  fudores  :  Quibus  exanclacis 
&  febrilis  caior  mitefcebac&  paroxyfmi  epileptici  fua  fponte  penitus 
ceffabanc:  Accenuatis  nempe  &  diffipatis  humoribus  vifcidis  &fic  ob- 
itru6tionibus,epilepfiam  cau(antibus,tam  per  calorem  febrilem  quam 
per  medicamentum  volatile,  referacis.     In  declinatione  morbi  pro 
conciliando  fomno  &  diaphorefi  continuanda  puiveres  quosdam  ex 
C.  C.  philofoph.oc.^.coralliis  rubr.terra  figillat  &c.  conflatus,addi- 
co  dofi  refracta  laudano  opiato,  propinare  jubebam,  atque  perexiguo 
hoc  apparatu  Morbi  Complicati  fatis  periculofi  curam  ex  voto  figil- 
labam.     Singularem  vero  fummi  Archiatri  Glemeatiam ,  qua  ficut 
huic  affli&iffimo  segrotanti,  ita  pluribus  aliis  optatam  perexiguis  re- 
mediis  ferc  opem,  graca  admiracione  depra&dico. 


De  Epilepfia  Chronica  unh  cum  Febre  Epidemka 
%Malign&  curata. 


OBSER* 


Ex  Cbolera  defunBi  Anatome. 


*9* 


OBSERVATIO  CLXXX. 

Dn.  D.  JOHANNIS  GEORGII  HOYERI. 

Ex  Choleri  defunfti  Anatome. 

JUvenis  24.  annorum,  Cholericus,  Muficae  Inftrumentalis  ftrenuus 
ac  perfe&us  Culcor,  anno  praeterito  1699.  tempore  seftivo  in  nu- 
ptiis  ad  feram  uscp  noftem  commorans  &  fortaffe  potuienta  largius 
abforbens,  circa  mediam  noftem  hor£  prima'  nondum  auditi,  tormi- 
na  ventris  fumme  dolorifica  perfenfit.  Reli&is  eam  ob  rem  nuptiis 
atque  fodalibus  domum  reverfus  illico  cubitum  ivit.  Brevi  poft  cor- 
reptus  inani  vomendi  conatu :  mox  evacuationc  fpontanea  prorfus 
enormi  fublequuta,  qua  vifcofa  faburra  copiofffima  tam  per  fuperio- 
ra  quam  per  inferiora  magno  cum  impetu  exturbata.  Doloribus 
autem  &  torminibus  nihil  remittentibus,  vires  fumme  proftratae  cum 
Cardialgi^  intolerabili  &  Convulfionibus  ac  vellieationibus  membro- 
rum  tenfivis  fuere  notatae.  Cxterum  nec  calor  efferatus  neque  fitis 
adeo  urgens,  neque  alia  fymptomata  febrilia  adfuerunt.  Confultus 
valde  mane  Medicus  quidam ,  aftedtum  hunc  veluti  febrem  epidemi- 
cam  tunc  temporis  hic  graffantem  Bezoardicis  fixis,  apprime  mine- 
ralibus,Veficatoriis  infuper  appllcatis,  curare  fruftra  laboravit.  Ne- 
gle&is  enim  fpecificis  atque  Anodynis ,  &  dolorum  inefTabilium  fuci- 
bus  cum  excretione  per  triduum  continuata,indefinenter  ardentibus, 
mente  ad  ultimum  vitae  halitum  conftante  lubitanea  morte  extindtus 
eft.  Inopinata  mors  a  pofteriori  denique  Medico  fufpicionem  mo- 
vit  veneni  in  potulentis  fortalTe  propinati  :  Quare  rem  Magiftra- 
1  tui  denunciari  curavit:  SecTioni  vero  poftu!ata&,  quafi  peregre  fo- 
ret  abeundum  fimulando  femetipfum  fubduxit.  Inftituta  nihiiominus 
ex  fuperiorum  mandato  viikatione,  quoad  externa ,  nulia  exanthe- 
mata  vel  alia  febris  malign^  neque  veneni  propinati  vifebantur  indi- 
1  cia.  Aperto  abdomine  nulla  putrilago  neque  foetor  ingratus  (  qui 
j  alias  his  cafibus  aeftivo  tempore  trequens  eft)  percipiebatur. 

Ventriculus  flaccidus  diffc&us  materise  biliofx  feculentx  exiguam 
;  quantitatem  continebac    Caeterum  neque  in  iplo  ventricuio  neque 
in  inteftinis  ulla  en.fio  aut  e\ulceratio  deprehendi  pocerat:  prxter- 
quam  quod  in  oriftcio  venuiculi  fuperiori  feu  oefophago  levis  inflanv 
matio  confpitua. 

Inteftixii 


^/dt^r^ANu  \        Oifnvatio  CLXXXl. 


I»teflina  materia  biliofa  referca  8c  hinc  flavo  colore  quafi  fuffu- 
fa.  Repatis,  Lienis  fic  reliquorum  infimi  ventris  vifcerum  facies  & 
fwbftancia  fonorum  fimilis.  Vifcera  thoracis  fatis  etiam  fana,  exceptis 
pulmonibus  qui  punftis  nigricantibus  paffim  notati  ,  quamvis  ipfe 
tam  a  fpirandi  difficulcace  quam  alia  pe&oris  moleftia  prorfus  immu- 
nis  vixiffec. 

Ex  quibus  manifeftum  fieri  cenfeo ,  defun&um  neque  febre  ma- 
ligna  neque  ab  affumco  veneno  periiffe  fed  cholera  eaque  primaria 
non  (ympcomatici ;  Quippe  quae  eod.  menfe  piures  invadebac,  con- 
venientibus  autem  remediis  facile  curata.  Phscnomenis  enim  (upra 
citacis  omnibus  6c  fingulis  enucleandis  fola  macerias  biliofae  feculentae 
tam  in  ventriculo  quam  inceftinis  prasfentia  fufficiebat ,  utpote  quae 
dubio  pr©cul  acrimonia  fua  volatiliori  non  folum  levem  orificii  fupe- 
rioris  ventriculi  infiammacionem  &  Vomitus  caufare,  fed  immanes 
etiam  dolores,  Convulfiones&lethales  evacuationes  fufcitare  potuic. 

Veficacoria  cholera  vexacis  nocua  magis  effe  quam  proficua, fa- 
cile  judicabit ,  quisquis  fungum  pro  cerebro  non  habet.  Neque  vi- 
deo,  quo  confilio  ftatim  in  principio  febris  cujusvis  (fiquidem  Mali- 
gna  faltim  praefumatur  )  Veficatoria  ,  uc  quidam  volunc ,  applicari 
pofltnc. 

OBSERVATIO  CLXXXL 

E)n. D4 JOHANNIS  GEORGII  HOYERL 

De  Htmorrhagia  largiori  e  cauitate  dentis  maxillaris. 

Corbuticos  fanguine  ex  gingivis  ex  fudante  confpurcari  faepius  in- 
fuetum  non  effc  :  Enim  vero  modica  vel  minima  cruoris  quanti- 
tas  curari  vix  folec.  Major  vero  vel  tanta  copia,  quanta  in  h^mor- 
rhagiis  narium  effunditur,  rarius  equidem  obfervata.  /uvenis  24.  an« 
nos  natus,  gracilis  &  cholericae  confticucionis ,  in  convivio  quodam 
lautius  vivens,  apprime  generofum  vinum  largius  abforbens  brevj 
pofl  fentiebat  os  fanguinis  floridi  magna  quanticate  refercum ,  adeo  ut 
vix  tantum  exfpuere  poflet,  quantum  continu6  e  cavitate  dentis  cu- 
jusdam  maxillaris-promanabac.  Effufa  magna  quantitate  ,  plures  un- 
cias  ponderante,  ea  de  caufa  confultus,  primum  aquam  frigidam, 
dein  acetum  in  oris  affe&a  parte  detinere  jubebam.  Utrumque  fine 
fucceffu  fperato  :  Sanguine  floridiflimo  conflanter  effiuente.  Dc- 
nique  Hnimencum  ex  Tin&ur*  cerrap  catechu ,  effenttae  traumaticae 

ana 


s 


Dt  Locblorum  five  fanguink  immodiciprojluviitemeito  ffe»     50  i 


ana  Jj.  efTentix  anodinae  9j.  cum  bombace  applicare  fuadebam.  Quo  lzm 
pius  iceraco  tandem  ceffabat  inconfueta  talis  hxmorrhagia. 

OSSERVATIO  CLXXXIL 

Dnt  D.  JOHANNIS  GEORGII  HOYERT, 

*De  Lochiorum  fvvefangutnis ,  imrrtodici  profiuvii  rc~ 

medio  domeftico  ,probatiffimo. 

F'Oemina  primaria  annum  trigefimum  fextum  peragens ,  fanguinolen- 
ta  ,  poft  abortum  vexabatur  immodico  Lochiorum  profluvio  per 
,4,  hebdomades  durante,  evenientibus  interea  temporis  lipothymiis  cre- 
brioribus  ,  cordis.anxietatibus&  pluribus  phxhomcnis  periculofiffi- 
mis  ;  Confultis  eo  nomine  Medicis  nonnullis  experientiffimis  variiscg 
medicamentis  ftypticis  &  cordialibus  ex  Tinftura  Terrse  catech.  an- 
tiphthifica  Gramanni , Gorailior. effent.  traumat.anodyna,pulveribus# 
e  fkypticvs  6c  bezoardicisconflatis:  Potiunculisplurimis  exftypticiscor- 
dialibus  &  bezoardicis  variis  compofitis  ,  non  negieftis  externis  ;  Sin- 
gulis  &:  omnibus  abfque  fuccefTu  fperato  adhibitis  ,  prognoftico  ferme 
relinquitur ,  viribus  vicaiibus penecxhauftis.  Forte fortuna  non nemo 
ex  cognatiscui  deploratus  Matronac  ftatus  curae  cordicperat,  furTumi- 
gium  (impliciffimo  conftans  apparatu  crebrioribus  verd  experimentis 
pro  compeicendo  talis  modi  fl  uxu  probatiffimum  fuggerit: 

fegetis  fecalinx  recentis,  fummit.arboris  betulseana  m.  iij.  pul- 
verifentur  groffo  modo  pro  fuffimigio  cer  lterando.  Admiratione pro- 
fedo  dignum  elt  tale  remediumditium  fadum  profuuTe  conftanti  cur» 
eventu. 

OBSLRVATlO  CLXXXIIX, 

Dn.DJOHANNIS  GEORGII  HOYERT, 

DeTumore  Axill*  Qancrofo  prcgrandi  9  tjusanatome&infeli- 

ci  curatione. 

FOemina  f  4.  annos  nataphlcgmatic*  conftitutionis  &  vitx  fedenta- 
rix  dedita ,  quin  etiam  collo  ftrumofo  mulcis  abhinc  annis  deforma- 
ta,  pneviis  fubitaneis  terroribus,  curis  &  affliftionibus  variis,ante  an- 
num  &quodexcurrit,  tumorcm  circaftap  Ax  finiftrac  regionem  verfus 
axillam  ppotenfum  obfervat ,  fine  doloris  &  fine molenix  (enfu.  Fallente 
Dc c,  III  f  Ann,  VI).  gf?  VllL  Qjj  igitur 


Obfirvntio:  CLXXXtlZ 


ig\tUYotir*&H*n\h\\  periculi  fubeffe  putans,  negligit  illum,  imd  ulterius 
de  eo  ne  quidem  cogitat.  Kebdomadis  aliquot  elapfis  manum  forte-ad- 
movens  ad  ovi  gallinacei  formam&  molem  excrevifle  tangendo  notat; 
Brevi  poftadpugni  dtiplicis  magnitudinem  aufihira,  fingulisve  diebus- 
incresnenta  capientcm ,  non  fine  mentis  perturbatiotie  animadirertit» 
Ideoque  jam  Scnunceo  ardentius  proflcua  remedia  quserit,quo  magis 
toagisque  motum  brachii  finiftri  depravari ,  dolorumq^ie  faces  fimul 
accendi  fentit.  Adhibita  (unt  emplaftra  &cataplafmata^queisChirur- 
gi  folent  uti,  varia  fine  fucceflu,  tumorenihilo  fecius  indies  cre(cen> 
te:  Ex  meo  denique  confilio  a  purgantibus  phlegmagogis ,  mercuria- 
libus  &  fudoriferis ,  antimoniatis,cinnabarinis  fortioribus,  emplaftris 
rtfolventibus,  item  de  ranis  Vigonis  cum  mercurio  aliquamdiu  conci- 
nuatis ,  non.  quidem  increvifle ,  parum  vero  decreviffe  notatus.  Non 
defiit  aliapluraab  alfis  celebrioribus  Chirurgis  hincinde  conquifita  m 
rufum  vocare:  Sedincafium  fiebant  omnia,indies  adaucla  moleplures 
libras  jam  ponderante,  Parum  aberat  ,  quin  defperarem  de  rebellifllrnr 
tumoris  curatione  memor  obfervationis  r.  anni  n.  Dec.  i  n.  Ephe« 
jneridumN'.  C.  ab  ExperientiffimoD.PyrrhoMaria  Gabrieie  commu- 
nicatse.  Quare  utprorfusintactum  reiinqueret  tumorem  talem  ac  pa- 
tienter  ferret ,  quod  mutari  vix  polTet ,  fuafor eratn.  Enim  vero  empi- 
ricus  quidam  affliftifGmse  ,  quae  ultra  artnuum  fpacium  tanto  tumore 
veluti  farcina  quadam  prefla,fpondet  auxilium.  Huic  credulas  pracbens 
aures  fummo  cum  defiderio  juvamen  expefifebat.  Prolefcit  enim  ficuti 
f)Iuribus  aliis  in  focis,  ita&ficprava  confuetudo,utcuivis  agyrt£vel; 
circumforaneo  thrafonico  fideshabeatur  major  quam  noftratibus  Mfc- 
dicis  Experientiifimis ,  prafertim  fi  forte  fortuna  curatio  quaedam  fuc- 
celTerit.  Curam  itaque  fuperltitiofo  quodam  magnetico  remedio  firre 
fuccelTu  tentans ,  cauftica  attrahentia  &  corrodentia  vocabat  in  ufumr 
Quibus  mediantibus  erofa  &  abrafa  fenfim  cute,  tunaorem  oblcngum 
lubligatum  &  hinc  magis  magisquependulumfaftum  >audax  agyrta  fi- 
ne  opecultelli  folismanibusfeparabat  feptem  iibras  civiles  pondeivn- 
tem.  Sanguinis  vero  &  lymphae  copia  tum  durante  erofione  tum  poft 
feparationem  eifufa  quinque  librarum  civilium  pondus  exfuperabat. 
Tumor  ita  feparatur  tetrum  fpirans  odorem,  diffe&us  anatomico  cultel- 
lo  ex  glomeraminibus  glandulofis  ferme  innumeris  magnitudine  va- 
riantibus  (  quorum  fubftantia  axungiaehumanx  five  potiusadipofk  ma- 
terix  conformis  admodum )  compofitus  erat.  In  glomeraminum  illo- 
jurn  interftitiiS;  pluribusfibri^ 


De  Tutnore  AxilU  Catitrofo  pr<egranii ,  ejm  anatome  $£c.  $ 


adinftaralbuminis  ovi  confpiciendum.  Admirationc  dignum  aberran- 
tem  naturam,  afarcina  di£ta  quidem  IfberaCam,  nihiiominus  alimento 
vkiato  parti  fauciaeram  curiofe  profpexifle, &ficnovaquafigIandula« 
rumglomeramina  majufcula.  &  minora  fub  vicinacute  quotidie  in  tan^ 
ta  copiaprogeneralTe ,  ut  vicibus  iteratis  eadem  feparare  necefTun  ha* 
beret  empiricus ,  qui  de  feparatione  dicla  frufiraneos  egerat  triumphos. 
•  Neque  enim  ullis  remediis  defendere  poterat  uIcug  cancrofum  ab  affla- 
xu&effluxumateriae  vitiof^  &glomeraminum  illorum  glandulofonim 
generatione  ,  Appetitum  toto  curationis  tempore  fentiebat  auc\um& 
hincqusevis  oblata  efculenta&  potulenta  avide  abforbebat.    Inde  ve- 
ro  reliquis  corporis  partibus  parum  vel  nihil  nutrimenti  accedere, 
quin  potius  rnacie  fenmvi  confumi  ,  omnem  ver6  fuccum  nutritium 
adpartem  fauciam  &cancrofam  ferrinotabat  &  quafi  fentiebat.  Ulcus 
interea  temporislonge  lateque  vicinas  arrodebat  partes  ,  ade6  ut  ab 
axillis  infra  os  fcapulae  ad  coftarum  regtonem  protenfum  notaretur. 
Quin  imd  cum  ne  minima  fpes  falutis  aifulgeret ,  mifers  per  fex  men- 
fes  crudeliter  (kpe  .difcruciat*  novx  &  lethales  afFli&iones  fuperadde- 
bantur,    Nam  prxter  fcetorem  intolerabiiem  quem  putrilago  cutis  & 
fuDjacentis  rnufculofa:  carnis  fpirabat,  novi  tortores  accedebant  dolo- 
res,  inquietudines  &  vigilias  caufantes.  Hinc  lipothymiis,  naufea  ,  vo- 
.mitu  ,fingultu,  viribusque  fumme  proftratis  fubfequentibus  animarn 
Hedemptori  (uo  tandeta  cecimirtebat. 

6BSERVA110  CLXXXIV. 

DN.p.JOHANNJS  GEORGH  HOYERI. 

De pr&grandibus  &monjtrofis  Nafi  tumoribus  y  fnbligatd  pil6 
cdmelind  feUcitev  curatis. 

V lr  annos  fexaginta  natus ,  dum  quadngefimum#tat:is  annum  egit* 
variis  tumorjbus  innafo  feexferentibusccepit  affligi:  primo  len* 
tis,dcin  pifi,mox  fabx  magnitudinem  adsequancibus  :  indies  novuin 
incrementum  capientibus ,  tandem  vero  in  moiem  prorfus  monftrofam 
excrefeentibus.  Quibuscurandis  nullumper.tantamannorum  feriem  k 
rutum  remediu  quoqiu  fuppeditatum.  Interea  temporis  Nafus  t.intis  tu- 
moribus  monftrofus  furhas  moleftias  caufare  notatur.Nuper  admodum 
empirkas  quidam,(cu)usobfervatio  przcedens  meminit)  confiaum& 
auxilium  ccrtulimum  fpondet ,  dum  plures  talismodi  Naipsmonftrofos 

Qcj  2  fcliCfc 


Obfervatio  CLXXXIV: 


Jeliciter  a  fe  curatos  probat.  Itaque  neglefiis  internis  medicamerrtis, 
neque  dixtx  ratione  habita ,  fine  emplaftris  &  fine  cultello  vel  alio  in- 
ftrumento  chirurgico,  tumoribus  feparandis,  pilo  camelino  fubligatis, 
unguentum  martiatum  fale  ammoniaco ,  nitro  atque  vitriolo  robora- 
tum  illinendo,  intrao&odecim  feptimanarum  fpacium  curam  feliciter 
abfolvebat.  Tumores  ,  qui  utriusque  naris  laterali  parte  excreverant 
librae  quadrans  cum  femilTe  ,  conjun&im  libramfemis  cum  quadrante 
feuuncias  duodecim  ponderabant,  Tumor  vero  anterius  prominens 
libram  unam  cum  quadrante  feu  uncias  viginti.  Adeoque  feparatarum 
partium  pondus  libras  duas  civiles  excedebat:  Sanguinis  ferofidurante 
curatione  efHuentis  quantitas  unam  libram  civilem  aequabat,  Tumo- 
rum  illorurnfeparatorum  internafubftantiae  glomeraminibus  glandu- 
lofis  conftare  vifa  ,  in  quorum  interftitiis  ferofa  materia  variaque  fila- 
menta  confpicua.  Venae£  nafo adtumores  vergentes  inftar calamifcri- 
ptorii  amplae  fatiss  Notabile,  Virum  laudatum  toto  illo  temporis  in- 
tervallo,quotumoribushiscevexabatur,ab  omni  Coryzae  Scqualicun- 
que  muci  vel  picuitae  fluxu  prorfus  immunem  vixiffe;  Separatis  autem 
tumoribus  nafum  denique  emunftorii  naturalis  ha&enus  amiffas  vi- 
ces  recuperaffe  ,  ipfumque  Virum  priftina  fere  gaudentem  forma 
^unc  ufquediem  belle  &pahcratice  valerec 

QBIERVATIO  CLXXXV,» 

WtL JR  CHRISTIANI  LAHME* 

De  Opbtbalmid  defperata  Collyrio  tandemgurata. 

DEgit  hic  Eafnise  Vir  feptuagenarius ,  qui  ferme  quotannis  Oph- 
thalmia  laborat,  quam  Venscfeftione,  Purgantibus,  Veficatoriis, 
Sudoriferis  &  inftillatioae  Spiritus  Vini  camphorati  feliciter  ha&enus 
«uratam  notavi.  Enimvero  fruftraneo  cum  fucceflu  citata  remedia 
omnia  &fingulanuperrimein  ufum  vocata.  Adeo  ut  pejormagisquam 
melior  eontumaciflims  Opththalmiae  ftatus  eflet.  Alterutropraeprimis 
oculo  peflime  fe  habente ,  ut  omnimoda  facultatis  videndi  privatio, 
quoad  hunc  oculum  metuenda  foret.  Aft  ecce  ,  Do&or  quidam  Chi- 
rurgiae,  natione  Suecus,  qui  fe  prorltetur  Oculiftam ,  urbem  noftram 
force  fortuna  peragrans ,  confultus,f  equens  remedium  fuggerit: 

*•  Aqr; 


\ 


De  Opbtbalmii  deJperaU  Cofyrfe  tandem  curatal  30^ 

Aqe  foenic.  §ij. 
chelidon.  maj. 
fragor, 

rofar.  alb.  ana  Jj. 
Spir.  valerian» 

Sai.  Ammoniac.  ana      M.  ad  Vicr." 
SBaffcr/  tvormtt  tma  2fugrs$Hs##M. 

Hanc  mixturam  non  oculis  inftiJlare ,  inflar  aliorum  Colljriorum  ' 
fed  faltim  palpcbrisfeu  valvulis  cx?uk)rum  ilJinere  easque  quafi  Iava- 
re  e£dem  jubet.  Nimirum  Ophthaimicus  claufis  oculis  fera  nofte 
valvulas  collyrio  di£to  probe  levare  folet:  Die  fubfequente  moIeft/£ 
fimjs  fymptomatibus  ophthalmicis  pene  (ublatis  ex  voto,  luminibus 
•culorum  utitur  clariffimis  denuo  &  pellucidis. 

(MtfJ&MolhuJaNorimbergam  d.  s%  OBobn 
ufnno  i/oo.y 

ATlQ  CLXXXVI. 

Dn.  D.  MARCI  GERBEZII, 

De  Hepate  in  hydropic*  injufie  incuipato. 

INhydropicis  prse  aliis  vifceribus  affici  hepar  communis  fuit  Anti«' 
quorum  opinio;  c6,  quod  hydropem  a  vitiata  fanguifkacione  ori- 
ri  crediderint,  hanc  autem  primario  dependere  a  male  conftituto  he- 
pate :  rem  verd  tamenfrequentiflime  fe  aliter  habere,prarterquam  quod 
jam  pridem  deprehenderint  plurimi  exModernis  inMorcuorumCor- 
porum  diffe&ionibus?.ccuratiores,docuit  me  nuperrime  Barbitonfo- 
ris  ,  &  Chirurgi  nofiratis  Hermani  Ettike  pia  uxor  ex  Afcite  8c  ab- 
dominis  &  pe&oris  defun&a  poft  mortem  a  me  vel  refte  propcerei 
cultro  anatonvco  (ubje&a,  qudd  diu  ante  obitum  fere  de  nullo  acci- 
dente  magis  lamenuj.ru  fuerit,quam  de  doIorQhepatis,  in  qua  tamen 
hepar  ferc  naturaliflimc  conftitucum,  deptehenfum  fuit,  una  cum  ei 
annexa  veficula  fdieaincqoe  in  abdominis  vifceribusobfervatusalius 
memorabilis  defc&us,  prrcterquam,  quod  vencriculus  relaxacus  ni- 
mium  fuerit,&  folitis  fuis  rugoficatibus  defticucus,  pancreas  &  omen- 
tura  prxter  moduin  extenuata,  &  merencerium  mox  fub  hepate  (un- 

Qj\  3  de  do- 


ObfervMo  CLXXXViL 


de  dolor  ffle  injufte  hepati  imputatus)  ferme  palmx  latitudine  «exe- 
fum.  In  utero  quidem  etiam  notabile  fuit,  qudd  is  majoris  pyri  mo? 
lem,  &  figuram  referens  adeo  compa£tus  fuerit,  ut  quis  vix  fetam 
porcinam  ejus  cavitati  immittere  potuiiTet$  adeocg  injufte  totiesa  Vul- 
garibus  Medicis  pro  omnis  generis  vitiofiflimorum  humorum  fenti- 
na  habitus  :  quod  is  verd  ad  memorati  Afcitis  progenerationem  ni! 
fecerit ,  non  eft ,  quod  ejus  confideracioni  ulterius  iinmoremur  ,  ia 
eo  faltem  Benevolo  Leftore  cornmonefadto ,  quod  iila  foemina  pluii- 
um  quidem  proljum  antehac  mater  fuerit^  a  XV.  annis  vero  nun* 
quam  conceperit.     Utrum  verd  in  omnibus  pridem  a  prolium  ge- 
ftatione  defiftcntibus  i^erum  fimijiter  coaritari  accidat,  obfervare 
snihi  nondum  iicuit:  Contrarium  tamen  videntur  perfuadere  Mulie- 
res  per  X.  annos  nunquam  grayidx  fa&ae  demum  vero  tamen  rurfus 
imprsegnatse.    Viiitato  taliter  abdomine  ad  pe£torisj:avitatem  tra/i« 
(ieramus:  quam  non  folum  non  minus  aquis  pieniruinam  deprehea* 
deramusj  verum  etLam  univerfos  pulmones  fyderatos,  &  veluti  ne- 
crofi  qu&dam  arTedtos,  cor  flaccidum  ,  &  pericardium  iisdem  aquis 
nimium  quantum  diftentum.    Procul  dubio  maxima  mali  caufa  fute 
vitiata  ob  ventriculum  prave  conftitutum  afTumj-torum  digeftio  >  hinc 
Mefenterii  illa  exulceratioP  &  per  illam  facta  vaforum  lymphatico- 
rum  exefioyac  demum  pulmones  ipfi  corrupti.    Imo  a  pulmonibus 
malum  fuam  primain  originern  furnpfiflc  vel  ex  eo  pxobabile  videtur, 
quod  aegra  omnium  primo,  &  inlolentius  de  pedoris  gravitate,  & 
refpirationis  intercepticne  lamentata  fuerit  citra  omnefn,  vei  eam 
faltem  inanem  tuflim:  fuccefllve  refpirationem  nacta  faciliorem,  ab- 
ffamine  interea  in  tumorem  eiato,  verfus  obitum  verd  demum  rur- 
fus  difficiliorem,    Prcbabiliter  ob  aquas  in  principio  mali  faltem  pe- 
ftoris  cavitatem  inundantes,  fucceflive  ad  abdomen,  per  qus&cunque 
demum  vias  delatas,  &  ultimatim  (repleto  fcilicet  jam  abdomine) 
jurfus  ad  pedtus  regurgitantes ! 

OBSERVATIO  CLXXXVtf. 

Dn.  D.  MARCI  GERBEZIJ. 

De  Epilepfia  duorum  annoYum  <virgis  euratd* 

QUantorum  rnalorum  inter  animi  pathemata  frequentiflirna  cau- 
fa  foleat  elje  terror,  adeo  notum  eft,  ut  fruftra  fuerit  id  nevis 
cafibus  demonftrare.   Non  injucundum  camen  fueric  faitem  fequen- 

tem 


DeEpiUpfia  Juoyum  annorum  virgH  curbta. 


307 


tsm  cafum  ad  propoficum  percipere.  Erac  hic  Labaci  ance  ni  fal- 
lor,triennium,farcor  a  fuo  focio  ebrio  in  proprio  cubiculo  gladio  in- 
t^rfeftus,  qui  plures  poft  fe  uxori  alendas  proles  reliquerat ,  quam 
media,  quibus  ea  illas  fuftentaret  :  quarum  propcerea  miferci  habici- 
ores  Vicini  hinc  inde  eas  educandas  dirripueranc,  &  inter  caeteros 
quidem  urum  hlioiam  unius  &  medii  anni  Georgius  Sbecius  Merca- 
tor  propriis  prolibus  deftitutui:  afl  quae  (cjuod  quidem  acgre  ferebat) 
frequentiflime  Epilepfia.  corripiebatuc  Sed  accidit  elapsl  quadrage- 
fima,  quod  eo  ipib  tempore,  quo  puellula  more  fuo  paroxyfmo  Epi- 
lepcico  prehendebatur  non  nemo  exterus  in  cubili  fueric,  qui  visa  il- 
Kt  miferia:  fuaiit,  ut  in  fucurum  malum  ifthoc  virgis  eurare  attenta- 
rent,  forte  fore  ,  ut  tale  remedium  plus  profit ,  quim  quodcunque 
aliud  ex  pharmacopolio.  Difturn  fadum,  pofiridie  idem  malum  re- 
currit:  Arripiuncur  a  Matrefamiiias  verbera,  argra  acricer  concuti- 
tur,  &  ab  ulteriori  mali  recurfu  usque  in  hodiernum  diem  liberacur. 
Mirandares  ,  quodmalum,  quod  toties  non  folum  aliorum  ,  ve- 
luti  Raygeri  in  Schoiio  adObferv.  XCVI.  Spindlevi ,  verum  &  noftri 
experientia"  fult  a  terrore  induGtum,  in  enarrato  cafii  fueric  ab  eo- 
dem  cerrore  ex  virgacione  concepco  radicitus  fublatum?  Qrumvis 
ad  peflimx  Utktt  quaLtatis  ,  qux  antehac  paroxvfmorum  epilepcico- 
rum  folebac  efle  caufa,di(cufIionem  forte  non  minus  feeerit  verbera- 
tio  ipfa  fanguinem  ,  Gc  fpiritus  in  velociorem  motum  concitando, 
q.uam  terror  ipfe. 

(  M\ff&  Labaco  Auouftam  Vxni*  J,  27.  Oftobr. 
K^Anno  1  700. ) 

OBStnyAtio  clxxxviu 
Dn,D.  PYRRHI  MARLE  GABBRIELLB, 

De  Orrbopnaa  ex  Vermibus, 

MUlier  quarlragenaria,  fana,  &  bene  valens ,  ex  improvifo  coepic 
Orthopnxa  taliter  laborare,  ut  putarem  brevi  perituram.  Ipfa 
ne  verbum  quidem  proferebat,  fed  propriis  Manibus  fetangendo  cir- 
ca  fauces,acfi  haberer.Materiam  ftrangulancem ,  maxima  cum  anxie- 
tate  mihi  clamitabat,  unde  follicitus  de  lpfius  falure.dubitando  de  Vcr- 
mibusinoefophago  exiftentibu^,  qui  propter  anguftiam  comprimerent 
trachaeam,  &  per-  confequens  laederetur  refpiratio,  ordinavi  Medica- 

menu 


Gbjervttid  CLxxXiX.  &  CXC. 

menta  Vermes  enecantia,  praecipueque  Mercurium  dulcem  in  fums 
ma  dofi  cum  diagrydio,  ex  qu<bus  poft  duis  circiter  horas  Patien- 
jurnmum  levamen  obtinuit ,  indeque  vero  per  Alvum  cum  fecibus 
ejecit  triginta  Vermes,  teretes,  &  oblongos,  partim  Vivos,  partim 
cmivivos,  &  mortuos,  &  tunc  bene  convaluit. 

Virum  quoque  fanum ,  &  robuftum  Orchopnoea  ex  improvifo  la* 
borantem  vidi  ,  qui  remediis  cum  feccharo  paratis  ad  lambendurr* 
fproprio  Marte  ucebatur,  fed  fruftra,  paucis  enim  diebus  mortu  js  eft. 
Aperto  ipfius  Cadavere ,  Vermes  quamplurimi ,  in  cefophago ,  &  tra- 
chaea  fiiere  inventi ,  aefophagus  vero ,  &ipfa  trachaea  cum  mukis  fora- 
minibusa  Vermibus  faftis  fuitobfervata  ex  quibus  mors  dubio  pro- 
procul  originem  duxit. 

OBSERVATlO  CLXXXIX. 

Dn. D*  PYRRHI  MARLE  GABBRIELLIL 

De  Vermibus  e  naribus  >  &  ex  Dorfo  erumpentibus. 

IN  Muliere  6f.  Annorum  nata,  dolore  Capitis  acut  fllrno,  prafertim 
in  temporibus  laborante,  vermiculum  £  nare  dextera  vivum  exe- 
untem  obiervavi ,  hic  erat  teres ,  colore  albicans ,  in  longitudine  digiti 
latitudinem  aequans,  poft  ipfius  exitum  ceffabat  dolor ,  ac  iterum  poft 
Menfem  faeviente  dolore ,  alterum  vcrmem  primo  confimiiem  vidi , 
atque  hinc  praefata  Mulicr  fpatio  trium  annorum  polt  capitis  dolores 
menfibus  interpolatis  plures  vermes  confimiles ,  e  naribus  emifit.  In- 
deque  prorfus  Capicis  dolore  remiffo,  ex  Ipfius  mulieris  dorfo  erum- 
pentes  cum  pruritu  plures  Vermiculi  colore  nigri  flgura  modo  expo- 
ficis  fimiles  ,  fed  aliquantulum  minores  a  memeciplo  fuere  obferVati, 
ex  quorum  eruptione  cruftae  quasdam  nigricantes  in  cutc  ortum  du- 
xerunt. 

OBSERVATIO  CXC. 

Dn. D.  PYRRHI  MARWE  GABBRIELLII. 

De  Dolorihus  Afephritkis  periodicis. 

NObiliffimaMulier  ^o.  Annum  agens  temperamento  calido,  &fic- 
co,  babitu  Corporis  gracili  ,  cum  effct  doloribus  ex  arenulis, 
&calculis  in  renibus  obnoxia,  per  tres  annos  circiter  ab  iisdem  ma- 
ximocruciatufuit  vexata,  6c  quod  erat  mirum,fingulis  menfibus  pe- 

riodicc 


De  Doloribus  T^tphriticis  periodicis.  309 

  ■  m~t  m    '  "^™" — — mmm 

riodice  ne  dum  eadem  die  ,  verum  etiam  ipfa  eadem  hora  praediclis 
doloribus  nephriticis  taliter  crudabatur,  uc  dum  ab  iis  viverec  im- 
munis  cum  adftantium  itupore  ,  diem  &  horam  fibi  propter  dolo- 
res  ex  calculis  infauftam  praediceret,  qui  quidem  priusquam  lapilli 
cum  urina  excernerentur  adeo  erant  vehementes ,  uc  totius  corpo- 
ris  Motus  Convulfivi  maxima  cum  moleftia  noftram  patientem  in- 
vaderent. 

OBSERVATIO  CXCL 

Dn.  D.  PYRRHi  MARI^E  GABBRlELLll. 

De  Lapide  Lapidi  Bezoardico  fimili ,  in  Ventriculo  Qapreo- 
tiadinuento,  nucleum  plumbeum 
Continente. 

ANni  elapfi  menfe  Januario  Capreoius  locis  Senarum  maritimis  & 
Venatoribus  f  uit  enecatus  &  in  ipfius  exonerati  Ventriculo  Lapis 
bezoartico  Lapidi  fimilis  repertus,quoad  colorem  erac  fulvus,  in  ma- 
gnitudine  craffitiem  ovi  columbini  sequabat ,  fed  amygdalinam  rlgu- 
ram  referebat.  Fra&o  Lapide  ipfius  itru&uram  obfervavi ,  camcjue 
adeo  fimilem  lapidi  Bezoar ,  ut  ex  Laminis  Caeparum  adinftar  fed 
cum  ftriatis,  &  aureis  moleculis  incerfperfis ,  mediocri  duricie  efTet 
compaftus;  in  cujus  Centro  nucleus  Plumbeus  Cerafi  minoris  ma- 
gnicudine  fuit  repertus. 

Praeter  confiderationes  qu£  circa  hunc  Lapidem  haberi  queunt, 
nimirum  quomodo,  &  ex  qua  materia  creverit  in  Capreoli  Ventricu- 
lo  ?  quare  prxdidum  haberet  Colorem,  &  duritiem  ,  cur  nucleus 
Plumbeus  prius  quam  cruftam  acquireret  lapideam  non  defcenderic 
in  Inteitina  &c.  Mira  quidem  res  eft  &  fpeculatu  digna,  quomodo 
nimirum  Pila  plumbea  deciderit  in  Ventriculum  ,  &  primo,  an  & 
Capreolo  deglutita  inter  pafcenium  ,  (ecundo  ,  an  in  vulnerato  fu- 
perficialicer  per  fcoplecum  Pila  plumbea  in  vulnere  remanferic,  eam- 
que  capreolus  deglucieric  dum  vulnus  linguadetergerecurabac,  quod 
quidem  evenire  pocerac  mulcis  menfibus, ancequam  fueric  enecacus; 
Tercio  an  habueric  ingreflum  per  aliquod  vulnus  ipfi  per  Scoplecum 
factum ,  vel  in  vencre  cum  fola  Ixfione  ventriculi,  &  partium  luperja- 
cencium,  vel  in  Collo  in  parce  oeibphagi  correfpondente ,  unde  Pila 
plumbea  cefophagi  cunicam  perforaverit ,  &  in  Ventriculum  defcen- 
Dcc.  lll.  Ann.  Vti.  &  VIU.  R  r  deric , 


3io  Obfervatio  CXCI!. 

derit,  in  quo  fumpfiflet  incrementum  ad  inftar  lapidum  in  Animalium 
Corporibus  augefcentium. 

Ego  quidem  cenferem  admodum  efle  verifimile ,  quod  capreo- 
lus  inter  pafcendum  ipfum  globulum  pkimbeum  deglutierit ,  fepe  fe- 
pius  enim,  ut  dicunt  venacores  Quercaum  glandes  minores  in  Ven- 
triculis  Capreolorum  reperiuntur ,  ob  id  nil  mirum  fi  quod  glandes 
integras  aliquando  degluciunt,  prgodiSum  globulum  plumbeum  no- 
ller  Capreolus  degiutierit. 

Praeterea  curioficate  duftus  quibusdam  maligna  febre  laboran* 
tibus  praedi&i  Lapidis  pulverem  ad  fcrupulum  unum  praebui,  ex  quo 
(udor ,  &  urina  in  magna  copia  \  atque  hinc  paucis  diebus  aegrotantes 
convaluerunt, 

(  Stnis  Hetrur.  Auguftam  Vind.  d.  $.  Novembv. 
t^Anno  lyoo.mijfe.) 

OBSERVATIO  CXCII. 

Dn.D.EBERHARDI  GOCKELIL 

De  Ulcere  inguinis  finiftri  fiftulofo,  ex  qito  Vermes  pro- 

dierunt, 

ANno  1700.  die  18.  Septembris,  Johannis  Felicis  Mulleri,hortu- 
lani  Conjux  annorum  fo.me  vocavit ,  mihique  retulit ,  quod  an- 
te  biennium,  &  quod  excurrit,  menfes  ipfi  defecerint,  &  quod  ultra 
anni  fpatium  in  finiftro  femore  verfus  inguen?  acutiffimos,  rodentes, 
ac  mordicantes  dolores  fenferit,  ica  ut  claudicante  pede  ambulare, 
fuaque  negocia  domeftica ,  aftionesque  nacurales  fine  fingulari  impe- 
dimento  haud  obire  pocuerit,donex;  ante  aliquoc  dies  poft  perpeflbs 
infignes  cruciatus  colicos  &  uterinos,tumor  mfignis  in  finiftro  mgui* 
ne  oborcus  fic ,  qui  per  emollientia  ad  macuricacem  perduftus ,  &  can- 
dem  rupcus,  multam  foecidam  ac  purulencam  materiam  profuderit, 
ac  cum  illa  Vermem  ceretem  ulnam  dimidiam  longum  ac  vivum,ca- 
piteque  acuminatum ,  circa  collum  protuberantia  circulari ,  inftar  col- 
laris,  munitum,  ac  brevi  poft  excinctum,  excreveric,  &  pofl  hunc, 
die  22.  Sepcembris,  alium  Vermem  cerecem  &  oblongum,  fed  mor- 
tuum,  cum  maceria  purulenta  egeflic.  Pari  fere  racione  ance  aliquoc 
annos  Langenavii,  in  Ulmenfium  agro,  apud  adolefcentem  o&ode- 


De  Ulcere  ingulnk  finiflri  fifiulofo ,  e x  quo  Vermct  fgc*      3 1 1 


cimannorum  ex  rupto  inguinis  abfceflu  mufcx  alat<c  prodierunt,  qux 
a  concepto  circumftante  aere  mox  interierunt. 

Ego  ,  ftatum  hujus  morbi  examinaris,  judicavi ,  quod  caufa 
ejus  a  retentis  &  fuppreflis  menfibus  ,  ac  ab  humore  vitiofo  , 
circa  inguen  &  verfus  regionem  abdominis  tam  in  tubuiis,  quam 
in  interititio  cutis  &  fubje&arum  partium  ftabulante,  ibidemque  cir- 
culationem  fanguinis  impediente,  provenerit,  &  calor  fpirituofus  in 
materiam  congeftam  &  propter  longiorem  moram  putrcfa&am ,  agens, 
mediante  fermentatione  feminium  verminofum  in  di£ta  hac  roacen<i 
putrida  contentum  animaverit,  di&umque  vermem  in  fiftulofo  hoc 
canali  enatum  ac  educatum,  qui  mordendo  ac  rodendo  commemo- 
ratos  dolores  excitavit,  produxerit.  Aperto  itaque  ulcere,  &excce* 
tis  his  vermibus ,  dolores  in  femore  remiferunt. 

Curationem  Ulceris  hujus  fiftulofi  quod  attinet,  ego  interne  ad 
Corpus  cacochymicum  per  vices  expurgandum  prim6  fequentem 
potiunculam  ,  ac  diebus  aliquot  poft  hanc  purgationem  elapfis  ,  pi- 
lulas  mercuriales  prcfcripfi.  Eleft.  lenit.  Florenz.  diacathol.  aa. 
giij.  Crem.  Tartari  9j.  Diagryd.  Corr.gr.  v.  M.f.  Cum  Aq.  Ceraf  nigr. 
jtj.  potio  una  vice  fumenda.  Et,  Extr.  panchymag.  Croll.  Mer- 
curii  dulc.  aa.  9&  Mag.  Gialapp.  gr.  v.  M-  f.  Cum  Tinclur.  Tartari 
pill.  numero  2f.  una  vice  deglutiendx.  Ad-hasc  bona  &  conveniens 
Dixta  fuit  obfervata  ,  ac  Potus  ordinarius  fuit  fequens.  &•  Scob. 
ligni  faflafras,  Guajac.  aa.  rad.chin.  farfaparill.aa.Jij.  Cinnam.  opr. 
3ij.  CC.  uft.  Svspafiul.min.  fi6.  fem.anis.&  foenic.  aa.  M.&  concif. 
f.decodt.  in  olla  bene  te&a  cum  Aq.  font.  tBviij.  ad  tertias.  Externe, 
ulceris  cavitas  uso^  ad  perfeclam  mundificationem  per  turundam  un» 
guento  digeftivo  iJiitam  manfit  aperta,  ac  talis  aqua  mundificans,  pu- 
tredinem  arcens ,  &  confolidationem  promovcns ,  per  fiphonem  tuit 
injefia.  Herb.  Centaur.  min.  fcord.  fambuc.  aa.  Ml*.  flor.  rof.  rubr. 
Mtf.  flor.  balauft.  5j.  Pulv.  maftic.  myrrh.  oliban-  aloes  aa.  $6.  Rad.  ireos 
Florent.ariftol.  rotund.  t0rmentiii.aa.3j.  M.&Concif.  Coq.cum 
Aq.fontanx,  &  vini  rubri  gx.  in  olla  bene  teda,  in  Colatura  diflblve 
Mell.  rof.  colat.  |j.  Mifce.  His  remediis ,  benedicente  Deo  >  dida  pa- 
tiens  brevi  tcmporis  ipatio  feiiciter  fuit  reitituta. 


Rr  2 


0B5ER- 


312  Obfervatlo  CXCllI. 


OBSERVATIO  CXCIIL 

Dn. D.  EBERHARDI  GOGKELIL 

DeFebre  maligna  petechiali,  ab  olfa8is  floribus ,  quibus  cada- 
wer  pueruli ,  febre  acuta  defunSi  ornatum 
erat ,  pro^eniente. 

ANno  1700.  die  Veneris,  qui  erat  13.  Augufti  Civis,  cujusdam 
Ulmenfis  &  tin&oris  nepos ,  puerulus  fex  annorum  ,  qui  febre 
acuta  &  maligna  occubuit,  ejusque  cadaver  in  loculo  depoficum  fio- 
ribus  ac  buxo  ornatum  erat , fepultus  eft,cujus  funus  duo  pueruli  vi- 
cini  ac  fodales,  setate  pares,  quorum  unusLudimagiftriBaccheri ,  al- 
ter  Chriftophori  Cellarii ,  Crumenarii  filius  erac,  ad  coemeterium  us- 
que  comitabantur.     Cum  igitur  feretrum  prope  fepulchrum  aperie- 
batur ,  Gondu&or  funeralium  ,  (  Germ.  foer  gufprccfter  )  hifce  duobus 
puerulis  ,  in  memoriam  defunfti  (odalis  atque  vicmi,&  quidem  prio- 
rj  minorem  fruticem  buxi,  alteri  rofam  cum  aiiquot  aliis  fioribus,ex 
loculo  defun£ti  defumptis,donavit, qui  haec  Libitinae  dona  cum  gau- 
dio  acceperunt ,  &  buxum  &  flores  naribus  admoverunt ,  &  fsepius 
edorati  funt.    A  quo  concepto  odore  Ludimagiftri  hliusftatim  tumo- 
re  capitis  &  faciei  correptus,  per  biduum  periculose  decubuit  &  eva- 
fit  j  Crumenarii  vero  puer  &  fepultursc  tempore  usque  ad  infequen- 
cem  diem  lunae  ere&us  manfit;  die  Martis  verd,  qui  erat  17.  Augufti, 
praevio  rigore,  &  mox  concomicante  totius  Corporis  exaeftuatione , 
nec  non  Cephalalgia,  &  febre  maligna,  in  leftum  deje£tus  fuit,  ubi 
cucn  convulfionibus  &  animi  deliquiis  macuiae  petechiales  in  facie  & 
corpore  eruperunt,  cui  in  Confilium  &  auxilium  vocatus  ,  fudori- 
fera,  cordialia,  antiepiieptica  ,  &  alexipharmaca,  utpote  pulverem 
rubrum  Pannonicum ,  epilepticum  Marchionis  ,lapidem  bezoardicum, 
cum  aquis  cordialibus  conforcantibus  &  antiepiiepticis,  nec  non  cly- 
fteribus ,  Sc  fpeciebus  pro  potu  ordinario,  praefcripfi. 

Caufahujus  morbi  a  cadaverofis  effluviis,  &  particulis  volatili- 
bus  putrilaginofis  &  malignis,  di&o  buxo  &  floribus  impa&is  ac  infi- 
nuatis,  per  olfadtum  conceptis  ,  Spiricusque  vitales  &  animales  im- 
pugnantibus,  inftammantibus  ,  inquietantibus  &  perturbantibus,  fi- 
mul  ac  vehementem  fermentationem  in  fanguine  8r  humoribus  exci* 
tantibus,  dependebat,  qua  mediante  fermentatione  Archseus  hanc 

materiam 


Dt  Febre  maligna  petechiali,  ab  olfaBU  florlbtu,  $$c.       g  i  j 

materiam  heterogeneam  ac  malignam  defpumare,  feparare  &  expel- 
lere  ,  ficque  Spiritum  vitalem  ab  interitu  vindicare  ac  liberare  cona- 
tus  eft,  qui  etiam,  morbo  devi&o,victoriam  deportavit.  Et,  qnod 
talia  Cadaverum  effluvia  qux  particulas  malignas  volatiles  fubtilifli- 
mas  ac  fumme  penecrantes  conjunftas  habent,  tales  fiineftas  in  cor- 
pore  humano  tragoedias  excitare  poffint,  per  fequens  Exemplum  mi~ 
hi  notiflimum  probacur,  dum  ante  aiiquot  annos,  curn  Pauius  Baur, 
Velpillo  Ulmenfis,  cum  fuo  comilitone  in  fepeiiendo  defundto  cive 
occupatus  erat,  &  in  fepulchro  inter  fodiendum  per  incuriam  tabu- 
lam  feu  afTerem  de  feretro  febre  maligna  non  ita  pridem  demortui , 
&  ad  iatus  fepulci  filii,Tobix  Zolleri ,  Curntoris  argrorum  quondam 
Loimodochii ,  iigone  aperiebat,  ab  exinde  concepto  horrendo,  ma- 
ligno, ac  cadaverofo  fcetore,  hi  ambo  illa  ipfa  die  morbo  exiciali  arTe- 
c~ti  &  correpti  funt,  ubi  vefpillonis  Commilito  alcera  ftatim  die,  Ve- 
fpillo  ver6  paucis  abhinc  diebus,  prxcedentibus  lipothymiis,  Cordis 
tremore,  fudore  frigido,  mentis  alienatione,  &  maculis  iatis  atro-Ii- 
vidis,  infignem  totius  maffx  fanguinex  gangranofam  putredinem  in- 
dicantibus,  totumcp  Corpus  fparfim  occupantibus  ,  vitam  cum  mor~ 
te  mutavit. 

Prxter  hxcdi£ta,  apud  Crumenarii  di£ti  filiolum,  fex  annos  na- 
tum,  fequens  Hiftoria  notatu  digna  eft;  Hic ,  cum  adhuc  inrans  vi- 
ginci  feptimanas  vixiffet,  per  incuriam  cum  ancilla,  qux  illumgefta- 
bat,  per  fcala#  decidit,  5c  cum  occiput  trabi  xdium  vehementer  alli- 
deretur,  cranium  in  finiftro  latere  prope  futuram  Iambdoideam  dimi- 
dii  digiti  longitudine,  &  monetx  quindecim  Crucigefos  habentis  la- 
titudine  fregit,  &  per  aliquotdies  fenfu  carens&  aphonus  decubuic, 
qux  frac-ta  cranii  particula  fubtus  cranium  introcefiit ,  &  in  hunc  us- 
que  diem  in  fra£turx  loco  nuilus  callus,(!ut  alias  aprovida  matre  na- 
tura  generari  &  parari  folet)  enatus  eft  ,  ita  ,  ut  laefionis  Jocus  fub 
cute  carno(a,nullo  callo  velcranio  claufusvelmunitus.fed  omni  mu- 
nimenco  orbatus  fit,  ac  pulfatio  cerebri&  meningum  impoficis  digitis 
percipi  poflit  j  Hoc  non  obftante  prxfatus  puer  haclenus ,  (prxter 
nuperrimum  arTe£tum)lalvus  &  incolumis  vixic,  nullum  impedimen- 
tum  falvx  rationis  &  memorix  (enfic,  ac  per  loquelam  cundta  veibis 
fine  ulla  hxfitatione  exprimere  potuit. 

(iiljfi  UlmaNorimbergam  d.  iQ.Novcmbr* 
Anno  i/oo.) 


OBSER- 


Qbfervatio  CXCIV. 


O  BSER  V  ATlO  CXGIV. 
Dn.  D.  U D A LRICI  STAUDIGELIL 

De  curiofis pofi  apum  idus  fymptotnatibus, 

NOnequum  folumodofaginac,  ut  vetusperhibecverbum;  veruari 
etjarn  univerfam  egregle  promovec  CBConomiam  Domini  ocuius. 
Ecenim  fi  rerum  fuarum  idem  frequencem  fefe  prsebeat  fpeftatorem, 
quamrotundius,  tamfidelius  quoque  fuis  fungitur  officiis  orxne  fa- 
mulitium :  rotundius,tiigulanimirumexequendo  fuocempore,fuis« 
que  debicis  intervallis ,  folertia  ,  ftudio,  follicitudine  ,  srmulatione; 
fidelius  fua  prseftando feu  hominibus ,  feu  animaLbus ,  & quidem  con- 
fticucis  a  Domino ,  pondere ,  numero ,  &  menfura.  Ex  quorum  omni- 
um  coordina*o  complexu  ,  &  oeconomiz  dependee  profperiras ,  & 
tpftud  patrisfamilias  felicitas.  Hoc  principium  fecutus  Dominus  N< 
uti  fispiusalias ,  ita  29*Martiianni  1699.  in  propinquam  utcunque  yfl- 
lam  conceflitjcomperturus,  quidfaftum  ,  quidve  porro  faciendum 
pro  iila  nafcentis  verisftatione  ,  redeunfe  rufticorum  laborum  tem- 
pore.    Luftranci  folercius  fing  >ls,  tandem  occurrerunc  eciam  apes, 
in  alvearibus  fuis  non  ita  pridem  coelo  libero  expofica:.  Dies  e  at  k 
ferenitate  quidem  faCis  amabilis,  a  flacu  tamen  Auftri  rigida  nonni- 
hil;  dubioque  procul  caufa  ,  quodin  alvearibus  fuisapes  fefe  conti- 
nuerint  quietas  ultra  morem,  omni  prorfus  abfque  tumultu,  fufur- 
ro  ,  murmure.  Miranti  tam  pacatum  filencium ,  Domino  candem  fub- 
nata  cupido  fuit,propius  incuendi,quidnamagerenc  intus  tam  alias 
argumentofa  animalcula.    Cumque  commode  ,  citraquepericulum 
ullum  iieri  pofle  refponderet  interrogatus  villicus  ,  ut  quoddam  al* 
vear  attollerec ,  in  mandatis  accepit.  Jam  vero  feu  largioris  folis  ad« 
miflione,  feurigidiorisventi  fpiramine,  feudemum  moleftiori  quo- 
dam  effluvio  corporeohabituveirritata?  apes,  primo  tumultuare,deiti 
trendere  ,  fimulque  ,  qua  data  porta  turmatim  erumpere  ,  prsfum- 
ptuofum  in(pe£lorem  unice  pecere,  circumvolicare,  fua  in  eundem 
fpicula  exacuere,   Ac  licetin  fugam  ocyusfeconjecerit,  caput  cum 
pileo,  chirothecis  ftrophioloque  munierit,  impedire  tamennonpo- 
tuit,  quominus  tres  iftus  ab  iisdem  acciperet,  unum  fupra  oculum 
dextrum  adoram  fuperciliorum  ,  alterum  ingena,  &  tertium  ad  vo- 
lam  manus.   Erat  in  omnibus  dolor  zqualis ,  & ,  ut  folet ,  admodum 
intenfus.  Et  vero,quod vehementer  afflixeratfodicatum  ,erat,  q^gd 
abfens  a  domo  ,  nullum  ?  quo  tumoribu» ,  haud  dubie  fubfecuturis, 

obviam 


Dt  curiofis  poft  apum  iBffifympiematibm.  %  i  f 

©bviam  iret,  haberet  remedium,  Dum  queritur  igitur ,  dum  pro  ocu- 
lofollicitusjiaomnes  parcesrapitur ,  monetur  k  circumftantium  ali- 
quo,  lutum  imponat  aculeatis  locis  ;  experientia  fe  doftum  fubin* 
quieni ,  fic  dolorem  levari  paulacim ,  &  tumores  aut  nuDos  exoriri,  aUt 
brevi  rurfus  depelli  ;  ucut  airem  fiduciam  prope  nuilam  p^ncretin 
hoc  remedio  ,  videns  tamen  fe  deprehenfi  m  a  neceiTi.ate,  a!iud  hic 
&  nunc  remedium  non  admittente,rnanus  dedit,ac  in  terram  demiflus 
lutum  arripuit ;  oculoque ,  tui  prarcipue  timebat ,  impofuit ,  derinuit- 
que  defuper,  commendatis  neceflitati ,  quos  luto  tegere  non  pote- 
rat,  reliquis  duobus  i£tibus,  ac  viam  ita  domum  repecit.  Et  eccum! 
▼ix  horae  de;:eflerat  quadrans  ,  tum  animadvcrtit ,  abaftum  penitus 
dolorem ;  non  folum  fupra  oculum ,  ubi conftanter  lutnm  dc tinuerat; 
verum  etiamin  gena,volaque  manus  ,  quaspartes  luto  munire  non 
poterat,  Tumores  aflurgere  jam  incipientes ,  &  ipfi  intercepti  fue- 
runt ,  remanente  duntaxat  parviflima  macula ,  nimirum  ubi  fuerat 
immifTus  aculeus  ,  vix  agnofcibilis:  ita  quidemut,  domum  ubi  per* 
venerat,remediis  ullisampliusnonhabueriropus.  Sedquid?  exa£tis 
complete  tribus  feptimanis,  vigefimafciliectprimadie,  a  quo  Domi- 
Sifueratcaftigata  temeriras,  in  vefperum  jamindinanre;  primo  gra- 
vedine  quadam  tentari  ccepit  manus,  tum  prurigine  in  vola  ,  ubi 
ceptum  erat  fpiculum  >  mox  ardore  ,  inflammatione  ,  tumore> 
dolore  denique  tali ,  ut  fcriberc  non  potuerit  amplius.  Eadem 
prorfui ,  &  eodem  omnind  tempore  fodicata  nuper  loca  repetierant 
fymptomata  ,  genam  fcilicet  fic  frontem  ,  cum  hoc  folo  difcrimine, 
quod  volae  dolor,Ionge  cseteris  fuerit  acerbior  ,  8c  vehemenria  fenli- 
bilitatis  moleftior.  Difcurritur  igitur  in  familia,  confulitur  de  malo, 
inquiritur  inrcmedia;  atipfeDominusmemor  a  rufticodati  confilii, 
memor  etiameffettusprjrfentanei,  hortumdomui  conriguumpetiit, 
Cerrz  fruftum  exfecuit ,  voteque,  ceu  prarcipuam  moleftiam  faceflen- 
ti  applicuit  aliquamdiu  ,  demum  alligari  quoque  adjusfit;  rcli&is, 
ut  anrchac  gena  velvola*;  ita  modo,  fronre&gena  tanrifper  imme*» 
dicatis,  ut  remedii  vim  experiretur.  Etquid  memoremporro  ?  Rem 
plane  curiofam,&,utopinor,admiratione  non indignam : nimirurn 
unius  intra  circirer  horz  fpatium  ,  inmemorat;s  iam  tribus  pun&uris, 
omnemrurfus  dolorem  penicus  evanuifle ,  fimulque  tumores  ipfos 
Cum  corcomitantibus  fymptomatibus,fervata  quali  regulariraregeo- 
metrica  rnritcr  deceflifle ;  ita quidem , ut, poftquam  fero  jam  vefpere, 
aliucJ,  abjeftopriore,terr«fruftum  vol*  fuerat  alligatum,  ha&enus 

refiduz 


Obfervatio  CXCIV. 


refidu^  pun£r.urarum  maculae  fequcafi  rnanetali  modo  difparuerint' 
utng  veftigiumquidem  earundem  pct  jerit  defignari.  Sed  enimne 
juftd  fortaflis  citius  caftigatae  fua»  temeritatis  oblivifceretur,  a  dolo- 
re  quodam  fuit  facpius  admonitus,  momentaneo  quidem,  &  fulgu- 
ris  inftar  per  magnam  cerebri  partem  micante  :  at  frequentius  >  fic 
quandoque  ter  ,  qua*er  &  pluries  etiam  uno  die  reverfo  :  idqueper 
menfesaliquot.Unde  veneni,quod  cumaculeisinvulneredeponunt» 
raalignitatem  licebit  conje&are. 

SCHOLIOAT* 

Sanguinem  corpore  noftro  motu  moveri  circulari ,  nimirum  k  cen- 
tro  ad  extremitates  ,  &  ab  extremitatibus  rurfus  ad  centrum  ,  haud 
aequulibus,cum  erupithaecdottrina, diverfis  acceptum  affe&ibus  fuit. 
Siquidem  praeoccupati  veteris  cum  Medicinae,  tum  Phiiofophiae  pr£- 
judiciis,  hoc  dogma  ceu  commentum  prurientis  novitatis  penitus  aver- 
lati  funt.  Ubi contra,  quibus fincerioris  Philofophiae  ftudium  cordi eft, 
illud  ambabus  manibus  amplexati ,  velut  bafin  totius  Anthropologia: 
ftatuerunt.  Certatumdiu  ,  confli&umque  vehementer  ab  utriusque 
partis  Patronis:  antiquitatisunplurimum  authoritatem  iilis  ;  iftis  au- 
tem  argumentorum  vim  &efficaciam  ftrepitantibus.  At  ver6  cum  cui- 
vis  bene  conftituto  quovis  amico  Piatone,  magis  veritas  amica  fit,  id 
effe&um denique  rationum  ponderibus  eft ,  ut  pauciffimi  modo nume- 
rentur  ,  qui  herbam  non  porrexerint ,  &  opinioni  de  motu  fanguinis 
circuiari  calculum  fuum  non  adjecerint. 

Et  verofi  juftis  haec,  quam  rnodo  retulimus,  lancibus  trutinetur 
obfervatio ,  eandem  pro  circuitu  fanguinis ,  motuque  circulari  fortiter 
militare  deprehendetur,  Nam  quo  pafto  quis  alias  iterato  fedata 
conceperit  molefte  faevientia  fymptomata ,  &  quidem  tanta  celeritate; 
nifivimquandam  balfamicam  ,  a  luto  maflae  fanguineae  per  cutisporos 
impreiTam,&hinc  ad  reliquapunfturarumvulnera  cum  ipfofanguine 
captatamreprasfentaverit  ?  Sane  cui  competenter  referatur  inacceptis, 
tam  facile  non  t uerit ,  aliam  caufam  advocare. 

Vim  ver6  balfamicam  ,  negrgtis  afferta  fortafle  cuiquam  videatur 
in  terra  lutove,  ceu  fingularem  abipfaNatura  coriceftam  dotem  agno- 
fcit ,  &  mire  depraedicat  Francifcus  Baco  Verulamii  Comes  ;  vir  vaftis- 
fimaecapacitatis  ,&intrarece(fusfcientiarumartiumquetam  intime  re- 
ceptus  ;  ut  non  tantum  ,  quo  vi^erent,  decore  ;  verum  etiam  ,  quo 
lang  uerent ,  defe6U,orbi  litterano  potueric  exhibere.  Quin  eandem 

hanc 


De  curiofi  pojt  apum  i8us J)mptomatibm\  j  \  7 


hanc  potefiatem  ad  arcem  reducit  vitam  prolongandi ,  a  plerisque  Me- 
dicis  negligi  folicam  inlibro  de  Vita  &  Morte:  ubi  perhibet,  illum  ma- 
gnum  corpori  fuo  virium  vigorisque  faflurum  accelTum ,  qui  vel  quo- 
tidie,  velfaepius  faltem  recenseterra  fe£lum naribus  fruftumadhibeat, 
odorisque  per  aliquoc  tempus  attra&ionem  continuet.  Verulamio 
confencit  Theophradus  ,  magnam  &  ipfe  rerum  naturalium  fcrutinio 
famam  adeptus;  at  longe  majorem  apud  pofteritatem  polTeiTurus ,  nifi 
toties  in  coordinatione  do&rinae  fuae  nutando  cefpitaitet.  Ait  autem 
libr.  i.  Archidox*  in  prologo  ,pag.  m.789.  baKamum  in  terralatentem 
yigore  haud  cedere  illi ,  quem  ex  alimentis  haurimus.  Quapropter  ho- 
minem  diufamemtolerarepofleeontendit,  fi  pedes  ejus  in  terram  de- 
fodiantur.  Sicvifum  i  le  quendamaiTerit ,  quiper£.  continuos  menfes 
ab  omniprorfus  abftinueraccibo,  vitam  (uftentans  impofito  fuper  fto- 
rnachumterr&frufto,  permutansque  toties  cum  recenti ,  quoties  prius 
impofitum  exaruilTet:  Atque  vujus  balfamicae  poteftatis  erfe£him  iple 
quondam  expertus  quoque  fum,  adolefcens  adhuc /propeLycum  flu> 
.tn^n  obambulans,&per  tib.ialia  jnfurapedisa  vejpafQdicatus.  Pun- 
£kuram  ocyusexcepic  ardor  inflammatori,is,  hinc  tumor  ,  pedisiae- 
die*a:em  occupans  ;  arr.bos  dolor  admodum  moleftae  fenfibilitatis* 
Detraflis  itaque  tibialibus,  nudatum  pcdem,  nefcio  quo  bcnogenio 
tum  admonente,  !uto, quod  paflim infolTis 5c lacunis  deponere  folet 
fluminis  exundantia,  totum  involvi  ,  quoddam  farentibus  fympto- 
maribus  refrigejium  quarfiturus.    Etquid?  irame  veritas  amet!  qua 
velocita^e (ulufata ,  eadern  difparuere  rurfus  omnic  5  relifto  duntaxat 
tuberculo  nonnihil  albicante,  quod  jejuna  deinceps  faliva  repetitis 
Vicibus  iliita  fuftuli.    Eximiumquedeniquc  beneficiumlapfis ,  con- 
tufis,  durioribus  item  furtigationibusexceptis,  balnea  prxftare,cum 
argilli  feu  kuo  co&a  {k  prarparata,  notiuseft,  quam  ut  hicmereatur 
rejenreri.  Porro  vis  hzc  balfamica  per  porofos  cutis  meatus  in  fan- 
guinem  rccepta,  currj  eidem  amica  fit ,  eundem  etiam  facile  per  cor- 
poris  venascomiratur ;  tbi  fMummodo  vircs  exerturafuas,  ficubi  vel 
Archarus  in  furorem  abiiiTet  ,  veJ  quidvis  aliud  fpirituum  vitalium 
ce.onomiam  perturbaflet.  Itaque  ve>6  fimillimum  videmr, particulas 
illas  minimas,  balfamica  faculta  e  dotatas,  ab  oculo,  ubi  primo  receptx 
erant,ad  genamSc  manum  ,  ab  hac  altcra  vice  nimirum  ad  genamac 
oculum:  &  ad  fa&as  ibidcm  puncluras  cum  fanguine  decurriffe,  furen- 
tibus  ibidem  moleculis  amica  vincula  injccilTe,  ficque  fufcitatam  ab  ex- 
candefcente  Archaeo  confuiionem  mitigaiTe  ;  atque  aded  dolorem 
DccMI.  Ann.  VII,  &  VUK  S  s  omnem 


Obfefvatio-  CXCK 


©mnem,quem  in  hac  confufione  nonnulli  conftitutum  arbitrantur,  fus- 
ftuliffe.  Totum  hoc  fedatorum  fymptomatum  negotium  facile  conce- 
perit,  qui  pulveris  fympathetici ,  gravifllmos  dolores  in  vulneribus 
compefcentis.ipfaque  vulnera,citra  fubfidium  #Jiud  ullum  confolidan* 
tis  a£lionem  non  penitus  ignoraverit.  Quod  autem  fymptomatum 
compefcentia  luti  tam  cito  fubfequatur  impofitionem,eitatiori  fangui* 
jiis  motui  dubio  procul  erit tribuendum :  cu jus  ea  pernicitas  a  quibus- 
dam  ftatuitur  tota  masfa  fanguinea  per  corpus  tredecim  vicibus  ili 
lanius  hor*  fpatio r  in  gyrum  circurnrotetur. 

QBSERVATIO  CXCV. 

DaD,  UDALRIGI  STAUDIGELIt 

De  Ozrda  in  quatuor  Fratribu?. 

PLacuit  hanc  obfervadonem  fubjungere  fuperiori  ^propter  non« 
nullam  ,  quam  cum  eadsm  habet  fimilitudinem  ,  &  commercit 
Fympathetici  fymbolteatisnem,  Sunt  ruftieo  cuidam  ,  m  bu  JjpuK  <$f 
MWWt  I  quatuor  rilii  j  quorum  natu  rninimum  elegantior  forma  ,  ge- 
m\  vivacitas,indoIisque  docilitas  a  reiiquis  fuis  fratribus  notabiliter  dis- 
tinxit  x  perindeque  patri  longe  caeteris  chariorem  reddidit.  Hinc 
ftudiis  ipfum  deputans  ,  cujusdam  ludimagiftri  difriplinx  fubdidit, 
u  qualificandis  ad  receptionein  m  Gymnafia  pueris  non  incelebris, 
Vix  dum  duos  emenfus  in  hoc  ftadio  menfcs  crat»  primd  facies  ejus 
pallore ,  dehinc nares  ozsna  corripiuntur,  Unde foocor ,  cantus ,  quem- 
difcere  jam  inchoaverat  >  impedimentum,torpor inreliquis  fun£iio» 
•nibus  ,  6c  alia  ludimagiftro  non  modice  molefta,  Dum  autem  ,  us 
familiare  apud  ruftieam  gentem  ,  remedium  partim  a  tempore  ex» 
peQatur  ,  partirn  ab  imperitis  chirurgis  expetitur,  affe&us  quotidio 
vergebat  in  pejus ,  crufta  continuo  Iatius  ferpente  r  &  ipfo  fostore  do~ 
mefticos  femper  vehementius  infeftante:  remiffus  enim  erata  ludi- 
isagiftro  domum  puer,  poftqusm  incrementa  fumpferarit  fympto- 
snata.  Coaftus  itaque  neeeiHtate  pater ,  de  remedio  cogitare,  filio- 
lum  hunc  ad  me  deduxit,  atque  ut  ab  effe£hi  tam  faftidiofo  Iibera- 
rem  eundem,  multis  ambagibus  follicitavit,  promptus  ad  quoslibec 
fumptus  fic  expenfas,  dummodo  priftina?  fanitati  reftitueretur  filius;, 
Jndaganti ,  prout  par  erar,  in  hujus  affeftus  caufam  ,  retulit  pater,. 
fe  tres  adhuc  alios  habere  filios ,  eodemmalo  Jaborantes  3  quodque 

dignumi 

&  1 


Dt  Ozina  Inquttuor  fratrthuY.  $t$ 

jdignum  admirafione  mihi  videbatur ,  ormes  ,  quamvis  in  quatuor, 
&  multis  ab  invLcemmiliiaribus  diflitislocis  effefit  conftituti,  inuna 
eademque  fimul  hebdomade  correptos.    Interrogatus,  cur  huncfo- 
lum  adduxiffet?  pro  hoc>  repcfuitpater,  femagis  effefollicitum,ut- 
pote  ad  fcholam  6c  cantum  aptiflimum ,  arq ac propter  faftos  intra  bre- 
ve  tempus  utique  progreffus  a  ludimagiftro  ample  laudatum :  ro- 
gaturam  fe  pofthac  etiam  pro  rrliquis  rribus  remedia  ,  fiqui- 
dem  in  hoc  feliciter  ceiTiifent.     Satisfa£tui-us  igkur  patris  preci- 
bus,  dari  potiunculamadcuravi  ,  qua  fanguis  ab  impuritatum  acri- 
moniavindicarerur ,  ex  decofto  femna: ,  eleft.  diacaith.  fpec.  diaturb, 
c.  Rhab.  ealide  fumendam  >  pro  ufu  externo  aquam  mercurialem, 
poft  eluitionem,  etiampetiis  inttnftis  in  naresinrrudendam.  Rediit 
poft  ottiduum  pater ,  referens  filium  jam  aliqualiter  melius  hat>ere, 
cruftas  in  naribus  decidere  quandoque,  renafciverd  rurfus,quam- 
vis  mitigaconotabiiiterfcetore.   Prxcepi,repeteretur  potiuncula  pri- 
mitus  data,  credens  fanguinis  acrimoniamnoiidum  fatis  abforptam; 
pergereturqueporro  inaquar  mercuriafis  ufu.    At  nihil  diverfum  re- 
tulit  poft  fimile  temporis  fpatium  reverfus  pater.  Hincicorbufum 
huic  adfcctui  complicatum  fufpicattis  ,  quod  idem  pater  de  v;clus 
tatione  requifuus,  faffus  fuerit ,  totam  famiiiam  fuam  aceto  fummo- 
pere  dclec/tari,plerisque  cibis  large  commixto:  jusfi,  ut  per  tres  fe- 
ptimanas  dccoftum  raphani  fylveftris  ,  cum  fero  laftis  capriili  con- 
fe£tum ,  bis  in  die,  cuilibet  dofi  |iij,  confociando  fpiricus  ammon, 
gut.  X.  effent  trifol.  fibrin.  gur.  XV.  alternis  vero  diebus  de  infufo 
ocul.  cancr.  in  vino  hauftum ,  hora  circiter  una  ante  lefti  ingrcffum, 
cum  proleclione  modici  fudoris  fequenti  mane.    Aquae  mercuriali 
fubftituta  f u  t  aqua  viridis  Hartmanni ,  quorum  medicarncntorum 
conftanti  ufu  ,  fcrvataque,  quam  imperaveram  ,  ex^fta  dizta  ,  puer 
perfc&e  convaluit.  Poft  Benjaminum  adducti  qucque  fuere  Ruberi 
&Simeon  ,  primo-  6c  fecundc-^eniti.  Sed  enimapud  hos  tantis  am- 
bagibus  opus  non  eraf.  Prarmiffo  carhartico,  biberat  i.terque  dc  in- 
fufo  oculorum  cancri  ter  in  hebdomade,  collutis  naribus  ,  ii(e  qui- 
demcum  aqua  viridi,  iftccum  mercuruli,  &  intra  quacuor  feptima- 
nas  immunes  evaferunt  ab  invifo  hofpite.     Jam  vero  de  quarto 
fiiio  quid?  rametfi  paterparum  cogitaverit ,  dignumquef  rtaflis,ceui 
reliquis  filiis  minus  morigerum ,  expenfis  aut  fanitate  non  cenfuerir, 
curatus  tamen  &ipfe  fuit,  nullis  prorfus  adhibitisremediis.  Obfer- 
vatum  vero  fuit,  tcecorem  Sc  ukerofas  in  naribus  cruftas  ftatim  di- 

Ss  z  minui 


Obfervatio  CXCK 

minui  caepiffe,  poftquam  convafore  occeperant  in  fratre  natu  minfc 
mo :  penitus  autem  difparmffe  non  ita  multo  poft ,  quam  reiiqui  duaf 
poterant  convaluifleo 

SC  H  O  L  I  U  M\ 

Quemadmodum  cafus  iftefingularior  videtur raritate ,  ita  digrms 
«tiam  feveriori  naturac  myftarum  fcrutinio.  Pra?  omnibus  autemin- 
quirenda  venitcau£a  ,quar  in  tot  ,  tamque  diverfis  fubje£Us,  eundem 
fufcitare  potuit  adfe£tum  ,  &  fimul  prCpemodum  ,  in  uria  nimirum 
eademque  feptimana.  Nam-fi  domi  fuiffent  omnes,  menfa  leftoque 
communi ,  communibus  item  ad  edendum  &  bibendum  inftrurrientis 
vafis  ufi ,  tum  enim  vero  ad  quoddam  referr  1  pcterat  contagium ,  ef- 
fluvio  fubftantiali  morbofo  feminatum.  At  quoniarri  feparatis ,  6c  ut- 
cunque  disfitis  in  locis  commorati ,  fefediune  viderint  quiderriam» 
plius ,  tres  Mtem  illorum  integro  propernodum  anno ,  cdntagium' 
accufari  rite  non  poteft»  2.  Indagari  meretur  ,  qudrfum  referenda  fit 
in  quartum  filium ,  videlicet  ilfum  ,  absque  medicamentis  reliftunv 
translata  fankas  ?  Etenim  fua  fponte,  vei  folius  naturae ,  quaemedica» 
trixalias  optima  dicitur ,  nifu  vigoreque  hunc  adfeftum  fuiffe  depul- 
fumdurumvidetur,afferere  velle:  quaridoquidem ,  ut  prxftantiffimi 
fatentur  praSIci  3  docetque  frequenter  experientia,  indolis  illius  ut 
plurimum  fit',  xgremanusut  cedat ,  Scegregiis  etiam  medkarnentis 
nonraro  diurefiftat.  Aut  fi  tantus  contendatur  naturae  vigbr ,  ut  ci- 
tra  remediaulkvincere  potuerithunc  hoftem  ,6cihfugam  conjicere; 
cur  hac  vi£k>ria  ,  priusquam  fratres  reliqui  medicarentur ,  potita  hon 
eft  ?  cur  triumfratrum  reftitutionem  comitata ,  vel  fubfecuta  potius? 
Et  verd  mentem  ego  rneam  Hac  fuper  re  fi  cogerer  edicere ,  iiluc  incli- 
narem,  quod  tarnfcabiei  natalis  propagario  ,quam  ejmdem,  Scqui- 
dem  faciliorinduobus  natu majoribus ,  in  tertio  auterri  fratrecitra re- 
jnedium  ullum  eliminatio ,  vircute  animali ,  fsufpiriCU  omn  bus  qua- 
tuor  fratribus  infito  6c  confermeritato  fuerit  procurata.  Neque  vere- 
rer  ,  ut  intelligerer  melius ,  fpiritum  hunc  mumialem  praedi&is  fra-> 
tribus  inexiftentem ,  mihi  repraefentare  in  qUatuor  chordis ,  ad  omni- 
modam  toni  aequalitatem  attemperatis.  Harum  eriim ,  fi  percutiatur 
una,  fonant  omnes  etiam  reliquae ,  ceu  multoties  expertos  fe  teftan- 
turP. Kircherus,Schottus,  aliique plures.  Jam  quemadmodum fonus 
i  chorda  percuffa  transferturadchordasalias^manunon  attaftas,  me- 

diante 


§  10 


De  Oz&na  k  quatuor  fratribus. 


diante  aeris  undulatione  ;  ita  fcabiem  ab  uno  fratrum  ,  ceu  chorda 
percufsa,  inalios  tantum  non  expertos  communicatam  arbitrarer ,  me- 
diante  fpirtu  mumiali ,  toni  fimilitudkiem  in  omnibus  hifce  fratri- 
faus  adaequate  confecuto.    Pervenire  vero  poflc  fpiritum  iftum  mu- 
mialemad  ejusmodi  fimilitudinem ,  integrx  familiae  fatis  evincunr, 
in  certos  morbos,  hefHcam,  ifleram,  caducum,  hydropilin  ,  poda- 
gram,  lithiafin  ,  amentianietiam  propenfar:  quz  propenfio  non  ali- 
unde  rettiusadvocatus ,  quam  a  mumiali  fermento,&  hoc  vel  a  pa- 
rentibus  velanutricibusimbibitOo    Quodfi  vero  nihil  impediat  ,quo 
minus  fpiritus  ifte  murhialis  pluribus  unius  familiar  perfonis  inexiftar, 
vitiatus  ,  &  fermenturn  morbofum  infinufuo  continuo  fovens;  et- 
iam  utique  nihilimpcdiet,  quo  minus  ictanfrnumialis  fpiritus  in  plu- 
ribusuniusfamilia?  perfonis  infi:usfic  ,'incohtaminatus  ,  integritatis 
chara&erem  ab  optime  conftitutis  parentibus  figillatum  referens  ,  Sc 
cundem  Ienonis  adinftarin  perfonis  illis  s  velut  ina£tionis  fuac  peri- 
^heria  conftitutis  concilians,  Scpro  potfe  corifervahs.  Hisita  di£iis, 
a  vero  noh  multum  aberravero,  fi  mihi  irnagiher  ,  totum  hujus  pro- 
pagatz  fcabici  nego  ium  ita  fucafllfTe :  videiiceCV  quod  e  quatuor 
fratribus  unus  ,  quccunqi e  deniurh  errore  comrniflb  ,  quandam  in 
fanguinem  acrimoniam  induxerit ;  quam  dein  fpiritus  mumialis  in 
eodemfufcipiens;  &  commercio  fuo  magnetico  reliquas  fibi  confo- 
riantes  chordas  percuticns  ,  ideft;  in  reliquos  fratres  transfunden?, 
eadem  acrimonia  fanguinem  in  iisdcm  infecit,    Et  quoniam ,  utcre- 
di  pareft,  hzc  onginalis  acrimohia  a  particulari  narium  archeo  erat 
fig!l!ata,6cadceitum  focurh  dererminara ;  hincevenit,utinreIiquo- 
rum  fratruni  fsnguinem  infinuata ',  demum  ope  circulationis ,  ad  eos- 
riem  ih  finguiis  privacos  narium  archaeos  devoluta  ,  lbidem  cccperit 
cohfermentefcere,  inputredinem  defcifcere ,  ficque  paremin  fingu- 
lis  fratribus  ozaenarh  elaborare  Multam  huic  fpeculationi  lurem  af- 
fundent,  hiftoriolae  dux ,  quas  receiifer  Heimonrius  in  tr.  de  magn, 
vuln.  cur.p.m.  707.  ckfeq,    Primademuiiere  nobili,  tticics  a-dolori- 
bus  podagricis  inciemenrer  infeftata,  quoties  in  fraCris  ,  dum  vivc- 
ret  ,  podagra  laborantis ,  fella  confedifTet  Mumia  fiqr  idem  fratris, 
licet  fatis  jam  defun&i,  infella  ,  qua  vivenscontinuo  fcdere  confvc- 
verat ,  adhuc  dum  hofpitahs ;  &  fororis  ,  ficubi  in  eadem  fe  locaflet, 
veftes  penetrans  ,  dormientem  magnetifmum  ,  quem  ad  uterinam 
fororis  mumiam  habuerar,  fufcitavit,fimul&fluxusacdolorespoda- 
gricos ,  alias  alte  quieturos  ,  fi  fcilicet  feflionem  in  fella  evitaflet. 

Ss  |  AJcera 


Ufervntio  CXCn 


Altera  efl  denafo  inficicio^  poft  plurimosmenfesderepencefrigefaSto^ 
6c  poft  aliquoc  dies ,  contradta  pucriiagine  penitus  delapfo,  Goncige- 
rat  enimpoft  hujuscemodi  cemporis  Ipatium,  illum,  e  cujus  brachio 
nafus  erat  exci(us,rnortem  obire.  Unde  particulaillaexcira,licetvita 
media  illius  ?  cui  erat  infita ,  fenfu  qupque  &  vegetativa  faculcategaude- 
ret,  tarnen per  mumige  magnetifmum  a  coto  ,  a  quo  erat  excifa etiamnurn 
cieoendens ,  &  ipik  putredine  infe6tafuit ,  poliquam  totum  putrere  ince* 
perat:  &  quidem  aut,  quod  mumiali  cotius  vitalicate  fuftentata  nort 
ampliusfueric;  aut  quodpumlaginofum  fermencume  cadavere,  com- 
mercio  fuo  mumiali,  per  iongifiimum  terrarum  intervallum  transmiG» 
fum  infe  fufceperk. 

Siraile  quid  cogitari  etiam  poflet  de  faciliori  innatumajoribus,  & 
Ipontanea  medicatione  in  tertio  fracre,  nimirum,  quod  partim  eje£ti$ 
per  catharticum  e  natu  minimo,partim  etiam  per  applicita  media  prseci- 
pitatis  ac  fuppreflis  acribus  in  Sanguine  particulis,  Spiritus  mumiaiis 
jam  liberior ,  &  ipfis  refiduis omnino  fuperior  redditus ,  auc  easdem  no- 
yo  affiuxu  penitus  deftituerit,  aut  illas  ipfas  particulas  ,  quibus  acrimo- 
nia  fuit  in  natu  rninimi  fanguine  prseipitata  &  quafi  mortificata ,  in  reli- 
quorum  fracrum  fanguineam  maflam  intulerit ;  quo  faftum ,  ut in  cujus- 
libet  mafla  parciculari  acrimonix  prascipitatio  fuerit  facilitaca ,  fermenta- 
tio  in  naribus  everfa,  ficque  corruptio  fublata,&fimulpriftinaincolu- 
mitas  revocata :  adillum  ferme  modum,  quo  perficaria,  Serpentina ,  So- 
phia &c.  in  frigidam  demerfa?,  8c  fuper  vulnus  anc  ulcus  impofitye ,  do- 
nec  intep.efcant,  &  mcx  defoflie,  &pucridae  fattae,  ulterius  fermentum 
prxcipicanc,  quae  noxia  func,  exiisdem  eliminant ,  ficque  befis  membris 
^nciquam  fanicatem  reltituunt, 

QBtERVATlO  CXCVL 
Dn.  D.  UDALRICI  STAUDIGELIL 

De  Apoplexia  bis  curata,  tertib  redeunte  lethali. 

NOlim,  dum  haecame  communicatur  obfervatio,  cogitari  a  quo- 
quam ,  ea rnente communicari ,  ut ,  quafi  fingulare  quid  in  bina  cu- 
ti  fuiffec  prgeftitum  ,  infinuem ;  vel ,  ut  ad  ipfam  curam  aut  adhibita  re- 
mediarelpiciatur ,  contendam.  -  Remcdiainufum  craita,  fueruut  pau» 
ca  ,  in  pradticis  obvia,  pretio  meciiccria,  qucedam  propemodum  vilia. 
At  vero,  cui  iocum  in  fais  Ephemeridibtis  non  ingravace  concedenc 

Excel- 


De  jfpoplexui  hU  mrata ,  tertib  reieunte  lethali.  523 

Exxelientiflimi  Naturx  Curiofi,  Symptoma eft,  quod  in  tribus  paro- 
xyfmis  exeruit  fe  ,  nec  auditurn  ,  nec  le&um  a  me,  fortaflis  nec  ab 
ullo  alio. 

Degel3atinnoflraviciniavirquidamegregius,annossetatisquaclra- 
ginta  quatuor  numerans,  genio  Jovialis,  at obefus ,  &  vafra  corporis  mo- 
le  vix  non  ftbimet  ipfi  gravis.  Hic  dum  A ra.  1697,  menfe  A prifi  poft ali- 
quos  officii  fui  labores  adcubitumfeparat,vinbusderepentedeftitutas 
m  lettum  toto  pondere  prolabitur.  Audito  ingenti  ftrepitu  leciiflima 
conjunxaccurrit,marirumquefmevoce,  flne  fenfu ,  flnemotu  ,  firefpi- 
fationem  excipias ,  reperit ,  trunci  adinftar  in  lefto  extenfum  :  Quid  age- 
ret  hoc  triftimmo  cafu  deprehenfa  ?  Nox  erat ,  &  jam  medietati proximat 
nemoverd,  qui  confuleret,  nemo,  quiauxilium  praeberet.  Sumpflc 
demum  in  arena  confilium ,  & recordata  multae  cum  confuetudinis ,  tum 
familiaritatis,  quacmihi  cumD.  Marito  intercefferant,  utamicum  invr- 
ferem ,  impenfiilirne  per  fubmiffum  nuntium  exorat.  Veni ,  vidi ,  &  vi- 
fis  obftupui.  Quoniam  autem  adfeftus  atrociras  moram  recufabat ,  cu- 
ravi .  per  pharmacopokm ,  qirem  comitem  fumpferam,  ocyusclyftercm 
injici ,  ex  aqua  farlits  Mynfichti ;  tum  tardante  operatione,  venam  ferari, 
demum  interpolatim  tria  cochlearia  aqu»  apoplefticx  ori  inftilJari.Non- 
dum  media  dccefferat  hora,rurfus  rediere  motus,  fenfus,  adftantium 
agnitis.vox,  vires,ut  urgentem  clyftercm  ipfe  furgens  dimitteret :  & 
fequentibus  diebus  etiam  ipfaSanitas.  Rehquum  erat,  utfuturopro- 
fpiceretur.  Hunc  in  finem  prsefcriptx  funt  eidem  piJularcephalicx, 
quas  fingulis menfibus  bis ailumeret  ;  Species  pro  eucupha ,  quam  con- 
ftanter  geftaret;  &  balfamum,  quo  quaiuloque  nares  inungeret,  nec 
non  &tempora:  prohibitis  rigidi/ITme  cafeo,  iardo,  carne  fuiJJa,ra- 
phanis, alliis ,  quibus  mire  dele&abatur,  &  fopius  induJgebat  immodice. 
Sed  enim,  quemadmodum  pericula ,  quamdiu  praD(entia ,  terrent ;  fupe* 
rata,facilemcmoriam  evadunt :  itaPatiens  nofter,  quamdiufuneftica- 
sus  imago  memorix  obfervabatur ,  fmceriflimis  monitis  meis  exafturr? 
utcuncp  praeftabat  obfequium :  elabente  iJla,  cum  tra£tu  temporis ,  etiam 
hoc omittebarur.  Vivebat , quamdiu obtemperans ,  admodum  commo- 
de ;  deterius, a  quo  prxfcriptae  coeperat obJivifci  duxtx :  donec  tandem  4. 
Decembris  ejusdem  anni  poft  decimam  no£tis  fubito  cadens ,  recidivam 
paffus  fit,  cumiisdem  fymptomstibus,fuperius  enarratis.  Reftitutus 
denu6,  licet  nonnihil  lentius,  eadem  fermemethodo ,  qua  nuper;  & 
paululumduntaxatimmutatis  medicamentis  ,admoneri  ccepit  a  Patro-* 
ao  fuo  ,  Comite  N,  apud  quem  erat  ia  lervitiis  >alium  refpiceret  Medi- 

cum 


3*4 


Obfervatio  CXCVl. 


•  cum ,  qiii  rem  curatius  perpendat ,  adfe£tum  ad  incudem  feverius  rev^- 
cet ,  debitisque  medicamentis  debellet.     Commendatusipfi  fuitab  eo« 
dem  talis  ,,qui  mira  facundiaadfe£ium  extenuans ,  conftantiam  fanitatis 
.1  tipulate  promittebat ;  A jebat ,  adfeftum ,  a  quo  bis  jam  effet  proftratus , 
aiiudnihileffe,  quam  eonvulfiones  cerebri,  Jgtf fepc  mcf>t£  0\p  nurtm#* 
rcn  >  Jrat§ :  Cedere  tamen  facile  medicamentis ,  dummodo  ex  arceprafc- 
1  cribantur  :  Confideret  folumpdo ,  talia  fe  prsfcripturum ,  quibus  ra^i- 
citusevellatur  morbus,  per  totum  vitse decurfum non reditur^  amplius» 
Pompofa  verba ,  (ed  quae  ludtuofem  poft  fe ,  iethalemque  trahebant  ef- 
fe£tum.     Reiiftus  enimappetitui  (uo  priftino ,  cautegue  curn  emolu- 
mentoaliquamdiuvitatis  exceffibus,  die  i  f«  Junii  1698.  male  fehaberg 
coepit.     Mittitur  ocyus  ad  Doftorem  cum  equo  nuntius ,  fignificatur 
indifpofitio ,  follicitantur  renaedia ;  quse  dum  per  integram  anxie  fufpirat 
diem, &dehorainhoramardenterexfpeftat, paulo  ante  feptimam  ve- 
fpertinam ,  praecedente quadam  vertigine,  a  viribus  in  momento  dereli- 
ctus ,  in  terram  proftratus ,  ac  extin&us  fujt :  modo ,  quo  jam  tres  ante 
menfes ,  fortem  le&iffimae  Conjiigis miferatus ,  praedixeram.  Hasc enim 
ex  aiEpliffimis  promiffis ,  contempta ,  irritaque ,  quam  ego  rigorofiffime 
contendebam  diaeta,  nihil  boni  prsefagiens,  prxcedente  menfe  Martio 
me convenit ,  quidque cum  Marito  nunc agatur ,  prolixe  aarravit :  Ve- 
niam  fimul  commixtis&  verbis  &gemitibus  deprecata,  quodmedere- 
li£to  nunc  alteri9.utanturDo6toris  confilio  &  opera:fa£tum  id  a  feadmo- 
dum  gravate ,  &  nbnnifi  metu  ,  perdendae  apud  patronum  gratia?.  Re- 
pofui  jam  tum  vehementer  arTliQ:^,  precibus  ullis  opus  ncn  effe,  qui^ 
bus  venia  rogeturadalium  Medicum  tranfitus  j  Sanitatem  Dornini  Ma- 
riti  tam  mihi  cordi  ,  quam  propriam  :  laetaturum  me  fummopere,  fi 
promiffiseventus  refpondeat  :  vererj  tamen  vehementer,  ne  grande 
malum  fuerit  ftipulatum  :  Contemptpm  tam  atrocis  affe&us ,  irrifio- 
nemqueprsefcripta?  diseta?,  indidamihi  videri  ,indiagnofi  trabaliter  de- 
cipi  promifforem  :  &  hinc  parum  conformia  pr^fcripturum  remedia  : 
quapropter  ominari  ,quinetiam  pracdicere  pronum  effe,  tam  praecipiti 
fato  rumpendum  iri  vitae  fiium  ,  ut  nec  Lucis  ipfi  queant ,  nec  Crucis  ad- 
ferri  folatia.    Audiit  triftis,  &  profundocum  gemitu  excepitha^c  ver- 
ba:  at  effufiflimis  Iacrimis  &  ejulatibus  eventum,  quibus  etiamnum 
quanduquecogiturindulgere. 

Jam  vero  quod  admirationem  mereatur ,  putem  effe ,  quod  quemli- 
betparoxyfmumfecura  fk  fanguineacorporisfurf  ufio  :primum  quidem, 
pectus  6c  tergum  occupans,  intra  cordis  fcrobiculum ,  humerorum  jun- 

fluras 


2)e  Apoplexia  hk  curatiy  tertib  rtdeunte  letbali.  3*5 


fturas  &cervicem  tam  cxacle  coercita,  utfilo  circumdu&o  nee  adcu- 
racius  potuiffet,  necpraccifius  ciefiniri.  Secundxfurfufionis  jam  amplior 
eratambitus,  corporis  truncumad  umbilicum,  infuper  utrumque  bra- 
chium  ad  cubitum  usque  rubore  incingens.  Tercia,  cum  repentina 
morte  conjun&a,  totam  corporis  molema  cervice  adcoxas  uscp  indor- 
(b  i  a  jugulo  autem  totum  pe£ius  cuminrlmo  vencreconcinuaceinvol- 
vebat,  inmper  etiam  ucrumque  brachium,  folismanibus  cxcepcis:  ru- 
bedineinjuntturis,  ubibrachiismanus innecluntur  ,definence. 

OBSERVATIO  CXCVII. 

Dn.D.  UDALRICI  STAUDIGELIL 

DeAfufca,  compluribus  vcrmiculis  fotta. 

CUm  nuper  menfe  Julio  ad  abacum  federem,  nefcio  quid  fcripti- 
tans;  mufca  per  parvam  feneftrae  limulam  iJJapfa  in  cubiculum, 
multas  mihi  molcftias  faceffere  ccepit.  Erat  grandiorum  illarum  una, 
quae  carnibus  inhiant,  easdem  verminofo  Seminio  confpergunt,  fic- 
que  pucredinem  ejiibdcm ,  &  fcecorem  accelerant.     Haec  dum  variis 
ambagibu*,  hac  illac  circumfertur ,  modo  pcnnam  fcribentis,  capuc 
modo  circurnvolitat,  diutius  cotum  cubile  (bnoris  fiemitibus  inquie- 
tat  ,  tandem  poft  corcinam  folis  radios  arcentcm  evadens,  a  me 
comprefTa  fuic.    Abje&uro  pofthac  jam  pacatum  hofpitem  ,  rem  vi- 
dere  licuit  apprime  curiofam.    Ruptus  etenim  collifione  venter  ver- 
miculos  erTuderat  complurimos,  parcim  corcinx  ,  partim  fene,(lrae 
arciculo  adhxrefccnces.  Omnium  erant  corpulcula  belle  candida  ca- 
pire  fubruffc  praxlira,  longicudine  duodecimam  unius  uncix  parcem 
vix  adxquuntia.    Ec  quoniam  mocus,  quo  reprabanc,  cum  vivacitas, 
tum  pemicicas  omni  mihi  videbatur  imaginacionc  velocior,  capcus 
fpeclaculi  raricace,  diligenter  omnes  cultello  colligere,  partiumque 
coniormationem  indagare  nonnihil  ftudiofius  fategi  :  Quapropter 
applicato  microfcopio  deprehendi  retro  oculos,  duo  eminere  corni- 
cula  paululum  fufca  ,  in  nodulos  definentia,  motaque  fubinde,  pro 
reptationis  diverfificatione.     Caput  nigris  erat  infpcrium  pun&ulis, 
fed  raris;diverfis  tamen  ab  oculorum  prominentia,  quse  notari  pote- 
rac.     Caput,  ubi  trunco  inferebatur,  annulus  excipiebat,  manitefte 
ftnguineus  ;  reliquum  corpufculum  glabrum  erat  penitus,  meris  an- 
nulis  continuatum  :  quorundam  duntaxat  in  hamulum  quendam  de- 
linens  :  qu*  nota  fortuHis  erac  diverficatis  in  Sexu.     Fedes  finguli 
Dac  IJL  Ann.  VIL  &  VilL  T  C  C  iac 


3  2-g  oSfervatio  CXCVII. 

(ita prominentias  appello ,  quibus  gradum  promovebant)  quatuorde- 
cim  habebant ,..  eleganti  ferie  difpofitos ,  duobus  tamen  parvis  inter- 
vallulis  diftinftos,  ita  ut  imum  ventrem  fex,  medium  quatuor,  qua- 
tuor  rurfus  iplum  peQus  propellerent..  Quod  meam  diu  fufpende» 
rat  admirationem  ,  illud  erat ,  tot  animakulorum  vivacitatem  in  uni- 
tis  mufcae  alvo  potuiffe  contineri.  Siquidem  praeter  elifos  compref- 
fione  confufosque ,  tres  adhuc  licuit  numerare  fupra  quinquaginta ,  vi- 
vos  omnes ,  &.  fua  pernicitate  mire  iudentes.  Sollicitus  eram  admo- 
dum ,  ut  diverfis  herbis  impofitis  vitam  fervarem ,  ficque  plura  obfer- 
▼andi  occafionem.  Sed  feu  nodfo  frigidioris ,  qu&  tum  fequebatur , 
rigore>  feu  famis  inedia,  aitero  mane  jam  extinctos  omnesreperi. 

(  Exhibit£  Augufl*  Pind.  L  i.  Decembr. 
Mno  1700.) 

GBSERVATIO  CXCVIIL 

DmlX  CHRISTIANl  HELWlCHlt 

De  Conuulftone  RariQru 

PUella  temperamenti  (anguinei ,  coloris  fioridi ,  cui  menfes  hadlc- 
nus  rite  fluxerant ,  anno  aetatis  1  ytfmo  die  iS.  Martii  Anno  1699« 
derepente  concidit  (ermonis  &  fenfuum  ufu  deftituta.-  Exsitatur ,  re- 
dit  ad  fe  poft  ceiebratam  Venaefeftionem  9,  ignara  omnium,  quac  fe- 
eum  a&a  fuerant,  Ab  ultimo  memorati  menfis  die  uscgad  28.  Apri- 
]h  quotidie  fexies&ukra  cum  deperditicne  omnium  fenfuum  eo  ma- 
lo  corripitun  Sed  iteratx  iffcas  acceffiones  novo  (ymptomate  ftipa-- 
bantur,  rigida'' nimirum  artuum^praeprimis  brachii  modo  alterutrius, 
modo  utriusque  difcenfione.  Runc  affc&um.  pafTura  ,  quafi  pandi- 
culatio  imrnineret,  brachium  movebat,  cum  vero  manus  prope  pe- 
£ton  admota  efTet  r  aliquando  ad  dimidiam  horam  obrigefcebat ,  nec 
vi  adhibica  ulio  modo  fle&i  poterat.  Cutis,  ut  hic  Cornacis  illa  ex 
]ib.  2.  cap.  27.  applicare  liceat,  duritiem  quafi  corticis  cujmdnm  acquire- 
bat,  &  intenso  frigoris  fenfu  tangentk  digitos  &  manum  affidebat.  In- 
dicium  remifTuri  affe&us  rediens  membri  tenfi  pracbebat  mollities,> 
quam  illico  motus  confequebatur.  Et  licet  epiiepfia  aliquando  etiam 
fitconjun&a  cum  diftenfione  membrorum ,  telte  CeHo  iib.  3  deMe- 
dic.  cap.  23. p.  i72>  in  noflia  tamem  Virgine  nec  concufiio  totius  cor- 
goris  praeAo  erat,  nec  oculi  invertebantur,  nec  fpuma  ex  ore  move- 

batur,» 


De  Convulfione  Xariori. 


batur,  aberat  difficilis  refpiratio,  ftertor , exertio  linguacjextra  os,  quac 
omnia  in  epilepticis  alias  cernuntur.    Et  hax  caufa  eft.cur  hunc  af- 
fe£tum  Convulfionem  rectius  nominari  credamus,  praeprimis,  quia 
etiam  Convullionis  definitio  ei  exafte  fatis  convenit.     Nam  ut  re6te 
doftiflimus  Thiermairius  lib.  i.p.  160.  Confilior.  &  Seholior.Medicor. 
Spasmus  feu  Convulfto  eji  mufculi  verfus  fuum  Principium  Contratlio ,  r§- 
gido  txin  membro  remanente ,  hoc  enim  differt  jpasmus  h  motu  Convul- 
jivo ,  qubd  in  Convuljione  fcu  jpasmo  membrum  ex  cor.traftione  rigidum 
maneat ,  in  Convulftvo  verbHtk  lpasmodico  motu  membrum  agitetur,  vi- 
bretur  65?  varie  concutiatur.    Qua  in  re  tt  am  fibi  confentientem  ha- 
bet  infignem  Hippocratis  Interpretem  Profperum  Martianum  Com- 
mentar.  in  lib.  7.  Epid.  p.290.  dum  agnofcit,  qu6d ,  quando  magna  eft 
£f?  vehemem  Convuljio,  contraftio  aliqua  femper  ajjocittur,  propter  quarn 
membra  ad  naturalem  rtatum  nequeant  retrahi.    Ut  prorsus  non  vide- 
am  ,  cur  Salius  inter  diftenfionem,  Convulfionem  &  Concuilionertt 
ac  vibrationem  diftinguendum  putet  de  Affe&ib.  particular.  c.  10. 
Conf.  Galen.  1.  Prorr.  comm.  3.  Hipppcrat.  Jib.  de  intern.  affl-ftib.  v. 
3^4.  ut  &  Cxfarpin.  lib.  a.quacft.medic.  quyft.  16.  Sed  revertamur  ad 
aegram  noltram.  In  illa  contra&ionem  a  nobis  defcriptam  dolor  acer- 
biflimus  confequebatur,  ut  non  immerito  nomine  fpafmi  vulgo  ex- 
quifitiflimus  dolor  intelligatur.      Certe  fpe£tator  ego  non  femel  di- 
vulfionem  quandam  tendinum  &  capitum  mufculi  ,  quam  Jachinum 
obfervaffe  memineram  ,  metui.      Parum  medicamentis  fudoriferis  & 
cephalicis  ac  purgantbus  profecerat  ordinarius ,  nec  cum  ego  dein- 
de  ei  adjungercr,  nervinis,  antifpafmodicis  anti  -  hyftericis  internis 
&  externis  aliisque  ipecificis  ab  initio  magnum  opera?  fecimus  preti- 
um.    Cum  tandem  vero  a  truculento  hoc  refpirafTet  afTeclu  ,  ope  fi 
re£te  judico,  balneorum  ex  herbis  nervinis  paratorum  6c  ordinario 
provinciam  folam  reliquirTem,quafi  hydrophobia  laborare  ccepit,  nam 
liquida  &  potulenta  omnia  ftrenue  averfata-eft ,  &  cum  fiti  adadta  bi- 
bere  tentarct ,  potus  vel  per  nares  vel  per  os  refiliit.     Hic  miferx 
Aatus  per  majorem  Maji  partem  fuit  nullo  prafenti  indicio  inflamma- 
tionis  rlbrarum  mufculofarum  &nervearum  in  faucibus,  quam  in  hy- 
drophobia  fufpicatur.  Cl.Wedelius  in  Excrcit.  Semeiotico-Patholog. 
cap. 8.p. 21.  Sublevata  tamen  inde  etiam  ufu  olei  Cinnamomi  exter- 
no,  fatis  commode  vixit  usque  ad  Calendas  Augufti.     Tum  vero 
iterum  de  imbecillitate  ventriculi  conqueri  ccepit.     Paul6  poft  do« 
lor  capitis  fubinde  recurrans,  continua  in  fomnum  propenfio ,  visus 

T  t  1  obfcu- 


%l%  Otfirvatlo  CXCVM, 

  m  1  —   wm  •   f  ■  ■  mmmm 

obfcuritas,  vercigio ,  K^^wy^s* ,  urinae  tenues  &  crudae  antiquum  ma* 
luro  recrudefeere  non  oblcure  indicabant.  Ego  jam  ordinarius  re 
omni  ex  parte  perpensa  moderatam  in  pedibus  fuadeo  venxfeftio- 
nem.  Varia  enim  experientia  didici,non  vanum  efTe  monitum ,  quod 
in  Valefcide  Taranta  Ph-ilon.  Pharmaceutic.  &  Chirurg.  lib.  ir  c.  27. 
p.  120.  in  appendice  1-egitur  5  In  curatione  Convulfionk  cavendum ,  we 
fiai  magna  pblebatomia.  Et  tanto  magis  necefTaria  videbatur  vensefe- 
£tio,  quia  menfes  ftata  tempore  hac  vice  non  fluebant.  Sanguine 
ad  |v.  circiter  edu£fca  inrlda  malacia.  Nam  triduo  pofl  graviffimis 
Convulfionibus  correpta  eft.  Digiti  in  fuis  internodiis  ,  Carpus 
etiam  in  utraque  manu  ut  &  cubitus  incurvati  uitra.  modum  rigebant 
fsepe  per  quadrantem  horas  cum  fummis  doloribus,  ac  deinde  cum 
fragore  quodam  in  fitum  naturalem  reftituehantur.  Eandem  fortem 
digiti  in  pedibus  cum  tarso  utroque  expertebantur.  Frigcbant  i» 
paroxyfmo  partes  tenfae  &  pallidas  ac  exfuccae  erant ,  ipfa  nihilomi- 
nus  durante  illo  fibi  praefens  erat  ac  ululatu  flebili  affliftiones  fuas 
recenfebat.  Intra  24.  horas  denas  aut  duodenas  violentas  exteniio- 
sies  patiebatur.  Sub  fmem  Convulfionum  ftertor  aliauis  fupervenie- 
bat,  aft  poft  fuperatum  infultum  non  raro  in  iargum  erfundebatur  ri- 
ium.  Sub  primis  fpasmorum  laboribus  evoluta  jam  pridem  perioda 
jmenftrua  menfes  excernebantur  nulloquecumfublevamine  xgvx  flu- 
xus  ille  per  novem  dies  durabat  ;  quinimo  malum  tanto  crebrius  re- 
dibat  &  intenfius  atfligebat.  Ex  ulii  fele&iffimorum  antifpafmodico- 
rum  Lummacumcura  tempore  intermiflionis  in  quacunque  forma  ad~ 
hibitorum,-  non  negleSis  externis  iinimentis  ,  unguentts,fotibus,  fac- 
culis,ac  inje£tis  fubinde  enematibus  nullum  memoratu  dignum  vidi~ 
mus  efFe£tum,  Nec  pediluviis  ac  balneis  afte£tus  liac  vice  ullo  mo- 
do  cicurari  potuit.  Ad  nomen  Veficatorii  noftra  trepidabat ,  quod 
tamen  8-  Septembr.  in  nucha  applicuimus.  Die  ver6  XI.  ejusdem- 
anenfis  graviffima  proceIia.ja£iabatur.  Nam  ab  hora  8tava  raatutina 
usque  ad  fecundam  pomeridianam  Jingu»  uftis  ipfi  interceptus ,  aho- 
liti  fenfus,atque  ratio  deliquium  paifa  eft  Adhibitis  efiicaciffimus  me- 
dicamentis  Spiritu  anti  -  epileptico  in  Col!e£ian.  Leidenfib.  defcripto^ 
iiquore  CC.fuccin.Spir  apopie&icS  apud  nos.ufitato,  objedlis  pene- 
trantiffimis  odoriferis,  poft  fridiones  ,  taSus  primo,deinde  auditus  & 
poft  tres  horse  quadrantes  vifus  officio  fuo  defungi  incipiebant ,  ulti- 
jno  omnium  lingua  ad  munus  fuum  revertebatur.  Caufa  fontici  hu- 
jiiu  afleitus  conjjciebatur  in  ballaraum  ,  quo  xgr#  aares  a  n>iuliere 

die 


De  Cortvulfiont  raridri. 


die  ante  fueranc  delibut* ;  die  1 3 .  Sept.  a  meridiana"  2.  ufque  ad  quin- 
eam  idem  affedus  eam  invafit ,  fed  convulfionesexrerna:  ab  eotem- 
pore  defiere  ufque  ad  1 2..  Novembris ,  quo  huic  obfervationi  fmem  irr> 
pono,4icet  naufea , vormcus,faftidium potuspoft  f  jblatos  paroxys- 
mos  per  aliquod  tempus  iuperelTent  ,  &  de  infigni  debilifate  virium 
adhuc  hodie  conqueratur  ,  quam  tamen  fenfim  fubfatum  iri  fpera- 
mus. 

0  BS  ERVATlO  CXCIX. 

Dn.D.  CHRISTIANI  HELWICHIL 

De  Tabe  dorfali. 

CUm  tabesdorfalis  nonadedobviusficaffe&us,  itaut,fiSoIenan» 
dro  credendum  ,  vix  nomine  vulgo  Mcdicorum  cognitus  fir, 
quz  phamomcna  in  jlla  obfervare  licucrit  ,  brevibus  commemorare 
erefuerir.  Laborabat  iftoarre&u  nonquidem  fponfus,  fedmaritusa 
multis  annis  quinquagcnario  quippe  major  ,  fed  qui  in  juventute 
Veneri  ftrcnue  U  averat  ,  &  quondam  etlam  gonoirhtfi  lobcraverar. 
Erac  is  confticutionis  cholerica?  ac  gracilis  ac  vitam  omncm  in  fervi- 
tio  Magnatum  transegerat.    Satis  diu  hoc  malum  toleravcrat,  nec 
pra;  ruftico  pudore  illud  Mcdico  manifeftarehaftenus  voluerat,  do- 
nec  omniadolere^,  cVcruraveluri  abaquainter  cutem  intumefcerent, 
quodiahoc  morbo,  quando  inveteravit ,  aliquando  fieri  re£ie  nota- 
vitLommius.  Antequam af&Aurn fuum  mihi  detegeret,  farpe  audi- 
vi  querentem  de  punftono  dorli  doiorc  etiam  tum  ,  cum  eibum 
<quemvis  obv/ium  avidisfime  ingurgitaret.  Licet  veronulla  faftidiret 
fcrcula  ,  indies  tamen  magis  magisque  habitus  corporis  extenuaba^. 
tur.  Senfim  etiam  incrcvit  debilit»s,  prarprimiscirca  fiuem  Martii  il. 
la  tanta  fiiit,  ut  quamvis  extremumadhiberet  conatum ,  nec  pcr  qua- 
drantem  horac  lettura  deferere  poffet    Et  cum  copk  nobis  ifto  tem- 
pore  daretur  infpicicndi  urinam ,  \  idimus  vera  effe  ,  q\.x  Hippocra- 
tes  lib.  1.  de  morb.  p.  m.j6-  Ubl  mingit  aut  ventrtm  exonerat ,  prodit 
ipfi  oenitale  femeu  multum  ac  liquidum.    Safis  enim  laPga  quautitas  ma- 
tenz  dcnlioris  &  albida:  in  fundo  maUilae  ftatim  pnfi  rcdditam  uri- 
nam  cernebatur,  quam  fcminalem  effe  jmJicabam.  Nam  lice;  ex  ob- 
fervatione  Joelis  inoper.  p.  104.  femper  fcmen-  fupernatec,  &  in  hac 
re  confentientem  habeat  Joel,Heinr.  ab  Hcer  in  obfcrv.  p.  m.  mr,  |t. 
ludtamen  ,  ut  ex  limicuCione  hujus  conftat,  minime  ad  corruptum 

Tt  3  femen 


330  ObfeYvatio  CXCIX. 

femen  excendendum  eft  ;  atque  hinc  Solenander  refte  ex  prsrfenti 
ejusmodi  materia  ,  quam  modo  memoravimus  ,  utut  ille  fundum 
pereret,  prajfentem  tabemeffe  conclufit.  Cxteroquin  angeniturain 
uter8  manferit,  ignoro,etiarr,fi  forte  «jcplicatio  Foefii  hic  locumin- 
veniret,qui  vult  Hippocratem  fignificaffe  hac  loquendi  formula , /e- 
men  nonejjeaptnm  adgenerandum.  SxpeconfefT-is,  quod  toties  cum  in- 
gena  moieftia  pollueretur.  Prauerea  antequam  ie&o  lethali  affigere- 
tur,in  afcenfu  kalarum  de  refpiracione  difficili  conquerebatur,  &  le« 
vioribus  de  caufis  exfoivebatur  ,  acpraeterea  doloribus  capitis  cum 
aurium  tinnitu  frequenter  corripiebatcr.  Interrogatus  dea?mulanti 
formieas  per  dorfum  repentes  fenfu  ,  refpondit  le  nullo  ejusmodi 
fenfu  arfici,feddoIore  punftorio  torqueri.  Prarterea  quodingonor- 
rhcea  ordinario  fieri  obfervavic  Jonftonus  in  idea  Medic.  p.  64?. 
ut  adfit  pallor  cum  cavitate  ocuiorum  ,  id  etiam  hic  fpe£tari  poterat, 
Urina  diffi.  ulter  mejebatur,  alvus  autem  non  erat  pigra  atque  im- 
pedica  ,  ut  Lommius  obfervavit fed  aliquoties  finguiis  diebus  ex- 
cremenca  nigricantia  reddebat.  Maxima  tormina  &  fpasmodicae  con- 
traftiones  fedium  prodromi  erant.  Quando  de  torminibus  hisce  8c 
doloribus  querebatur,  palpitationes  &  tremores  epigaftricar  regionis 
cernere  licebat  plerisque  partibus  corporis  afgentibus.  Nonautem 
dubium  mihiprxbuit  illa  argri  conditio  argumentum  internse  inflam- 
mationis  ac  congeftionis  fanguinis  ad  paraftatas  ,  fiuilus  fufpicioni 
locus,  Haeenim  glanduiz  vafa  fangvifera  infignia  accipiunr  &  abil- 
lis  ,  ichor  ille  in  gonorrha*a  exftillat.  A  fpafmodice  itaque  coatraftis 
vafis,  qua?ab  il  acis  internis  oriuntur,  3c  cum  lumbis  &  hypogaftrio 
communicantur,  fatisexquifitus  doior  in  partibus  antea  memoratis 
videtur  ortus  ;  fpasmodice  vero  vafa  illa  eisque  vicins  partes  con- 
trahebanturad  fanguinem  ftagnanfemac  paraftatasinflammantem  in 
motum  denud  concitandum.  Harc  segri  noftri  condifio  erat.  Cura 
verononab  initlo  eum  fufciperemus  curandum,  fedmorbojam  in- 
yetera^d&nomine viribus  omnibus  exuto,  curam  ad  rrenrem  Hip- 
pocratis  conformare  minime  licuit ;  nec  medicarre^  tum  ve!  furfum 
vel  deorfum  purgans  ob  fummam  imbecill  ta^em  dareaufus  fum ,  lo- 
cus  etiam nullus  feri  aut  Ia£tis  potui.  Ob  easdem  caufas  nec  Cl.  Wel- 
fchii  veftigiis  Decur.  ^.curat.^.  infiftere  potui.  Monitis  Solenandri, 
quantum  a?gri  ftatus  pariebatur,  meconformavi.  Aft  vana  omnia  cum 
fubfinemSc  medicarrenra ,  quxaliss  avid  flime  furopferat  (  nam  &  fi 
qua  ex  iis  in  IHuftrisfima  famiiia ;  quod  faepe  fa£ium ,  remanfifTenr ,  in- 

gefferat) 


De  Parotide. 


iii 


geiferat)  vomiru  rejiceret  8ctandem  circaz^.  Aprilis  vitam  hanc  cum 
mehcri ,  ut  Q  eramus ,  commutaret, 

OBSBRVATIO  CC. 

Dnt  D.  CHRISTIANI  HELWICHII, 

De  Varotide* 

Sub  inirium  labenus  anni  immani  otalgia  per  aliquot  feptimanas 
durante,Presbyter  propemodum.  fexagenarius  correptus ,  circa 
quadragefima:  medium  ingravifTimam  incidit  fcbrim  ,  quae  tempera- 
tis ,  bezoardicis&nitrofis  accinnabarinis,  utetiam hume&antibus  6c 
diluentibus  tra£tata,  fenfim  coepit  mitefcere,  Iarge  fluentibus  fudori- 
bus  &  urina  cum  hypoftafi  mUlra.  Nihilominus  circa  nonum  diem ad 
inferiorem  maxillam  dextram  tumor  ortus  ftatim  mihi  memori  eo- 
rum,  quxlegeram  in  Ballonii  Epidem»  &  Ephemerid.  lib.  i.  in  con- 
ftirut.  Verna  A.  i  f 7 1 .  merum  paroridis  ingeflit.  Aderat  mufculorum 
tenfio&dolor,  ac  cumlurnmadifficultateos  a?ger  aperiebat.  Is,qua 
meo  fuafufumpferat  potiur.culam  ex  Aq,  b^zoardicis  ,  Miftura  fim- 
plic.  eflenr  fcordii  &fyr.  acetofit.  citri,  caufam  tumoris  6c  doloris  in 
illam  fibi  ingratam  conjiciebac  fuffVagante  Collegii  ordinario  qui- 
dem,  ita  tamen  ut  cinnabarim  nativam.  (  qu?,  pulveribus  bczoard. 
in  dofi  exiguaaliquando  remixta  ,  itidem  ex  confilio  meo  circa  no- 
ftem  aiuea^fuerat  ufus)  p^tnrcm  &  prarcipuam  ejus  mali  fcarun- 
ginem  efle  j  <£tarer.  Cinnab.  enim  ranq  ;am  mortiferum  venenum  pa- 
lam  accufabat.  Namias  illas  hominis  ndebam  ,  licetMedko  feni  cen- 
foriam  authoritatem  fibi  in  omnespafljm  arrogantieriam  fine  ratio- 
nibuscrederetur.  Tumorilie  fenfim  poflaurem  dextram  adaliquam 
magnitudiuem  crefcebat,  ut  nullusnfcobftinato  quidem  feni,qui  mi- 
nimefibi  conftans  eryfipeiaceum  tumorem  efle  judicaverat ,  ac  fabi- 
na  ad  exemplum  Thecphrafti  dTcutere  intenderat ,  fupereffet  locus 
dubirandi  de  parotide  ,  quam  acutilfimus  illeaurium  dolor  diu  ante 
prxnunciaiTe  videri  non  immerito  poterar.  Ciim  deagendisconful- 
taretur,  fudorifera  Vereranus  Medicuspro  difcutiendaparotide  fva- 
debat,  ego  incontrarium  nitebar.  Neque  enim conmItumcratma'e- 
riam  peccantem  a  principio  mnvente  corporisin  unum  locum  detru, 
fam  ope  ejusmodi  medicamertforum  in  fanguineum  laficem  revehe- 
te ,  6c  fcbri ,  quz  vix  extin&a  erat ,  novum  fuppeditare  fomrem 

Oftendi 


*Obfetvat\o  CC* 


Oftendi  itaqueeruditis  circumftantibus,quamfufpefia2expertisMe- 
dicisfint  parotides 6c  eos  adannum^.       Decur,  i.  Ephem.  obferv, 
4*  Borellum  cent,  4.  obferv.  8f.jp*  341,  aliosque  remitcebam ,  cumpri* 
mis  ad  Ballonium  lib.  1 .  confilior.  confil.  89.  uti  ita  fcribit :  Parotides 
non  videntur  eritic<£9fed  potihs  judicatoru ,  quocunque  modo  &  tdie  appa- 
ruerint ,  quoniam  funt  abfceffus  morbo  impares  necfebrem  folvunt ,  &  quia 
dolorific£funt  &propter  vicinitatem  ctrtbrU  tum  maxime  quia  omnvs  trans* 
latio  d  partibus  inferis  ad  fuptras  fufp&a  ejje  debet,    Conjtendebam  ergo 
tumorem  hunc  fovendum  &  adjuvandum ,  nec  tamen  exfpe&andum, 
^onec  fponte  erumpat,utprudenter  monitumabHildano  centur.  1. 
obferv.  39.  p,  35.  in  operib.  fed  quampiimum  aperiendum  juxta  Cei- 
fum  3.deremed.  23.  Et  nonabfque  caufa  inexper-os  vocat  Fortisin 
centur.  i,  confult,  &  Refponf.  Medic.  91,  p.  113.  qui  pus  in  fuperficijs  ex- 
fpedanr.  Recenfebam  deindetopica,  quibus  celebrioresPrafticiFo- 
reftuslib.  12.  obferv.  i6.8cfeqq.  Platerus  iib.3,  obfervat,  p.  m.  6.  89* 
Severinus  defesoRdita  abfceituum  natura  lib.  r.c#  31.  Vallefius  com- 
isientar. inlib.7.  Epidem.  92.  FortisLc  DoI^usinEncjclopaed.  chi- 
rurg.  p.  338. 34f.  3f  o.  Phyfici  Vratislavienfes  irt  Dec  Infeclions-X)^ 
mmcj  A.  1680*  (ubi  in  fme  ,  egregium  maturativum  emplaftrum  de- 
fcribitur)  haftenus  cum  fucceffu  fuerint  ufi.  Commendabatur  a  me 
xnagnopere  Wedelii  feq,     Emplaftr.  magnetijc,  Angeli  Salac  Dia- 
chyl,  ana  01  Oleo.  N.  M.  q.  f  camphor.  gr0  iij.  M.  fed  furdo  diti  nar- 
rabatur  fabula  ,  donec  tandem  fequentem  cataplafmatis  non  con* 
temnendidefcriptionemin  marfupio  ad  ggrum  deferre : :     fol.  alth. 
Rad.  lilion  albor.  alth.  ana  |j.  cepar.  N.  1 .  coq.  ad  mollitiem  conf  und.  <5e 
per  fetaceum  trajic.  addendo  far.  tritic.  femin.  lini  ferrnent.  ana  %t. 
croci  gf.  Caricar.  contufar.  |i#.  pingved.  galiin.  oleum  chamarnel. 
q.f.  f.  Catapl.  fed, quod  mireris  frigide  non  ilneinfigni  Chirurgi  6c 
balneatoris  rifuid  applicari  voluir,  pollicitus  fore,ut  intra  paucas  ho- 
ras  fuppurationem  promoveat.  Cum  vero*  per  biduum  diligenter  ap- 
plicatum  ,fpem  ejus  fefellirfet,  nobis  tandem  copiam  fecit  utendi 
noftris.  Nos  iilico  paucis  immutatis  Emplaftrum  Wedeliajium  ap- 
piicuimus,  & non  exfpeftata  maturatione  fcalpello  abfceffum  aperiri 
f^cimus  tum  aliorum  tumMoIinetti  exemploapud  Rhodjum  p.  46. 
inducli.  Effiuxit  pus  coftum  ad  fclibram  &  ukra,  acfluxus  ille  p er 
multos  dies  continuavit,    Quia  vero  probe  noveram  Co^.cam  iilam 
Hipporratis,5tt^/«ppwr^ff/  cum  fignvs  coUipnk  fqualia  la  a^gro  noftro 
Of?inind  aderant )  6c  pm  album  babent,  falutarttf;  ut  &  Galeni  lllud  lib.  ^ . 

de 


Dt  Felri  fcoYbutica.  9  3  \ 

decrifib.  c«7.  Parotidcs  nonpaucos  tempore  opportuno  \xberi\unt\  a  mo- 
lefta  hac  cura  me  honefte  fubduxi ,  quoniam  xgrum  in  vado  elTe  cer- 
nebam,  ac  curam  abfeflus  fuppurati  chirurgocommisf].  Poft  vale- 
di£tionem  meam  parum  abfuit,  quin  iterumm  febrisdifcrime*  aeger 
a  Podalirio  illo  conjiceretur.  Nam  propinato  importune  adrnodum, 
fi  re£te  judico  ,  purganti  medicamento  ,  fortead  exemplum  Schro- 
teri  in  Gonfil.  Brendel.  p.  1 77. denud  aiftum  8c  fitim  excitavit,  caufa 
errati  pro  more  ejus  folenni  inChirurgum  conjefta  j  fed  &  huic  pe- 
riculo  arger  ereptus  ac  carne  regenerata  impleto  glutinatoque  finu 
curatio  intra  aliquot  feptimanas  completa  eft.  Softriloco  calumnias 
&  convitia ,  quae  mifera  etiam  laudatiitmorum  Mcdicorum,  ipfiusque 
Hippocraris  fors  fuit ,  reportavi 

OBSBRVATIO  CCI. 

Dn.  D.  CHRISTIANI  HELWICHIL 

De  Febrifcorbutica. 

Dle  feptimaMaji  An.  1700.  vocor  ad  amantiilimarn  DominiCon* 
radi  Cancell,  Canon.  Regul.  Lateran,  S.  Aug.  ad  B.V.& ad  publi- 
ca  deputati&c.  conjugem,  quarnondum  33.  ztatis  annum  exegerar 
&  ante  decem  feptiraanas  feptimo  puerperio  defun&a  fuerat.  Habi- 
tu  corporis  iila  erat  Iaxiori  ac  fpongiofo  ,  qualis  fanguineo-phleg- 
maticorum  efle  folet ;  menfium  fluxus  illi  aprimo  tempore  impedi- 
tior  ,  ac  quamdiu  in  pacatiflimo  thoro  vixerat ,  propemodum  fup- 
preflus ,  nulla  artificiali  fanguinis  depletione  fubftituta;  Purgamen- 
ra  uterina,  quadochiorum  nomine  veniunt ,  femper  poft  partum  dc- 
tenta.  Inter  cibos  harreditario  quafi  vitio  cafeus,  marito  fruftra  re- 
nitente,  indelitiis  quotidianis.  Motus  corporis  in  aere  libeio  ei  fitis 
rarus.  Alvusfegnior.  Antealiquot  annos  per  femeftre  fp^tium  Iabo- 
raverat  arthritide  vaga  fcorbutica  ,  quz  quoties  ceflit ,  locum  fecit 
torminibus  ventris  acutisfimis  non  nifi  per  dolores  articulares  ite- 
rum  placandis:  Ad  hanc  cum  venitfem ,  expofuit  de  fpontanea  omni- 
um  membrorum  lasfitudine  ,  obtuso  eoque  vago  arciculorum  dolo» 
re.  Pulfus  eratparvusj  debilis,  inarqualis,  non  tamen  rVequens.  In- 
terrogata,  numfenfum  frigoris  indorfo  animadvertiffet?  Aninprx- 
fenti  anxietate  circa  pracordia  torqucretur  ?  Andolor  capitis  mole- 
ftus  eflet?  An  calore  ureretur  vel  fiti  preir.cretur.  Refpondit  n:hil 
De c.  /7/,  Ann.  VII.  &  VIII.  U  u  horum 


2*4 


Obfervatio  CCl. 


horum  fe  velperpeffam  effe  vel  adhuc  perpeti,  Haec  refponfio  licet 
metum  febris  epidemicse  ,  quae  fub  fchemate  catarrhalis  febris  h  Fe- 
bruario  ufque  ad  hoc  tempus  graffata  fuerat ,  minueret,  non  tamen 
omni  ex  parte  fuftulit,  Gonlideratis  omnibus  ex  fpecifico  cephalico 
D.  M*  Antimon.  diaphor.  martial.  ac  Nitro  depurato  pulverem  praeferi- 
bo,&adverfusepidemicam  febrim,  fifinevelamine  infcenamprodi- 
ret ,  Scadverfus  arthritidem  vagam  fcorbuticam  egregie  militaturum. 
Sumpfit  fub  noftem  gtf  hujus  pulveris  ,  ejusque  ufum  placidus  ex 
voto  fomnus  fecutus.  Sequentibus  diebus  prioribus  eodem  habitu 
inceffit  morbus  ,  ac  prjedicto  adverfus  eum  pulvere  pugnatum  eft, 
nifi  quodquarto  abacceffu  meo  die  pulverem  hunc  immutarim  fub- 
flituto  in  ejus  locum  pulvere  bezoard*  D»  Rumbaum  ,  qui  in  multo 
apud  noftros  ufu  eft ,  8c  cinnabari  nativa  ,  adjunfto  iterum  Nitro  6t 
Antimonio  diaphor.  Urina  craffa  5c  turbida  erat  fine  foerore.Sufpenfum 
illa  res  animum  meum  tenuit ,  nam  etfi  dolores  errabundi  effent ,  Sc 
ab  unoarticulo  facile  tranfirent  ad  alterum ,  non  tamencum  levi  re- 
folutione  erant  conjunfti ,  quod  in  dolore  arthritico  vago  fieri  ipfe 
fueram  expertus,  8cnotavit  Drawitzius  p.ar.  Charleton  defcorb.  p. 
m.  30.  8c  aatehos  viri  do&ifTimi  Eugalenus  defcorbut.  p.  137.  &Sa- 
lomon  Albertus  de  fcorbuto  thefi  9  u  in  noftra  tamen  argraideam  le- 
visfimar  refotutionis  nullam  obfervare  potuimus.  In  perplexo  hoc 
negotio  caute  videbam  rr.ihi  incedendum  ,  quoniam  vero  &  fcorbu- 
tui  &  febns  eprdemica  fub  variis  larvis  medentibus  imponere  folet, 
ejusmodi  medicamenta  porro  danda  cffe  concludebam  ,  quz  cum 
fucceffu  utrique  morbo  hadlenus  ab  aliiscVme  oppofita  effe  recor,da- 
bar.  Pe  ebat  argra  noftra  guttas ,  prarfcripta  ei  fuit  Mixt.  fimpli.  cum 
eff.  fwordii  ,  eas  mane  hora  circiteTfexta  &  circa  meridiem  fumpfir, 
vefperi  vero  pulverem  ,  cujus  mentionem  ante  fecimus.  Non  ex 
voto  xgrotantis  proccdebat  cura  ,  8c  quia  animo  timido  6c  a  me 
alieniori  videbatur  effe,inftiti,  ut  alium  quendam  Mcdicum  in 
cura  Collegammihi  jungerent.  JEgtQ  id  impetrari ,  confenfit  tan- 
dem  markus  &  Experientisfimum  Dn.  D.  Jxnifchium  antehac  Pefti- 
lenriarium  jam  Phyficum  primarium  dignisfimum  ,  CoIIeg.  &  Ad- 
jun£l,  noftrum  invitavit ,  qui  curam  8c  folicitudinem  meam  multis, 
utut  praner  meritum  meum,  commendavit,  clc  in  ufu  medicamento- 
lum  a  me  ordinatorumpergendum  effecenfuit,  id  quod  die  morbi 
fexto  poft  prandium  eft  faftum,  Sub  vefperam  omnia  indicia  febris 
aderant.  Nottefequenti  cum  ex  hSto  defcenderet,  hhvnv  feu  animi 

deli- 


 De  Febrifcorbuticg*  ftf 

deliquium  vel  etiam  convulfionem  pafla  eft  ,  ita  ut  jam  extrema  e| 
imminerecenferenc  adftantes.  Subito  ex  fomno  excitacuscomparui> 
cum  jam  rediiflet  ad  fe ,  non  unum lsrfz  rationis  fignum  dedit#  Ana- 
Iepticis  efficaciflimis  ei  fuccurri,  quxnonporrigo  facile,  antequamvi- 
gor  animidejiciatur,  qui&in  incremento  febrium  malignarum  non 
analepcica  fed  alexipharmaca  ordinario  praefcribo.   Die  fepcimo  in 
xnanibusficpedibus  hinc  inde  erumpebant  maculz  purpurcse  magni- 
tudinem  floreni  Hungarici  facile  exarquantes ,  qux  magnam  cum 
fcorbucicis  prout  a  laudatis  ante  auftoribus  defcribuntur ,  convenien- 
tiam  habebant ,  a  petechialibus  autem  ,  quz  8c  lenticulares  &  ftigma- 
tic2&  pulicares  vocantur  a  fimilitudine  cum  lenticulis  punfturis  6c 
morfibus  pulicum,  prorfus  differebant.    Febris  comes  circa  mediam 
noftem  exacerbabatur.    Cum  vero  fcorbuti  naturam  in  lentore 
humorum  cumprimis  vero  fanguinis  8c  lymphx  ac  variis  fpas- 
modicis  molirninibus  confiftere  fciremus  ,  cujus  generis  humori- 
bus  noftra  erat  plena ;  &  ad  attenuationum  fpifliorum  fuccorum  opus 
fit  frequenti  8c  celeri  transpresfione  per  poros  partium  ,  non  abfque 
ratione  infercbamus,  febrim  ,  qua  affligebatur  noftra,  hac  intentio- 
ne  excitatam  effe,  ut  fpiflefcentes  humores  fluxibilitatem  recupera- 
rent.  Qua  in  re  pro  virili  naturar  fu<xurrere  conati  fumus,  datis  iis, 
auae  8c  humores  ad  morum  difponerent ,  6c  excretiones  per  emun- 
ftoriapromoverent,  abefle  jusfis  calidioribus  remediis  ,  qu#  perex* 
panfionem  fanguinis  fecretionibus  obicem  ponere  videntur.  Non 
bona  felicis  eventus  fpes  ,  ubi  ne  g.  5c  9.  die  obfervare  licuit  lenem 
fudoremfub  dedinationem  paroxyfmu  Futiliter  enim  agunt,  qui  in 
ipfis  exacerbacionibus  fudores  exfpe&ant ;  in  paroxyfmis  nimirum 
pori,  uc  fanguis  ad  fecretionem  rite  prxparctur  ,  conftrifti  funt ,  ac 
illis  dec!inantibusremittuntur,hocver6  ubiflt&fauftus  eventusex- 
fpe&andus ,  apud  hos  in  quarto ,  feptimo ,  o£tavo  apud  alios  9 ,  die  fo- 
let  corpus  leni  fudore  madere  ;  aliter  vero,  ut  dixi ,  in  xgra  noftra 
eveniebat.   Quin  natura  eo  tempore  vergebat  ad  excretionem  pcr 
alvum ,  qur  tamen  nullis  adftringentibus  fed  folis  nicrofis  datis  cito 
fubfiftcbat.  Die  morbi  uridecimo  przludia  convulfionum  fefe  offe- 
rebant.  llrina  fupprimebatur,  8c  alternantes  vicisficudincs  caloris  8c 
frigoris  fpe£tabantur.  Urinse  fuppresfioni  oppofuimus  cataplafma 
ex  fol.malv.  Althcx,  florib.  meliioti,  verbafu  chamomill.  fem.linu 
baccis  Juniperiflcoleofcorpionum^  idque  debito  loco  applicari  jus- 
fimus  ,  contra  pofterius  malum  pugnavimus  alexipharmacis  cum 
antifpafmodicis  debite  mixcis&ad  veficatorii  opem  confugimusfine 

Uu  2  effcdu 
• 


336 


ebfervatlo  CClh 


effeclu,  Tametfi  e«im  Urina  deineeps  flueret,  die  tamen  12.  &  !?• 
epiiepfia  graviflime  asgram  exercuit  impeditS  deglutitione,  donec  fub 
vefperam  fat©  fungeretur;  ut  epilepfia  in  declinatione  morborum  tri- 
ftis  fere  femperfolet  effe  prognofeos  indicium.  Veficatorium,utdixi, 
in  caflum  applicatum,  quod  aliquotiesinmoribundis  vidimus>fola  enitn 
«orrugatio  Cutis  fecuta  efl:  in  nucha. 

OBSEnVATlO  CCII. 

Dn,  D.CHRISTIANI  HELWICHIL 

De  Curd  njomitus  poft  partum. 

ALiquoties  vomitus  poft  exantlatos  partus  labores  in  fceminis  Ca- 
tarrhalibus  afte&ibus  obnoxiis  ac  cibis  flatulentis  ac  frigidiori- 
bus  adfe£tis  curavimus.  Nuper  etiam  medieinam  fecimus  cuidam 
enormibus^  ftatirn  a  partu  vomitibus,  correptae,  quae  cedematoso  pe- 
dum  tumore,  ut  Harpalidae  foror  apud  Hippocracem  lib.7.  Epidem, 
c.  6.  cum  aliis  fymptomatibus  circa  q.uintum  geftationis  menfem  ten- 
tatafuerat.  Cum  vero  ejusmodi  vomitus  &  lochiorum  negotium 
turbet  ac  vires  jam  ante  attritas  vehementer  dejiciat  ac  febrim  mine- 
tur  j  neque  tamen  adltringentia ,  aut  anodyna  ,  quicquid  etiam  alii 
dicant,  hic  locum  habeant  ,  paucis  attingemus,  quomodo  nos  curam 
inftituerimus.  Ante  omnia  imperavimus  folicitam  frigidae  aurae  ex- 
clufionem  &  fummam  corporis  quietem ,  quam  ut  in  febribus  pro 
eliciendis  fudoribus ,  ita  hic  in  compefcendis  vomitibus  mirx  effica- 
cise  effe  faepius  experti  fumus.  Internd  nervino-carminativa  fele&io- 
ra  ordinavimus.  Peculiaris  quaedam  vis  in  radice  pimpinellae  emicuit, 
fedmajor  in  nitrofis,  ficuti  ita,  quibus  experiri  volupe  erit,tefta- 
buntur.  Ufum  Caftorei  laudant  alii ,  ego  faepe  poft  ejus  fumptionem 
merriini  mulieres  conqueltas  fuiffe  de  dolore  quafi  gravativo  &  quafi 
Cardialgico.  Externe  adhibita  fuit  Aqva  panis  cum  vino  malvatic6 
deftillata,  cui  erTentiam  Croci  mifcuimus.  Deinde  facculos  pare- 
goricos  ,  quoriim  eximia  etiam  eft  ucilitas  in  doloribus  partum  exci- 
pientibus  etiam  tum  cum  Convulfiones  in  procinclu  funt,  applicari 
fecimus  ex  radicib.  Angelic.  pimpinell.  Zedoar.  ariftoloch.  fol.  melifT 
Rorismar.  flor.  cheiri,  chamomill.  Roman.  bacc.  lauri,  femine  fileris 
Montan.  nigellx  &c.  Sed  caput  rei  eft  provide  &  circumfpe&e  pro- 
*novere  lochia,  abeffe  juffis  (abin4>  myrrhS,  Crgco,  borrace  Veneta 

aliis- 


f 


De  Curd  vomltm  poft  partum. 


557 


aliisque  vehemtntioribus,  quae  fepe  febriles  aeftus  accendunt  ac  varias 
in  corpore  turbas  excitant.   Nitrofa  certe  omne  hk  ferent  punftum, 

OBSERVATIO  CGIII. 

Dn.  D.  CHRISTIANI  HELWICHII. 

De  Paralyfi  laterif  dextri  evanefcentem  furdi- 
tatem  excipienti. 

TExtor  aliquis  feptuagenarius  per  triginta  &  plures  annos  initio 
quidem  barycoia  deinde  etiam  furditate  auris  finiftra?  laborave- 
rat,  &  medicos  varios  folicitus  de  recuperando  auditu  iatigaverat,  ac 
fruftra  fuerat.  In  aflignanda  hujus  furditatis  causa  ,  Mcdici  non 
convenere ,  alii  enim  cerumen  infpiflatum  accufare  ,  alii  fufpicari  mem- 
branam  quandoque  prxternaturaliter  in  meatu  auditorio  ortam,  fo- 
norum  allapfum  impedire,  alii  tumorem  glandularum,quibus  meatus 
cingitur,  nonnulli  denique  obfixuftionem  nervi  auditorii  allegare, 
atq.e  hinc  diverfis  modis  curam  inftituere  flne  ulla  auditus  emenda- 
tione.  Hinc  tandem  de  fucceflu  defperans  per  multos  annos  a  me« 
dicamentis  omnibus  abftinuit.  Coepit  vero  pnster  fpem,  fenfim  an- 
no  xtatis  feptuagefimo  ,  Auditum  recipere  ,  nim  cum  admiratione 
omnium  initio  ionum  altum  ac  elevatum  clamoremque  loquentium 
percipere  ac  difcernere  potuit,  eoque  nomine  libi  multum  gratula- 
tu^nifi  quod  metum  ipfi  incuteret  debilitas,  fatigatio ,  torpor  ac  fen- 
fus  formicarum  repentium  in  pede  dextro  a  coxendice  ad  malleolos 
ucque,  &  folicitudo  ejus  tant6  major  fuit,  quod  ,  quo  magis  defedus 
a  ditus  minueretur  ,  eo  magis  impotenria  ac  infenfibilit.is  in  pede 
invalefcerent.  Ad  extremum  cum  diflinftiffime  perciperet  fermones 
domefticorum  ;  perfefta  paralyfi  di&i  lateris  obruitur.  Hinc  verd 
facile  intelligi  poteft  obftrudtum  fuifle  in  hoc  viro  nervum  Audito- 
rium  circa  txortum  aut  progrejfum  in  Cameram  ut  loquitur  Felix  Pla- 
terus  Traft.  de  laefion.  fundion.  c.  8.  p.  m.  1.  iRf.  Patetetisrm 
facile  quomodo  materia  obftruens  nervum  alio  translata  potuerit 
excitare  paralyfin  cumprimis  accuratiori  notitia  ncrvi  auditorii  cx 
Tr.  du  Verney  de  organ.  audit.  p.  1 1.  comparatl 


OhSER- 


338 


Obfervatio  CCiV. 


0  BSERVATIO  CCIV. 

Dn.  D.CHRISTIANI  HELWICHIL 

De  Ufu  Omenti. 

EXimiae  indolis  puer,illu(tri  ftirpe  Czierowskiana*  fatus,  Francifcus 
<  Carolus  L.  B.  a  Czierovvsky,  a  primis  unguiculis  ejulatu,cum 
articulata  voce  non  poffet,  deinde  cum  hac  interprete  afflidiones 
ediflerere  valeret,  etiam  baibutienti  lingua  de  torminibus  ac  dolori- 
bus  ventris  acutiffimis ,  qui  pertinaciter  omnibus  medicamentis  re- 
lu&abantur,  flebili  vultu  quaeftus  eft.  His  urentes  circa  regionem 
renis  finiftri  dolores  fefe  affociabant.  Sub  medium  Oftobris  anni 
1700.  cum  a  tribus  circiter  menfibus  quintum  aetatis  annum  ingref- 
fus  effet,  atroci  articulorum  dolore  ,  qui  convenientibus  remediis 
fublatus  eft,  vexari  coepit.  Die  i6.ejusdem  menfis,febri  ardenti  op- 
preffus,  ex  illa  quoque  cautiffime  tra&atus,  refpiravir,  ita,  ut  etiam 
in  publicum  prodire  poffet.  Sub  initium  Novembris,  difficili  denti- 
tione  affli&us,  acnova  iterum  fymptomatica*  febri  correptus  eft.  In- 
valefcebant  fymptomata  omnia ,  &  propterea  NobilifF.  atque  Expe- 
rientiff.  Dn.  D.  Graffius,  Collega  &  Amicus  plurimum  obfervandus 
mihi  adjunttus,ut  focia  opera,pro  ea,  qua*  valet,  experientia  &  dex- 
teritate  occurreret  fymptomatibus.  Concordi  animorum  fententia 
prasfcriplimus  felecliora  remedia,  fed  contra  torrentem  navigavimus. 
Quarto  enim  ante  obitum  ejus  die,  accedebant  fingukus,  vomitus, 
convulfiones  ,tumor  circa  pubern  &  doior,  rigidx  membri  virilis  ten- 
fiones,  deliria,  aphonia  &c.  ac  tandem  morte  finiebantur.  Exta  in- 
fpeximus  Dn.  Do&.  Graffio  cultrum  anatomi:um  fJtiffime  dirig  -nte, 
manusque  commodante,  adftabat  praeter  alios  etiam  Nobil.  atqpEx« 
perient.  Dn.D.  Preus»Collega  itidemNofter  honorandus,  qui  defun- 
dum  antea  curaverat ,  ac  vifcera  mortui  Fratris,  eodem  fere  modo 
extinfti  luftraverat. 

Se£tio  haec  nobis  detexit:  (r.)  abfentiam  omenti ,  (2.)  Flaccidi- 
tatem  Ventriculi,  quem  merito  cum  Geieberr.  Wedeiio  papyraceum 
dixiffes ,  maximam,  ( j.)  magnitudinem  hepatis,  ( in  proportione  ad  re- 
liqua  vifcera)  fer£  incredibilem ,  ejus  enim  iobus  Ventriculum  fedc 
fua  quafi  moverat,  &  verfus  diaphragma  adegerar.  (4.)  Mefenterium 
Scirrhofis  tumoribus  hinc  indeinfarctum  ,  (j\;  renis  ftniftri  inflamma- 
tionem  praccipiti  curfu  in  gangrsenam  vergentem  ea  potiffimum  par- 

te, 


De  Ufu  Omtntu 


939 


te,  qua  peritonaeo  anne&itur.  (6.)  Veficam  omni  tono  deftitutam  , 
(7.)  Glandem  nudatam,  imperforatam ,  infra  illam  circa  fraenum  exi- 
tus  urinx  patebat.Ex  iis  a.  facile  patet,  tormina  ilJa,  quod  nunquam 
nonejulandi  occafionesn  Noflro  prxbebant ,  originem  debuifTe  omen- 
ti  abfentiae,  ac  tenfioni  ligamenti  umbilicalis  a  pracgrandi  hepate,  do- 
lores  v.  Iumborum  ab  inflammatione  renis  ortos,  tonum  ventriculi  a. 
deftruftum,  fingultus,  vomitus  Scc.fovifTe. 

usus. 

I.  Hinc  colligi  poteft  quadantenus  ufus  omenti,  nam  utut  fen- 
tentia  Ariftotelical.^.departib.animal.c.  3.M  fe  probabilitate  tuea- 
tur,  qu6d  nempe  natura  abutatur  omento  ad  bene  coquendum  ci- 
bumj  Nihilominus  hxc  anatome  utique  etiam  comprobat  fententiam 
Ruffi,  qui  vult,  faftum  cffe  omentum ,  ut  fupernatans  inteftinis  fit 
mollimentum  ad  ambientis  peritoha?i  duritiem.    Nam  quid  impedit, 
quo  minus  dolores  illos,  de  quibus  nofter  querebatur,  ortos  ex  hac 
ipsa*  premente  peritonaei  duritie  derivemus?  Nifi  forte  magis  placet, 
originem  torminumhorum  tranfcribere  defeclui  fufficientis  caloris  ex 
abfentia  omenti  prognato.    Obvium  n.rationi  eft,  arterias  a  cceliaca 
propagatas,  6c  venas  rami  fplenici  propagines  latice  fanguineo  tur- 
gentes  calorem  eftundere  in  partes  omento  fubllratas,  qu*  hoc  prx- 
fidio  deftitutae,  qu£  non  frlgidae  &  ex  refrigeratione  doleant?  Calorem 
certe  etiam  egregie  confervat  pinguedo,  quam  Anatomici  coenofatH 
vocant,omenti,  cujus  anterius  folium  praetertim  ea  parte,  qua  Ven- 
triculo  conneftitur,  pinguius  pofteriori,  obfervante  etiam  Gliflbn. 
in  tradh  de  Ventric.  &  inteftin.  p.  m.  1  ir.  uticR  ad  fovendum  blando 
hoccalore  illam  Ventriculi  ponionem.    Quisquis  n.  attente  partes 
circa  Ventriculum  fitas  pcrpendit,  facile  colliget,  naturam  Ventricu- 
lo  ejusmodi  tribuilfe  fitum,  ut  undique  foveretur,  &  calor  ei  com- 
municari  poffec.     Superius  confcrt  huc  aliquid  diaphragma  &  cali - 
diflimum  pec-tus,  a  finiftris  oppofitus  Lien,  circa  fundum  pancreas  , 
a  dextris  accumbens  hepar ,  &  eum  deluper  aliqu&  parte  tegens  &c. 
An  vero  magnitudine  hepatis  omenti  defeclum  narura  refarcire  vo- 
luit  ?  2.  Veficam  duram     graviter  doUntem  omninb  malam  efje ,  fed  pef- 
fimam,fi  febris  continua  accejj'erit$$ alvmnibd admodhm  reddiderit ,mor~ 
temque  intraprimos  circuitus  expetiandam .  eft ,  Hippocratica  Coaca  no- 
tatu  digna,  in  hoc  noftro  omntno  ex  affe  impleta,  licet  nondum  fe- 

ptimum 


34° 


Olfervatio  CCV* 


ptimum  «tatis  annum,  quod  finis  Coaca*  vult,  attigiffet.  Sed  cur 
nulla  tumoris  indicia  polt  mortem  iti  vefica  reperta  Tunt ,  an  motibus 
convulfivis,  qui  frequentiflimi  erant,  ante  obitum  tumor  ille  diffipa- 
tus?  Alias  tenfio  membri  virilis,  quam  communiter  ab  in- 

flammatione  deducunt,  videri  poffet  indicare  omnes  naturae  vires  in- 
tentas  ad  id,  quod  prceternaturale  aderat,  difcutiendum  ac  refolven- 
dum.  Id  vero  certiflimurn ,  quod  tenfio  membri  Virflis  ,  ac  genira- 
ie  lurfum  retra&um,  ficuti  hic  faftum,  mortem  portendat  in  mor- 
bis  acutis. 

3.  Ex  tripode  quafi  di£tum  illud  Clariff.  Lifteri  Exercitat.  de  hy- 
drope,  ftomacbum  tenuem  &  inflammatum,  cibum  potionemque  protiniis 
vel  vomere  vel  deorfum  in  inteftina  feftimnter  detruaere ,  crudum  certe  & 
mimis  cotlum,  i.  e.  lentum  vifcidumque  5  a  lentore  fane  chyli  fcirrho- 
fos  mefenterii  tumores  deduco.  Unde  vero  liacciditas  ?  ab  ablentia 
internarum  fibrarum  &  villorum,  haec  ver6  an  a  cibis  calidioribus  & 
ufu  vini  in  tenera  aetate  ?  Huic  enim  affvetus  puer. 

( Vratislavid^n.  i?oo.<Jl{enfeDecemfoi 
Auguftam  mijfa.) 

OBSERVATIO  CCV. 

Dn.D.SAMUELIS  GRASSII, 

De  cJfrCercurio  ,  Vermium  l.  pabulo ,  l.  flabulo. 

rfv*  Omunis  ha&enus  opinio  fuit ,  Mercurium  vermibus  ®ffe  inimicum. 
V>  Cum  verd  aliquot  fpecula  in  marginibus  folio  fuo ,  feu amalgama- 
teMercuriiorbata  viderim,  flexuofoquemodoidem  derafumperfpexe- 
rim ,  levavi  tegmen  ligneum ,  Sc  obfervavi  in  panno  fpeculis  fuperpofit^ 
nidulantes  blattas  &  forbicinas ,  easq  ue  &  vi vas  &  mortuas  deprehendi. 
Hinc  (ufpicatus  Pam,haccanimalcula  fuperamalgamate  Mercurii  hofpi- 
ttmtia ,  illud  vel  motu  fuo  abradere ,  vel  etiam  ore  rodere ,  cum  Mexuofo 
itinere  magis  magiscg  in  profunda  (peculorum  penetrent.Demi  pannum, 
&  fic  fpeculorum  pulchritudinem  confervavi.  Doclorum  Curioforum 
ulteriori  examini  relinquo ,  an  hx  blattas  &  forbicinas  Mercurium  depa- 
fcant.  Hoc  tamen  certum  elt ,  Cuprum ,  fi  exuviis  horum  animalculo- 
rurrf,  conteratur,  dealbari. 

(  Vratislavid  Auguftam  Vwd.  M.  Dec.  An. 
i/oo.m^fa.) 

QBSER* 


De  febri  maligna  miliari. 


34? 


OBSERVATlO  CCVI. 


ILluftriflima  Comes  N.  N.  ad  noftram  nuper  pervenic  Aulam  fa- 
niflima,  ad  fallendum  temporis  faftidium,  quod  ipfam  ceperat  ex 
illwftriflimi  Sponfi  abfentia  Menle  Aprili  in  morbum  incidir.  Fri- 
gus,  quod  per  integrum  diem  fenfit ,  fequutus  eft  Calor  febrilis  cum 
Jaflitudine,  cseterisque  febrium  comitibus-fymptomatibus.  Inprimis 
dolor  capltk  intolerabilis  afflixit ;  ad  quem  aut  leniendum  aur  expu- 
gnandum  venzfeftionem  foilicitavit ,  &  obtinuit  primam  in  brachio; 
akeram,cum  prior  fruftranea  fuiffet,(equenti  diein  pede:Nec  tamen 
vel  quicquam  imminutus  dolor  fsevire  perrexit  eadem  attrocia,  qua 
ante,  cum  febre  continua.  Menftrua  die  morbi  quarta,  &  juito  ci- 
tius  proruperunt.  Die  morbi  feptimo  apparuerunt  papuU ,  feuveft* 
<uU  ptllucid*  ceu  cryftallw*,  milii  feminis  magnitudiney  hinc  inde  per 
corpus  difleminatx,  mox  numerofiores,  tandem  numerofiflimx,  tan- 
ta  ceneritudine  &  perlpicuitate,  uc  hac  vel  cum  fubtiliflimo  vafe  lym- 
phatico  certAffent.  Manfit  interea  febris  &  intendebatur ,  ut  circa 
nonum  deiirium  acceflerit,  cum  miro  tendinum  fubfultu  per  artus.  So- 
mnolentia  practerea,  ftupor  &  oblivio  lethargum  minitabantur.  Inter- 
ea  ut  aegra  leviter  tecla  in  xquali  calore  maneret  operam  dedimus, 
dum  alexipharmacis  intrinfecus  id  eghnus,  utqua  fluiditas  fluidorum, 
qua  perfpirario  noxiorum  procuraretur.  Circa  decimum  quarcum 
morbi  diem ,  cum  jam  Catis  belle  fefe  habere  Tideretur,  accidic,  uc 
mulierculac  mutaverint  lintea ;  quibus  capuc  tegicur.  Inde  ftatim 
iolor  capitis  recruduit  non  minus  atrox,quam  fuit  ab  initio  ,  &febris 
denuo  exadit,  inftar  recidivae.  Manfit  xxx.  dies  ceu  imniota  in  le- 
fto,  tanto  cum  virium  defe&u,  ut  non  tantum  non  e  ledo  tolli  po- 
tuerit,  fed  &  alvi  &  vefica?  excrementa  invoJuntarie  citra  fenfum  ef- 
fluxerint.  Perfeveravit  interea  morbus  pertmaciter  ,  veficulsq}  fu- 
pra  defcriptac  usque  numerofiores  prodierunt,  adco  ut  jam  tota  cor- 
poris  fuperricies  iis  denliflime  confperfa  videretur ,  perftantibus  eo- 
dem  vigore  lymptomatibus ,  nec  quicquam  remittentibus ,  xgra  in- 
ter  facrum  &  faxum  hxrente,  omnibus  defperata.  Tandem  circiter 
trigefimum  demum  veflculx  rniliares  albepcere&fuppurari  cceperunt, 


Dec.  III.  Ann.  VII.  &  VIIJ. 


Xx 


ad 


34* 


Obfervatio  CCVh 


ad  inftar  variolarum  ,  feminutn  tnilii  magnitudinem  vix  excedentes; 
hinc  reficcatae  exaruerunt ,  redeunte  Illuftriflima  ceu  ex  veterno: 
manfit  tamen  mira  rerum  atque  nominum  oblivio  ,  qux  fucceflive 
emendata  quoque  fuit,  &  ita  ad  vivos  rediit ,  mortuis  jam  annume- 
rata. 

Eandem  fortem  alia  ex  Illuftriifimorum  ordine ,  at  difpari  fucces- 
fu  fubiit.   Menfe  Majo,  anni  ,quem  agimus  poft  purgationem  &  ab- 
hirc  confuetam  alias  languinis  miflionem  bibit  Acidulas  Anthonia» 
nas,  cum exoptato,  uti  memoravir  effeftu*  Poft  novem  dierum  potum 
fupervenerunt  menftrua,qu# rite  fl uxerunt :  quarto abhinc  die  potum 
acidularum,  cum  jam  ante  minus  bene  valeret ,  repetiit.  Ecdem  horro- 
remperfe  ifit,quiperfeptemhorasduravit;feeutuseft  calor  febrilis, 
cuna  folitis  febrium  fymptomatibus.  Vidua  cum  eflet,fucci  piena,repe- 
tita  fuit  venar  feftio :  diaphoreticafuerunt  exhibita ,  hinc  circiter  quin- 
tum ,  cutis afpera cum  maculis  n/tra,inftarmorbilIorumapparuit,  cum 
bonis  xgrx rebus ;  adeo  ut  circa  nonum  «W^to? fibi  &  aliis  i eftitufa  vi- 
deretur.  Prodiit hinc ,  infcio  tamen medico  ex  lecto , quem  fterni  & ci- 
bum  fibi  parari  juflit,necdum  diffipatismaculisfupramemoratis.  Dum 
extra  le£tumfuit>  horrordenuo  corripuit  zgram,itautpertrihonum 
abhinc  in  Ie£to  vix  calefieri  potuerit*  Indeprarter  folita  febrium  fym- 
ptomata  dolor  capitis  inprimis  afflixit.    Terrio  recidivarum  die  fimi- 
les,  quannfaperiori  cafu  apparuerunt  veficuU  miliares  tenerrim£,  vi- 
fu  propter  peHuciditatem  vix  perceptibiles.    jEgra  inprimis  conquere- 
batur  dedolore  intenfiflimo  artuum,lumborum&articulorum,aded 
ut  arthriridem  quadam  vice  mentiretur  affe£ius.  Ad  eadem  ,  quibus 
ante  profuimus  remedia  confugimus,  fedimparia  morbo.  Die  quin- 
to  fupervenit  delirium  ,  ut  notos  ante  non  agnoverit,  difparentibus 
jam  pridie  usdiq  je  veficulis  an*ememoratis,cumurinacopiofa,  ceu 
narurali;  pulfus  in  momenta  debilior ,  refpiratio  tardior  ;  ita  intra 
quinque  horas,  hac  morbi  cataftrophe  ad  plures  evolavit. 

SCHOLIOtf. 

Olim  jam  ,  dum  Heidelbergae  agebam  8c  ad  pra?fidiarium  mili- 
tem  Philipsburgumhebdomadim,  curandx  valetudinisergo excurre- 
bam,  tempore,  quo  gralTabantur  febres  malignac  &  pereihiales  cum 
pleuro-peripnevmonia  maligna,infimilesineidiapud  argrotantesmi- 
iitespapulas  feu  veficulas,  quas  miliares  haudimmeritodixerim:  an- 

tea 


Be  Febri  mzligna  milLiri.  $4$ 

teadc  ab  eo  cempore  fimiles  nunquam  in  piaxi  confpicari  chtumfuit, 
lilud  iaprimis  tunc  cempons  obfervavi,  ahi  quamvis  morbum  ,  fub 
varia  larva  ludentem ,  malignam  felicicer  fupcraverint,  nullamtamen 
eorum,  in  qjibus  d\Qx  veficul*  apparuerunt ,  evafiffe,  id  quod  in 
Difputatione  de  Pleuro-peripneumonia  maligna  notanter  obfervatum  vo- 
lui.  Alti  an  harum  vcficularum  mentionem  fecerint  Aurhores,  me 
quidem  larer.  Apud  Sydenbamium  6c  poft  ipfum  Mortonium  ,  Prafti- 
cos  in  Anglia  infignisfimos  nullum  harum  veftigium  inveni ,  carte- 
rum  variolarum,  &exaathematum  fcrutatores  exaftos.  Occurricra- 
men  menr.:o  fub  purpuratarum  titulo  febris  malignae  miliaris  apud 
Doclisfimum  EttmiiDerum,  conceptishis  verbis  :  Ubi  corpus  binc  inde 
minutps  tuberculis  ,  inftar  milii  granis  refperfum  appartt ,  vocatur  febris 
maligna  miliark  feu  purpura  ,  prout  grana  funt  vel  rubra  vel  alba  ;  qut 
(ilba  puerperis  folet  ejfe  molefta &letbalk.  Qux  quidem  quantum  cum 
noftris  conveniant,  quantumve  difcrepent  ex  fequentibus,  qux  de 
curacione  fubjungit ;  praefertim  ex  iis ,  qvx  ex  M.  A.  N.  curiofor, 
(unde  fuamutuatus  videtur)  adducit,  apparet.  Ecenim  nec  rubras 
ego.nec  albas  quidem  ,  fed  cryftallinas  pJane  confpicatus  fui,  utad 
purpuram  fi  referrem  ,  htgoTos  phnt  effem.  Quicquid  fit,  in  natales 
yeficularum  tam  exitialium  huc  inauirere  ppeiar  pretium  erit. 

Nec  ego  fatis  concipere  nec  acfmirari  potui ,  quis  ille  effet  in  cor- 
pore  humor  ,  qui  fubtus  epidermida  effufus  ,  tantam  memoratis 
fryda  idibus  pelluciditatem  conciliaret ,  uc  vel  cum  diei  fplendore 
cercarent ,  6c  aciem  vifas  diaphaneicate  fua  tancum  non  fubcerfuge- 
rent.    Nullus  hk  rubor  aut  alieryas  color  ,  quemadmodum  in  omni 
alio  exanhenatum  genere  obfervatur.  Ncc  illud  liquet ,  unde  aut 
quomodo  fuam  pelluciditatem  fervent  tam  diu  intemeratam,  cum 
in  priori  cafu  a  prima  apparitione  ultra  viginti  dies  eadem  claritate 
fic  limpiditate ,  citra  fuppurationem  perftiterinf.    Certe  vel  fcrum  vel 
quirisaiiusefanguine  tamdiu  extravafatus  humor  ad  fuppurat  onem 
tendic  fic  corrumpitr.r,  prarferimfiadextimam  ufqueperduftus  cor- 
poris  fuperficiem  aeri  fi  expofitus  ,  manfit  autemhic  in  tenerrimis 
fuisveficulis  incorrnpcus.    Graviatamen  hxcportendere  &  mortem 
pracfagire  figna  tum  alias  expercus,  tum  binis  hifce  ,  pofteriori  prz- 
fertim  cafj  confirmatos  fui.  Suffragatur  quoque  laudatisfimus  Ett- 
my.lltrvs,  fiquidem  per  fcbrim  malignam  miliarem  albsm,  noftram  fub- 
indicare  voluit:  AffeQus*  inquit ,  acutus ,  non  rarbpr£ceps  eft ,  qui  dum 
maxime  videtur  blandiri,  etiam  ex  leviffimo  borrore  (forte  errorc)  fubi- 

Xx  z  ti 


144  ObfeYvatio  CCVl 

.  m      ■  i  hi— —  ■  '^mmmmmmmmmmmmmmmm,    i     .  i  _   -  ■    -  —   mmmmmm^mmmmmm  mmmmmmmmmm  ■  tlL 

fo  jugulat.  Qui  quidem  error  in  utroquenoftro  cafu ,  non  citra  vi» 
tx  difcrimen  eomigit.  In  priori  quidem ,  dum  llluftrisfima  poft  de- 
cimum  quartum  diem  perbe!!e  fefe  habere  videretur,  ante  vi&oriam 
triumphantes  mulierculae  vittam  >  quacaput  obvelatum  fuk ,  nimis 
officiese  mutantes ,  cum  ante  in  continuo  tepore  &  tranfpiratione, 
fubftragulisleviter  te£la  tempusegiflet^gra,idcffcceruntrutftatim 
abhinc  irnmanis  dolor  capitis,  &  cum  hoc  iebris,  omniaque  recrudue- 
rint  fympromata,  mihiquenova  fecerint  negotia,  cum  fpe  ancipiti, 
In  pofteriori  autem  cafu  peccati  pceaa  farelJes  fuit  mors  :  Etenim 
cumpoft  nonum  vel  omnibus  Scfibimet  reftituta  videretur,  proprio 
aufu  intempeftive  fefe  e  lefto  proripuit ,  unde  oborto  horrore  vires 
recoJlegit  hoftis ,  qui  brevi  abhinc  intentavit  argro  anti  internecio- 
nem,  praefagiumque  expievit, 

Exinde  apparet ,  plus  periculi  imminere  ab  ipfis  papulis  ,  quarn 
a  quovis  alio  exanthemat ..im ,  ex  mafTa  fanguinis  oriundorum  genere* 
Quid  tandem  de  hisce  fentiam ,  anceps  har reo.  Nec  polTum ,  quia  ali- 
quid  de  fucco  nervorum  fuboleat,  &  ln  mentem  veniat  illorum  fenten- 
tia  ,  qui  febrium  fedem  ftatuerat  ingenere  ntrvofo*  Omnesinuniver- 
fum  febres ,  utrum  in  illo  hofpitentur ,  non  attinet  dicere  y nec  rneum 
eft  hic  altius  rimarL     Cefte  di£larum  hydatidum  facies  ,  gene- 
fis  8c  ipfa,  qux  hifce  fuperveniunt,  periculofa  fymptomata  aliunde» 
quam  ex  mafla  fanguinis  8c  arteriis  promanare  arguunt*    Quod  fi 
itatuamus  nervofumfluidum ,  forte  accommodatiuserit  adexplican- 
da  ,  quae  illas  comitantur  fymptomata.    Etenim  cum  cutis  non  fit, 
nifi  contextus  fibrillarum  nervearum,  quo  fenfum  ta£tus  conftituit 
natura  ,  intertextis  glandulis  &  vafculis  tam  fanguifluis  ,  quam  lym- 
phae  du&ibus  ,  facile  JimpidifTimus  ?  qui  vel  omnem  aliam  ex  maflk* 
fanguinis  aut  arteriis  fluentem  fuperat  limpiditate  humor  ,  a  nervis 
denvaretur,  qui  inquinatus  perperarh  circa  nervorum  extremitates 
interceptus  tales  hydatides  limpidas  >  citra  commixtionemfanguinis- 
aut  alius  humoris  excitaret  fplendidiflimas  ,  diu  incorruptus.  Nec 
fudcris  produ&um  eiTe  credere  faseft:  inde  enim  non  tantum  peri- 
ealiimmineret.  Caecerum  Iiquor,qui  reperitur  in  ventriculiscerebri, 
cvaporatione  parum  in  fundo  vafeuli  reliqui  facit  ;  nec  concreftic 
uti  ferurn  fanguinis;  cujus  rei  facpiusinfeftione  cadaverum  experi- 
mentum  feci ;  indicio,  puriorem  illum  minus  particularum  hetero~ 
geneitatis  continere,  efleque  corruptioni  minus  obnoxium  :  Sobo- 
les  taraen  ifte  fluidi  nervei  cenfetur ,  ceu  alibi  animadvercimus  Ee1 

ipfa 


De  Febri  maligna  miliarl 


Uf 


ipla  lympha  ,  quz  nonnuJlis  rluidi  nervorum  produ&um  vidccur, 
easdem  cum  liquore  ventriculorum  cerebri  no'as  in  evaporatione 
prac  fe  ferr  ,  ut  non  mirum  ,  di&as  hydatides ,  dum  ex  tali  flui- 
clo  originem  ducere  videamur  ,proprer  triplicitarem  humoris  corru- 
ptioni  minus  obnoxias  ,  diutius  citra  hanc  perfiftere. 

Sed&fympiomata,8cpericulum ,  quod  inde  imminet  tale,  quid 
innuunt.  Etenim  pleraque,dequibus  conquerebantur , fuerunt  ge- 
neris  nervoft  fymptomaca;  Dolor  capitis  acutisfimus,  qui  praecciTit 
3c  comitabatur  veficularum  cruptionem  in  primo  &  fecundo  cafu; 
articulorum  dolnr  ,  ut  vcl  arthntidem  mentiretur  apud  defun&am; 
fomnolenria ,  delirium  ;  ftupor  ioprfmis  ficoMivid  ;  tendinum  fubful- 
tus&tremorartuum,  qui  diu  poft  fuperatum  morbum  perftiterunt 
apudfuperftitem  ;  ingens  denique  debilitas  artuum,  ut  diu  pedibus 
confiftere  non  valuent  convalefcens,  fatisfuperque  deafTedlionege- 
neris  nervofi  teftantur.  Et  quod  mirum  ,  dum  h#c  fcribo  ,  modo 
nodos  circa  digirorum  internodia  nafci  conqueritur  Illuftriflima  Co- 
mes  ,  ante  morbum  nunquam  vifos  ,  fed  morbi  produfta  :  unde 
quisnon  taniumcaufam  di&orum  fymptomatum  probabiliter  a  ner- 
vis  derivatarn  ,  fed  &  morborum  articularium  8c  ipfius  podagrar  per 
nervos  rluere  fufpicari  poiret;  experimento  adprobandam  fucci  ner- 
vei  exiftentiam  rorte  haut  inepto  nec  in  eongruo. 

Funeftus  randem  exitus  apud  defunftam  rem  plane  confirmat, 
Etenim  cum  ab  initio  non  admodum  argrotalTet ,  maculz  rubrx ,  fan- 
guinis  reftes  per  cutis  fuperficiem  apparuerunt ,  cum  febri  continua 
&  pruritu  ;  qux  blanda  diaphorefi  intra  novem  dies  admodum  difli- 
patae  fuerant ,  cum  optimis  aegrx  rebus.  Poftquam  autem  ,  impru- 
denti  confilio  furrexit,  lintea  mutavit  &  alias  genioindulfi:  fuo  ,  fa- 
elum  eft  ,  ut  perftridta  frigore  cutis  &  corporis  habitus  repulerit 
particulas  fanguinis  malignas,  nondum  plane  dilTtparas;  quae  rep.r- 
cuiTar  adicum  invenerunt  circa  interiores  parres  ,  cerebrum  ncmpe, 
unde  atrox  ftatim  a  frigore  capitis  dolor ,  &  hinc  nervorum  apices, 
calore  lefti  priori  morbo  adapertos  :  hinc  poft  recid:vam  demum, 
d.fparentibus  maculis  rubris  ,  priori  morbo  exchfis  ,  hydatidcs  feu 
veficulz  diaphanx  percutim  de  fisfime  diiTeminatx  in  confpcc~Km 
vcnerant  ,  exalio,  quam  priori  fon.e  derivaiar  :  qux  quidem  qram- 
diu  apparuerunt,  nihil  periculi  im^er  t  s  portendebant ;  evamTcen- 
tes  autem  ,  congefta  in  nervis  matcr  a  maligna  ocyus  irjvcrituro ,  u  / 
folent  pleruinque,  imuierunt: 

Xx  3  T^ec 


Obfervatio  CCFll. 


2^ec  enimfatis  efi  medicum  fuum  facere  officium  t  mfi  fuum  quoquc  ad- 
(lantes  ,fuumquc  faciat  &grotus&c.  Hippocr.  Aph,  i.  fett.  i. 

OBSERVATIO  CCVll, 
Dn,  D.  JOHANNIS  CQNRAPI  BRUNNERI, 

De 

Dolore  ifchiadico,  periodico ,  acntijfimo. 

ILluftriiTima  qusedam  37*  annorum  tenera,  gracilis,  vividi  ingenii 
cum  Illuftrisfimo  rnarito  fecuta  exercitum,  fub  initium  zftacis 
Anni  M  D  CC.  maximam  ej us  partem  egit  in  Palatinatu ;  nec  fibi  tem- 
peravit ,  quin  exjeftuans,  frigida  feie  c  mifocia  hverit  :  Loca  infu» 
per  fubterranea  ad  vicandum  aeftum  haut  infrequenter  fubiit,  inqui- 
bus  cum  aliis  pranfa  fuir.    Redux  ternpore  autumnali,  fecundo  flu- 
mine  Rheni  minus  refte  valere  ccepit  :  corrupta  fuit  in  itinere  dolo- 
re  ifchiadico  vehementisfimo  ;  ad  quem  pelfeadum  Chirurgus  ac» 
cerfitus  nefcio  quem ,  externe  adhibeadum  prjefcripfit  fpmtum  ar- 
thriticum,  unde  melius  fefehahere  ccgpitargra,  ut  lequenti  die,  do- 
lorum  expers  obambulare  potuerit.  Nec  diu  abhinc  fpes  inchoata  fe- 
fellitj  dolor  enimrecruduittamf-Evus,  quamfuerat  pridie.  Adprio* 
ra  ftatim  accurrens  remedia,  noneundem  fentit  effeftum;  quiado* 
ior  per  aliquot  horas  feviit,  nec  quicquam  moratus.    Pervenit  Dus- 
feldorffium  doloris  plena,  otnihil  non  medicaminis  ad  mitigandum 
faltem  ,  fi  non  tollendum  tantfcm  cruciatum  adhibuit.  Bibit  Deco- 
ftum  fal{&  parilU  compofitum  ,  crebrosque  in  laconjco  inftituit  fu- 
dores:  Externavariapartidolentiadhibuit,ad  disfipandum ,  cjui  tan- 
tos  dolores  inferre  poflet,  humorem.   Tandem  horum  pertinacia  vi* 
£ta ,  thermas  Aquisgranenfes  adire ,  auxilii  inops,  media  hyeme  con- 
ftituit ;  quam  tamen  eadem ,  qux  impulit,  dolorum  vehemen  ia  refre- 
navit.  lllud  inprimis  noratu  dignum  erat,  quod  non  tantum  perio- 
dice  exacerbatus  fuerit  dolor,  fed  8c  in  ipfo  oaroxyfmo  obambulare  va- 
luerit  ,  quin  dolorum  vehementia'  currere  coa£ta  fuerit  argra.  Op- 
portune  igitur  fubiit  cogitatio  ,  an  non  forte  paroxyfmum  fcbrilem, 
cujustamen  nulla  extabant  indicia  imitaret  iraffeflus, vixalio,quam 
remedio  antifebrili  expugnandus  :   nec  difplicuit  confilium  aliis, 
quod  initio  morbi  vifum,  tamen,uti  flerifolet,  negle&um  fuit.  Pi- 
lulas  ex  pulv,  Cortic.  Peruviani:  Antihedt.  Poter.  Cinnab.  Antimon. 
6cc.  initio  morbi  paratas,  irritis  omnibus  aliis  ad  ufum  revocavimus, 

fingulo 


De  Dofore  ifcbiadico  ,yeriodko ,  acutifmo. 

fingulo  trihorio  repetend&s :  Inde  non  tantum  levamen  ftatim  fenfic 
*gra  falutem  defperans,  fed  &  (  mutatS  pilularum  in  mfufi  formam) 
continuato  remed  i  ufui  brevi  convaluit6 

$  C  H  O  L  I  Ll  M, 

Plures  dantur  affe&usperiodici,  plerumque  nonminusacroces, 
quam  curatu  difficiles.  Antidotufti  aucem  monftravit,  Qc  immortali 
nominis  fui  gloria  publicavit  infignisfimus  Morton  >  dum  plurima 
adducit  exemplamorborumatrocium,  citra  manifefta  febris  indicia, 
folis  antifebrilibus  curatorum ;  &  revera  non  mediocrem  ita  apud  cor- 
datos  meruit gratiam ,  eoque m jjorem, quddplerumque ad  omhe aliud 
remedii  genus  erant  invitti.  Hinc  non  immeriid  quaeritur  >  quid  iU 
lud  fit  ,  quod  tantos  periodice  intulit  dolores  ,  &  movit  cruciatus 
apud  Nobiliffimam  argrotantem  ?  Certe  dolor  tantus  citra  vehemen- 
tem  fpirituum  animalium  excandefcentiam  excitari  non  poteft,  id 
quod  natura  dolorum  teftatur.  Etenim  fi  influxus  fpirituurn  per 
nervos  intercipiatur,  perit  fenfus*  fi  placide  influant,  doloris  hulla 
perceptio:  contravero  fi  vehementiuscommoveantur,  &ceftroper- 
citi  excandefcantj  dolorpreffo  fequitur  p£de.  Quid  autem  illud  fue* 
rit ,  quod  fpirirus  animales  fponte  nunquam  furituros  in  cafu  me- 
morato  ftatis  horis  ihtantam  egicrabiem  >  nOn  arque  aded  in  prom- 
ptu  eft  dicere.  Inparteautem  feu  locoaffe&o  neceflarid  aliquid  vini 
ftatuendum  erit ,  cum  reliquae  partes  ,  quotquot  fuerunt ,  &  ipfum 
femur  dextrum ,  a dolore  immunes  perftiterint.  Caeterum  negari  non 
poteft,  dari  particulas  in  languine  incongruas  morbidas,  qu*  ratio- 
ne  flgurar  in  parte  quadam  ceunido>feu  focomorbi  congeri  queant 
&adhserefcere  ;  quaeque  quietatnihil  motusautnoxar,  commota?  au- 
tem  enormes  ,  circa  nervos  prsefertim  excitant  dolores.  Etenim  oc- 
cafione  illarum  fpiritus  excandefcere  facile  intelligitur  ;  cumque  ifti 
motuum  tam  naturalium  >  quam  pracrernaturalium  fint  tcnaces  ,  id 
quod  exemplis  demonftrare  eflet  in  promptu  ,  hinc  congeitionis  6c 
exacerbationis  ratio  certis  horis  quoque  haut  obfcure  concipitui; 
Nec  enim  dubitare  licet,  quia  plures  dentur,  ScexmenteHippocra- 
tis  fexcentar  in  mafla  fanguinis  diverfi  ordmis,  motus  <5c  flgurx  aut 
foliditatis  particulx,  pro  diverfitate  morborumdiverfiiTimar.  In  can- 
cro  v.  g.  in  lue  venerea ,  dyfenteria  &c.  diverfam ,  ni  fallor ,  Sc  fpecifi- 
tam  parcicularum  morbifkarum  nacuram  videre  elt ;  id  quod  cum 

de 


348 


Obfervatio.  CCVIL 


de  venenis  obtineat,  cur  non  de  ilsquoque  corpufculis  credendum, 
qaae  ccmmuniter  fermemorum  morbificorum  nomine  veniunt? 

Cseterum  Illuftriflama  mulier  omnia  contulit  ad  diipofitionem 
febriiem  inducendam:  frigida  fefe  lavit  j  in  cryptis  8clocis  fubterra- 
neis  ad  vitandum  Sirii  fervorem  quzfivit  refrigerium  ;  abhinc  cir* 
citer  autumnum  per  aquam  icer  fecit ;  variaque  militia?  incommo- 
daexpetta  idegit,  quod  alii,  quando  fibi  febrem  accerfunt:  nervos 
non  multa  carne,  pauciore  pinguedine  te£tos  (erat  enim  gracilisfic 
tenerrima)  facile  refrigeravit ,  &  eam  forte  parti  affe&ae  difpofitio». 
nem  imduxit ,  ut  particulse  morbifica:  facilius  ibi,  quam  ahbi  cbhx* 
refcere  &  nidum  formare  potuerint.  Nec  forte  abfonus  videbor,fi  in 
febribus,  j  uxta  lentorem  &  fanguinis  craflitiem  aut  acidum,aut  fermen- 
tum  febrile,  autcum  aliis  venenum  feu  particulas  fuiordinisftatue- 
ro  ,  qn£  quidem  partes  quasdam  inoffensd  pervadant,  ceu  fanas  8c 
incolumes  ,  adhaerefcunt  autem  in  aliis.  In  fufiicienti  autem  quaati- 
ta^e  congeftx  ,  moleftae  dum  incipiant  efle,  fpiritus  ,m&tuumprio. 
rum  &  impreflTionum  tenaces ,  confimiles  ineunt  motus  ,  excande- 
fcunt  atque  ferociunt ,  tantifper  dum  materia  morbifica  expulsa  fpi- 
ritus  defarviant:  denuo  autem  coIle£la  materia  morbifiVa  in  eodem 
foco ,  motusfuos  terr.pore  confuero  tepemnt,  {ymbolam  fortefuam 
conftrentesthere  ,  &  priftinos  motus  concitant  feu  paroxyfmos, 
ufquedum  materia  morbificafubafta&morbus  penitus  expugnatus 
fuerit. 

Mirumiliud  videri  poflet,  qui  in-ipfo  dolorum  paroxyfmo,  & 
durante  illorum  faevitie  gradu  celeri  conclave  emetiripotucrit  argraj 
id  quod  c«rte  non  licuiflet ,  ilquidem  humor  acer  circa  nervorum  & 
fpina  dorfi  prodeuntium  fafciculum  dolorh  caufa  fuiiTet ;  ut  vellu- 
culenter  hinc  appareat ,  nonfuhTe  nifi  excandefcentiam  &  furorem 
Archan ,  concifatum  occafione  particularum  peregrinarum  in  nido 
circa  nervum  colle&arum ,  toties  reeurrentium,  donec  intotamaiTa 
languinea  fuba&ae  &  expugnatx  fuerunt. 

Praeftitum  id  fui* ,  irritis  aliis  oinriibus  folo  Chinx  Chinae  ufu, 
5cquidem  fpecifka  ejusvirtute,  qua  8c  lentorem  fluidorum  &craflt- 
tiem  corrigit,  &  particulas  fui  ordinis  fermentativas  feu  febrilcs  cor- 
rigit,  Evidenstamen  nulla  apparuit  in  maflafanguinea  fermentatio^ 
nec  ulla  maoifefta  febris  indicia,  neque  in  pulfu  neque  urina  appa- 
ruerunt.  Nec  enim  neceflarium  videtur ,  ut  eadem  ferhper ,  in  diver- 
(q  fubjefto,  gradu&annitemporeeodemrefultenc  fymptomara;nec 

cffentia 


De  Dolore  ifcbiadico^pcriodico,  acutffimd. 


eflentia  febris  fortc  ia  eo  confiftit ,  ut  femper  exardefcat  &  prorum- 
pac  in  flammam  :  fu/Ecit  particulas  fupra  deftriptas  in  &  circa  locum 
affc&urn  congeri  potuifle,  8c  fuis  circuitibus  di&a  excitare  fympfo- 
mata,  Conumiles  autcm ,  uti  in  febribus  fuiiTe  parriculas  roorbificas 
ex  antidoro  colligere  licct.  Et  utinam  plura  darentur,  remedia  fpe- 
cifica  ,  quibus  particulas  fpecifice  hunc  aut  illum  morbum  patrantes 
fubigere  ,  corrigere  aut  extinguere  poiTemus ;  nec  tanra  nonnun- 
quam  in  curandis  morbis  laboraremus  conliliorum  inopia,  Suffecit 
nobis  India  orientalis  plura  ,  8c  non  ita  pridem  rcmedium  contra  diar- 
rhoeam  fic  dyfenteriam  efficacisfimum ,  mihi  juxta  cum  aliis  ufu  com- 
probatum.  Crim  autem  compertum  habeam  particulas  fui  ordinis 
in  prxdiflo  morbo ,  quas  dyfentericas  appellarc  liceat,  natitarc  in  tota 
mafia  fanguinis,  Sclegecirculationisomnespartes  inoffenso  permea- 
re,  fola  autcm  inceftina  ele&ive  impetere,  tantucn  non  in  eam  veni 
fcntcntiam,  animatas  efle,flc,  more  animalculorum  inteftina  petere, 
aliis  inta&ispariibus ;  id  quodanimalculis  haut  eftinfolitum.  Ad  il- 
las  igitur  extingucndas  ccrtius  8c  efficacius  Jpccoacanna  ego  quidem 
non  novi  rcmedium. 

In  luevencrea  alix  dominantur6cfuigenerisparticuIz,quas  iti- 
demanimatas  efle  tantum  nonperfuafum  habeoexmodo  invadendi 
&dolores  nofturnos  excitandi.  Ad  illas  extinguendas  itidem  adin- 
venta  fmt  efficacia  remedta,  quibus  quotidie  hanc  lucm  fic  radicitus 
percurari  videmus  :  Ccrtius  tamen  nonnovi  fic  jucundius  Jqud  mcr- 
curiali ,  ex  Mcrcurio  in  vitro  Hcrmetice  [igillato  fine  ullo  additamcnto  in 
aquam  refoluto ,  qux  pondere  cum  Mercurio  eadem  j  fed  decies  fcxies 
plus  fpatii  occupat  refolutus  Mercurius  ,  quam  non  folutus.  Ha?c 
aquainfipida  adal  quotguttulas  mane  ac  vefperi  exhibita ,  citra  fali- 
vationis  aut  u  lius  cxcre  ionis  morum  placidiffirnc  dolores  no£lur- 
nosad  mi  aculum  ufque  fedat,  morbumque  fanat  radicitus.  tltinam 
doceatur,  5cqux  parciculascancrificas,  qux  podagricas&qux  lepro» 
fas  de'erent  &  cxtinguerent !  Nec  fatis  operx ,  ftudii  6c  laboris  impcn- 
di  pofle  exiftimaverim ,  8c  force  utilius  expenderent  Magnates  <3c  Prin- 
cipesimpenfas  in  inveniendis  8c  detegcndis  ejusmodiexperimentis, 
quz  fruftra  ratiocinando  quxrimus,  cum  cafu  potiiis  &  fortuitd  in- 
ventafuerint,  quxcunque  tenemus  in  arte  mea  ca  efficaciora  rcmc- 
dia.  Sic  novi  litum  apud  mercatorem  in  vicinia  depoiitum  eiTe ,  cer- 
tum  contra  impetiginem,  morbumrcbellemGc  contumacem,  experi- 
mentuma  me  farpiuscomprobatum* 

DecMI.  Ann.  VII,    Vlil.  \  j  Cz  e- 


Obfervatio  CCVIIl 


Cxterum  forte  in  noftroGafu  invenirent ,  quo  fententiam  fuam 
defenderent  ij,qui  febrium  intermitentium  caufam  in  genere  nervo- 
fo  ftatuunt,  in  quorum  gratiam  illum  quoque  expoiuiffe  juvabk. 

OBSERVAHIO  CCVIIL 

Dn.D.SALOMONIS  REISELH. 

De  Unicornu  Marino  duplici. 

PRiusquam  innotefceret,undeUnicornu  illud  ftriatum  eburneae  du* 
ritiei  &  coloris  vtniret,  maximo  pretio  asftimatum  &  in  thefau- 
ris  regiis  (ervatum  fuit.  Credebatur  enim  verum  Unicornu  a  quadru- 
pede  quodam  geftari,  idcp  effe  rariffimum ,  de  quo  multi  pro  &  con- 
tra  fcripferunt.    Olaus  ver6  Wormius  in  Mufaei  fui  lib.  3.  c.  ij.  An- 
no  36.  praeteriti  fseculi  detexit,  Cornu  hoc  feu  dentem  alexipharma- 
cum  crefcef e  in  Ceto  Narhual  difto  a  cadaverum  paftu ,  qui  circa 
Gronlandiam  capitur,  ubi  fimul,  an  dens  an  cornu  dici  debeat,  cum 
aliis  quaericur  8c  controvertitur,  quo  pro  armis  utitur  bellua  ifta,  ut 
elephas  &  aper  fuis  dentibus.     Cujus  defcriptioni  accuratx  &  deli- 
neationi,  quam  &  Th.  Bartholinus  mutuatus  &  imitatus  eft  Differt. 
de  Unicornu,  nihil  addendum  judicavi,  nifi  quod  in  Mufeo  Stutgar- 
diano  cranii  ejusmodi  mutilati  fuperior  fola  pars  hinc  inde  fracta, 
longa  duobus  ped.  lata  pede  uno  fine  raaxilla  inferiore  ,  cum  uni- 
cornu  abrupto  quidem,  fed  longd  tamen  adhuc  tribus  pedibus  & 
unciis  novem  fupra  radicem  feu  bafin,  quae  latebat  in  foftri  finiftre 
proceffu  feu  alveo ,  longam  pedeuno&unciis  duabus,  in  dextro  pro- 
ceffu  quoque  per  rimam  nefcio  fponte  an  violenta  aliqua  fra&ura  hi- 
fcentem  oftendat  parvum  eiusmodi  cofnu  ieu  dentem  longum  ultri 
unc;as  oflo,  de  cujusfucceftione,  prxfentia,  ortu  &  gerieratione  tacet 
Wormius.    Conjicio  enim  fuccrefcere  illud  priorfprotenfo  longio- 
ri  J  B  forte  violentia  aliqua,  aut  a:tate,  aut  confuetudine,  decideric 
hafta  illa  offea,  vel  fi  abruperit  iliam  pilcis,  quod  in  giaciei  ruptione 
haud  raTO  contingere  obfervatum  fuit.     Meminit  tamen  laudatus 
Wormius,  quod  Phaftnacopoeus  RegiusElias  Fleifcherus  in  dente 
feu  Unicornu  tali,  ubi  ferra  partem  juxta  bafin  abftuliffet,  ac  fortius 
aliquanto  reliquum  concuteret,  eruperit  tenellus  ac  novus  dens  ma- 
jori  inclufus,  qui  fuit  figura  &  fubftantia  plane  fimilis  magno  ifti. 
Addit  deiude  quod ,  quamvis  varios  &  in  exteris  &  domi  viderit  in- 

segrqs 


De  Unicornu  Marino  iuplicf.  3  n 

— ■   — ~    ■       —  -  ■ 

cegros  hujus  generis ,  in  nullo  tamen  hxc  obfervare  Jicueric.  Nec 
non  inquiens  :  Oppofitum  aiveo  finiftro  in  quo  dens  ille  magnus  in- 
fercus  efl  ,  lacus  nullam  plane  habec  cavicaCem,  auc  cavicacis  veftigi- 
um,  qux  fimilem  capere  poffec,  ne  quis  cxiftimec,  animal  hoc  pluri- 
bus  uno  dotacum  effe.  NuIIum  namque  htbec  five  majorem  fivc 
minorem ,  praccer  hunc  in  mandibula  fuperiore.  Inferior  an  quibus- 
dam  minoribus  prsedica  fit,  me  laceC,  fiquidem  eum  nunquam  vidi. 
Hxc  Wormius.  Econcra  Scalparc  van  der  Wiel  de  Unicornu  ad- 
jundla  Obferv.  Rarior.  Cenc.  I.  edicis  Anno  1687-  confirmac  dentem 
hunc  parvum  his  verbis.  Dens  autem  ille  propecranium  aliquo- 
modo  cavus  eft,accg  in  eo  parvulum  quandoque  cornu,  fi  ita  voca- 
re  liceac,  crelcic,  ejusdem  plane  formae,  cujus  eft  ille,  uti  ap.  Wor- 
mium  cap.  14.  fol.  285.  legere  eft.  Unde  Simon  Vriefius  Lib.  1. 
Groenlandiae  anciquae  fol.  39.  credere  fe  aic  hifce  pifcibus  dences  iftos 
tandem  excidere ,  aliosque  icerum  nafci  pari  modo  ,  quo  infancibus 
ac  incerdum  adukioribus  concingic  ,  uc  a  novis  crefcencibus  denti- 
bus  priores  illi  propellantur ,  procrudancurque.  Atque  ideo  quidem 
credit  roc  eiusmodi  dences  apifcium  feparatos  capitibus  inGroenlan- 
diam  Islandiamque  a  glacie  provehi.  Aft  Paulus  Ludovicus  Sach- 
fius  in  Monocerologiac  fuae  accuratifTimx  cap.  8-  diflinguendo  dubi- 
um  folvic,  dum,  quxdam  Unicornua  ab  imo  cava,  quaedam  in  bafi 
feu  fundo  folida  &  firma  ftatuit,  &  cava  quidem  conjicic  ab  animali- 
bus  effe  depofiu  &  abje&a,  folida  vero  capcis,  occifis  vel  mortuis 
cum  radice  adempta,quae  integra  Cum  invenicur.  Utrum  autem  be- 
i\\x  hx  cornua  fua  deponanc  ficuc  cervi,  de  re  incerca  cerci  quid  af- 
firmari  non  poffe  afferic.  Pcrgic  deinde,  Cercum  eft,  cornua  cava  ab 
imo  in  margine  inferiori  effe  percenuia  &  jam  ftriata  ut  pleraque  fo- 
lida,  ftria:  genuinac  demum  incipiunc  eo  loci ,  ubi  mandibula  funt 
egreffa ,  vel  cum  vel  fine  finu.  Ideo  puco  ,  non  a  vero  abludere  ca- 
vitatcm  hanc  a  procuberantibus  &  pullulancibus  novis  cornibus  cce- 
pram  vel  a  radice  impreffam,  relitiamque  ab  aquarum  alluvie,  ver- 
mium  colluvie,  &  cemporum  edacicace  augeri,  &  dum  coelo  folique 
eft  expofica,  majorem  fieri.  Unde  accidic,  unum  alcero  profundius 
elTe  excavacum.  Hucuso^  Sachfius,  qui  &  Cranium  &  cornu,  pin- 
nam  ,fcapulam  &  priapum  Unicornu  hu;us  marini  laboriofillTme  de- 
fcribit,  &  dejineac  exa&iflime  ,  uc  fuperfedere  pofiim  Cranii  iftius 
cum  fuo  Cornu  dcfignationi ,  quod  in  Mufxo  Ducali  Stuttgardiano 
confervatur,  n:G  minor  quidam&  fuccedaneus  dens  una  cum  majori 

Yy  z  i« 


Obfervatio  CCVIIT. 


in  diftin&is  alveis  inhaereret  :  cujus  mucilaci  quidem  ideo  figuram 
concradta  magnitudine  addo ,  ut  &  parvus  ille  in  oculos  incurrat , 
qualem  folitarium  ex  amici  liberalitate  plane  fiinilem  poflideo  &  ve- 
ra  magnitudine  oSto  unciarum  delineatum  hic  adjicio.  Hic  igitur 
meus  bafin  feu  coronam  (quam  bte  StOr)  vocant  in  cornubus  cervi- 
nis)  habet  cirratam  cum  umbilico  afpero,  vel  veLuti  quoddam  prae- 
putium  retraftum  &  corrugatum  cum  glande  nuda  &  perforaca  ex- 
currit  per  ftrias  quas^am  rectas  non  fpirales  usque  in  medium ,  hinc 
afcendic  laevigaco  parum  &  hinc  inde  (cabro  fcapo  usque  in  apicem, 
qui  laminis  aliquot  diftin&e  fefe  prodentibus  exafperatur  tandem 
nodulo  ceu  capitulo  quodam.  An  hic  in  alio  majore  cavo  haeferit, 
valde  dubito,  quod  vero  de  Stutgardiano  affirmari  non  poteft ,  qui  i 
in  roftri  dextro  alveo  latet  plane  feparatus  a  majore ,  qui  in  finiftr  j 
inflxus  fuit  j  Deinde  quod  in  radicem,  quac  crafla  fatis  orificio  quo- 
que  quafi  concha  quaedam  amplo  exterius  hinc  angufliore  gaudet , 
non  poflic  penetrare,  fed  ftilus  tantum  tenuis  non  ultra  quinque  un- 
cias  ,  praefertim  cum  in  aiiis  Unicornubus  noftrorum  Pharmaco- 
poeorum,  in  quibus  ftylus  fatis  alte  afcendat  radices  cavx  &  tenui 
cortice  circumdatae  reperiantur ,  ut  Sachfius  vere  6c  bene  locucu» 
fit,  quod  bafim  cavam  &  folidam  habeant :  qui  capite  6.  reculic, 
quod  ex  quacuordccim  cornubus  integris  a  freto  Davis  allacis  quinqj 
bafin  folidam  habeanc  &  firmam,  reliqua  ab  imo  func  excavaca. 

Relacum  quidem  mihi  eft  ab  amico,  quod  Norimbergae  viderit 
figuram  aeri  incifam  Unicornu  duplicis  &  ucriusque  longi  ex  Belgio 
allacam  raram  fatis.  Sed  cum  neque  flguram  ipfam  viderim,  nequc 
hiftoricam  relacionem  legerim,  fides  fic  penes  Amicum  ,  donec  aii- 
unde  cognoverim  Vericacem  illius. 

Quaiis  fic  Monoceros  marinus  minor ,  nufpiam  alias,  fed  in  Mo* 
fari  Regalis  Sociecacis  Anglicae  p.  104.  accurace  defcripcus ,  de  quo  in 
A&.Erudic.  Lip(.  An.  16 8*.  p-  2.  an  denciculus  talis,  an  animal  lpfum, 
poceft  inde  refciri. 

FIG.  XX.  XXI.  XXII.  XXIII.  XXIV. 

($tutgardi&  Auguftam  Vinl  d.  2 3.Decemb.  An. 
i/oo.mijfa.) 


OBSER. 


Ohftrvatio  CCIX.  De  Fctrina  minerali.  3^ 


OBSLRVATIO  CCIX. 

Da  D.  LUCJE  SCHR6CKII. 

De  Farina  minerali. 

AN.M.  D.ICC.  cum  Solis  radii  in  arflate  terram  plurimum  paffim 
exficcarent,  in  pago  Remlingen,  non  procul  ab  Urbe  Jmperiali 
Nerolinga,  fub  dominio  Seren.  Principis  Oettingenfis ,  Mons,  ex 
quo  lapides  pro  calce  viva  paranda  depromuntur,  fifluram  egit,  in 
qua  Pulvis  farinaceus  aibicans  fe  confpiciendum  prcbuit,  qui  coJle» 
ttus,  atque  pani  conficiendo  idoneus  a  plebecula  egena  fuit  judica- 
tus:  quo  fub  nomine  in  remota  etiam  loca  tam  farina  ipfa ,  quam 
panis  inde  confeftus  transmittebatur  >  variis  pha?nomenon  hoc  varie 
mterpretantibus,  inprimis  vero  plurimis  ut  portentofum  quid,  atque 
in  pauperum  folatium  ,ob  impium  Inftitorum  frumentariorum  in  an- 
nonx  caritate  inducenda  attentatum ,  a  Divina  Mifericordia  fubmif- 
(ura  beneficium  fufpicientibus.     Revera  tamen  nihil  miraculofi  hic 
deprehenditur,  cum  farina  hxc  neque  ceftesli  polkat  virtute,  neque 
aliam  agnofcat  profapiam,  quam  mincrale  illud,  quod  La&is  Lunae 
nomine  circumfertur  ;  Cui  (imiles  mukis  in  locis  reperiri  conftat. 
Sic  anno  eodcm  in  publicis  Novellis  Lipfiae  impreflis  rclatum  fuit, 
in  pago  Giycken,  duabus  horis  ab  urbe  Servefta  diftante,  farinam 
albam  ex  terra  ,  inftar  colliculorum  a  talparum  lurfoflione  excitato- 
rum  prorupifle,qux  cum  farina  fecalina  mixta  &  exco&a ,  absque  da- 
mno  comedi  potuerit.    Farinae  Carolopolitanac ,  non  procul  Herbi- 
poli  aliquando  inventz,&  in  panes  coactse,  piflsecpmeminit  Anireas 
Libavm  in  epift.  $S.  Cift.  med.  Hornung.     Pariter  prope  Cafteilum  oflii 
Viftulx  maritimum  Regiae  urbis  Dantifci  farina  talis  effbditur,  quam 
Nob.  D.D.  Job.Cbriflopbori  Gottwaldti,  Poliatri  Gedanenfis  dcno  p(  (& 
deo.  Nequeindi&um  abire  debet  Lac  Lunx  Berhlehemiticum ,  quod 
in  crypta  B.  Mariae  Virgini  facra,  in  qua  nempe  cum  Herodis  tyranni- 
dem  erTugeret,latuifle,  atquedum  filium  hiclaret.hocladtefuolocum 
hunc  irroraffe  vulgo  traditur,  concrefcit ,  compadioris  quidem  fubflan- 
tiac ,  afl facile  in  poilinem  farinaceum  teri apt«  ,  &  ca?teroquin  farinac  no- 
itrae  nonabfimilis*  quode  agunt  jMufaum  Calceolarianum  feft.  2.  pag.  1  ^i, 
TyjeYembergius  tr.  de  mirk  &  miracul.  nat  in  terra  Hebr*i<  promijja  cop.  38. 
ut  &  Franc.  Ferdin.Troilo  hinerar.  orientpag  311.    Iplum  ctiam  terrara 
Samiam  Veteribus  medicis  celebratam,  prarfertim  quacipliscollyrium 

Yy  3  dice- 


3f.4 


Obfervatio  ecix. 


dicebatur,  (vid,  Diofcoridet  lib.  j .  demat.med.  ^ap.i2$.)  non  aliud  quid 
fuMTe  credibile  eft,  ceu  idem  eciam  Ferrantcs  Imperatuslib.  bift.  natur. 
eap  ^r.  cum  muitisaiiis  pericis  Medicis  ftacuit.  Memorariinprimishic 
rnerer.urLufacicailla,  cujus  D.  Stepbanus  Blancardus  incent.  2.ColleBan. 
med.  pbyf.  obferv.  72.  mentionem  focit,  montern  ibi  effe  referens,  ex 
cujus  fiffuris  calore  folis  excitatis  plurimiglobuliinftarfarinaecolligun- 
tur ,  ex  qua  panem  egeni  conficiant ;  de  qua amice  requificus Nobil.  no- 
iter  Collega,  D.D.  Goctiieb  Bud^us,  Arch.  Duc.  Saxon.  &  Phyficus  pro- 
vincialisordinarius  March.  Lufat.  fuperior.  benevolehisverbismihire- 
(pondit :  OHitto  terranoftr£alb£?$  farinace£  Mufcavienfts  aliquid ,  qu&in 
monte  quodamarenaceo ,  &propter  reperiundumalumen,  aluminofo  diQo  ,fa- 
tismagno,  nonprocul  ab  oppido  Mufcovid  ( Jlluftrifflmi  Comitis deCallen- 
Itrg,  Potentijf.  Poloniarum  Regisatque  Saxon  Sletlor.  CamerariiSplendidif- 
fimi  fede ,  ob  elegantijfimam  arcem ,  mineralia  ibi  reperiunda  >  ut  &  cerevifiam 
bordeaceam  delicatijjimam  ,particulis  nitrofis  & aluminofis  refertam ,  adeoque 
diureticam ,  laxantem  refrigerantem  ,  noftrk  oris fatis  celebri , )  reperi» 
tur ,  &una  cum  terra  quadam bituminofa ,  nigra,  molli,  rara&levi  (cujus 
portionem  una  cum  terrailla adbuc  circumdatamaddidi , )  ultraf.  6  jo.ad 
20.  ulnas  fita  effoditur.  Terra  verb  illa  farinacea  in  tanta quidem copia ibi* 
dem  non  rtperitur  ,utpro  conficiendo  pane fufficiens fit ,  nihilo  tamen fecius  ve~ 
rumeftiUud,quod  olim  ipfam  cum  farinafecalina  egenimifcuerint ,  &pr£via 
fermentatione  panem  inde  confecermt.  Ex  folaverbmajfaillafarinaceapa- 
nem  poffe  confici  ggT  nutrimentum  aliquod Jperari,  vix  credibile  eft ,  interimfuf- 
ficiat ,  qubd  augmentum  panis fuerit.  Cujus  rei  experimentafecit  Nobil  at- 
que  experientijf.  D.  D.  Jacobus  Stdckerus ,  Mufcavienfxs  yjamPhyficus  Cotbu- 
fienfis  in  Lufatia  Inferiori  ,ut&D.  D.  Martinus  Francifci ,  inpatria  Mufcavia 
Pratlicus,  K^Amicinoftri aftumatiffimi ,  quietiamh&cipfanobifcumcommuni- 
carunt.  C&temm  terra  h&c  Curiofis  quibusdam  Viris  Romam  ut  &  Lutetiam 
Parifisrum  mifja  fuit,  qui  iUarn  pro  vero  Latte  Lun£  hnbuerunt,  atque  ifti  in 
Helvetia  reperiundo  pr£tulerunt ,  Hujusce  autem  La&is  Lunae  de- 
fcripcionem  Magnum  iux  quondam  Helvetiae  Decus ,  Conradus  Gefnerus 
in  libro  defojfilib.  cap  2  (upperiitat,  fcribens :  In Jpelunca  quadam  per  fum- 
mummontem  forniciadh&rens nafcitur  fubftantia  qu&damfungofa,  friabilis, 
alba,  leviffima,  quimfungum  petr&umdixerk,  vel  agaricumjaxatile:  tam  ft- 
tnilis  hujus  eft  Jacies.  IncoU  ^totteSOW-cf)  zpellant,  i.  e.  Lac  Lun& ,  dfubftan» 
tiaaiba&jpumofa  ex qua concretusvidetur  hic  lapis,fi  lapidis  nomtnmere- 
tur  Aqu&  mixtum  albo  liftis  colore  eam  inficit.  ■  •  Jnjipidum  eft.  Siccat  fi- 
ne  morfu,  Nulla  in  eo  afperitas ,  &  totum  cum  faliva  mandentk  Uquefcit  \  pr&- 

Jertim 


De  Tarina  minerali.  5  ^ 


fertim  quod  melius  fuerit.    Nam  &  craffius  ajperiuscjue  reperitur,  immaturim 
nimirum  © crudius  t quod odore  etiam  caret  gjfc.  Quac  ipfa defcriptio  farinx 
noftrx  oprime  quadrat ,  cum  itidem  fit  fubfiantia  alba ,  leviffima ,  aquam 
lafHs  colore  inficiens  .  fine  odore,  fapore,  atqueafperitate,  jnquelaliva 
diiiluens.     Ad  Lapides  q uidem  referri  non meretur ,  ipfe  tamen  Gefne- 
rusetiam  defuomineralidubitat  ;  ad  Terrarum  veiofamiliam  utramcn 
pertinere  vix  dubitare  licet.  Cujus artus  vel  ex  minerali aliquain mon- 
tium  penetralibus ,  ex  fuo  proprio  ftmiwio  proveniente  exhalatione ,  in-; 
itar  Pulverum  quorundam  chimicornm  per (ublimationem  parabilium , 
ex.  gr.  florum  Sulphur.  Antimon.  deducendus  effe  videtur  ,  dum  inte- 
rim  parsifbrumatomorumfubterranearumaliqua  vifcofioribus  aliismi- 
xta  ,  in  lapidcam  concre(cit  duriciem :  vel  vapor  aliquis  fpirituofus  per 
rimascavernulasque  lapidum  penetrans,  porofiorescjue  horum  obvias 
partes  in  pulveremejusmodi  calcinandoconvertit;  idquod  nonfinevi- 
olentiori  particularum moiu  rieri  credibiie  e(t,a  quo  ipla  terra,  prarci- 
pue  ab  externo  calore  exficcaca  ,  in  rimas  facifcere  cogicur  ;  ceu  hoc  f  u- 
pramemoratacirca  Servcftanamfarinam  terra:  in  monciculos  expanfio 
confirmat ;  qiiale quid etiam  in  vicina Bavaria ,  loco  aliquot ab  Urbe no- 
ftra  horis  diflito  quotannis  in  fylvaaliqua  contingere,  JJlulrriff.quidarr* 
.  Comes  mihi teftacus eft,ubi  terra in  loco  non  fpaciofb  dehifcens  albican- 
tem  maceriam  procrudit,  qux  cum  Mclitenfi  terraplane  convenit ,  uc 
ovumovomagis  fimileeffe  nequeat. 

Cacterumdevirtuteejusnutriente,&quae  in  panem  mutari  queac 
apta,meras  circumferri  fabulas  non  eirdubium  jfiquidemnequeinpa- 
ftam  compingi  foJa,  neque  uJIo  alio  modo  tractata  excoqui  in  panem  po- 
teft ,  fed  pulvis  ficcus  femper remanet  j  quamvis  enim  farinx  fecalinx im- 
mifceti  ejusqu^glutinoffs parcfculis  invilcari,  ficque  in cJibanocum  ea 
coqui,&panis  lormam  Judere  queat,aqua  tamen uberiori  fi  diluatur 
panis  ifte ,  priflinam  mox  illa formam  denuo  oftendere &  fundum  petere 
confuevit.  UndeeciamgJuc  inofisvel  gela  'inofisiliiscumcareatparci- 
culis,  nullomodocorporianimali  nutrimenrum  fuppeditare  vaJct.Aci- 
dos quidem  dum  abforhcndi  iuccos  potentiam  obtinet.eo  ip'b  eciam  hu- 
monsfermcntalisinflofnacho,  fiillf  acidusforet,  aflionem,  quaner- 
vofam  ventriculi  tunia;m  vcllicat ,  fi\c£  famem  excitat,  impedii  e  pofie 
fequeretur;  ficuti  wtth  in  flomacho  humano  farl tate  fiima  eaudente 
aci<  um  illud  naturaJiter  noninvenicur ,  falficuJatamen  fcquafian  mo* 
niacLs  lympha  lftadum  exfimr ,  fpiculal  u  usnihilominusafarinano- 
ftra  l btundi  poffeminus  dubito ,  cwm  amoniaco  fali  aliqtlam  in,  folvcnda 

01$ 


3>6 


Obftrvatio  COX. 


ilh  pawm^m,  lnelfe  deprehenderim  ;  quamvis  etiam  ubi  ex  viciofa 
dixta,  publicz  penuriae  cempore  non  infrequenti  ,  acorem  peregri- 
num  ftomaihus  recondit,  acqueab  ejusrofione  nimioadpeticu  labo^ 
rat ,  u;ilitatem  inu-peraliquam  prxftare,  famemque  immodicam  feda- 
re  valeat.  Ob  quam  ipfsm  acidos  fuccos  deftruendi  virtutem  in  plu- 
rimis  morbis ,  quddprofkuus  ejus  ufus  efle  quear ,  fponte  elucefcit  ,*  in 
omnibus  nempe,  quibustam  laudatam  aveteribus  Medicis  Samiam 
terram  ,  quam  celebratum  Lac  Lunae  a  Modernis  commendari  legi- 
mus.  Nequeetiamalia  ratione  ad  la£hs  augmentumquidfacerepos- 
fe  verifimile  eft,quam  acidaspartes ,  Qquaschylusinftomacho8cin- 
teftinis  imb-berit,  enervando,  atque  utdulcificatus  irafuccus  hicad 
mamTas  perveniat,  ibique  laudabile  inlac  evadat ,  efficiendo,  non 
vero  ipfam  lactisquanciratem  fubftanti*  fua»  albz  8c  la&iformis  im- 
tnixtione  ^daugendo. 

OBSERVATIO  CCX. 

Dn.  D  JOR  GEORGII  VOLCKAMERL 

De  Attmella  Litbontriptica. 

Slfto  Vobis  Viri  Nobiliflimi  euriofam  ac  novam  Plantar  cujusdam 
Liihon^ripticae  defcriptionem  a  nunquam  fatis  laudando  acCe- 
lebcrrimo  D.  Petro  Hotton  Medicinse  Do&ore  ac  BotanicesProfdV. 
Publ,  Lugd.  Batav.  in  gratiam  vhOb  ix-cpms  extemporaneo  quamvis 
erudito  nihilominusdifcurfu  publicacam,  eftqueiequens,  Attmella, 
Atemella  &Hacnrlla;  iftis  enim  nominibus  mihimitfa  annoi^i. 
femina  ex  Infula  Ceylan  ,  ubi  nafcitur  &  familiaris+fft.  An&in  Ma- 
labar  aliisque  India?  regionibus  proveniat,  compcrti?».»  non  habeo. 
Cum  Barbarica  fint  hujus  Piantz  nomina  de  eorum  origine  nihil  ha- 
beo,quod  afferam.  Ipfaverd  Planta,  quamcoiuiipfe,anno  1692.  fla- 
res  ferc  in  caulium  fummis  ex  mulcts  flofculis  tubulofis  coagmenra- 
tos,  in  caput  coa&os&Perianthiohexaphyllo  aut  polyphyllo  fufFul- 
tos  perquamfimiles  Chryfantherao  Curaflavico  alato  caule,  floreau- 
rantio  ,  cu jus  Icon  extat  apud  Pfukenet,  Phytogr.  in  ParadJ.  Batav. 
HermanniSc  Flora Noriberg.  fed  luteolos,  quibus  excuflis,  fequun- 
tur  femina  ex  fufco  gryfea  longa ,  plana ,  fumma  fui  parte  duplici  ari- 
fti  prsedica,  ipiis  flolculii  fubje£U  ut  in  congenexibus  ;  caules  edit 
quadratos  foliis  conjugatisLamiiaucUrcicx  longiorib^s  Scacriufcu- 


DeJttmelktitUntriptica.  SJ7 

Ijs  veftitos,  ex  quibus  conjicitur  fpc&are  hant  Plantam  indubic  ad 
Corymbofarum  gentemdc  gcnuinam  eflefobolem  ejusgeneris ,  quod 
bidens  a  femine  bidente  vocat  Carfalpinus ,  eurr  que  fecutus  Tour- 
nefortius.  Quare  cum  ha£tenus  nomine  careat  hxc  Planta  ,  hoc  ex 
ipfiusPIanta!  ingenioei  imponendum  cenfeo :  Bidens  Urtic£folio  Li* 
tbontbriptica  Cejlinica.  Inrerjomniaenim  medicamenta,qux  mcom* 
minucndo  calculo  valere  perhibentur  ,  Planta  hxc  nuperis  annis  fa- 
ftaeftceleberrima  internoftros  homines  ,  quiin  memorata  Infula  vi- 
vunc&noviffime  quoque  apud  nos  mulcam  na&aeft  celebritatem. 
Milesquidam  ,  qui  prhnus  anno  1690,  focictati  noftrae  Indicx  indi- 
cium  hujus  Plantx  dedit ,  profitebarur  fe  plus  quam  ccntum  xgros  ejus 
ope  liberaiTe  a  calculo  8c  Nephrititis  doloribus ,  quam  8c  cum  fucces- 
ufurpa^am  in  duobus  argris  calculofis  teftantur  in  literis  eoder* 
anno  ad  Societatem  Indicam  datis  Gubernator  8c  fupremus  Batavo- 
rumconfeflus  in  Infula  Ceylon.ajunt  enim  in  iis  deturbaras,  expul- 
fasque  fuifle  multasarenulas,  minutosque  calculos,  abfque  ullo  do- 
lore. 

Primus  Nofocomii  urbis  Colombo.,qu£  fita  cfl  in  memoTata  Tn« 
fula ,Chirurgus,  Vir  ut  videturinduftrius  plane  &  diligens  in  liferis, 
Anno  1699.  ad  me  datis,ex  rei  veritate teftari fe  poiTe  aiTerit,cfT:ca- 
cius  medicamentum  contra  Calculum  &  Nephriticos  dolores  reper- 
Tum  haftenus  non  fuilTe  ,  qui  8c  porrd  addit ,  tres  ejus  fpecics  a  fe 
multa  inveftigarione  inventas ,  quarum  prima  foliis  amicitur  di- 
luie  virentibus  8c  femen  fere  luteum  ,  fecunda  folia  edit  fatura- 
tb  virentia  8c  femen  profert  itidem  luteum.  Tertia  femen  ni- 
grum  profert,  8c  foliis  longe  majoribus  veftitur  quam  reliqux  duar, 
quasVirtu*e  praeftantiflimas  efle  alTeric,  dcnique  fubjungit,  fertiliffi- 
mam  efle  hanc  Plantam,  quzqueplus  quam  decem  millia  feminum 
gignit ,  hujus  ufurpantur  folia  ,  femina  .  quod  prz  carteris  parribus 
laudat  prsfe&us  illenofter  Nofocomii  Zeilonenfis,  Radix,  caulesfic 
rami.  Folia  lefta  antequam  flores  prodeunt ,  in  umbra  ficcata  8e  in 
pulverem  comminuta ,  dantur  in  convenienti  vehiculo  ,  aut  aqux 
calids  infunduntur  ,  bibiturque  ita  infufio  inflar  infufionis  Herbx 
Thee ,  infunduntur  8c  fpiritui  vini ,  paratur  8c  per  dcftillationem  fpiri- 
tus  ex  radicis  caulibus  Scramis, 

Flores,  radiccs,  extraclum 8c fal  in  Pleuritide,  CoKca,  Scfebri- 
bus  feliciter  fe  ufurpaffe  teftatur  alius  quidam  Nofocomii Zeilonenfis 
Prxfe£tus.  Atque  hxc  funt ,  qux  mihi  /nnotuere  ex  litcris  Colombo 
Dcc,  IH,  Ann%  Vll  &  VII i  Z  z  ad 


^YS  OBfervatlo  €CXL 

ad  Societatem  noftram  Indicam  &  ad  medatis ,  de  herb*  hujus  facui- 
tatibus,utendiq ac  modo. 

Exduobus  Chirurgis  primomemoratus,  qui  fatis  accuratus  mt- 
hi  videtur  obfervator,laudat quoque  in  fuis  liceris  a  vi  lithanthripti. 
ca  cortices  radicum ,  ipfas  radices  Herbac  cujusdam  Maggul  conanda 
fottu  Zeylonenfibus  difta ,  at  quar  illa  fit ,  me  latet  r  etiamfi  autena 
modus  Scratio  quaagunt  harc  aliave  vere  lithonthriptica  habita  me- 
dicarnenta  ,  non  facilc  fit  explicatu,  durum  tamen  viderur  nullara 
plane  ifidem  habere  viris  fide  dignis.  Ego  vero  hzc  expexienti*  de* 
Site  inftitutss  fopiusque  repetendae  committo. 

OBSERTATIO  CCXI. 

D,  GEORG.  ABRAHAM.  MERCKUNI, 

De 

Juuene  Morcbite  quidem,fed  tamenfrigiio. 

Vlr  Juvenis  if.  circiter  annorum ,  mediocris  ftaturx,  aliquantum 
gracilis,  bonique corporis  habitu^,  &  csttera  bene  valens^etiamii 
tres  diftinitos ,  8c  eos  quidem  aequales  uno  in  fcroto  alat  tefticulos ,  tar 
men  aded  frigidus  eft ,  &  ad  Vcnerem  ineptus  >  ut  ferio  mihi  faiTus  fic, 
fe  peromnem  vitaefuae  decurfum  ufque  ad  huncdiem  nunquam  ejus 
membri ,  quo  viri  fumus  ,  ere&ionem  fenfhTe  ,  nec  ullum  unquara 
Venerei  amplexus  expertumeiTe  ftimuIumAirn6  odio  habere  libi  ab- 
jblandientes  fceminas  >,&  ad  earum  prsfentiam  exhorrefcereatque  pal- 
Icre ,  non  fecus ,  ac  fi  animi  dehquio  corriperetur ,  cui  quidem  iympto- 
xnati  alias  etiam  obnoxinseft  ;  caeteroqum  integra  corporis  valecudi?- 
ne &  florida vultus  fpecie  prasditus ,  prseterquam  qudd  fift ulam  utrius* 
quemaxillas  fuperioris  jam  ab  aliquot  annis  circumferat ;  quacfingu-r 
lispene  menfibus  fatiscopiose  fanguinemexcariofo&excavatodenr 
te  funderefolet;  id  quodcum  rite  contingit,  falvareseft ;  finminus, 
fanguisque  ultra  confvetum  tempus  diutius  cumulatur  ,  animo  cre- 
brius  linquitur  Juvenis  ,  etiam  epileptico  interdum  fimiiis.  Dentem 
utrurnqueexefum  eruere  juiTimus ;  fpe,fore,  ut  dchbcceiTur#  fiut 
terrirlcanllar  animide/e£tiones.  Sedquem  ha£lenus  confulti  Chirur^» 
gi.eximerenonaufifunr,  veriti ,  ne,  q^dd  oculares  eos  dentes  puta* 
rint,majusinde  d*mnum  oculis  acceleretur. 

Carterum  animadverrere  hinc  datur,  quamnullifintilli,  qaiha- 
Senusfuftinueruat ,  prolificum femen unice  in  tefticulis,ceugenui~ 


Dejuvene  tYioreVite  qktiem,Jedtdmen  frigtiol 


naofficirra,  confici.  Ita  enimfi  eiTet ,  fequeretur  ,  tantd  acrius  Vene- 
reis  ftimulis  concitari  virum  >  quantd  iargius  inftru&us  dcprehende- 
retur  Tcfliculorum  penu,  cujus  rei  contrarium ,  uti  noftra  harc  «vin- 
citobfervatio;  itamultiplex  cxperientia  jamdudum  docuit,  illos  ne- 
quaquam  Venereis  in  confliclibus  imbelliores  eiTe,  quibusvelnarura 
unus  cantum  contigitTefticulus  ,  velalferuter  fafta  feftione  ampu- 
tatus  eft. 

OBSERVATIO  CCXIL 

Dn.  D.  GEORG.  ABRAHAM.  MERCKLINI, 

De 

Vomitu  truento  enormi  licet  f  tmen  falutarn 

CUm  Serenisfimi  cujusdam  Principis  Secretarius,  Vir  54,  circiter 
annorum  ,  procera  corporis  ftatura  &  integra  alias  valecuciine 
prarditus,  An.  Chrift\  .   10.  Menf  Auguft.  habere:,  quod  apud  nos 
ageret, in  pubiico  hofpitioad  rubrum  eqvumcommoratus,  no&urno 
tempore  in  lefto  jam  ftertens  inopinanter  cruento  vcmituadeo  enor- 
miterla-ceflitur,  utintrahorube  tantum  fpatium  ultra  o<2o,  fi  non  de- 
cem,  fanguinis  menf uras  confertim  eru&arer.  Vocatus haud cun£tan- 
tercompareo:  praefcribo  quarcunque  neceflTaria  prarfensque  auxi- 
lium ,  quo  omnino  opus  erat ,  ferre  poflfe  videbantur  z  adeft  8c  Paftot 
Ecc!cfiae,  qui  affiftum  folatur ,  peccataconfltcntcmabfolvit,  dcfacro 
fynaxi  beat.  Summa,  extrema inftabanf.  Ego,  aftis,  qux  neceffitas  po- 
ftulabat ,  abeo;  dubia*  admodum  ftaruta  prognofi.  Sedquidfit?  alte- 
ro  mane  reverfum  clinicus  humaniter  <5c  exporre£ta  nonnihil  fronte 
me  excipit ,  ^alloretota  facie  fuffufus ,  &al;quantum  adhuc  viribus 
exhauft  .is.  Gaudeo  tamen  laniorcm  paulo  hominis  conditionem ,  8c, 
undc,  quarfo ,  inquam ,  tam  fubita  in  melius  mutatio?  narrabo,  re- 
fponditilte  ,  gefta:  tumibone!  confide,  8c  audi.  Tum  plus  decem, 
bonus  air  Secretarius ,  proceffcrunt  anni ,  ex  quo  militiam  in  Morea  & 
al  bi  locorum  fecutus,  multa  tuli  ,*ccique,  fudavi  &aifi  ;  Tumorem 
intere^  prae!ongum,  eumqueinhypcchondrio  finiftro  per  transver- 
fumfupra  rcgionem  Lienis  enatnm ,  &oblongopulviilo  non  abfimi- 
lem  ufquccircumferens,  qui  quia  indolens  erat,  nec  quicquam  ne- 
gotii  faceffcbat  ,  pauim  eum  curavi,  ratus  ,  fatius  eflc,  arquo  animo 
perfcrre ,  quz  mutari  non  poffunt ,  quam  refragari ,  Sc  medendo detc- 
xius  forte  accerfere  raalum.    Nu-nc  verb  cruentaillahacnofteoborti 

Zz  a  jamcn 


Obfirvatio  CCXIIi: 


jamqueomnind  cohibita  vomitione,  omnis  ifte  evanuit  tumor :  con- 
trefta  amabo!  utrumque latus ,  nec  quicquam  differentis  deprehen- 
des ;  quam  tamen  ante  hac  multi  meorum  amicorum  manifeftiflime 
proh !  mecum ,  obfervarunt.  Obftupui ,  neque  penehabui ,  quod  di- 
cam  ;  effcftum  folammodo  cum  admiratione  ruminans  ,  ignarus» 
unde  iltum  deducam.  SanguisaT^V  reje£tus,nec  fpumabat ,  nec  mul- 
cum  rubebat,  fed  porius  fubniger  erat  &  obfcurus.  Quare  non  ex  pul- 
monibus ,  verum  ex  ventriculo  profe£tum  fufpicabar.  Atenimvero 
undedefcenditin  ventriculum?  hichzretaqua^  Ex  Tumore  quidem 
in  ventriculum  prorupifle^nullumeft  dubium.  Sed  exquibus  venis 
6cquomodo  eo  pervenit?  Siconje&ura  rem  perfequilket,fufpicor, 
Tumorem  ventrkulo  proxime  incubuifle ,.  illumquein  hunc  fangui- 
nem  eru£lafle  ;  id  quod  tantd  verofiiriilius  videtur  ,  quando  certius 
eft  (u)  poft  di&as  fangvinis  Vomitiones  Tumorem  difparuuTe.  (2.) 
fanguinem  in  Tumore  coacervatum  ,  ex  praegreflb  antecedenre  tan- 
tum  die  Rhenanifimul 6t  co£ti  dulcisque  vinipotu,cuipaulolargius 
n*)fter  indulfit  9  6cquidem  fub  diocirca  noftis  crepufculum ,  in  or- 
gafmum  e(fe  concitatum  indeqye  faftum  ,  ut  fanguis  uno  diutius 
fiare  loco  nefcius  ,  qua  data  porta  ruerit;  cumque  promptior  exitus 
non  patuerit ,  quam  in  Ventriculum  ,  in eum,  cuniculis  quaii  fa£tit, 
apertisque  vafculis,.fe  exoneraverit  ex  quo  dein  redundans  per  o* 
£uerit  protrufus.. 

OBSERVATIO  CCXIII. 

Dn.  D,  GEORG.  ABRAHAM,  MERCKLINL 

Dt 

Excretione  F^cum  aluimrum  per  finum  muliebrem. 

HOaeftaMulier  eft,  64.  circiter  annorum,  Paftoris  Ecclefia?  reli- 
£ta  Vidua ;  qua?  cum  Fiuxu  harmorrhoidali  aliquandiu  immen- 
fum  laborafTct,  illo  tandem  exarefcente  ,  in  dolorofam  ani  incidic 
exulcerationem ,  qua  fa£ium  ,  ut  illo  inflammationem,  intumefcen- 
tiamqae  circumcirca  fubeunte,  ft 03  arftius  confiringente,fa!cesper 
inferius  guttur  parcius  primo  fecederent ,  donec.  fuccefTu  temporis 
prorfus  fjfflaminarcntur  ,  nihilque  omnino  earum  amplius  per  rc- 
giam  illam  viam  confveta  naturx  lege  excernererur.  Unde  pertufo 
&  q  iafi  perterebrato  procul  dubio  ex.acrioribus  longiori  morainte- 
reak  reddids  excrementis  iftis  inteftino  re£to  ,  illa  diutius  rctineri 

nefcia, 


2V  Podagra  Capitk. 


nefcia,  quadata  porta  exicum  moliri  fategerunt ;  quo  aliorfum  de- 
negato,  ctdibile  viietur ,  ea  adjace  ltemquoque  uterum  e*ediiTedC 
penetraffe  ;  ex  quo  quin  dein  foras  fe  proripuerinr ,  n  ulam  eft  du* 
bium.  A.que  hxc  mlblentiiTirna  alvinarum  fzcum  ex  retio  aded 
hacxenus  increbu  t ,  uc  c  lm  moleftisfimo  foetore,  &  bonx  inrcr  vi- 
vos  hodienum  agentis  fceminze  perenni  cruciatu  per  integrum  jaai 
annum,  &quod  excurric,  iadefinenter  duret. 

OBSERVATIO  CCXIV. 

Dn-D.CONRADI  BARTHOLDJ  BEHRENS- 

De  Vodagra'  Capitis. 

DAri  revera  Poda^am  in  capite ,  feu  doiorem  capitis  cjusmodi, 
eleganMftmar  obftrvationes  prtccdentc  anno  quinto  mifcell.  aDn. 
Ernefto  Sigifm,  Grasfio,  Sc  Dn  Andrea  Lbvvio  communicatar  evin« 
cunf ,  quibus  6c  meam  addo  ,  ance  annos  fex  in  vkriario  quodam  hu- 
jus  loci ,  T  H.  A.  adhuc  vivenrcuotaram.  Hic  ipfe ,  quamvis  dixtara 
accuratiiTime  fervans,n  hilom  n\  s tamen ab  aliquotannispodagrico- 
rum  dolorum  torcuram  paCiur,  ceu  alias  exempla  plura  eorum,  qui 
disetam  ftri£tisiirre  iervant,  6c  n.hilcminus  arthntide  vexanti  r  ,  oc. 
currunr,  coilegitcpe  Bierlingim  in  Thefaur.  Thcor.  Pra3.  p.  32f.  Circa 
aequinoftium  vero  autumnale  arieulis  pedum  bene  fe  habentibus, 
dolore  gravi  capitis  in  vertice  maxime,  &  partibus  lateralibus  corri- 
piebatur,cum vigiliis,  &vifusquadam  turb?.tione;  abfquetamen  fe- 
brili  calore  ,  ac  pulfu.  Vocatus  ad  eum  tertio  circicer  die ,  catarrhurn 
aliquem,  Ioca  dicla  obiidentem  ,  fcifcitanti  ipfi  pro  caufa  morbi  re- 
nunciavi,  omniaque  adhibui ,  quae  ejusmodi  in  cafitus  alias,  abfque 
fuccefTu  rarisfime  commendantur.  Hic  aucem  nullum  ievamen  fe- 
quebatur,  auaravis  per  duas  ferre  feptimanascontinuata  ,  ficpro  cir- 
cumftantiarum  rationc  variata.  ^  jro  vero  fubinde  dolores  hos  ca- 
pitis ,  cum  confuetis  fuis ,quibus eo  anno caruerunt ,  podagrit is  com- 
parante,  acandarerur  podagra  capitis  feduld  fcifcitante,  tandem  per 
jocum  ipfi  fuafi  ,  ut  confuetum  fuum  antipodagricum  euporiftum, 
vertici  capitis  imponerer ,  6c  experiretur,  extemplo  uxrr  ,  faccul  s 
arena ,  in  patina  rerrea  tofta  ,  replctos ,  quos  alias  pedibus  cum  leva- 
mine  applicat,  vertici  mariti  imponit ,  necultra  dies  tres  continuar, 
cum  dolores  capitisremitterenr,  &  arger  q  oad  ca?tera  recle  fe  h'be- 
Kt ;  fcquentiannotamen ,  quamvis  pede, ,  morefolicoiteni  pateren- 

Zz  3  tur, 


Ohfervatio  CCXV. 


tur ,  Scadhuc  hodie  calendarium  fuum  in  iisdem  obfervet,  ceu  cum 
ipfo  jocari  foleo,  gravi  opthalmxa,  cum  palpebrarum  quidam  inver- 
fione , & rubore laborabac ,  quse  nec  piane  adhuc  eum  reliqut. 

Caecerum  nec  rauone  carec  cephalaea  ejusmodi  archritica.  Nam 
motu  fanguinis  ferique  verfus  capnc  condratiori  interdum  exiften- 
te,ac  Ijrmphadein,  quae  in  motus  cjusmodi  propcrtione  regredi  ne- 
quic,ftagnante,  perioftium  circa  futurashic,  uti  alias  circa  articulos, 
abeademacriori  acfalinaaffici,  fibrilisque  ejusdem  rodiquafi,  acdi- 
laniari  poffunr,  Er  quid  frequentius,  quam  graviflimos  capicis  afte- 
£lus,  Epikpfiam,  Apoplexiam,  &  emanente,  ut  ficloquar,  podagra 
exiftere,  ceu  praeter  Autores  aDn.Lovvio  citstos  ,  ctiam  P.Zaccbias, 
qu<eft,med.  Leg.Tom.  z.Confii/o.p.it?.  &  BierlingiwinTbefaur.  p.327* 
notant ,  &  ti;c  inprimis  medicum  quendam  fiftit  ,  podagra  antehac 
vexatum  (quaprofe&o  gravius  nihil,  accum  i^wr^  maximepu- 
gnans  acciderepoteft)  tandem  vertigine,  aliisque  periculofis  capitis 
affectibus  corrcpcum ,  curaiTc  fe  ingurgitatione  vini  Hungarici ,  hu- 
morernq  ue  ad  articulos  icerum  derivaffe* 

OBSERVATIO  CCXV. 

Dn,  D.  CONRADI  BARTHOLDI  BEHRENS, 

JDe  Vodagra  indolente* 

/~\Ccumt  quoque  anno  praximo  quinto  obfervatlo  CuriofiiTimi 
Dn.  Kliernii  9  dequibusdam  circaPodagram  notatu  dignis,  qui- 
jbus  pro  hac  vice  Podagram  indolentem  addo  ,  contradiftionem  ,  ut 
vulgd  vocant  ,  inadje£to.  Reverendiflimus  qutdam  ac  Illuftrisfimus 
Dominus  A.  A.  Baro  de  G>  matre  natus .  cujus  tota  familia ,  ne  fcemi<- 
nis  quidem  exceptis  ,  arthric  caeft,  ipfe  fcorbuticus  fimul,  faderu- 
bicunda , ac  cornplexionis  choleric* ,  quotannis  circa  folftitium  hye- 
male,  eadem  laborac,  Incipit  p-ioxyfmus ,  ut  inaliis ,  cum  levi  hor- 
rore,  fubfequence  calore,  tumor  verd  cum  rubore  talum,  tantum  per 
transverfurnordinario  occupat,  nonpollicem  pcdum  ,  cumortamen 
.oedemarofus  non  en\nec£tiam  eiyfipelatofus,duratquepodagra  h*c 
diuaus ,  ac communis  vuigd  fic  difta  podagra ,  ipfo  incerim  rn  fella 
fuapodagrica,  locum  tenente.  Et  hocipfo,  quo  haec  fcribotempore, 
infukgm  ejusdem  leviorem  Camen  paffjs  eft  ,  quod  ipfum  ad  dccr- 
£ta  lignorum,  quibus  frequencer  abanno  ufussft3  referendum  n^l- 


De  fortu  Numerofd, 


lus  dub  to.  Hac  ipfa  enirn  quamvis  rejiciant  Gvro  tp.  /51  Smetius 
mifcell.  I  10.  p  S39-  Solenanier.f.  D.  confil.  4.  ra*ioh„s  cdmen  lllorum 
tantlnonfunt,nccjuehuj  js  locieft  de  quxilio^e  hac  cfffMjf  rey  cjuin 
potius  cum  Blankardo  ,  Traft.  de  Podag  c.  10.  §.  1.  Thtod.  CMiyer- 
vio  de  Artbrit.  p.  231*  Ettmiiliero  Coli:g.  Prath  Oper.  Tom  2.  p.  ^p. 
alusque  recencioribus  ,  quibus  tiguorum  dcccdV:  frequentius  u  ur- 
pantur,  ac  a  di£l:s  viris  ,  pratftan;nTimis  fuo  tempore  p»a£icis ,  fieri 
potuic,  eademintcr  optima  Podagrs  prophyla&icahabeamus. 

OBSERVATIO   CCXVI.  . 

DN.  D.  CONR.  BARTHOLDI  BEHRENS* 

Df  Fatu  N ume-rofo. 

MEntionem  facit  anno  praecectente  Dn.  Lbvvius  partus  trecento- 
rumfexaginta  quinque  puellorum  Comiriflae  Hollandica? ,  cui 
hiftorize  ,  quamvis  przter  Celeberrimum  Paulwum  ,  etiam  quondam  X 
Forefto.l.iS.  obf.66.  ac  Vosfio  lib. Idolol.  p.  417.  rHes  denegetur, 
duasimprimiSobcauras.  tam  quod  hiftoriar  ej.sapud  anriquicres  fi> 
lentium  fir  ,quam  q  iod  Epifcopus  Ultraje&incs ,  a  quo  facro  baptis- 
mate  abhr  i  dic  intur  fcctus  ifti ,  eo  tempore ,  non  fueri  it  vei  Otto ,  ut 
nominat  Meyerus ,  vel  ut  Hadrianus  Junm ,  Guido ,  fedjohannes  Nas- 
fovius  ,  qui  undequadragelimus  UltrajecTcinorum  Epifcopus  fuit ;  nori 
video  tamen  ,quo  p.^clo  abfurdi  quidpiam  invoivant  obje&iones  ha*, 
quibus  facttt  cccurri  poteft,  cum  fcetus ejusmodi  numerofus,  vel  ad 
monftra  naturx  ,  imprefllonem  matris  fubfcqucntia  c.Zaccbia^u^fi. 
mtd,  Ltg.  I.7.  p  572.  vel  ad  caufam  fupematuralem  ,  imprecationerri 
ftil.  mendicz,adeoque  divinam  Nemefin  omnind  referri  pcflit.  Da- 
ri  autem  partus  ejusmodi  numerofos,  qui  naturam  ipfam  fuperent 
fonftoniw  Tbaumat.p.  fj9.Sc  Sciwifo'**  /.  4  obf  162.  pluribjsexemplis 
probant.  Prohiftoria?  autem  Batava?  veritate  appone  teftimonium  ert 
Hermanni  Goudani  hiftoria  ,  itt  Atlis  Lipfienfibm  anni  9^.  recenfita  ,  qui 
arcem  pueroruminBatavis,  vulgdPuderoye,in  memoriam  partushu- 
jus  fic  appellatam  ftatuit,  ob  totidem  £ul,  feneftras ,  in  rei  geft*  ar« 
gumentum ,  arci  infertas,  • 


394 


0\BSERVATlO  CCXVII. 

Dn*D,  CONR,  BARTHOLDI  BEHRENS. 

Hamorrhagia  narium  paroxyfmi  injlar 
recurrente. 

FEbres  ccttis  interdumtam  Symptomatibus,  quam  Criticis  excre* 
tionibusftipari,  novura  noneft,  &  quotannis  accidit  humores 
ferofos,  biliofcsque ,  acfanguinem  ipfum  per  alvum  excerni,  &diar- 
rhceas ,  dyfenteriasque  malignas  conftituere.  Prxterea  &  urina  in  fe« 
bribus  copiofisfime  excermtur ,  ceu  diabetis  ejusmodi  meminerunt 
BoYrkhius  in  A&.  Haffnienf.  V0L3.  Ohf  34.  &  Vol.f.  p.  128.  ScaYamuc* 
cius  in  mifctll,  curiof.  Dtc.2.  mn.y.  Obf.  204.  Quz  Obfervatio  quoquc 
ex  Theorematibus  ejusdem  jrepetitur  m  AStis  Lipfitnf  anno  96.  p. ;  r6* 
Sudoreminiisdem  in  maxima  quantitate  prodire,  ita,  ut  cum  inge- 
niofisfimo  TViUifioPbaYmac.  rat.  paYt.  %.ftct.  c.  3.  omnind  colliqua- 
tionem  fanguims  arguas,  qualisque  refte  Joh.Langio  l.  i.ep.  19.  Ltm- 
nio  inocc. T^at,  mir.p.  16%.  Johame  Cajo  l.  dt  fudoYt  Anglico,  in  hoc  ipfo 
accidit.  Haemorrhagiam  vero  narium  ,  quamvis  alias  quoque  critice 
acfymptomatice  febribus  fuperveniat,fingulis  tamen  diebus  per  fta- 
tos  paroxyfmos  affligere,  rariffimum  forte,  mihique  ha&enus  ,  ne 
apud  Autores  quidem  prafticos  obfervatum.  Accidit  tamen  circa  ela- 
pfum  aequino&ium  autumnale  primarioCamerae  Confiiiario  CeilM- 
mi  Principis  Noftri,  Dn.C.  P.qui  aliasrobuftac  conftitutionis  exiftens, 
&  fexagefimo  anno  propior,  fcorbuticus  tamen  ,  fanguineque  acri, 
tenuiori,  &  valdemobilipraeditus  ,  per  aliquot  feptimanas  devertrgi- 
ne  gravi  fabinde  conqueftus,  difto  tempore  noftu  gravifTima  narium 
harmorrhagiacorripitur^quaedein  quotidie  recurrens,  quatuor horas 
durabat,  cum  pulfu  femper  ftbili,  ac  a*ftu  capitis.  Adminiftrara 
omniaex  arte,  &  liquor  ftypticus,  pulvisque  ipfe  fympathericus  in 
ufum,  quamvis  fruftra  vocatus,  donec  demum  jux^a  prognofticon 
meum  ,  paroxyfmo  quinto  ckfineret,  poftquem  etiam  pulfus  remit- 
tebat,  guttulxque  qusedam  rymphatica?  per  nares  adhuc  prodierunr, 
ac  Virlongavitadignisfimus  Celfisfimo Principi  fuo,ac  fuisreftitue- 
retur,  apoplexia  fortc  correptus,  nifi  haec  fanguinis  excretio  fuper- 
venilTer.  Meminit quidem  IViilifxus  inpbarm.  rat.paYt. 2.f.  c'\2.  ha> 
morrhogixfpafinodicae  perintervalla  moleft*,  quse  tamen  cum  hoc 

cafu 


De  Tl&morrbagin  narium  paroxyfmi  injlar  recurrente.        5  9r 


•cafu  non  quadrat ,  qui  majusforte  lumen  incipit ,  ex  Obfervatione  ejus- 
dem  Autoris ,  quem  tra&at :  demorb.  convulf  0.  8.  p.  79.  de  diabete  pc- 
riodica  quotidiana  habet. 


COmmunicavi  anno  pra?cedente  cafum  morbichronicicum  folftitio 
-  xftivo,  mcipientis,  cum  h vemali  v.  infeliciter  tcrminantis  ,  cumque 
hocanno  alius  fe  obtulericeodem  pariter  tempore,meliori  tamen  even- 
tu  decurrens,  nolui  hocipfum ,  quamvisratum  non  fit,  mifcellaneista- 
men  noitris  deeffe,  faltim  ,  ut  illiquoquequi  omnes  morborum  inme- 
Jiusmutationes,  medicamentorum  fuorum  virtutibus  adlcribunt,  natu- 
rx quoque  cujusminifter  rantum  meditus  -elt,  partesfuas  tribuant,  dein- 
deutfimulpateat ,  quam  innocenterfxpemcdicameuta,  laudatum  fuum 
efFe&um  non  ftatim  ailequentia ,  traducantur  ,  utpote  natura  nondum 
cooperantepropinata,ceu  quoque  eadem  invitaexiftcnte,  l.expertiG- 
fimisremediismenfes  faltem  moveredifficillimum,  obfervatioZ)w.^c/;e/- 
bameri ifuperiori  anno  inferta  docet.    Cafusa.ita  fehabet.  Reverendus 
admodum  Coenobii  cujusdamV irginum  apud  nos  Pracpofitus,  infra  qua- 
dragefimum  adhuc  artatis  annum  conftitutus ,  conftitutionismacilentae , 
taciepallidus,  peftore  acVcntriculodebilis ,  ut  antealiquot  annospaf- 
fim  celebriores  medicos ,  de  imminente  phthifi  confuluerit ,  diactae  alias 
accuratiflimus  obfervator,  cum  antr criennium  ,  invitis  potentioribus , 
a  Virginibus  liberam  ele&ionem,  pro  jure  fuo  vindicantibus,  eligere- 
tur,  invidiam,  odii?m,  acperfecutiones,  proarTe&uumhorum  ex  (e  in- 
vicem  gentfi,incurrit,omniatamenfortianimopertulit,nullisquemedi- 
camentts  praefervativis  uti  voluit ,  quamvis  facpe  follicitaretur , animum 
fuum  adfuperanda  ifta  dudum  per  Philofophiam  prxparatumdi&itans, 
ceu  quoque  Vir  do£tus  eft.    Circa  feftum  Johannis  Baptiftae  (olftitium 
acftivum  hujus  anni,  colica  de  nocle  corripitur,  cum  copiofa  pravo- 
rum  nigrorumque  humorum  excretione ,  datis  tamen  a  me  confortanti- 
busftomachicis,levamen  percipit&  bene  habet.    Poft  quatuor  lepti- 
manas  ,cadem  colica  denocle repeticd.  absqueexcretionematcriac  cu- 


OBSERrJT/O  CCXVUI. 


Dcc.  UI.Ann.ri{.&  riu. 


Aaa 


jus- 


§9«  Obfervkio  CCXVTIL 

jusdam ,  &  cum  infigni  abdominis  tenfroneremanente.  Ordino  ciyfte- 
res  carminantes,  linimenta ,  aliaque  interna  >  proficua  alias,  nihil  inde  le- 
«yaminis ,  ut  tandem  remediorum ,  per  oftiduum  fruftra  ufurpatorum 
pertaefus ,  defineret ,  tempus  dierum  canicularium ,  medicinis  adverfum, 
objiciens ,  qu&d  tamen  demedicinispraefervativis  intelligendu  refpondi, 
nonde  cafibus  neceffariis  qui  etiammediano&eauxiliamedicafaepepo- 
ftularent.  Addidiprognofticon,ni  continuaret,  ipfi  gravem  imminere 
tympanit  femperidem,  nec  ante  dimidium  annum,feu  folftitium  hyema- 
le,levaminis  quippiam  ipfi  fperandum.  Annuit  tandem  poftLaurentii 
diem,  fumitcppulveresquosdam  digeffivosex  Arcanoduplicato ,  Bez, 
niartial.aliisqueinterpofidslaxantibusTamarindinatis,verumcum  nec 
co  modo  inflatio  abdominis  extemplo  celTaret ,  ac  praeterea  de  mefufpi- 
cionem  caperet,  ac  fi  more  quorundam,  malum gravius  pronunciaffem, 
quam  revera  in  fe  effet, Hannoveram  abiit,& Dn.D.Huxthagenium>t 
eelebrem  ejus  urbis  Pra&icum ,  &  quondam  in  Academia  Lugduno  Ba- 
tava ,  fub  Drelincourtio ,  ac  Schachtio ,  mihi  commilitonem ,  confuluit  , 
qui  tympanitidem  ipfi  ingratiffime  confirmavit ,  ac  chalybeata ,  in  forma 
liquidacumantifcorbuticis  praefcripfit ,  interpofitis  prlulis  hydragogis, 
cum  mercurio  duki  incorporatis.  Ufurpat  &  hxc,me  non  diffvadente, 
prognofticon  tamen  meum  cum  joco  fubin  repetente ,  continuatque  per 
Ainam ,  alteramque  feptimanam ,  cumque  nec  dum  res  ejus  ad  meliorem 
ftatumdevenirent,  Goslariam  itur  adDn.D.Vifchbecquium,magnocuni 
appiaufu,  inifta,  Dicecefeos  noitrac  parte ,  artem  exereentem,  &pr&- 
xeos  Sydenhamianse  immitatorem  feduium,  meumqu-e  ab  Helmfta.- 
dienfi  Academia  amicum.  Is  vero  cornmunicato  mecum  confilio ,  cum 
urinaparciffime  proflueret ,  effecque  valde  tincta  per  diuretica  nego- 
tium  conficiendum  cenluit  ,dataquedecocl:a  aperitiva,  lixivia  cinerum 
oleum  petrofelini,  Spiricus  juniperi-,  aliaque  interna  ,  externaque  ; 
cumvero&iisdem  nihil  proflceretur,iinimum  fere  demifit,me,  licec 
repetito prognoftico  meo  ipfum -fubin erigente, ac  quamdiu  tuflTs , fitia* 
que  abeffent,  bonam  fpernpofUoiftitium  demum  hyemaJe  prornitten- 
te;  Inrerea  urgentibus  amicis  acl  Empirieos ,  &  Ambubajarurn  colle- 
gia  res  defertur.  Accerfitur  &  ex  viciniafamofus  Deiirorum  Doclor , 
vulgoficdidtus,  ehirurgus  aiuis  profeffione  fua,  quiipfum  invit-um  ta- 
men  in  doliumiigneum  tonjicit,&  rympankidem  hanc  per  fudorem  cu- 
rare aggreditur ,  fupervenerat  a.  poft  fruftratam  diurefin  jam  afcites ;  co- 
gicurfudor,  d.  tali cutn  eventu,  utcoinbuftis  fere  tfgri  pedibus,  veficae 
gxaxirn» Drorumperent ,  cum  intolerabiii  dolore ,  ac  rubore,,ita,  uc  Env 

piricu* 


3)f  TltmonlAgiantiYwm  paroxyfmt  inflnY  Yccuheiic: 


piricus  exin  confternatus ,  (ui  ipfius  oblivifccretur ,  &terga  verteret." 
Accidit  a.  fingulari  fortuna ,  ut  MuftrifT.  Archiater  Wefthovius  a  Serc- 
niflima  Gandersheimenfi  Abbatifla  rediens, cadem  vefpera  illrc  locorum 
tranfiret,  &a  vicinis  deStatu  Dn.  Praepofiti ,  Amici  fui  veteris ,  certior 
redditus,  ipluminviferet ,  qui  confpeclis  pedibus  ,gangracnam  ipli  defi- 
gnat,  ni  prorinusachirurgo  fubveniretur ,  qui,  etiamde  nodte  advo- 
lans ,  rem  fuam  pro  more optime  geflic , ita, ut  Veficis illis ruptis ,  lym- 
phaque  continu6  exftillante,  fcrotum  primo  &  deinreliquum  corpus 
cjueque detumefcerent.  De  internis vero  me  abfente ,  Dn.  Wefthovius » 
nil  quicquam  decernere  volutt,  conclufimusque  altero  die,  modo  £ 
me  initio  ccepto  eontinuandum,  additis  aliis,  quibusbilis  inprxcordiis 
coaguiata,  &fermentans,  quafi  elutriaretur ,  ferofum  vero  in  fanguine 
peccans,  per  fudorem  difcuteretur,  aliaqueprocircumilantiarum  ra- 
tione  inftituerentur ,  ac  in  iis  Dn./Eger  fumma  cum  afliduitate  pergeret , 
usrp  ad  folftitium  fxpius  ipfi  a  me  prsefixum, confirmata  fpe  bona,  quam- 
diutuflis ,  fitisqueipfum  deftituerent,quam etiam  nertotummorbi  de- 
curfum  non  paflus,  tufli  licet  anre  leptimanas  ofcto  ipfum  corripien- 
te,  poitquatuordecimautem  dies  cirriter  icerum  ceflanre.  F.t  resfe- 
liciter  cecidit,  qu6  magisenimad  folftitium hoc  appropinquavimus, eo> 
rneliores  ipfius  res  evadebant»  pnefertim  cum  maxrna  rcediflimorum ,  & 
putrcdinem  ipfam  fuperantium  humorum  copia,  ipfi  pcr  alvumprodi,- 
ret,  &anguftix  cordis  infigniter  remitterent,  urinaqueipfius, qux pep 
totum  morbi  deeurfum  rubra  cumfedimento  fuerat,etiam  in  melius 
nuicaretur,  febris  no&urna  ceflaret,  ac  qui  ab  omnibusprodeplorato 
babebatur ,  in  vitam,  non  fine  maximo  artis  encomio,  quan  reduceretur. 


1N  dofliflTmisParallelismis  Dn.  Lentilii ,  Anno  fuperiori  communlca- 
tis ,  &  quidem  ad  obfcrvatienem  304.  mentio  fit  rifus  non  naturalis ,  X 
titilUtione  orti ,  qual.em  quoque  oblervavi,  dum  ante  annos  tres ,  Virgi- 
ni  cuidamfeniori,  affettibus  hypochondriaco-hyfteriris  maxim£  obno- 
xix,  Tin&uram  bezoarticam  prxfcribercm ,  in  cafibus  ejusmodi  alias 
Yalde  proficuam  a  me  deprche^rn,  Hanc  quoties  ufurpabac ,  quod  ter 


OBSERVATIO  CCXIX. 


Aaa  % 


di€ 


Obfervatio  CCXIX. 


dieruaferamJnefFuriffimumrifum,acfi  aquopiam  titillaretur,folveha- 
tur ,  utme  fubinde  rogaret ,  quid  rerum  ipfi  ordinaflem.  Qup  diutius 
autem  eam  fumpfit ,  e6  magis  titillatio  acrifusremiferunt,  uttandem 
nihilamplius  de  jucundiffima  illa moleftia ,  ceu  loquebatur ,  perciperet. 
Caufa  autemfenfatioais  ejusmodi  ex  qualitate  Tin&urae ,  ad  hyftericam 
complexionem  applicatx ,  &  fpasmodicis  partium  nervofarum  fubfulta- 
tionibus  patet.  Haec  ipfa  autern  perfona  nunc  &  dimidio  anno ,  maniaca 
eft ,  talesque  interdum  in  carcere  fuo.  domeftico  difcurfus  format,  qui 
exa&iffimum  memoria?  gradum  praefupponunt.nam  resante  quadragin- 
ta  annos  geftas  accuratiffime ,  &  cum  judicio  quafi  enarrat ,  ac  cantilenas 
lalcivas  canit ,,  quas  ab  illo  tempore  nemo  ex  oreejus  alias  audivit  ,iMa- 
que  multominus  propter>vit£genus  in  chartafervarepotuit  &c. 

(ffildefict  Norimbergam  mijft  MenftDt' 
cembr.  1/00.) 

obszrvatkj  ccxx: 
Dn.  D;,  DANIELIS  BSCHERERI 

Oculus  artificialis^ 

LAudabilisadmodum  Anatomicorum  reseft,  dum  PartesAnimalium 
variaeaque  artiriciosamanuprarparant  ,  atque  hocmodo  in  longunv 
usque  tempus  affervant ,  quo  pof  tulante  fic  occafione  atque  neceffitate  ,> 
illas ,  omni  tempor.e ,  fine  taedioslmoraatque  laboriosapraeparatione 
tam  Curioforum  quam  Difcentiumoculis  offerre  queant.  Adimita- 
tionem  fcopi  hujus  non  fatis  laudandi  Jnmentemmihi  venit,  Oculunr 
quendam  Antificialem ,  Naturali  Oculo ,  in  omnibus quantum  poffibile,. 
refpondentem  ,excogitare;  qui ,  cum  jamopeTornatorisheic  Norim- 
bergx  dexterrimii,  ad  efFedtum  fit  produ&us ,  isque  Vernacula  noflra  in 
ufum  Chirurgorum  paulo  latius  a  me  fuerit  expiicatus,  hunc  Dodo- 
rumOculis  atque  Curiofitati Vvel  ad  corrigendum  fi  videbicur,  vel  ad 
imitandum  fi  volupe  erit ,  cum  delineatione  brevique  defcriptione ,  quia^ 
hxcDo£tisialtimfcriptafuntO',occafioneh^c  offeroatquefubjicio. 

Figura  r. 

Exhibet  toram  Oculi  hujus  Artificialis  ftrudTuram ,  cujus  partes 
omnes  lecundum  Naturie  Du&um,  &  ordinemauferri ,  &  ita iingulatinr 
contcmpUi  pofTunt ,  ut  «x  fequentibus  figuris  videre  elt. 

Figura; 


DeOculoartificialL 


Ftgura  2. 

Palpebrae  cum  parcibus  fuis.  A.  Palpebra  fuperior.  B.  Palpebra 
inferior.  C.  C.  Tarfi.  D.Cilia  fuperior.  E.  Ciliainferior.  F.  Canihus 
oculorummajor.  G.  Canthusoculorumminor. 

Figura  j,- 

Totus  Oculi  Bulbus  e  fulcrafublatus,  cujus  partes  exteriores  funC. 
A.  Tunica  Albuginea  five  Adnata.  B.  B.  Tunica  Cornea.  C.  C.  Pia- 
guedo. 

Figura  4, 

Tunica  Adnata  cum  vafculis  fuis  fanguiferis  feorfim  exhibita, 

Figura  f. 
Pinguedo  fcorfim  ante  Ocuios  pofita. 

Figura  6.  /. 

G.  G.TunicaCornea!  A.  A".  Mufculus  Attollens.  B.B.  Mufculus 
(jriens.  C.  C.  Mufculus  AdduCens.  D.  D.  Mufculus  Abducens. 

xvlufculi  Obliqui-  ee.  Mufculus  Obliquus  minor.  F.  F.  Mufculus 
,quus  alter  Trochlearis  di£lus.  K  K.  Trochlea:  H.  H.  Tendines 
.ufculorum.  1. 1.  Infercio  Nervorurri  in  Mufculos.  L.  L.  Pars  Tuni- 
Scleroticse. 

Figura  $1 

B.  Tunica  Sclerotica.  A.  Nervus  Opticus.  C.  Infertio  Nervi 
Optici  in  Tunicam  Scleroticam, 

Figura  9. 

HumorAqueus. 

Ftgura  iOc 

A  Tunica Choroeides.  B.  Tunica fecunda  Nervi  Opcici. 

Fwura  n< 

A.TunicaUvea.  B.  Pupilla.  C.  Iris. 

Figura  12. 

A.  Tunicallvea  uti  facie  interiori  fe  videndam  tradit.  B.  B.  Liga* 
mentum  Ciliare. 

Aaa  3  Ftgura 


Obfervatio  CCXXt. 


Ftgura  13* 

Proceffus  Ciliares. 

Figura  if. 

HumorCryftallinus. 

Figura  1/. 

B.  Humor  Vitreus.  A.  Cavitas  ejus  ad  recipiendum  Humor$m 
Cryftallinun^ 

Figura  16. 

A  Tunica  Retina.  B.  Tunica  tertia  Nervi  Optid. 

Partes  Pculih.ujus  Artificialis  folidae^  exEfeore,unattim  Colori- 
bus  naturali  Oculo  refpondentes ,  partes  autem,  quaefhiidas  &  pellu- 
cidas  referunt,  exGryftallo,  VitroVeneto,  &Cornu  Anglicano  funt 
confe£fce  ,  quo  Curioforum  Oculis  &  Colorum  Naturali  Varietate  & 
conrueto  pelluciditatis  Nitore  fe  gratum  magis  acceptumque  redde- 
ret.  &c, 

FIG.  XXV. 

OBSERrATlO  CGXXI. 

D.  JOHANNIS  PAULI  WURFF- 
BAINIL 

DeTutnore  fub  canritate  axillari  ad  cubitum  us{ue propendente, 
pr<egrandi,  in  feptuagenario  feliciter 
extirpato. 

ANno  1696.  inNofocomiumNorimbergenfeSpiritui  Sanftofacrum, 
receptus  efl  Gvis  quidam  pauperculus ,  filor um  ferreorum  duftor, 
ein  eifemer  S5ratjtet>er  nomine  SEftagmu*  Srfyarb/  Anno  ^tatis  fu*  L  X I X, 
a  cujus  brachio  dextro  ab  ofle  humeri  §i  fub  cavitate  axiliari  ad  Cubitum 
usque,  Tumor  propendebat  Capi.tis  magnitudi.nem  excedens,  ventri- 
cuium  fuifium  quoad  figuram  cxternam  aliquomodo  referens  t  Hic 
Mufculo  brachii  bicipiti  adnatus,  totum  ambiebatbrachium  ,&radices 
fuasin  Mufculum  Brachialem  externum ,  feu  gemelium  mftjorem,incp 
brachialem  internum  .&  Deltoidem ,  usque  adhicipicem  aiterius  lateris 
extendebat ,  variis  vafis  fanguiferis  injtersextus  ,&quodmirum  ,  hadle- 
nusmole  (ua  foJum  molefhis,  quem  ob  Viri  astatem  &  Venarum  tamma- 
gnitudinem  quam  mukitudinem  maxime  axillarium  vicinicatem ,  inta- 
&umrelinquereprimum  vi.fumfuit. 


De  Tamore  fub  cavitMc  axiBariad  cabitm  afquepropendetite,  E£c.  40 1 


Sc.lcuna  A.  1697,  Menfe  Septembri ,  prxvw  infigni  turhoris  hur 
jus  inflammatione  fpontanea,  magna  vaforum  horum  oborta  eiTct  har- 
morrhagia,  Prar-NobililTimo  arque  ExctllentiiTirno  Dn.  D.  Scheurelitt 
Collegii  Norimbergenfis  Seniori  Primario  &  Nofocomii  ibidem  ad 
Spir.Sanft.  Medico  Ordinario ,  Dn.  Colleg*  &  Fautori  meo  honora- 
tiilimo,  re&iuseffe  vifnmfiMt,  cumMedicorumCioerone Celfo, an- 
ceps  adhiberc  ccnfilium  quarn  nullum;  Expcrtam  hinc  manum  fu- 
am  operi  admovit  dextre,Daniel  Robcrus :  nofter,  Chirurgus  ibidem 
ordinarius  exercitatilTimus  ,  Scfundo  utriusque  laterisabfceffus  hu- 
jus  proxime  k  Mufculo  bicipiti  &  Deltoideo  fecundum  longitudi- 
nem  caufticum  admovit  poteatialctanto  effc&u,  ut  venaetiam  (ceu 
ex  cruore  extra&o  innocuit)  fexrnrarum  fpatio  coriofa,  obque  in- 
du£tam  Efcharam  ,  GnJguiMs  fin,ul  profluvium  cohibitum  fueri<: 
Efcharam  verointfnxlt  Balf.mo  ex  Terbiuthina  Veneta ,  VitcHoOvi, 
Croco,Gu,TmiElcmioic\4^Hypcrici  parato,  Vulnusque artis  le- 
ge  deligavit,  '  - 

Elapfis  aliquotdiebv.s,  appficatioCauterii  denuo  fuit  reperita,  & 
quidern  i-a  fupeiftcie  cutis  tam  fub  brachio,  quam  vcrfus  cubi**  regio-> 
ncm:  exrptato,  tfrinie  fubfccutoerTedtu  ,fepar^batur  his  ipfisinlo- 
cis  cutis,  &  denduabatur  fimuliumorisinterior  fubftantia  ,  quac  ex 
parte  fafciculum  inteftinorum  convolutorum  ,  ex parte  verc  Irbcs, 
quafi  pulmonurn.  menticbatur  ;  omnia  verb  bene  multis  venarumSc 
arteriarum  ramufis  erant  intei  texta. 

Hinc  acus  incurvata,  quaLs  Herniotornis  inufu  eiTe  confuevit, 
funiculofericeoinftru&a  ,circa  vaforum  horum  fundum,furnmacum 
cautioneTariisinlocis  imprimis  verd  adtumoris  radrcesada&a,  ipfa- 
que  vafa  modo  difta  funiculi  hu jus  ope fortirer  conftri£ca  fuerunt. 

Finito  iamdecendio  magnusabortus  eft  fcetor,  a  putredine  par- 
tium  carnofamm &  glanduloforum  ,  fanguinisque  ope  frgamentorurri, 
intercepto  motu  ,  ortum  ducens  ,  qux  cum  indies  magis  magisque 
ipfa  Chirurgi  manu  fcite  &parata  fuiflef,  fub  ipfius  axillx'  ca\  itate  ipfa 
Abfceffus  hujusradixprincipatisin  confpeclum  venitbrachii  craflltie, 
qux  variis  in  locis  mediante  acufubdu&o  fto,  fortitcr  ligatafuir, 

Decimam  tertiam  cum  arger  fupervix  fiet  noftcm  ,  circa  proxi- 
mc  inTc^uentis  medium  ob  inopinatd  exortam  haemorrhagiam  voca- 
twr  Roberus  nofrer  Ghirurgus ,  qui  repente  advolans  ,  obfcrvavir  filurti 
obpartium  circurr.jacenrium  putredinem  inje£lum  ,  quodam  in  loco 
re!axatumfuUre,ficqueveiau!am  quandamhiantcm,  fanguinemhuiic- 


Obfervatio  CCXXllh 


ce  ftillafle,  cuicrepitum,utvocantLupi , impofuit,'cumque  levami. 
ne  exoptatifllmo  forti  firmavit  iigatura  ,  iEgrode  intolerabili  foetore 
&faucium  ficcitate  valdequerulo  :  Quibus  cuma  Medico  Xcnodo- 
chiano  Ordinario  Excellentifs.  Dn.  D.  Scheurl  convenientibus  pro- 
fpc&um  fuiflet  remediis ,  d.  ip  Seprembris  ad  ipfum  fefe  accinxe- 
runt  opus ,  &  aud^ta  prius  concione  matutina ,  totum  hunc  tumorem 
digitorumope ,  quantumpotuit,  feparavitChirurgus ,  reliqua  forfiee 
finetamen  magna  hxmorrhagia  abfcidic,  cutimque  partibusdenuda- 
tis  rite  itcrum  impc.fuic ,  Emplaftrisq ;e  fircnavit  ,  ut  fuppuratione 
tandem  felicitcr  abfoluta  ,  vulnere  cc.nfolidato  8c  claufo  ,  Patiens 
LX(X.  jam  aeratis  fuaranno  ,cum  \  cumorehoc  feptem  ponderante  li- 
bras  civiles,quem  magnamoleftia  permregros  viginti  annos  gefta- 
verat,  penitushberatusfit ,  hodignum  fine incommodo  vivat. 

Fig.  XXVI. 
OBSERVATIO  CGXXIII. 

XX  JOHANNIS  PAULI  WURFF- 
BAINIl 

m 

Aiold  ex  Vidua  LXh  annoYum* 

XT  Idua  qusedam  nec  forxnofa ,  nec  ama&ilis ,  pia  tamen  &  cafta,<ju* 
*  per  XXIV.  annos  in  fterili  vixit  conjugio,  marito  ante  fexen- 
nium  beate  defun£to  ,  LXI.  xtaUs  fusc  anno  ,  poftquam  a  larga  jam 
annorum  ferie  fiuore  laboraverat  albo  *  die  i.  Martii  anni  hujus 
M  D  C  C 1 1,  meum  experit  confilium  ,  narratque  fe  per  integras  fex 
feptimanas  naufea  perpetua  ,  vomitibus  fepius  iteratis  ,  capitisque 
doloribus  vix  amplius  ferendis,  laboraflc  ,  &  jam  a  biduo  magnum 
fentire  e  regione  inguinis  finiftri  pondus,  cum  torminibus  abdomi- 
nis  :  prxfcripfi  Carminativa ,  ftomachids  6c  antihyftericis  marita'a, 
interne;fimulque  Epithemataex  emollientibus  fiatu  que  difcutien- 
tibus  applicari  jufll  externe  ;  felici  cum  fucceflu  ,  cefla  :te  mox  V»- 
mitu  ventrisque  torminibus:  d.  Martii,  quidieserac  Dqm"11'»  cum 
aegram  ante  concionem  marutinam  invtferem,  jam  ftatim  fe  pro- 
lem  ed  d  fle  refert ,  ancilh  Molam  fimul  mihi  commonftrante  pen- 
dere  Vacix  unius  cum  Drachma  unica ,  Lieni  aliquo  modo  non 

abfimi» 


De  Mola  ex  ViAua  LXL.merwnl  4°£ 

abfimilem ,  fcd  breviorem  ,  cujus  figuram  hic  fifto  :  Miror  ,  cul- 
Cfumquc  peto,  &difficulter  fatis  fecundum  longitudincm  diileco, 
videoque  fubftantiam  effe  ex  fibris  bene  multis  carneis  contex  am, 
quam  fine  ullo  fanguinis  profluvio-Viduaexclufit,  poft  aliquot  dies 
fluore  alboconfuero  iterum  femanifeftante  ,  obquerotius  corpcr  i 
maciem ,  heflicam  praefagieire :  Simiiem  fere  Vidua  h*c  ante  bien- 
nium  exciuiic  Molam ,  fed  glandulofam ,  magisque  albicantemt 


SQHOLION» 

Molai  fine  congreffti  virili  in  Virginibus  Viduisque  eoncipi 
non  pofle  ,  communis  fere  Medicoium  eft  opinio  ,  redamantibus 
tamen  aliis  ,  quos  inter  nominare  hac  vice  fufficiat  Doftiflimum 
Kerkringium  fpicileg,  Anatom.  Obferv.  81.  Expcrtifs.  Hochftet- 
terum  Obferv.  p,m.  293.  Curicfisfimum  Ruyfchium  Obferv,  Anar. 
Chirurgic.  f  8-  inque  perlaftratione  Molarum  prx  reliquis  exerci- 
tatiflimum  Lamzwerde  Hift.  Natural.  Molarum  Uteri  Capite  II.  p. 
m.  16.  ubi  prout  etiam  Cap.  L  p.  10.  re£tisfime  dicit  rotam  hanc 
ccntroverfiam  conftare  ex  mera  o\o(uxx>'<*  ,  Molasque  non  male  dif- 
tingvit  in  Molas  generationis  &  nutritionis  ,  illasque  in  Virgini- 
bus  ,  Viduisque  nunquam  ,  has  vero  omnino  fieri  pofie  ,  afferit  ,  fi 
enim  variz  excrefcencis  carne*,  fteatomacicx  ,  fcirrhofr  in  varii» 
corporis  partibus,  fi  talis  mola  cirnea  in  Ventriculo  Juvenis  ,  tefte 
Dominico  PanaroJIo  Pentecofte  V.  Obferv.  XI.  p.  147.  fi  in  abdo- 
mine  extra  utcrum  annotante  beato  Frommanno  Ephem-  Dec.I. 
Ann.  II.  Obferv.XVII.  enafci  poflunt ,  cur  non  etiam  in  utero  Vir- 
ginum,  Viduarum  8c  Juvencularum,  qualem  in  puella  decenni  per 
biennium  jam  valetudinaria  repercam,  leges  inObfervat.  a  Do£lifs. 
Blafio  Erudito  orbi  eommunicatis, )  abfau£  caftitaris  famarquelau- 
dabilis  Izfione  ?  Concedit  quidem  Ettmullerus  Colieg.  Pra&.  ?*g. 
m.  1083.  Ediciofiis  ab  optimo  Collega  noftro  Excell.  Dn.D.Wc.':- 
phalo  editz,  fceminas  declinante  menfium  rluxu,autetiamaliotetn- 
pore  ,  exdudere  folere  cx  genitalibus  maffam  apparenter  carnofam, 
attamea  nihil  aliud  hanc  efie  quam  fanguinis  majores  grumos  ru> 
mius  coagulatos  molasque  falio  diftas  ;  noftra  \  ero  Moia  a  Vidua 
fexagenaria  exclufa,  omnino  camofa  fuit,  quod  tamea  difficilis  eju« 
Dcc.  UL  Jnn.  Vll.  $  Vlll.  B  b  b  di(Te- 


QBfirvatie  GCXXltll 


diflTettio  &  renitentia  ,  quam  ipfa  fubftantia  carneo  -fi&rofa  fuffi 
cientisfime  probavit ;  hinc  Molis  opcimo  a  me  jure  a-nnumsrata 
e  quarum  numero  e  contra  eas  excludo  maflas  carneas  uterinas 
qux  qualerncunque  animalis  alicujus  figuram  five  ex  toto  five  e: 
parte  imperfeftam  >  reprsrfentant ,  re&iiis  intra  monftra  numeran 
das ,  de  quibus  tamen ,  quod  fine  mare  concipi  non 
poffint,  omnino  concedo. 

M&xxrir.  *0 


zAPPBlS 


APPENDIX 

ad 

ANNUM  VII.  &  VIII» 
DecuriA  III. 

EPHEMERIDUM 

MED ICO  -  PH  YSIGARUM 

ACADE  MIM 

CiESAREO  LEOPOLDINiE 

NATUR^  CURIOSORUM 

IN  GERMANIA. 

NORIMBERCE, 

Literis  Ghriftiani  Sigismundi  Frobergii. 
Anno  1702. 


Bbi»  2 


\ 


)o(  gg* 


Contenta  ^ffpendicis. 


1.  Dn.  D.  SalonionisReifelii  Anatome  Pieeae,  Abie* 

tis^Piniqueiylveftris,  .pag  i, 

2,  Dn.  D.  GiintheriJ  Chnftophori  Schelhammeri 
Serenisfmi  Ducis  Holfati&  Archiatri,  atque  in 
Academia Ktlomenfi \  Mcdicm&  ProfeJJoris  Pubtici 
pnmarit\  Academ.  Nat.  Cur.  Ad)un£ti ,  Phocae 
Mans  Anatome,  in  Academia  jam  didta  fufcepta, 
Meflfe  Decembr,  M  DG^XGIX.  1 5 

54Dn,D.Danie!isCrageriDeAuroPotabili  ex  fexa. 
ginca  Auri  Tindturis  &  refolucionibus  proceffus, 

4.  Dn.D.  Johannis  Baptiftae  Wenck*  Comit.  Palat. 

Inclut.  Statuum  Ducatus  Styri&  Medici  &  Phyfci 
Gr&cenfis  Acad.  Curiofi  Diflertatio  Phyfica.  An 
inConcavitatibuscorporis  noftriiicLux,  anTc- 
nebrae?  44 

5.  Dn  D.  Conradi  Barcholdi  Behrens  Pnevmaco- 
logis  Medicae  Pars  I;  De  Spirituum  finicorum  cxi 
ftenua.  ^  Bbb  3  6,Dn> 


4§S  )®C 


d.  Dn,  D.  Georgii  Dethardingii  Continuatio  Paral- 
lelifmi  ad  Mifcellaneor.  Curioforum  Germanicar. 
Dec  I.Ann  II.&III.  tf? 

7.  Dn.  D.  Michaelis  Bernhardi  Valentini  Hiftorias 
literaria:  S.  R.  I.  Academiae  Nat.  Curiofor.  Conti- 
nuatio  VIII.  73 

8.  HiftoriaEpidemica  Germaniae.  z? 

9.  Dn.  D.  Jofephi  Lanzoni  Vbd.  &  Med.  D.Ferra- 
rienfis  tn  Arcby-Lyceo  Ferrarienfi  Profi  Ordtnarih 
(f  Acad.  Nat.  CurioJ.  CollegA  Diflcrutio  de  Vita 
&Morte.  iij 

10.  Dn.D.  Rofinii-entiIiiParalIeIiImusadAn,VI.  6c 
VII.  Dec.  I.  Ephem.  Curiof.  collecTm  120 

11.  Dn  D.ChriftianiHelvyichiiPhil.&Med.Do- 
dfcoris  Mediciyratislavienfis  &  Acad.  Natur.Cu- 
rioforiam  Collegae.  Schediafmade^Ere.143 

1 2.  Memoria  Mentzeliana.  191 


SALO. 


SALOMONIS 

REISELII 

ANATOME 

VICEA*  ABIETIS  PI 

NIQUE  SYLVESTRIS. 


Nno  i^9^o  2-5.  AprilisHortulanus  Aulicus  Stutgardix  tanquam 
rarum  quid ,  &  fibi  intra  duodccim  annos  fervitii  iui  nunquam 
vifum  offerebatj  fcilicet  ramulum  trifldum  ex  arbore  refinofa , 
quam  pini  fpeciem  putabat,  Aante  in  horto  Ducali  ad  Olivetum 
feu  Hydrophylacium  Atlantis  figura  in  vertice  ornatum :  in  cujus 
fingulis  extremitatibus  tres  fpicse  egrcgie  rubentcs,  feu  globuli  purpurafcentes 
fragiformes ,  in  bifurcatione  eju.s  tres  alise  &p!urcs,  itemque  in  ramuli  me- 
dio  unica  videbatur  ,magnitudine  giandium  vel  olivarum  parvarum.  Cum 
fequcnti  die  a  meridie  in  ipfaarborc  quanerem,  jnveni  quodin  omnibus  re* 
liquis  fex  arboribus ,  qux  in  circuitu  oliveti  difli  arboribus  vitac  intermixtae 
furgunt,  plurima?  talcs  ipica:  vidercntur ,  veluti  fraga  ipfa,fi  eminus  adfpi- 
cias,  firaul  cum  aliis  ex  viridi  flavis  floribus ,  ut  initio  concipiebam.,  icu  fcopi* 
compofitis  ex  pluribus  foliolis  feu  aculeis.  Rubentes  iftas  ipicas  aliorumne- 
mo  racile obfervavit ,  alii  vel  ante  viginti  annos  fc  notafle  afleruerunt,aliie» 
tiam  ante  annum  praeteritum,  alii  alibi  obfcrvarunt ,  &  omen  fertilitatis  crc- 
diderunt.  Accuratiusitacue  infpiciens,  primum  nudo  oculonotavi,  quodfpi- 
ca  ifta  compofita  fit  cx  pluribus  flofculis  rubeolis  ita  arcle  &  concinne  fibi 
cohajrentibus,  ut  contigu3m_,  unicam ,  larvemque  fuperflciem  credidiifes ,  qui- 
que  ita  ordinate  per  fpiram  afcendendo  &  defcendendo  difponebantur,  in  me- 
dio  plurcs,in  apice  pauci ,  ut  in  fragi  figuram  ovalem  furgerent ,  quam  Ftgurs 

I.  monftrat.  Neclcbantur  hi  ad  ramulum  fuum  caliculo  quodam  cx iqua- 
mulis  fufcis  aliquibus,  quibus  ab  initio  tota  ufquc  in  verticem  per  membra- 
nulas  tenuifllmas  &  pellucidas  connexis  ,  fpica  te£"ta  juit  (ecundum  Figuram 

II.  Diftraclis  dein  parum  flofculis  iilis,divi(aque  pcr  mcdium fpica conipicie- 
bantur  plurirrj  velw  acini  flavi  ftilo  feu  ftamini  cucn  petiolo  fuo  adncxi,  &  in 
pyramidem  fpiralibus  gradibus  furgentes ,  exterius  rubentibus  laminulis  con- 
ipicui ,  iique ,  ut  in  unica  media?  magnitudinis  numeravi  eorumque  oru> 
.ncs  feu  gradus  oclodecim,  ut  Figura  111  aliquomodo  dcfignau 


x^ippend.  Dcct  IJ,  Ann.  VI 1. &  VllU  A  z* 


Tum 


4 


SdlomonU  Jteifelij 


Tum  autem  flofculi  hi,  qui  primo  fibi  invicem  imponebantur,  melius 
&  accuratius  confiderari  poterant,  quandohiare,.  exafperari  &  feparari  inci- 
piunt  pulvere  pleni ,  fed  illo  vel  fponte  vel  poft  quamvis  concuflionem ,  aut 
contritionem  elabente,  qui  flavus  &  pinguis  eft  inftar  lycopodij ,  cujus  fapor 
&  odor  refinofus. 

In  iisdem  arboribus  vidi  annuos  exficcatos  echinos  ligneos  faviformes 
feu  pilulas  fungofas  fig.  IV.  cum  capfulis  multis  ordine  difpofitis,  inftar  fau- 
cium  raninarum  apertis,  fub  quibus  fmgulis  foliolum  eminebat  ere&um,  ex- 
ficcatum  &  obfoleti  coloris  ,led  figurse ,  qualis  ipfius  arboris  folia  funt. 

Microfcopio  poftea  examinatae  fpicse  Fig.  V.  iftius  rubentes  tam  recen- 
tes  &  adhuc  fibi  pulchre  cohserentes ,  quam  poft  dies  aliquot  aliquomodo 
ficci  &  difperfi,  extra  ordinem  fuum  flofculi  norc allter  apparebant,  quamflo- 
rum  tunica?  purpureas  variegatae  (gefprencfcite)  petalaferrata,  quae  reflexafu- 
pra  acinum,  ut  primo  putabam,  in  medio  maculam  quandam  fufciorem  rnoa* 
ftrabant,iinea  quadam  purpurea,  tendentem  ufque  ad  fcapum  feu  ftilum.  Has 
ergo  fpicas  effe  veros  julos  judicavi  ,  eosque  purpurafcentes  fragiformes  no- 
jaiinandos  putavu       Acinum  vero  ipfurrr  cum  2g,  die  in  fpica  ficce- 
fcente  un&  cum  difperfis  &  feparatis  flofculis  intentius  fcrutarer ,  veficulam 
potius  elTc  feu  vaginulam  rcperi ,  in  qua  ruptapulvis  flavus  farinaceus  quafi 
fulphureus  latebat,  &  prodibat ,  quam  in  figura  VI.  vide.   Hic  pulvis  vel 
copiofifiime  elapfus ,  vel  levi  concuflione  emotus  inftar  ieminum  papaveris 
albi  vifui  occurrit  lucidus ,  &  qui  in  medio1  quafi  in  duo  corpufcula  Fig.  VII. 
dividitur*.  dirTertque  a  lycopodij  femine ,  quod  non  tam  facile  flammam,neque 
tam  lucidam  concipiat,  fed  fjper  prunis  ardens  fcetet  potius ,  cum  lycopo- 
dium  quidem  granula  oftendit,  fednon  tam  magna,  neque  tam  lucida  ,  ne* 
quegemina.  Quarto  Majiinveni  conum  unicum  longitudine  unciarum  triurm 
cum  dimidia,fub  quisquilijs  ficcum  ,  apice  abrupto ,  &  corruptis  fquamis 
obfoletum :  quemhuc  transportatum  credebam,  quia:  poftero  ,  quinto  fcilicet 
die  menfis  Ttujes  humi  jacentem ■,  textura  &  fquarnis  plane  fimilem,fed  lon- 
gibrem>  nempe  unciarum  fere  fex,  inhorto  alio  reperi  fub  arbore  refinofa  al- 
tiftima ,  in  qua  etiam ,  quantum  propter  altitudinem  conjicere  licebat,  juli  jam 
fufci  &  ficci,  viridefque  fcopae  confpiciebantur,    Qu#  vero  arbor  an  pinus, 
an  abiesfuerit,deflnire  tum  nonpotui,  quia  afcendere- neque  tangere  nonli- 
cebat. 

Cum  itaque  tam  de  fpecie  arboris  noftrge,  quam  de  floribus,  feu  julis, 
eorumque  pulvere ,  foliis ,  icrhinibus  &  fruc"tibus  folicitus  effem ,  placuit  non 
wntum  confuIereBotanographos&MedicosBotanices  peritos ,  fed  &  in  na- 
racaadlpicere  &  comparare  fimilesarbores,  earumque  r~tum  &progreffum,fn- 

creinen- 


Matome  Pice*,  Abietk  Viniijue  Sjlveftrk.   ^ 

crementum,  decrcmentum ,  recrementa  •,  folia,  iemina,  fructushoc  ipfo  anno 
&  fequentibus  obfervare.    Sexto  dieergb  alias  ejusmodi  arborcs  quxfiviin 
montis  proximi  JD-ftfnbCffl  dicli,  verfus  occafum  fiti  filvula  itudio  procreata 
juvenes  qvidem  fed  altitudinis  tamen  cximia?,  refmam  fudantcs,  ramis  extre- 
mis  inilar  cornucervini  curvatis  &divaricatis,  folijs  valde  longis  &  tenuibus, 
per  nodos  feu  vcrticillos  excrcfcentibus  quafiin  itcllas,  &  vaginula  feu  tubulo 
femper  iubtus  conjunclis  duobus ,  quorum  latus  inferius  planum,  exterius 
rotundum,  adcoque  plano-convexis ,quae  accenfa  ad  lucernam  radios  igneos 
de  fe  fundunt,  Siquorum  plcrumque  ttt  T2.  6c  f  3.  paria  fubordinantur  i 
conis  tam  dclaplis  quam  adhuc  pcndentibus  diverfis  a  fuperiorum  dicrorum 
figura ,  fed  talibus  qualcs  depinguntur  a  Matthiolo.  Oclavo  die  in  Ducali  ar- 
bore  obfervo,  quod  viridiukulcC  icopae  fint  ipfa  novorum  foliorumfeuramu- 
fculorum  germina :  rubentes  vero  juli  jam  pallefcentes,  fint  flofculi  cum  macu- 
lis  fofcis  &  veficulis  ruptis.  Decimo  quintoexalio  monte  Dem -^opfer  ver- 
ius  meiidicm  elevato  ramulus  ejuidem  curvaturse,  foliorumqx.c  eorundem 
detrahcbatur ,  in  quo  talesjuli  tecti  membranulis  fufcis,  &  divifi  in  granula 
fua  denuo  diltincra  continebantur ,  quales  antea  in  monte  occidcntali  non- 
dum  cogno(cere  potui.    Juli  vero  ifti ,  feu  potius  julorumprincipia  ex  viiU 
di  pallefcentiaextcriusnotant,  Fig.         pofle  dividi  in  multas  partesfeugra- 
nula  iterum  dividenda  &  feparabilia  majora  inferiora,&  minora  fupcriora: 
qux  primb  rubefcunt .  deinde  au6ta  flavefcunt,  atquc  difpergu^rur  in  plu- 
res  tlofculorum  congeries,  Fig.  IX.  r.  ex  quibus  tandem  nova  folia  emcr* 
gunt.    Decimo  nono  dicli  juli  jam  aucti  &  concuffi  pulverem  emittebant  lu - 
teum  &  quaii  iulphureum;  in  quibus  quae  granula  videbantur  antea,  iunc 
parvse  ipicas  tlavefcentes  plurimistlofcutisornata?,exquarum  vertice  enafcun- 
tur  aovorum  foliorumfeu  ramuiculorum  principia :  iiteq;  fptrae  in  proximis 
aliquibus  arboribus&  quidem  iuperiores  magis,  egregie  rubent.  'Hic  quo- 
que  alias  rcfinoias  aibores  crefcentes  vidi,  quarum  tolia  ad  tatus  utrumque 
pectinatim  vclut  in  anferinis  pennis  nafcuntar  bievia  &  brevioribus  mixta 
loneiora  ,  fuperiori  facie  obicuie  viridia ,  unico  iulco  divrft ,  inferiori  facie 
FigjX.  2.  duobus  fulcis  cinereis  &  mediafpina  (Ctnrm  vHraD)  diitincta,  ex 
quarum  extrcmis  ramis  toliola  nova  pulchre  ex  viridi  tlavefcemi;»  prodi- 
bant. 

Comparatis  erg6  figuris  &  defcriptionibus  Autorum  diligentiifimo- 
rum  Ruellii,  Matthioli ,  Camerani  &  mnxkne  Jonfroni,  conciuf:  inter  tres  re- 
finofarum  arborum  Srucgaruieniium  fpecres,  Ducalis  horti  i.icolas  clTc  Piccas, 
V0tt)C  ^bCdUCfi ;  Montanas  alteras  cum  ioliis  duplrcibus  pinusivlveitres,  fot' 
rj)Cn  y  textias  cumfolijs  pectinatim  difpofitis  abietcs  albas,  X0t\\\t  $I)>intK^. 

A  3  *  Zi 


€    Sdlomonh  Reifellj.  

E.r  utpiceatantb  cenius  agnofcatur  audiamus  illius  fynonymiam.  Sccundum 
Jonftonum  eft  Recentium  Piceamajor,  Baubino  abies  rubra,  Trago  abies 
prima  rubra,Picea  Plinii  &  Abiss  mafcula  Theophrafti  Xtfalpino  T&da 
Plinii,  Dodonto  Abics ,  mlv^gr£c.  Secundum  Maur.Hoffmannum  in  Ca- 
tal. Plant. circa  Altdortf.  Abies  fcsminaTbeepbr.  fungerm.picea  Plinii&  abies 
wafcula  Tbeophr.  Cluf.  Picea.  Mattb.Lob  Tab.&  aliorum  major  five  rubra 
Bmb.vulgo  .fubrea  &  n>tf)6$t)4nnen. 

Perrexi  tamen  obfcrvare  hamm  ariorum  incrementa  ,  flores,  fruftus  & 
femina  per  annum-hunc,  &  fequentcs  aliquot.  Duodecitno  igitur  Junii  <5c 
fequentibus  aliquotdiebus/m  m-ontanis  pinubusoffendi  multosconos  virides, 
una  cum  annuis  ligneis  fuper  &  infra  arborem  lapfis,  quorum  fquamse  qua- 
dratoapice  infignita»  erant,fimul  &  conulis feu nucibus pifi  vel  fragerum  naa- 
gnitudine  in fummitace  ramorum  haerentibus ,  denique  &,  julis  adhuc  reftanti- 
bus  aridis,  qui  concuili  ftatim  decidunt,  &  ex  quibus  nova  folia  enata  funt. 
Decimo  tertio  in  pjcea  fcopae  luteo-virides  in  folia  viridia  annuis  colore  pal- 
liciiora  excreverunt,  producentes  aliquandoin  extremo  echinosViridantcspar- 
vos  faviformes,lanugine  alba  teftos , & fub  quovis  favofoliis  fingulis  arma- 
tos,  quando  &  juli  adhuc  videbantur  rubri  fed  exficcati  &  extra  ordinem  fu- 
um  difperfi.  Primo  Julii  ki  via  ad  thermas  Zellenfes  non  tantum  in  pinB 
iylveftri  virides  recentes  ftrobilos  una  cum  annuis  ligneis  vidi,  fed  &  in  fum- 
mitate  abietum  egregie  viridantes,  quos  ver6  tumdetraherc&examinare  non 
vacavit.  Septimo  pini  fylv.  conum  annuum  per  ofto  dies  in  aqua  maceratum 
fcindo  per  mediam  longitudinem ,  &  invenio  femina  alba  velut  cucumerina,, 
qualiain  viridibus  intra  quamcunquefquamam  feulaminam  latent:  qualia  e- 
tiam  in  quovis  ficco  fed  adhuc  condufo  conoharrent  duo  membranulis  quafi 
jnufcarum  alis  affixa,  quae  dchifcentibus  fquamis,  coni  aperti  decidunt&ravo- 
lant,  naturx fingulari  beneficio, ad  feminandum  campum  etiam  e  longinqu® 
apta,  &  inveniuntur  humi  tam  affixa  adhucfuis  alis,  duam  ex  alarom  capi- 
tulo  feu  nodulo  jam  vacuo  dilapfa.  Haec  Jonftono  coccali  dicuntur  adnata 
una  parte  membrana,  a\k  apum  ptrfimili.  Septembri  domum  rediens,  quan- 
doquidem  peregre  viventi  non  licuit  obfervare,  offendi  echinos  in  picea  ficcos 
&  colore  fufcos,  julorum  verb  ne  veftigium  fuperftes,  fi  modb  fatis  accura- 
te  infpexi. 

Sequenti  anno  i  £94.  fub  finem  Februarii  in  piceanoftrareperiplurimoa 
cchinos  faviformes  annuos  cum  foliolis  fuis  extantibus  iiccis  &  coloris  obfo- 
leti  hirfutos.  24.  Martii  initia  julorum  ^ergeminorum  plerumque  in  apicibus 
novillimorum  ramufculorum  inveni,  qui  vero  a  veteribus  fcu  annuis  colo- 
re  £on  amplius  dilferunt  *  cmafi  floiculos  fubluteos ,  rofiformes  non  incon- 

gruj 


  Anatomt  Pice/t,  Abietk  Pinique  SyheftrU.  

grue  dicendos ,  rccurvatis  iuis  membranulis ,  qui  10.  Apriiis  in  conulosau- 
£H  iunt,  detraclifque  fuis  fquamofis  tegumentk ,  quaejonltono  calyculacea 
audiunt,  abfcondita  oftendebant  rudimenta  julorum  viridantia.  If  vo  ipfi 
purpurafcentes  juli  erumpunt,  fed  adhuc  femitecli  membranulis.  22.  Ex- 
fcrti  omnes,  plerumque  adhuc  integri,  fed  aliquot  etiam  diftracris  floribus: 
fimul  apparent  fcopae  feu  novorum  ramu^culorum  germina  viridia.  2$.  Ju- 
li  fere  omnes  in  oblongam  &  ovalem  ipicam  aucti,  flofcuiis  jam  arefactis  & 
pulvcrem  fpargentibus,  confpiciuntur ,  &  tum  germina  ramorum  auctiora  in- 
ftar  icoparum  elongatiorum  adftant. 

l.Maji  in  fummitatibus  ramufculorum  conuli  oblongi  rubei  adfpiciun- 
tur  erecli,  quorum  unus  detraclus,  tribus  pollicibus  longus  fquamis  fuisrube- 
olis  feu  purpureis  rigidis,  qui  in  vertice  adhuc  latentes  &,compac1i  promit- 
tunt  longiorem  conum  ipfum,  qualem  ante  annum  inter  quisquilias  inveni, 
transporatumquc  credidi,    Hic  fine  dubio  teclus  fuit  ab  initio  fquamulislu- 
teis  membraneis,  quoniam  earum  aliquot  reftabant,  in  b  afi.  7.  Maji  conu- 
li  hi,qui  antea  erecli  ftabant,  pendentdeorfum,aucliores  fcilicct  &  graviores 
facli.  Quoto  ergo  anno  proveniant,  notatu  dignum  erit.    Notavi  vero  cir- 
ca  hoc  tempus  eminus  in  fummitate  piceae  noftra?  infignem  aliqucm  conum, 
^ui  obfoleti  &punicei  coloris  non  in  acutum  definens,  fed  cylindrica  figura 
dehifcentibus  evidentiflime  fquamis  apparebant.    Hunc  29.  Maji  decerpere 
jufli,  feptemque  unciis  longum ,  tribus  latum  inveni,  in  cu;us  Iquamis  fm- 
gulis  dehifcentibus  &dilatatis  maculae  duae  Fig.  X,  cum  foveolis  duabus  pal- 
fidiores  videbantur,in  quibus  latuerant  feminacum  membranulisfuis  Fig  XI. 
alata,  qui  an  annuus  an  biennis  fuerit ,  non  liquebat  concludere.    1  f .  to  die, 
quam  pluvia  noclu  praeceflitjutei  pulvercsincanalibus  caftri&horti  obfervati 
funt,  quales  &  ante  plures  annos  hic  alibiquc  notavi,  fulphuri  fimiles,  Mt 
inde  fulphur  pluiife  crederetur,  quod  tamen  per  ignis  cenfuram  ex  odore  & 
flamma  negata  non  licebat  arguere.    Dirimit  vero  litem  Garmannus  Hph. 
Nat.  Cur.  Ann.  I.  Obf.  97.  de  mufco  terreftri ,  his  verbis.    Verno  tempore 
pinus  parittr  talem  fpargit  pulverem  ,qui  vento  tumultuante  fluvU  mix- 
tm ,  fulpbuream  mentitur  pluviam,  ut  mmtavit  Crngner  ini  (£brm  fdxil 
$I>an  crba^m  &  Moeller.in  Annal.Friberg.  hoc  addito  SrhoJio.  Contra 
Scorbutum  illum  vakre  b  iriolor ,  eo  quodpinm  interantifcorbutica  compru 
mis  emineat.    Unde  &  Ampliff.  Maur.Hoffmanno  in  Catal.Plant.  Altdortf. 
initioMajijuli  pallef  ente  firina  plcni,  nimborum  fulpbur  forte  conjtituente, 
t$  ftrobilorum fiveconorum  deorfum  nutantium  rudimentt  purpurafcentia  cer- 
nuutur.sLi  utckufuaiio  quid  dicam,Bcnienfes  1'harmacopai  pulvcre  lfto  picese 

loco  I7- 


|   SdomQnURriftlii   , 

loco  lycopodij,  qui  noftris  «fficinis  ctf:  familiarisj  utuntur  adpilulas  confper- 

gendas. 

De  variaetiamformaifulorum  picea»  non  negligendum,  quodExc.  D. 
Carolus  Bardili,  Phyficus  Calvenfis  &In-fpe6lor  mineralium  aquarum  retulit, 
nempe  quod  A.  i6go.in  fylva  prope  ThermasFerinas  julos  rubros  quidem 
fca  purpurafcentes  invenerit  non  fragi,  fed  rubi  idsei  figura. 

ExtremoMaji  decerpfi  ftrobilos  recentes  picex  noftrx  virides  quatuor, 
quinque  uncijs  &  ultra  longo$,in  quibus  per  medium  di(feclis,femina  appa- 
rebant  concinne  -collocata,  atque  -ubi  fquamam  unicam  detraxi,  egregie  illa  vi- 
refci<  in  fuperiori  parte  membranulae  vero  feu  alaz  rubent,  femina  albefcunt. 
Quarto  junii  accipio  ex,abiete  ftante  prope  Thermas  Zellenfes  conos  viri- 
des  rccentes,  Fig,  XII.  eujus  fquamae  exterius  latiufculx  &  rotundas  funtvi- 
rides  in  ambitu  iupremo,  ( cum  in  piceaelongentur  in  prominentiamquan- 
dam  bifidam  Fig.  X.)  albae  fubtus  cum  rubellis  Iateribus ,  habentes  in  fupi- 
na  parte  anguftum  quoddam  foliolum  Fig,  XIII.  viride,  cum  fpina  feu  acu- 
leo  viridi  recurvato,  quod  lingulam  Jonfton  vocat:  interius  hsrebant  femi- 
na  duo  feu  nuclei  cum  aiis  vere  fanguinei  coloris ,  quse  ambo  fibi  adhuc  eo- 
haerentia  faciie  poffunt  feparari,  a  conis  19.  &  23.  conos  accepi  virides  qui- 
dem  fed  circa  apicem  fquamarum  in  fufcum  colorem  definentes,  ex  pinu  ali- 
qua  fylveftri :  in  quorum  unius  femine  vermiculum  inveni ,  quales  in  exfic- 
cato  annuomultos  deinde  reperi.  29.  luliiinfraKalenbach  pagumhoraTher- 
mis  Ferinis  diftantem  in  via  verfus  Neuburck  offendi  conum  ex  abiete  de- 
lapfum^cujus  fquamas  ejufdem  erant  figtirse  &  coloris,  fed  latiores  &  ma- 
jores,uti  Fig.  XIV.  &XV.  monflrat.    Exhis  conis  humi  jacentibusfqua- 
ms  decidunt  omnes,  fuperftite  medio  quodam  fcapo,  quem  Jonfton  quoque 
depingit  eleganter,  &  ego  hic  adjicio  Fig.  XVI.  qualem  picea  non  relin- 
«mit. 

Sub  finem  anni  conum  expiceaDucali  fervavi  in  hypocauflo,  ex  cujus 
calorefquamse  fponte  aperiebantur  &  emittebant  femina  alata ,  qux  deinde  ter- 
tx  mandata  vere  fequentis  anni  producunt  foliola  valde  tenuia  fex>  quibus 
Junio  duplex ,  deinde  triplex  feries  accrefcit,  Elongatur  hxc  arbufcula  anno 
96.  donecpofi:  hyemem  longam  anni  97.  flaccefcit  &  emoritur.  Mandavi 
vero  terrae ,  ut  cognofcerem  an  hsec  fint  femina  vera  fcecunda,  &  quando  re- 
furgantinarborem,  cum  a  venatoribus  acceperim,  quod  betularum  fcmina 
demum  intra  annos  aliquot  excrefcanx. 

Anni  i^f.  22.  Martii  fub  picea  e  fquamis  conorum  dilatatis  delapfa 
femina  jacebant,  vidique  tum  initiafufca  julorum  ,ut  &multasjulorumannuo- 
rum  exiiccatorumreliquias.  8.  Aprilis ,  cum  adhuc  frigus  6c  venti  borcales  du- 

rarent 


Anatome  Tietd,  AbictU,  ^iniig^jl^^h^  3 

rarcnt,  iniua  illa  siondum  auflafunt,  videntur  tamcn  paulum  dilatari.  12. 
vcro  poft  calidorum  aiiquot  dicrum  fpatium  augcntur  in  acutum  ,  ita  ut  de- 
traclis  membranulis  luteis  intus  confpiciantur  rubeoli  fragiformes  juli,  racili 
feparabiles.  17.  denudantur  aliquomodo  juli  rubcntes  jam  aucliorcs  a  mem- 
branulis.  2J.  &  florentes  feminudi  juli»  &  integre  pujji  &  conclulis  ordinc 
difpofitis ,  &  obfoletis  jam  difperfisque  flofculis  inveniuntur, qui  velcmittunt 
pollinem  concuffi,  vel  jam  cmiferunt.  28.  apparent  conorum  principia  un- 
ciam  unam  longa.  29.  coni  egregie  rubentes  plurimi  erecti  confpiciutuur  in 
fummitatibus  ramorum  extremorum  tribus  unciis  longi ,  auibus  adhuc  infra 
adhacrent  luteac  merabranulx,  qua:  tegebant,  quorum  alter  fquamas  jacen- 
tcs  fibi  invicem  arcle  impolitas,  alter  ereclas  oltendit,  ita  ut  cavitas  illarum 
verfus  ramum  fe  aperiat,  cum  in  adultis  fjuamae  dilatatae  verfus  apicem  fint 
cxcavata?, 

Anni  1696.  i.Maji  pauci  juli  picea?  apparuerunt,  iique  jam  flofcurk 
diftraclis,  qui  ante  quatuor  dies  vix  dum  proruperant  aut  perfecti  fuerant. 
Germina  quoque  ramorum  hodie  nuda  fuerunt,  quae  ante  aliquot  dies  mem- 
branulis  luteis  tecla  erant.  Hoc  deinde  anno  nullos  conos  novos  obfervare 
potui. 

Sequenti  anno  1697.  cum  24.  Aprilis  poft  nuperam  copiofam  pluviam 
&  tonitru  folia  &flores  uno  quafi  impetuomnis  generisarborum  unaerum- 
perent,  quxfivi  julos  piceae,  in  quaadhuc  pendebant  coni  veteresjfcd  orfen- 
di  paucos  purpuratos  fragiformes ,  aft  plurimas  fcopas  feu  germina  novorum 
ramorum.  28.  Ejufdem,  plures  quidem  apparent  juli,  fed  ii  jam  diftracli  & 
pulverulenti.  ultimojunii  quxfivi  novos  conos,  fed  non  inveni :  annuos  ve- 
ro  multos  adhuc  pendentes,  ut  &  julos  exficcato^  &obfolctos  ,  ut  &  16  Au- 
gufti.    Ex  hac  quadrienni  obfervatione  certi  fumus  julos  piccje  quidem  fin- 
guiis  annis,  fed  non  aequeco^iofos :  conosautem  non  fingulis  annis  prodire, 
quod  rortailis  &deabiete&  pinu  iylveftri  eft  nonjiciendum,  cum  &  alix  ar* 
bores  interdum  fcecundiflimaz  iint,  interdum  quiefcant  vacuae.    Quam  fu- 
fpicionem  Jungius  quoque  fovet ,  quafi  arborcs  qu&dam  ferb  florefcerent , 
veluno  anno  flowent  taltero  frullum  ferrent,  vtl  uti  aliquot  annos  flo- 
rcj  tulerunt  fincfruQu,  deinceps  fruclt*  ferrent  fine  flore ,  Rud.  Jac.  Came- 
rarius  autem  Piof.  Tubingenfis  Epift.  de  fexuplant.p.  z+.ntc  dum  pbdno* 
menKconfcntaneam  deprebendere  valuit. 

Quamvis  ergo  in  Piceje  defcriptione,  &delineatione  quam  Jonfton.Hi- 
flor.  Nat.  de  Arb.  &Fruct.  lib.  6  tit.  z,  cap.  i.art.4.  cdidit,  poflemus  eife 
contenti,placeat  tamcn  &  hlc  nobis  efle  curiofis,  &  admirari  Creato-is  ma- 
ximi  iapientiam  tam  in  aliarum  partium,  quam  praefertim  corticis  illius  ex- 
uippeni,  Dcc,  IU<  Ann.  VIL  W  VUI.  b  *  tcrna 


t  o  Sahmonis  Reifelii 

terna  &  mira  pulchricudine ,  quando  &  Malpighius  diligentiflimus  taceat  de 
illa  in  Corticum  aliorum  ftruclura;  interioris  accuratiflima  defcriptione,-  fcd 
foliim  leviter  tangat ,  ubi  Anat.  plant.  Idese  pag.  2.  in  genere  de  C  ortice  agens 
fcribit.  Cortick  exterior  juperficicsex  diverfafoliorum  furculorume- 
ruptione  varie  afpera  redditur,  &  quafi  ftriata  efficitur,  unde  in  tenrilis 
ramfs  ordinat*  qutdam  protuberantu  per  longum  internodii  produStt,  e- 
mergunt. 

Cortex  hic  Picea>,ut  audeam  quodammodo  defignare,  in  ultimispra»- 
fertim  ramis  pulcherrime  eft  ornatus,  ordinatus  &  veftitus.  Foliola  enim  quae- 
libet  inferta  funt  capitulis  feu  nodulis  aliquomodo  recurvatis,bafium  feu  pe- 
dunculorum  brevium  feu  claviculorum ,  qui  undecim  plerumque  fpirali  am- 
bitu  afcendunt  finiftrorfum,  ordinibus  ejusmodi  qainque  fuperpofitis ,  unde 
foiiola  totum  rattium,  per  orbem  fpiralem  ita  tegunt  &circumdant,  ut  vuU 
finx  caudse  fit  fimilis,  inprimis  fi  fit  unius,  duorum  vel  trium  annorum. 
Reliquorum  enim,fi  fint  antiquiores,  folia  inclinant  iri  latere,  pradertim  fu- 
periore  deorfum  tam  propter  ventum  quampluviam  deprimentem.  Notan- 
dum  tamen,  quod  veteriores  rami  craflioresque  plura  capiant  foliola  in  unico 
circuitu,nempe  annorum  quatuor  vel  plurium,  quindecim  &  plura  interme- 
diis  feptem  ordinibus.    Et  ficut  recentiflimi  ramuli  funteleganaflimi,  atque 
ordo  accuratiflimus ,  ita  in  antiquioribus  fenfim  defmit ,  &  negligunt  folia 
fuum  ordinem ,  ut  tandem  fit  ramus  &  Isevigatus.     Tam  egregia  nunc  eft 
fpiraiis  ifta  difpofitio  &circuitus>  ut  Architectus  nofter  Wurtembergicus  co- 
lumnas  aliquot  in  novas  turris  conclavi  ea  ftruftura  corticis  feu  tegumenti 
parari  &  imitari  jufferit,   Hicque  ordo  fpiralis  Naturse  ita  placuit ,  ut  &  in  ju- | 
lis  &  conis  pieeae  obfervaverit,  nec  abieti  alba?,  nec  aliis  plantis  denegaverit, 
quamvis  folia  abietis  in  orbem  fpiralem  infixa ,  poftea  peftinis  aut  pennarum 
more  ad  latera  fe  indinenr. 

Quod  fi  foliorum  formam  perpendere  libeat :  Jonftonius  quidem  cre- 
brum  foliorum  agmen  appellat,  qu£  anguftiora  pini  foliis ,  breviora  ?fj  la- 
tiora,  quadrata  ,  pungentia,  ex  oppofitis  fibi  lateribus  duobus,  frequentia 
admodum  &  denfd  exeunt:  Deinde  Maur.  Hoffmannus  rigida  ?5  pungen- 
tia ,  incerto  ordine  ramos  cingentia  defcribit.  Sed  fi  accuratius  infpicias , 
crafia  funt&primo  intuitu  rotunda ;  dein  eo,  quemdixi  ordine,  corticemam- 
bientia,  quadrilatera  cum  totidem  fulcis  &  aciebus,  veluti  gladios  ejufmodi 
figurse  portamus,quos  {tikt  vocamus.  Fig.  XVIL 

In  picea  inveniri  excrefcentias  quafdam  favis  feu  cellulis  &  loculis  di- 
ftin£tas,  foliifque  armatas  fupra  dixi,  quascchinos  faviformes  appellarc  au- 
fus  fum.  Has  Jonftonus  non  folum  depingit  Tabf  XII.  fub  Picea  rainore,  • 

fed 


 Anatomt  Vicu,  AbietU  Piniqtte  tylveftris.  t? 

fed  &  egregic  defcribit,  cujus  verba  paulum  mutntaMaur.  Hoffm.in  Ca- 
ul.  Plant.  circa  Altdorfiram.  afrert,quando  inquit.  In  hac  nucamenta  qu&dam 
mora  immatura  berbaceo  pallore  m.  Jim.  Pi?  feq.  Amulantia,  Pice*  pumiU 
Ciufio  Adfcripta,  & aCMatth.  depiQa ,  e  fquamuiis  imbrkatim  compofita  in- 
que  pungens  foliolum  defmentia,perque  viaturitatemfubfinem  tftatis  inceU 
Uhis  dejintntia ,  vermiculorum  bofpitia. 

Deniquc  cum  &  piceae  &  abietis  conos  defcripferiT? ,  non  incongruum 
erit  &  pini  fylvcftrisfiruaus  dcclinare.  Hi  Jonftono  ab  initio  virides,  ubi 
miturutrivt  fufci ,  dthifcunt  &  fcmina  alata  emittunt  turbinati,  ar&ijftmo 
fqucimarum  contextu  compiBiles ,  quarum  crafjajignofa,  luciia  capitaex- 
tantia,  tuberculorum  agmine  inxqialts  reddunt  conos.  Ego  vero  L:  tentavi 
dclineare  &  dcicribere.  Formantur  ex  lingulis  feu  Iaminis  oblongis  Fig. 
lg  J9.  20.  &  latiufculis,  primo  viridibus,  concinne  ipirali  ordine  in  tur- 
binem  afcendcntibus  &  arctiflime  invicem  compaclis,  qux  exafpcrantur  in  a- 
picc  callis  &  capitibus  quadratis,  eminentibus  iupra  laminas  fcu  lingulas,  &. 
qrnatis  g'obulo  patvo,  qua:  lingula:  deinde,ubi  maturuerunt  fufcse  fiunt, lig- 
no'.x ,  dehifcunt ,  &  diilrahuntur  a  fe  invicem ,  ut  emittere  poflinr  nudeos  leu 
femiiia  alata. 

Ad  umbilicum  ufque  jam ,  -ut  putabam,  deducla  picea:  fpeculatione, 
dubium  tamen  inhaefit  menti  mese  circa  fcmentationem  &  propa^ationem 
illius,  &  an  fit  faMiina  vel  mas,  vel  hermaphroditus:  ad  quod  me  permo- 
vitExccll.  Camcrarii  fupralaudata  Epiftola  de  fexu  Plantarum  A.  169^.  cdi- 
ta.  (n  hac  enim  cum  curiofiflimc  Clariflimus  Autor  tam  ex  Vcteribus  quam 
Modernis  ,  qui  vero  nonfcmper  propric  per  genitalia  membra,  vimque  ge- 
nerandi  diveriam,fedper  magnitudincm,  proceritatem ,  elcgantiam ,  robur,  a- 
liaque  accidentia  diitinxere,  tam  ratione,  quam  obfervationibus  demon- 
ftrare  fatagat,  fexum  plantarum  xque  ut  animalium,  fpecialiter  inpicea  pol- 
lincm  farinaceum  julorum  proicminemafculino  agnoicat,  uti  in  aliisquoque 
plants  &  arboribus,  ego  illi  tacile  aiTentior,  &  laudo  conatus  atque  experi- 
menta.  Quomodo  vero  mulicbria  membra ,  qux  in  aiijs  monitrantur .  ia 
picea  invenienda  fint,  nondum  licuit  in  tam  ^celfae  arberis  rami;  inquirere 

,  vel  ofrcndcre,  nifi  annus  hic  vel  fequentes  me  doceant  adcxemplum  pini  in 
qua  Malpighius  Anat.plant.  pag.  69.  fig.  229.  uterorum  conotries  feu  mul- 

I  tiplices  ftylos  obfervavit,  qui  biennio  ante  erumpunt  floris  fpecie,  £5?  invi* 
ctm  conglomerati  ovale  excitant  cor^us.eujptsexttriora  foliola  fquamarum 

-    injlar  fe  e  cooperiunt. 

U'  Addo  etiamnum,  cum  :n  picea  femina  feu  nudeialari  in  conislatentia 

ti    Yera  Cuit  iemina,  e  quibus  arbor  poteit  produci,  uti  quidem  ipie  produxi , 

B**  &  in 


\%  Salomonu  Jteifelij 

Sl  in  fylvis  utique  generatur,  velut  exabiegnis  &  pini  fylveftris  conis  nafci- 
tur  arbor,  nifi  prcles  ipfa  fit,  fi  cum  multis  primsva  femina  ftatuere  liceat, 
{equetur,quod  &  ante  conumprsecedant  vafa  utero  nimirum  &  tubis  fimi- 
lia,  &,  qualia  fint  illa ,  inveitigate  dignum  erit,  cum  julos  fic  cjiiigenter  exa- 
minare  placuerit.  Interim  cum  picea  feipfumfsecundet,  pariatque  fola  fine  a- 
lio  conjuge,  hermapnroditus  erit  judicandus  utalia?  plures  arbores  <3c  plan« 
IX,  fi  non  omneSjUt  inde  fexus  diverfus  forte  difputari  vel  debilitari  poflit. 

Haec  obfervata  priufquam  communicarem  ad  Ephemerides,volui  adhtic 
Anno  1698.  experiri,  an  muliebria  vafa  invenirem.  Itaque  4.  Aprilis  in  pi- 
nubus  montanis  julos  quaefivi,  fed  adhuc  teclos  inveni.  f.  ejusdem,  cum  fu- 
bito  arbores  poftdiuturnum  gelu  inciperent  viridefcere&florerejn  piceaova- 
les  globulos  copiofiflimos  tectos  membranulis  fufcis ,  quibus  diftractis  pur- 
purei  juli  fed  parvi  adhuc  eminebant,  reperi.  12.  plurimi  nudi,  plurimi  to- 
ti  tecti ,  quidam  femitecli  fuis  membranulis,  copiofiores  adeoque  quam  pra?- 
teritis  annis  offendebantur.  26.  Invenio  in  extremitatibus  inferiorumramo- 
rum  ftrobilos  parvos  rubentes  ere&os,  quos  dum  decerpfi  pollicibus  tribus 
Iongos,&  accuratius  contemplatus fum,  triplici  colore  variatos adfpicio.Quam- 
primum  enim  e  luteis  membranulis, quibus te6tifunt,prorumpunt,funtpri- 
mo  fubvirides ,  deinde  in  aere  rlunt  purpurei ,  adeoque  velpurpurei ,  ubi  a- 
liquamdiu  denudati  funt,  vel  fubvirides,  ubi  recenttflime  nudati,  vel  lutei, 
dum  adhuc  teguntur.  Quornodo  vero  ftrobilihi  generentur,  definire  nequivi 
cum  me  dubium  faeiat  non  folum  Baro  deHohberg,  qui  Georgic.  Curiof. 
lib.  12.C.27-  faibitdeJulrs,utfufpicor.  5£)ie  langeSapfen fi»t>  fllbttl/fcfrfa/ 

f?-»n/rotHfds  btg  ^n^  fcf>en  ou6/n?i«t)icW)6rft€S5!fibt/|in^  aber  nt*f*  a(3 
parvula  rudimentaconorum  ex  ik  formandorum ,  &  Axtius  julos  in  conos 
mutaripr£tendit ,  &  curiofiflimus  Botanicus  D.  Joh.  Matth.  Faber ,  fortaf- 
fis  ex  aliquo  Veterum  afferit,  Hk  adultioribx*  conorum  rudimtnta  mottio- 
ribus  atqtte  recurvis  fuccsdunt  foliolis  adornuta:  Sed  &  quia  &  julus  & 
conus,  &  fcopa  feu  novum  germen  idem  principium  habere  videntur,  nenv 
pe  quendam  quah  nidum  ,  «empe  calicem  exmembramilisflavis  compofitum 
unum  eundemque,  quantum  quidem  adhuc  obfervaredatumfuit.  Necenrrn, 
quomodo  juli  fmt  rudimenta  conorum,  vel  quomodo  in  conos  mutentur, 
hactenus  aflequi  potui,  quia  coni  in  novifHmis  ramis  plerumque  na- 
fcuntur,  tibi  nulli  atue  fuere  juli:  &quod  coni  alibi  proveniant ,  antequam 
juli  exficcentur  &pereant,  uti  in  alijs  quoque  floribus  fieri  folet.  M2I0  er- 
go  judicium  meum  hlc  fufpendere ,  &  fagaciori  Curioforum  fcrutinio  rept>- 
riere,  quernadraodum  &qu#  fmt  in  picea  rnuiiebria  vafa,  quae  tubac,  quis 
utcrus»  > 

Itaque 


Anatomt  Pice£,  AbtetU,  PimqueSylveflrl*.  ?  i 

Itaqucab  Exc.  Camerario,  qui  fexum  plantarum  tam  accurate  invcfti- 
gavit ,  poftulavi ,  &  conos  recentiflimos  &  aduhiores  mifi,  ut  muliebria  per- 
lcrutetur  &  monllret,  qui  ita  l7«Maji  rdbondct.  Jam  ad  muliebiia  pice*. 
Ubi  ante  omnia  fateor,  obftitiffe  mihi  ha<clenuij)ke£  utpote  procer£  arboris 
a\titudinemtquo  minus  ipfim  fruftificjtionem  accurate  fatk  explorare  potut» 
rlm:  Dt  bigd  verb  coniferarum  bumilium  alno  &  betu!a,fatis  mibicon- 
ftat ,  illas  a  mort  reliquirum  julifcrarum  quercus  ,  coryli  &c.  non  abludere. 
Conm  ergo  alni  tenelim,  dumjulm  pcllinem  fpargit  ,inter  fuas  fquama*  per 
microfcopiumconfpeclmjxbibet  exilta filamentarutil.intia:  h&c  mibituba. 
rum  vel  ftyli  rationem  hahere  videntur  ,uti  de  corv/o££> quercu  jam  olimafft- 
rui  in  tpift.  de  fexu  plant.  pag.  12  Talh  autem  in  cono  tranfmijjb  non  w- 
venio  ,  five  jam  evanuerint  ,fivt  ipfd  fquam&aut  interjeBaipfis  parvula  fo- 
liola  tubarum  vice  fungantur  \  five  quucur.qut  demum  alio  modo  fe  res  ha- 
buerity  qutm  dettrminare  nond  m  v:,lto,Tu  verb  optime  txpedirt  poteris, 
Ji  bortulano  i<;  junyeris ,  ut  con  rum  eruptionem  obfervet  accuratim.  Et 
26.Junii.  CMuiubrii  picef  juxta  prnmijjhm  haz  tpiftola  excutienda  erunt. 
Ubiante  omnia  futpmo  .  integrum  conum  ejjt  id  in  picta ,  qaod  fcemininum 
tft,  uti  julm  partem  mufculino  fexui  propriam  conftituit.  Cum  ergb  qu£  /n- 
ttr  coni  fquamw  crefcunt  (tmina,  fwt  totidem  ova,  hinc  neceffarib  ccnm  ipfe, 
qui  ovum  illud  exclndit ,  erit  uterm  vel  fi  mavis  ovarium ;  quia  non  ut  in 
animalibusovumex  ovwio  per  oviduUum  dcducitur  in  uterum,fedineodem 
loco  btret ,  ufque  dum  XtYTA  committatur.  Jgiuritur  foliim .  quid  in  con9 
ftyli  vel  tuitrationtm  hibe.U  quale  aliash  femine  vel  feminali  vafuloeri- 
gi  folet  filamentnm ,  &  ipicum  polline  ptrjuvdi  -  ffic  cono  tranfmijjb  accu- 
rate  examinato  necdin-.  aVter  refp/ndere  pojfum ,  quam  veltubam  iftam  jam 
in  cono  tam  magt  0  d  tpfam  fuife  &  evanuifje ;  eft  enim  uvum  tx  primis  in 
fiore  martere fuofitn&um  contrahitur  :  vel  fquumad  ipfas  rationt  alarum 
iftarumpurpurcarwn  ttnuimx  qju  interioriipfnrumparti  adb<crent&  fumms 
femini  infident ,  ejft  IpfiJJimas  illas  tubas  f  Jhlos.  Hic  enim  eft  deftnitio  fty- 
li:  vars  (ioris  mtdium  ejus  occupans  (  fc.  ubi  fios  &  femcp  junguntur, ) 
rudimtnto  fruftus  f  feminis  inbjrens.  Hoc  exilibm  UNs  foliolis  inter  fqua- 
mas  occultatis  non  videuir  competcre.  Dicuntur  Botankis  qusdamplant* 
ftjlo  carere ,  «f  tulipa ,  pap  :ver  :  Vtrhm  bis  ftemmita*  &  operculum  vafin- 
liut  alibi  fi)lus  api-  :.mc .  ona  cfrpjtur  &  :)?orc!ur.  Aquivoc.itio  etir.m 
tftinvocabulo  fljlm  ;  "/0  '  biftylum  ,  rdii  appenuircm  vccant.  Eten  m  tu- 
b£  uterin£  ufus  in  animalibm  duplt  eft,  unm  tdluc  controverfm,  deferre 
vim  feminK  mafculi  ex  uttro  ad  ovvm  alter  crtior,  deferre  ovum  ex  ova- 
riom  uterum:  Pofterior  tfw,  in  tuba  plantaruin  locum  non  babet ,  quinpo- 

2  ?  t  im 


14     Salomonii  Reifelij  Anatome  Pice^  AbietU,  Ptnique  Syliftflrk.  

tiusdum  vafculum  feminale crefcit,  tuba  ut  dixi  marcefcit;  prior  probabilts 
viittur , quia apiccs pr&cipue partem  fuo  polline  confpergunt.  qust  eodemtem- 
pore  maxime  confpicua  eft>uti  fummitaiem  vafculi  inipfius  abfentia.  Alium 
ufum  indigitantyqui  biareftylum  pw.ant ,adfemen  intm  condufum  ventilan- 
dum>  &  fralitui  expeUendos, 

Hxc  NobiHflimus  Camerarius. 
Ego  igitur,cum  non  negem  conum  ipfum  pro  utero  poflfe  fumi,cum 
ingenioiiflimusMalpighius  uterorum  congeriesfeu  mukiplices  ftylos  in  pinu 
defignet,ad  cujus  imitationem  in  picea:  conis  quoque  uteros  inveniemus  &  expli- 
cabimus :  attamen  quia  adhuc  obfcurum  mihi  eft,  quas  partes  pro  tubis  ac- 
cipiendae  fint ,  licentiam  fumo  alferere  modum  conceptionis.  Dum  enim 
coni  adhuc  parvi  funt&  reeentes  fquamse,  apertae  funt&hiant,  ut  concipiant 
aptius  tum  temporis  dilperfum  julorum  pollinem  mafculum.  Quamprimum 
verd  conceperunt,daudunt  arcliulme  fquamas  fuas,nefemen  elabatur.  Sin 
verb  lingulam  iilam  brevem  pro  fhlo  feu  tuba  quis  velit  cum  purpureo  fuo^ 
apice  ,  quas  in  exterioris  lquamas  infima  parte  prodit,  &reclinatur  ufque  ad 
femina ,  qualis  lingula  in  abiete  multo  longior  eft,ut  videturin  figl  i4.fqua- 
mam  ipfam  fuperat,  &  acumine  quodam  reflexo  fefe  exferit,  duratque  in  ex- 
ficcato  cono,  per  me  licebit,&  ut  qux  &  ego  &Camerarius  de  lingula  feu 
foliolis  inter  fquamas  occultatis  diximus,  eo  clarius  appareant,  appono  ico- 
nem  illius  in  Fig.  XJT/,  fupinam  feu  externam  ,in  Fig>XXll.  ad  latus  figna- 
tum. 

Tandem  denique,  quia  echinos  faviformes  ultimo  Julii  fpectavi,  &  of- 
fendi  recentem  unum  pallidum  condufis  adhuc  faucibus ,  cujus  labia  flava 
erant,  fub  his  autem  prominentia  parva  foliola  viridia.  Alium  dendecon- 
clufumadhuc,  fed  fufcum  &  longioribus  foliolis  viridibus  armatum  ;  necnon 
multos  illos  nigros,  ligneos,  annuos  apertis  faucibus,  fed  plerumque  fine  fo« 
liolis,  ut  Figura  IV,  delineavit;  &  hic  adjiciendas  putavi  Fgum  XXUL 

Igxxir. 


Dn# 


D.  GUNTHERI  CHRISTOPHORI 
SCHELH  AMERI, 

Serenisftmi  ^Ducts  Hclfati&  Archiatri ,  atque  in  Aca- 
demia  Kilonienft  Medicin*  Profejforis  Publici  primarij , 
AcademU  Natur&  Curioforum  AdjunSi. 

PHOCiE 

M  A  R  I  S 

A  N  A  T  O  M  E 

IN  ACADEMIA  DICTA 
fufcepta, 

Menfe  Decembri  MDCXClX. 


i 


Jj^^  tTi  Animalitim  nobis  hiftoriam  (criptis  comprehcnfamrcliqueruntj 
£4       ■  Leclor  benevole ,  vario  quidem  inftituto  ufi  funt:  Nonnulli  Phi- 
fil  lofophos  egerunt,  ut  Ariftoteles ,  alii  Grammaticos,  ut  Petrus  Bel- 

^^-^^  lonius  de  Aquatilibust  paucos  Medicos  nominare  poteris,  Dio- 
fcoridc  excepto;  quorum  potiflimum  eft,  ufum  quem  in  fanandis  morbis 
pradtant,inquirere :  Quod  dirficile  ,hoc  cum  primis  &  arduum  eft,  pericu- 
lum  in  corpoi  ibus  cegrotantium  facere  eorum,  qua?  nunquam  antea  funt  tcn- 
tata  ,  m.ignoque  ad  id  judicio  opus,  ne,  fi  prodeife  non  poflfis,  noceasetiam 
&  ubi  lanare  aliorum  corpora  cupis,  propria?  conicientias  vulnusinfligas.  Non 
autem  poteritha?c  ejus  s  exco!i,nifi  prius & Grammaticam  notitiam, & 
partium  cumprimis  corporis  prsemittas.  In  quo  ex  antiquiflimis  Democri- 
tum  naaxime  occupatum  fuifle  conftat,quem  Hippocrates  ,ad  eum  ex  iniania, 
qua  Abderitis  laborare  ito«ide  exiitimabatur,  ad  bonam  mentem  reducendi 
gratia  arccsfitus,  invenit  animalia  varia  diifccantem  ,  &  bilis  vias  inquiren- 
tem,ut  id  in  Epiftolis  Kippocratis  operibus  fubjunctis  eft  legere,  ex  quibus 
ca  in  fuumufum  tranitulit  Magnenus.  Nonnulli  omnia  ha?c  conjunxere,  ut 
Aldrovandus  &Gefnerus,  quorum  inititutum ,  vaftum  fane  &  magnis  inge- 
niis  dignum ,  probare  tamen  omnino  non  poffpm,  cum  turbet  difccntium 
mentes,  &  iludiorum  diverfa  genera  in  unum  confundat :  Etfi  Gefneri  in- 
ftitutum  Aldrovandino  conatu  lit  tolerabilius.  Quod  etiam  movit  Jonit.o» 
num  Silefium,ut  rtlictis  aiienis,ea  potisfimum  quae  ad  Philofophiam  &  Gram- 
maiicam  &Medicinam  pertinerent,  a  reliquis  fepararet,  &  in  Compendium 
ageret :  majori  laude  dignum,fi  plus  in  eo  temporis  pofuiifet  >  &  quxab  Ari- 
ftotele,  Plinio,  Gefnero,  &Aklrovando,  quorum  omnium  fe  epitomatorem 
profellus  eit,  feligenda  erant,paulo  magis  expendiilet, 

Quantumcunque  vero  opera?  hi  fummi  ac  diligentisfimi  viri  in  ea  rc 
pofuerint ,  fieri  tamen  non  potuit,  ut  tanto  labori ,  univerfa?  animalium  fcilicet 
naturar  defcribenda? ,  pares  ingenii  vires  arferrent.  Hinc  nullum  forte  animal 
reperias,cujtis  integram  naturam  thm  exaclc  tradiderunt,  ut  in  cnarratis  par- 
tibus  ceterisque  non  fint  in  permultis  hallucinati. 

Quod  etiam  ex  fequentibus  dcPhoca  obfervationibus  patefccr.  Quas 
iccuratas,  atque  ex  omni  parte  perfeclas  nec  ipfi  pollicemur,  (ed  quales  feiein 
Aff  end.  Dcc  lli.  Mn.  Vi  I.  &  YuL  C  *  rccenti 


D,  Gtinth  CbrifiopboriScbelbameYi 


rccenti  cadavere  forte  obtulerunt ,  aliquas  $  eo  lubentius  cum  publico  corr> 
municandas,  quod  a  celeberrimo  anteceflbre  meo  Joh.Dan.  Majori  confimi- 
ies  promiffae,  nondum  poftea  comparuerint ,  cujusvkes  in  hoc  quoque  im- 
plere,  &  datam  publice  olim  fidem  liberare,  jure  quodam  noftro  ftude- 
mus. 

Utf  capitis  quidem  interna  fcrutari  non  potui,quod  alri  ufui  deftinatum, 
eultri  aciem  non  admifit:  Fiet  forte  hoc  tamen  alio  tempore,  opportuna  fe 
occafione  denuo  offerente.  Interim  qua*  in  triduano  labore  obfervavimus, 
fimplici ,  planoque  fermone  fme  ftudio  &  fuco  exponam. 

Qui  doctiflimi,  Segeri  Medici  quondam  Gedanenfis  celeberrimi,  Ana- 
tomen  ejusdem  animalis  in  Ephemeridibus  eruditorum  Germania?  AnnoIX. 
Obferv.  93.  expofuam,  cunxnoftris  conferre  voluerit,  faciet  operas  fortaflis 
pretium*. 

Externa, 

l„  Longitudo  ejus  quod  fecuimus,  animalis  erat  geometricorum  pedumlVV. 
cum  dimidio. 

2.  Craflitres  ad  medii  ventris  finem,pedis  unius» 

3.  Color  pilorum  ex  cinereo  pulchre  albicans. 

4.  Caput  rotundum,  ied  protractum  in  os  exftans: 
f%  Labia  craiTa  &  tumida,  rotundaque  ut  vituli : 

Barba  erat  ex  fetis  circiter  viginti  nigricantibus,  longitudine  diverfa  St 
crasfitie. 

7.  Lingua  non  bifida ,  fed  rotunda  prorfus  &lata ,  ad  maxilla?  inferioris  figu» 
ram  internam ,  quam  totam  implebat,  &  dentium  feriem  accommodata, 
quorum  radiees  tangebat,  ita  implens  os  totum>  ut  in  horum  interfti* 
tia  quoque  fe  infereret,  adeoque  insequaliter ,  ubi  attolebatur ,  appare- 
ret  crenata. 

J.  Maxilla.inferior  ex  duplici  offe  conftabat,  in medio  non  coalito,fed  lib«- 
ro  exiftente. 

Dentium  ordo  fuperior  ex  XVIII.,  inferior  ex  X  VI.  conftabat : 

Quorum  priores  quatuori  incifores  nobis ,  minimi  &  vix  confpicui.  Quo$ 
excipiebantCanini  in  fuperiorc  maxilla,bini  breviores,  &  totidem  praelongi,& 
inftar  cornu  reflexi ,  in  inferiorc  priores  bini  deerant,fed  par  alterum  pra> 
longum,  inter  iftos  breves  &  longos  fuperiores  fe  medios  infinuabant :  Quo 
efrlciebatur:  ut  lcmel  arreptum  ac  prehenfum  nullatcnus  fe  expedire  aute- 
kbi  poffet,.  Maxillares lati  gulli >  fed  reliqui  viginti ,  qui  horumjoco  erant, 

omne* 


PlocttMark  t^4n 'tomt.  j $ 

omncs  acuti  &  breviores,  omnes  aibicantes,  &  nitidisfmie  fplendentes ,  ut 
candore  ebur  fuperarcnt. 

lo.  Oculi  rotundi,  bovinis  fimilcs,fuis  mufculis  inftrucli,  intercurrente  pin- 
guedine. 

jl,  Glandulae  vero  ocularcs  exigu* :  fupercilia  fetofa ,  utbarba. 
12.  Auricularnullac,  at  meatusaurium  aperti,  exiles  licet  &  pilis  obtecli, 
1$.  Collummediocrc,  brevius  tamen  potiusquam  longum,  ncccxfertum. 
l^.  Pectus  latediductum  ,  &L  ampliiEmutn ,  quippc  qvodabdomen  amplitu- 

dine  fuperaret:  Nam 
I     Totum  corpus  perfecte  rotundum ,  vcrfus  caudarn  decrcfccns ,  iblque 

anguttius. 

16.  Umbilicus  vix  ohfervabilis. 

17.  Mentula  fub  cute  abfcondita,  qvatuor  ab  urrrbiiico  vclqvinqve  digitos 
.cx  foraminc  patulo  proditura:  parva  vero,ne  qvidem  iUam,  quamcdiocri 
canis  initruftus  eft,  ada'qvans. 

Pcdes  qvatuor:  Priores  jufto  loco,  at  poftc.iores  proxime  adcaudam  , 
metacarpo,  carpoque  &  quinque  digitis,  curvis  unguihus  armatis;confUbant. 

lntegumenta. 

Sub  pclle  fatiscrafla  cxpanfus,  non  panniculus  fed  pannus  adipofus,  can- 
didifllma?  adipis  pollicis  cralfitiem  a?qvans,  fangvineis  vafculis  refertus.  Polt 
pinguedincm  Itatim  mufculi  erant,  carne  non  ipilTa ,  fed  molli  &laxiore,  ni- 
g  icante,  uti  &  totus  fanguis  crat  nigerrimus.  In  collo  Maftoidei ,  &  Sterno- 
.thyreidei  eran:  obviij  fub  his  vena:  carotides,  amplae,  &  afpera  arteiia  cum 
gula.  Statim  fubmento  Mylogloffi  aderant ,  in  pectore  Pectora^es  ulna?  lon- 
gitudinem  xquantes:  reliqui,  ierrati,  non  obiervabantur.  In  abdomihe  Ob- 
liqvus  unus  &  Tranfverfalis :  Pyramidum  etiam  fimulacrum.  Nartbftc  vero 
cum  primis&  clegans  vifuligamcntum  pollicem  latum.  quofupc;  pcriconeum 
protenio,  transveriales  fibi  jungebantur  in  medio  abdominis,  quafi  faicia  inter- 
ccdente. 

Hisremotis  fternon  patebat.  Quod  in  fuperiore  partepectus  tranfgref- 
fum  >  illudque  fuper  aneriam  afperam  adduos  propepalmos  candida  cartilagf  ne 
exccdens,  ngiirae  gladioli  :infra,  ubivera  Xyphoides  expeftabatur,  uuiu*|  al- 
!w  ionuir;dmeexcjrrcbat  fupcrabdomen,  &in  rotundam  patciiuin  finicfaatj 
xajidida  iudeni  atquc  eleganti  cartilagine,  molliquc  confhns* 

Interna. 

Hic  exfpeclabam.ut  multapeculiaria,  &  )  flru<fturaccterorum  anima!inr* 
xcmota  coiif^iceicm,  (ed  ipes  me  propehxcfefeUic.    Naxn  vciiuiculus,  hepar, 

C  z  liea 


20 


D.  Giith.Cbriftopbori  Schelbameri 


licn,  pancreas,  inteftina , rencs  &  genitalia  eadem,&  fiibftantia  &  fitu,  & 
reliquis  videbantur.     Quas  tamen  fingularia  hic notabamus,  fere  iftsec  erant: 

Ventriculus  ampliffimus  crat  &  robuftiffimis  tunicis  inftruclus,  quarum 
exterior  fibrofa,  carnea ,  multiplex,  interiornervea&  villofa,  itaab  invicem 
diftincla,  ut  cMe&o  permedium  vifcere  ablcederent  ab  invicem,  &  interior, 
candida,  dura,  nervolaque  alteram fupergrediens  notaripoffet,  prodibatenim 
&  fupra  externam  eminebat.  Glandulofatunica  non  videbatur  adeffe ,  quod 
mirum,*  neque  enim  dubiiim,hinc  acidum  &  acerrimum  exfudare  liquorem, 
qui  integros  pifces,  quibus  deglutitis  vivitanimal ,  rodendoconfumat, 

In  Cavo  ejus  pifcium  fpina?  notabantur,  itemque  integri  propemodum 
adhuc  po£  ocliduum  pifces ,  &  qui  corrumpi  vix  inceperant.  Itemque  pluri- 
mivermes,  duas,  tresve  uncias  longi ,  candidi ,  filamentorum  inftar,  viventes 
adhucpoft  totdies,  &  fefe  contorquentesinftaranguillarum  :  qvos  itidem,  fed 
non  vivos  obfervavit  Segerus,Erat  autem  veHtriculusampliflimus  &  librarum 
fedecim  facile  capax. 

Pilorus  in  anguftum  coutraftus  &  craffus  ut  in  ccteris  animalibns  terre- 
ftribus,haUt  longc  intcftinum  ex  fe  demiferat,  cum  duclus  bilarius  infereretur, 
vixicilicetduas  vel  tres  uncias. 

Erat  autem  lnteftinum  unum  exile,  hoc  eft  anguftum,  ut  dimidium  hu- 
mani  non  adaequaret  amplitudine ;  at  hanc  anguftiam  immanis  longitudo  com- 
penfabafc,  narn  quinquaginta  ulnas  excedebat,  NullaD  in  hoc  femilunarcs  mem- 
branse  aut  annulares  vaivulse  obfcrvabantur»  ncquc  Colon  neque  Ca:cum,mul- 
tominus  Duodenum  Ileumaut  Jeiunum  invicem  ullo  figno  diftinguebantur  t 
Re£tum  vero  pradongum,  nec  tamen  amplius  ceteris,craHiuslicet,eum  ab  ano 
ultra  ulnam  impleviitet,  in  occurrens  alterum  angulorcc?o,eo  modoutin  aliis 
Ileum  folet  in  Coion,  inferebatur.  Prorfus  itaque  contrario  hicfe  habebat 
modo  ac  in  aliis  animalibus  haec  inferao,  Carcum  autem  hic  fuccedaneum  non 
plusquamdimidiam  uncum  emintbat,  appendixei  praster  iftam  eminentiam 
aut  caudanulla. 

Hoclongisfimum  mteftinum  excrafisfimis  &  robuftiflimis  itidem  tunicis 
conftruebatur,  &apertum  propc  ventriculum,hiautem  choledochumperfpicue 
oftendebat,  utfinemorafty:usint:  u  .kretur;  Pancreatici  vero  duclus  ofculum 
noniiaeratobvium. 

Poncreas  adjacebat  prafmagnum,  cujus  non  unus  fed  varii  duclus  inferi 
hincinde  vidcbantur,  nequeenim  unus&  magnus  deprehendia  me  poterat. 
inreliquisnihilhabebat,quodcum  animalium  reliqvorum  pancreatenon  con- 
veniiLL  cratque  va^decarnofum,  glaudulis  in  lobos  diftindtis  veluti  coinpofi- 
tunvjus  colorh  quo  alias  hepar  elfe  folet. 


Pboc£  Maris  Jnatome. 


21 


perintcilinumhicillicdifpofuae  glaniuU  fac  magnse  confpicua:  erant& 
cra/fe,circa  fincm  prxfcrtim  prope  rectum. 

TetumhocMefenterio  continebatur  pellueido ,  pulcherrime  vafaomnia 
oftcndente,  candidisfimis  fibris  undique  percurrentibus,  quas  (nerveai  autem 
erant)  ladea  vafa  dixeris,nifi  attendas. 

Omnia  iitarc  concuncbant  verfus  centrum  :  Sedhic  novum  aliqvod  at- 
que  inlolitum&nullibi  prius  confpeclum  fefe  offerebat  pulcherrimum  &no- 
tatu  digniifimum  vifcus, 

Erathocglandulofum  jdurumadmodum  &  compaclum,  rotundumacte- 
res,  longitudine  palmum  fuperans,  craffuie  tres  pollices  junctos :  porre&um 
erat  per  longitudinem  corporis,  externe  pulcherrimis  coloribus  diitinclum, 
CandidilTimaenim ,  cafeoia&  pinguis  fubitantia,  fufcofpadiceoad  fuavcrubi- 
cimdumindinanti,  cratur.diqueadiperium,  utinftar  marmoris  piclum  appare- 
rct.  Koc  pancrearis  Aicllii  loco  eile ,  &  vafa  lactea  eo  concurrere,  nullum  du- 
bium  eil ;  nam  &  lacleus  chylus  ex  filfo  profiliebat.  Intus  cinereum  erat,maxi- 
meinfarclum,  &  tenfum,  nuilis  prorfus  apparentibus  meatibus ,  nullis  glandu- 
lis  feparatis,aut  racematim  coha?rentibus,*Ied  crat  qvafi  magna  glandula  conglo  • 
bata>uthas  inepte  vocant,  Adlatus  vafafanguiferafubtus  adrepebant,  fed  tacite 
pneterlabebantur.  Arteria  mefaraica  ftatim  incurrebat  in  oculos,  cuiad  di- 
ftamiam  fefquiuncias  cseliaca  adjacebat.  Venar  hinc  in  Portas  hepatis  tende- 
bant.  His  prope  ingreiTum  bilarius  duclus  more  folito  occurrebat.  Pancre- 
as  verum  huk  vilceri  etiam  adnatum  erat. 

Lien  nihi!  hribebat,  quod  notari  merebatur,  nifi  quod  multas  in  fifluras  per 
mediam  fubllantiam  dehifceret,motu  vehementi  quo  le  in  aquis  jactitat  animal, 
hauddubiedifruptum. 

Hepir  eratmaximum,dccemlobisconfr.ans.  nonrubentibus,  fedprorfus 
flaventibus  ,magnis  ,  parvis:  !n  medio  glandula  erat  maxima,  iimillima  lobo, 
feddiifimili  fubilantia,  etfi  colore  hepar  memireiur  .durahrec,  acfolida.  Ve- 
ficuhfellea  mloco  confueto  adhxrebat,  in  quabiiis  multa.  Ha?c  ilylum  non 
admittebat,  flarum  tamen:  iv.ie  dilaceratione  ab  hcpate  feparabatur,  necdi- 
mittebat  rlatum  mde  ablata,feu  conftantcr  iervabat 

Venam  cavam  rccipieb;it  longe  ampliiHmam  ,  qua?  non  in  gibba  ad  latus, 
utinhomine,  adhacrebat,  led  nma  ingredi  vidcbatur:  in  iuprema  vcro  ejus 
parte  ingtntem,  hoircndumque  iaccum  iormabat,  manuna  meam  iiuegram 
admittentem  ,  qui  pcr  mcdium  «iiaphra^matis,  etiam  ad  finiPrum  lauis  proten- 
debatur.  Inhunc  rami  cx  omnibus  lobis  defmebant.  Obilnp-.  imus  quot- 
quot  adcrantadhoc  monllrum,  nonvcnam  fed lacunnm  coniricicnres.  Nc- 
c]ue  perUtus,  autpartem  internam,  icd  mediumdiaphragmatis  pertcanhbat. 

C  3  Sufpe- 


22  2>.  Giinth.  Cbrijlopbori  Scbelbameri 

•Sufpenforio  hepar  gaudebac  fuo,  ceterum  dorfo,  parum  vel  mhil  adhaerebat  : 
Erat  autecu  vena  cava  etiam  fub  hepate  perampla. 

jitcnm  Renus  deteximus,  ibi  maxime  in  admirationem  nos  rapicbat 
Iongejucuudi/Hmumipe61acuIum  «Non  enim  magnitudo  duntaxat  eorumuv 
fignis  erac,  fed  etiam  fupra  eos  venarum  maxima  mukitudo  confpicua ,  quas 
.ampliflimisramisnon  modo  ipfos  amplecrebantur,  fed  eciam  ulc.Tper  perito- 
seum  excurrentes,in  utrumqueIliumporre£ta,  infinitis  rammcatiombus^maxL- 
me  confpicuis  variequeinterfeconcurrentibus,  &iefe  mifcentibus^omnia  obte- 
gebant»  Terruit  hoc  nos  &  ab  ulteriore  icrutinio  pene  deterruit.  Neque  e- 
jiimin  tanta  vaforumampiitudine  &copia,  patebat  locus,quem  fine  effuiione 
fanguinis  cuitejlus  tangeret.  Uti  quidem  e  tiam  ftatim  eo  admoto,cuncla  cruo* 
refecdabamur,  uc  vafafpermatica  ureteres  &  cetera  proriustenebrisinvolveren- 
tur,  &intermembranas  nervofiifimas  vix  fine  dilaceiatione  imo  ne  vixqui- 
dem,  reperiri  &  extrahi  in  lucem  poflent,  Scd  redeundum  eft  ad  Rc- 
aes. 

Denuiatis  ergo  emulgentibus ,  ftatimhocartificiumnatura;  patuft :  nul- 
las  venas  in  renes  medios  protendi ,  fed  per  fuperficiem  earum  fulcis  leniter 
impreffis  externis  ramis  proximefibiadje&is,  pampinorum  inftar  ferpere  pul* 
cherrimo  lufu ,  undiqueconcurrentes,,<Scveluti  infulas  circumftuas  conftituen* 
tes,  eo  modo  quoad  vivum  depittura  cxhibuimus  in  novis  Literariis  Maris 
Baltici. 

Tanica  pinguedinalk  fuperftrata  contegebat  eas,  noncraiTa  acfirmauc 
Jn  aliis  animalibus ,  fed  tenuis  pellucida,  pinguedine  prope  deftituta,  nec  nift 
illic  eam  oftendente  ubi  vafa  decurrebant.    1 1  zc  arcliifime  inha^rebat  renibus, 
utmiediiaceratianemultiplicinon  avelleretur  ,  &  fub  manibus  in  fibras  fere 
fatifcerct. 

Eafublata,inflavimusemulgentem,  &moxpellucida  itidem  venarum 
tunica  pukherrime  furgebat »  ut  totus  eorum  ordo  conlpiceretur.  Nihil  afpe- 
flu  jucundius, 

Aft  ubirenus  permedium  diiftxui ,  non  minuselcgans  intzrno  eorumfd* 
•fcl  oculis  fe  ingercbat.  Eratenim&  hxc  marmoris  inihr  ex  aibo  &  rubro 
va-ie^ata  ,albismaculisinmedioh^rentibus,  in  quorum  medioiterum  papil* 
lacexiguac  propendebant.  Expcnfis  omnibus,  has  eife  collecliones  urinario- 
ru  n  tubulorumcognitumeft,quiex  circumferentia  uniuscujusquemacula*rub- 
brx  fubcandidohoc,papillaricorpufculo  velutincentrumtendenant,  Manife- 
ftum  fuitctiamhocftngulasinfulasin  extennfacie  ramofa  vena  diftinctas,  eife 
^uali  cotidem parvos rcnes ,  utexinfinitis  h  s  u  ms  conflaretquis^uc 

Mvu  ttullus.  fed  urecer  mediaoi  fuoibat  renura  fubftaatiam ,  haut  dubii 

ex 


cx  fmgulis  macultatis  renum  partibus  fiiB  papillis  rubulum  recipicns.  Non 
potcram  enim  eundem  profequi.  At  cum  liquorum  immittercm,cx  his  quafi 
totidem  fomiculi  crumpebaiu  ,  eo  morioquo  mduftria  manus  in  adjecla  figu- 
ra  feliciiTimc  expresfit. 

Rcats  [uccentu-riiiti  utaliis:  fed  ex  glandulofis  extremis  ftria?  manifcftx 
adcavitatemmediam  ferre  videbantur. 

^f/ica  ( in  qua  aperta,  ureterum  exitus  ex  tunica?  poniuncula  tanquam 
valvula  adilante  cognofccbatur)  non  rotunda  erat,  fed  in  acumen  definens. 
lbi  nobisprimum  impofuit  arteria  utiiusque  laterisadeam  reflexa,  quae  cum 
uracho  in  fcetu  per  umbilicum  elabitur,  jam  in  ligamentum  rotundum  conver- 
fa:  nam  libera  fluctuans  utetercs  menticbatur,  mox  evolutis  tu  nicis,  elegan- 
tisfima ,  ubi  coharrebat  cum  Iliacis  in  confpeclum  vcniebat.  In  nullo  animali 
pulchrius  apparet  hoc  artificium,  auc  luculentius  oftendi  potefl: :  1'gamcntis 
hisrotundispertotamveficamaperte  decurrentibus ,  &  prope  finemin  unum 
concurrennbus :  unde  ad  Umbilicum  progredicbatur,  &  cum  hepatis  ligamen- 
to  jungebatun. 

Peclus. 

Vo{[  ifta  merito  pecTus  confiderandum. 

Hic  primum  Stenonfdo.  offert,  quod  claviculisdeficientibus,  nusqunru 
praiterquam  cum  coftis  cohcerebat ,  nifi  quod  folitis  membranis fupremo in  ioco 
cum  lul\iaccr:tibus  partibus  coiens,  peclus  claudebat.  Extra  vero ;  in  colium 
pars  ejus  candida  ,  mollique  cartilagine  conftans,  ut  fupra  diximus,  furfum  ex- 
currebat,  enfiformisproceflus  fuo  merito  appellandus,  Subtus  in  abdomen 
parilongicudine  productum,  rotundum  cochleareuncialem  nummum  circiter 
a?quans  pomgebat. 

Coitseerantquindecim:vcra?decem,  quinque  ip urlx,  hxc  externa  ex'fe. 

Jnternafic  b&bebant.  Cor  in  mcdiomaximum,  bovis  cor  a-quans,  imo 
fuperans  latitudine  (fed  brevitate  vix  alfcquens.  Dextrum  ventriculum  admo- 
dumlatum  habcbat,  atque  expanfum.  Auricula  dextra  maxima  erat  cx  ibla 
mcmbrana  craifa  conftans,  ut  venx  proceiTus  videri  poiTet,  fed  coJumnulk 
orneisinitrucla:  Ex  quo  patetharum  ufus  ,  nimirum  contraclio  thalamoruni 
&inguftaiio.  Utautemauricuia  dextraampla  fatis,  licaugufta  admodume* 
tatfiniflra,  pcrindc  atquearteria,  quaz  majorin  dextro  venuiculoquam  wr*. 
ipfa-videbatur.    Valvul*  omnes  maximc  confpicuar. 


24  D.GHntb.  Cbriftopheri  ScbelbdmtrL  

Foramen  ovale  &  Canalis  arttriofm  claufus,  &  coarclata  omnia.  Un- 
de  patet  non  diu  fub  aquis  vivere  hoc  animal.  Quae  etiam  caufa  eft,  ut  con- 
tinuo  natans  caput  cxferat ,  &  teclis  hyberna  glacie  aquis  ubi  anguftum  eft 
mare,  ex  quadratis  in  ea  excifis  foraminibus  3aeris  hauriendi  gratia  foleat  e- 
rumpere. 

Quin  noftrum  in  qualo  exfpitfo  vimine  texto  captum,  diutiusfub  aquis 
hserens  exfphaverat,  quia  aere  privatum. 

Pulmones  amplislimi  ,fed  nihil  novi  exhibentes.  Inflati,  ex  nigerrimis 
rubicundi  illico  evadebant,  plufquam  coccineo  colore  tincli.  Sed  quoniara 
in  14,  diem  jam  conciderant ,  aerem  ^gre,  fed  tamen  admittebant,  ita  ucfuc- 
cesfive  fmgulas  veficukeimplerentur. 

Qiiid  inferendum  hinc  eft?  An  aer  fanguini  admixtus,  aut  permixtus 
colorem  transfert  ex  Umbra  in  lucem  ?  Cogitent  6c  expendant  ha?c  natura: 
antiftites. 

Arteria  ajpera  ex  annulis  integris  conftabat,  ut  omnibus  animaiibus 
quibus  longior  eft,  &  in  coilo  liberior  flu&uat:  Attamen  in  parte  inferna 
deprehendebantur  defkientes,  &  fcurjformibus  extremitatibus  invicemfuper- 
gresfis  per  longitudinem ,  in  latitudine  non  omnino  coihant. 

Larynx  nihii  habebat  novi,  nifiquod  vjjVulae  inferiores  a  me  inhomi- 
ne  aiiisque  animalibus  primum  obfervacse  deeranc. 

Genitalia. 

Pe»feeratperexiguus,  ut  dixi,  osficulo,  canino  fimili  inftructus,  unde  fi 
ex  genitalibus,  quodinPlantis  hodie  plerisque  sequurn  elTc  videtur ,  characle- 
riftica  nota  arcelfenda  elfet,  hgec  ad  canes  foret  referenda.  Interim  ipfi  ap- 
pendix  erat ,  akerotanto  longior ,  flaccidus  tunc  &  fola  urethra  conftans : 
Tefticuli  in  media  pinguetudine  externb  latentes .  GlanduU  bubonales ,  haut 
longe  hinc  aberant.  Ad  illos  vero  vafa  fpermatica  per  veram  vaginam  ex 
corpore  properabant,per  quam  mox  morefolito  ejaculatorium  redibat.Parvi  au- 
tem  erant  tefticuli,  fed  intus  vafa  recipiebant  in  fe  :  reliquum  corpus  cumE- 
pididymidibus  ex  Tafculis  contortis ,  ut  folet ,  conftabat. 

In  abdomine,  quod  antea  monui,  cultro  admoto,  ftatim  omnia  erant 
obdudta  cruore  &  quia  fupra  modum  tenuia,  venas  fpermaticae  origo  expe- 
diri  a  me  non  potuit ,  arteria  vero  utrinque  ex  Aorta  manirefto  prodi- 
bat- 

Vafa  Pampiniformia  non  deerant,  eaque  recle  fe  habebant  ad  anima- 
lium  rehquorum  regulas:  nihil  novi ,  nifi  quod  minora,    Ve[\cuU  nulla?  funt 

huic 


Pboc£  cMdris  Anatomt. 


kiik  animali ,  at  Projtat£  duplices  :  femel  comparent  propc  veficge  collum » 
ubi  fpermaticum  vas  dcferens  excipiunt,  quod  ex  utroque  latere  adveniens* 
jimdtim  fubit:  Et  hi  quidem  minores  funt.  Poft  illas  Urttra  ftatim  inci- 
pit  &  palmi  longitudine,  nulli  fulta  *lii  pani,  progreditur ,  fpongiofa  fua  fub- 
itantia  cx  his  prioribus  proftatis  oriunda  circumd2ta.  Hinc  ubi  propemo- 
dum  ad  ofliculum  pervenit,  novus  tumor  alios  proftatas,  ut  in  cane  occur- 
rcntes  prodit,  ex  corpore  fimili  fpongiofo  in  uretrae  corpus  itidem  fpongio- 
fum  utrinque  patente  conflatas,  cum  binis  mufculis  fupcmratis,  erecloribus 
an  comprciforibus  ?  quodultimum  verofimilius  videtur.  Osficulum  parvum 
elt,minimi  digitS  longitudine  ,fuo  prseputio  inftructum  ut  in  cane.  Ad  pe- 
nis  capiftalii  bini  muiculi,  longi,  teretes,  per  totum  oflkuli  longitudinem  pro- 
tenfi ,  &  in  inteitrno  reclo  terminati  prope  anum,  cujus  partcm  ,  cui  radiccs 
horum  inhxrent,  una  excidi,  ut  hoc  certius  judicari  poiTct,  & nihil  dubii  re- 
linqueretur. 

Nullus  dubito  Proftatas  poftremas  cum  pene  in  fcemella?  membrum  fi- 
Hiul  intrudi,  &  cohxrere  tpnl  ea  marem,  ut  folent  canes.  Ex  eo  enimfa- 
ftumvidctur,  quod  retrd  coire  quibufdam  perhibeantur  Phocae:  quod  fieri 
nequit,  iub  ventre  vagina  ultra  fpithama:  iongitudinem  antrorfum  excur* 
rente. 

Omnes  Vense  in  univcrfum  ampliflimae  erant ,  plus  fanguinis  capientes 
quam  humana:.  Azygos  mnxima:  Duplex  fub  StemoMammaria  confpi- 
ciebatur,una  ftiperior,  loco  confueto;  aitera  pollicis  latitudine  diftans,  qux 
ih  mediaftinum  pinguedine  refertiflimum  difpenfabatur.  Arteria?  contra  cxi- 
gua;  excepta  pulmonali :  Ipfa  Aorta  cavae  ne  uimidium  quidem  xquabat. 
lliaca:  maxime  tenues;  quod  mirum  haut  erat,  nam  pedes  breviflimi  funt. 
Sangvis  nigerrimus,  ut  cceruleus  appareret  color  venarum.  Nervi  complu- 
rcs,longe  majores  &  plurcs  equidem  quam  in  ceteris  animalibus,  robur  ma- 
ximum  ita  erigentc,  quoimpetum  faccre  poiTet, 

ln  capitis  externis  partibus, 

Palatum  lineis  extantibus  crenatis  afperum  eft ,  ne  remeare,  quod  ore 
prchenfum  femel ,  line  remora  multiplici  queat.  Sub  ejus  membrana  nihi! 
erat  pituitofi  laticis  aut  glandularum,  fcdnon  parum  tenuis  cruoris. 

}n  lingu£  radice  tonJiUa  ,rima  hiantes;  in  cjufdem  fuperiicie  tubcrcula 
folita  &  afperitas. 

Mtatm  auditorius  maftoideum  proceffum  ingrediebatur. 

Jvptnd,  Dtc.  ///.  Ann.  VIL  &  VUU  D  Es 


y£   P.  Gfatb.  Cbriftopbori  Scbelbmeri   

Ex  eodem  oriebatur  ligamentum  cartilaginea  duritie ,  cui  loco  ftyloidis- 
f  roceflus  Os  Hyoides  pendulum  adnectebatur. 

OctfJiexemti  atque  dinecti  craflimmas  membranas  &  Sclerotide  aper- 
ta,  uveam  feorfim  exhibebant,  ftriatis  fuis  fibris  verfbs  corneam,  ubi  pupil- 
lam  format,  inftruclam  :  cuiretina  praecrafia  &  a  fubjecla  Sclerotide  fuafpon- 
te  feparabilis  fuccedebat.  Humor  aqueus  effluebat,  ut  folet:  Vitreus  fua  tu- 
nica  inclufus  &  criftallinum  im  medio  ampleclens  >  non  colore  vacans,  fed  to- 
tus  rubeus  apparebat;  quod,  cafune  an  ex  corruptione,  an  vero  natura  ef- 
tet,non  audeo  afferere,  jam  enim.  vigefimus  agebatur  dies,  quod  erat  cap- 
tum  animal.  Id  poffum  teftari ;  vel  decies  aqua  affufa,  elui  colorem  nonpo- 
tuilfe,  fed  fub  ea  in  feptimum  diem  affervatum ,  fideliter  confervalTe  rubedi- 
nem.  Criftallinus  exadfce  globofus,  &  fuis  ciliaribus  proceffibus  nigris  tau- 
quam  radiis  circumdatus,  qui  eleganter  in  aqua  aifufa  fiucluabant.  Plura 
perfcrutari,  propter  negotia  quae  fupervenerant  non  licebat.  Itaqjue 

Ad  externa  redeo# 

Hk  ntujculi  omnes  erant  nigerrimi ,  ipfaque  caro  flaccida ,  mollis  &  in- 
grata  afpeclu,  ut  diftingui  invicem  propter  colorem  &  mollitiem  fibrarumdif- 
ficilius  poflint.  Pfoas  vero  robuftiflTimi  non  fine  ratione ,  nam  pedes  poftre- 
mi  ad  natandum  &  vibrandum  dati ,  quos  movere  velociter  animal  rapax  co- 
gitur,  ad  quod  non  exiguo  robore  opus  habeu 

Ojja  non  admodum  dura,  ficcave2fedcartilaginibus  nonnihil  affmia:co- 
fta?  prsefertirn. 

Superfunt  quatuor  pedes ,  &  cauda;.  reliquum  enim  corpus ,  rotun- 
dum  ac  teres,  nihil  insequalitatis  habet. 

S.unt  autem  pedcf  antici  apofticis  in  multis  diverfu  Pnmum  enim  ia 
veros  idigitos  definunt,  curvis  unguibus  inftru£ti,  fed  admodum  breves,  ut 
apprehenfioni  inutiles ,  foli  lacerationi  &  in  grefiu  firmitudini  idonei  videan- 
tur :  Deinde  nec  deduci  ab  invicem  nifi  parum  poffunt.  At  poftici  latillime 
extrahi,  inftar  cauda?  columbinse,  &  difcedere  invicem  diftrahique  deprehen- 
debantur,  intercedente  in  utroque  genere  membrana,  natationi,  &aquisden- 
fandis  trudendisque  opportuna,  qualem  anates  &  anferes  exhibent.  Praete- 
rea  antici  flecluntur  vera  ratione,  ut  corpus  iis  infiftere  nonnihil  ereclum,  Sc 
progredi  queat.  At  poftici  non  niu  retrahuntur  &  extendwuur,  eo  modo 
quo  ranae  in,  natando  faltandoque  iis  uti  folent ,  quibus  h  vibrant  quam  ce- 
krrime. 

PE«xime  ad  caudam  etiam  adjacent  hi,  &  tantum  nea  unum  cum  ipfa  cor- 

.  \  A  \  ,V\H        A\\  .o-jU  M^J*» 


Phoc£  Maris  Anatome. 


pus  conttituunt,  eadem  etiam  linea  diametrali  feu  horizonrali  expandi  con- 
ipiciuntur.  Hinc  dirrkillime  poftremis  pedibus  incedere  animal  opinor ;  ma- 
gisque  trudere  fe  &  adrepere  quam  incedere* 

Sunt  autem  peues  brevifllmi,  non  extremorum  quidem,  fed  fuperiorum 
ratione.  Falium  tamen  lolum  brachium  ei  elTe,  funt  enim  &  humeros  & 
femur  ,fed  intra  carnes  abditi  ut  incuriosfallant,  quippc  cum  ofla  quaebrachi- 
r.m  cx  tibiam  repraefentant,  trium  velquatuor  digitorum  latitudinem  vix  ac- 
quent,  itidem  ex  duplici  oife  conftituta,  ut  in  ceteris  quadrupedibus,  quod 
carpus  tariusve ,  denique  metacarpus  &  metatarfus  exciptunt,  de  quibus  plc- 
ne  te  iniiruet,  citato  loco  diligentisfimus  Segerus.  Cauda  brcvisfima,  qua- 
tuor  poliicum  ,  tenerrima  &  duos  digitos  lata.  Hoc  remigio  incedens  noa 
multum  promoveret:  peues  poftici  igitur  in  focietatem  flexurse  veniunt, 

His  cxfiofitis  qvodnam  animalium  genus  fu ,  6c  de  ejus  vita  ac  rrori- 
bus,  quantum  innotuit  mihi,  paucis  fubjungendum  eft.  Monilrum  videri 
poflet,  cum  ex  quadrupede  terrellri  &  pifcc  compofitum,  in  aquis  degat. 
Sed  quia  non  generant  fui  fimilia  monftra  natura?,  nulla  de  ea  re  fupeteiTe 
poreli:  dubitatio  Vulgo  ad  Amphibia  referunt,  quia  etiam  extra  aquas  vi- 
vac:  N.im  egredkur  nonnunquam  ad  littora,  aut  inrupibus  extenfum,  info- 
latur  aut  itertit,  altum  dormiens. 

Verum  enim  vero  tamecfi  ita  videri  poflet,  multo  rectius  inter  §&\olt- 
nx  referri  certum  elt,  Quodli  Ariilotelem  non  fpernereit  fcriptores  reruni 
animaiium  .  aut  cum  cura  iegerent ,  haut  ita  in  primis  hifce  hiftoriae  eorum 
principiis  Ir.ilucinarentur,  Dicit  ille  ftatim  primo  capite  Hiltoria?  animalium. 
Tuiv  ?wa>v  tk  juiv  tvvfyot  eife ,  tk  £g  yje^avXct,  fvv^ot  11  hyjug.  W  ^uev,  ort  tcv 
finv  jyy  %v  1^o<py]v  mieiTXi  ev  tm  vyfcZ,        ItyjiTcu  td  vy^cv ,       ct<plr,<n.  T8T* 

Tg  ^tTKOfAiV»  X   SvVCtTCU   ty\Vt      OiOV  7TtXXo7$  CV[*j3ctiVei  TtOV   iy§VUV.       TCC  7mV 

(xsv  TtoQyv  nzieicd-cu  Tr]v  ftxtfiQqf  iv  tlZ  vy^cfyii  fx*v  rt  Siyji&own  t?£w£,«M/- 
Kct  tcv  u^ot^cq  ywdiv  mfkol  £vcu1oictvTxx.ct\  mfa.  Qua?  pulcherrima 
verba  in  gratiam  eorum  qui  Graeca  ignorant ,  Latine  apponenda  funt.  Ani- 
malium  qutdam  ejje  aquatiUa(feu  in  aquis  vivcre.)  alia  terrtftria.  Aquati- 
lium  verb  duplicem  ordincm:  Alia  enim  vitam  £f?  nutrimcntum  in  bumido 
iovenire,  &  bumortm  recipere  ac  reddert  (hoc  efl:  refpirationis  loco  a- 
quam  admittere,)  eaque  deftituta ,  vivere  non  pojje ;  quemadmodum  per- 
multit  pifcibui  accidat  Alia  verb  &  vivere  quidem  in  aquk,  &  indenu- 
trimentum  petere ,  non  autem  recipere  aquam,fed  aerem,  i3  foris  parere9 
complurabujm  generis  &  pedibm  inftruua  ejfe  y  (ieu  pedellria)  addic :  ut 
htrio,  litax  ^crocoddm. 

Noftrum  ex  hoc  poltremo  genere  efle,  quis  non  vidct?  nam  ea,  quc 

D  2  *  de  m 


D.Guntb.  Cbrift&phnYi?chtlbameri 


deiis  diflerit  fummus  Philoiophus,  competunt  ei  quam  exactiflime  omnia 
neque  enim  poteft  diu  extra  aquas  vivere ,  cum  nullum  in  terra  nutrimen- 
tum  inveniat  >  etfi  etiam  in  illa  diu  mergi  non  poflfit ,  nam  &  pinguedo  ejus 
mollis ,  &  vel  fponte  extra  aquam  ,  leviflimo  calore  fufa,  fi  refrigerio  defti- 
tueretur,  illicb  difflueret,  &induceret  animal  in  periculum.  Quippe  idtefta- 
ri  poflum,  hac  ipia  qua  fcribo  die,in  cubiculo  frigido  ,  media  Hyeme  inter 
manus  noftras  eam  defluxifle,  folo  calore  ex  corporibus  binorum  hominum 
exhalante,  cadavere  integro,  nec  uilo  fcetore  corrupto.    Eft  igitur  utique 
5^A«V<r/oi',  ut  diximus,  hoc  animal  &quidem  exPeiagiis.    Namiterum  A- 
riftoteles  in  Pelagia  haec,  lkoralia,  &  quas  faxis  adhaerent,  difpefcit,  Pela- 
gium  inquam  eft :  Quamvis  enim  egrediatur  aliquando  adlitus,  tamen  in  me> 
dio  potius  mari  quam  litorali  vivk ,  plenumque  iis  noftrum  eft  Balticum,  at- 
que  abundat.    Unde  ab  Oehlandise  infulge  incolis  potifllmum  capitur,  qui, 
€um  iniula  ex  rupibus  conftet,  nec  frumenta,  necalia  producat,  quibus  vi- 
tam  fuftentare  miferi  poflent,  ibi  ex  hac  caprura  pene  unice  vivitur.  Etfi  e- 
mm  in  efcam  non  veniant  carnes  gravillimi  lucci,  pinguedo  tamen  expeti- 
tur,  &  venditur  fub  nomine  ^fyrtitt  ad  varios  hodie  ufus.    Hinc  eciam  eft, 
quod  raro  admodum  in  hunc  noftrum  iinum  ingreditur :  Eckelnfordia^,  quia 
is  portus  magis  patens,  &  mare  liberius  admittit,  frecruentior,  non  tamen 
admodum  etiam  copioia, 

Qiiod  autem  fub  aquis  vivere  diu  non  poffit ,  manifeftum  eft,  quia  aere 
indiget.  Neque  ranarum  exemplum  huc  trahi  poteftjilta  enimforameno- 
valeapertum  habent,ha?c  claufum.  Habet  autem  hoc  noftra  commune  cura 
univerfo  Baienarum  genere  &  ipfo  etiam  Delphino,  quas  eunelapulmonibus 
inftrucla ,  fubinde  exierere  caput ,  &  refpirare  coguntur ,  inque  fublimi  na- 
tare.  Quod  laboriofum  vitas  genus  nobis  videri  poflet,nifi  tantum  pondus 
in  aquis  facilius  fuftineretur.  £t  hseccaufa  fuit  quod  noftra,  cum  fe  exvi- 
mineo  reticulo  expedire  non  poflet ,  fuffocata  peHerit. 

H#c  etiam  eadem  ratio  novse  induftria?  oceafionem  prxbuit  incolis  In- 
futaFcehriae  ad  Sonderburgieam  ditionem  :  Ibi  enim  hyberno  tempore,  mari 
glacie  obte6ro,eam  perrumpunt:  moxPhoca  ex  illis  foraminibus  exilit ,  at- 
ris  hauricndi  gratia.  Illi  fecuribus ,  fuftibus  ,  &  inftrumento  ruftico  adftant, 
eamque  non  line  periculo  interficiunt ,  ubi  enim  paratam  fibi  nccem  videt, 
nec  pofle  eam  erTugcre ,  impetum  iri  homines  facit,  quos  fi  dentibus  arripc- 
ret,certe  nulla  vis  cos  ex  his  libcrare  poflet,  adeo  acuti,  adeopulchre  invi- 
cem-fe excipiunt,ut  quicquid  arripiunt,  teneant. 

Tauta  cum  feiirate  cicur  tamen  redditur  &  manfuefcit,  imo  & difci- 
plinam  fufcipit.    Certum  fane  eft,  a  emibusdam  circulatoribus  in  fpeclacu- 

lum 


Pboc.t  Mark  Anatome.  29 

lum  circumduci ;  atque  oftendi  cupientibus  lucri  gratia  ,  variasque  artes  ad- 
diicere.  Teilis  eft  L  harletonus  in  Onomaftico,  teftes  noftratium  plurimi, 
qui  viderunt.  Std  in  dolio  aqua  pleno  afTervanda  eft,  fi  vivere  illam  volunt, 

&  valere. 

Rciiquasejus  proprictates  cum  ab  aliis  memoratx  fint,  hic  enarrare  & 
operofo  inanique  labore  exfcribere ,  non  arbitror  efle  opus : 

111  a  tamen  indicare  operx  pretium  erit,  quac  erronea  ab  iifdem  Coinme- 
jporantur, 

Falfum  ergo  id  primnm  cft,  quoi  Plinius  prodidit;  Cartilagines  non 
oiTa  habere,  quin  plcraque,  artuum  prxfcrtim  fatis  robufta  lunt,edi  coftx 

molliores. 

II.  Linguam  biridam  efle,  hoc  eft  bifulcam,  quod  in  Jonftono  habe- 

tur,  falliiTimum. 

III.  Auribus  carere,  nifi  deexterna  aure,hoc  eftauricula  intelligatur, 
itemque  meatus  aurium  in  demortuis  difficillime  reperiri,  nec  nifi  in  viventi- 
bu>  evidenres  cife,  quod  idem  prodidit ,  non  magis  veritati  confcntaneum. 

IV.  Fel  in  hepace  deprehendi  nullurw,  Ariftoteles  perperam  docuit,  ma- 
nifeftum  enim,  &  veficula  fellis  infiata,  uncias  fex  feptemvc  facile  continere 
videbatur. 

V.  Coire  averfas  ,itiJem  nullatenus  credibile. 

VI.  ProdiLum  etiam  cft,  ftenorem ,  quem  dormientes  inftar  mugftus 
edcre  dicuntur,  ex  pituita  clTe  in  afpera  arteria  contenta:  quod  vanum,  non 
cnim  in  hac,  fed  rimula  laryngis  mugitus  editur,  fi  quis  editur  :  nec  piruita 
ulla  in  afpera  aiteria  deprehendebatur. 

Vil.  Omnium  mcndaciflimum  ,  pulmonem  cxiguum  efle,  fpumofum, 
ncc  fanguineum,  cum  arteria  pulmonalis  aortam  fuperet ,  venaprope  a?quet 
cavam.  Et  qui  poflet  aliter,  cum  peclus  amplum  lit?  totum  implenduirijO» 
mnemque  ianguinem  quam  recipit,  pulmo  reddat. 

EXPLICATIO  UGURARUM. 
Fig.XXV.  Renis  integri  Externa  Facies. 
A.  Venacava.    B.Emulgens.    C.  Ureter. 

D  D  D.  ?S?c.  Emulgentis  Kamificationes  per  fuperficiem  renis  decurrenffcs, 
prout  tubnio  infiaci  fe  dabant  obvium- 
Ftg.  XXVI.  Renis  ditVecli  &  explicati  Interna  facics. 

Fonticuli  liquoris  funt. 
a  a  a.  &c.  Fonticuli  liquoris  funt,  ex  fiphonepcr  nreterem  injetti,  cxmediis 
meatibus  urinariis,fub  carunculls  albicantibus  erumpentes. 
Stris  appareiucsfunttubuli,  urinam  advehentes  incomrnuniareceptacula. 

D  3  Dn  D. 


3®  Dn.  D  Danhl  Crugtrw 

Dn.D.  DANMELTs"CRuGErT 

potabiii  &  fexaginta  auri  sinQuris  £j*  rf/b- 
lutionibus  Proaffus. 

QVoniamin  libris  meis  Alchymyfticis  8i  Chymicis  varias  atiri  rcfoluci 
defcriptiones  vidi,  illas  in  gratiam  eorum,qui  libris  carenti  atque  va- 
rietatem  defiderant,  colligere  volui ,  fi  non  bmties,  quse&am  placebunc, 
&  ideo  ita  mifcui,  ut,qui  ingenio  &  judk  io  p©Het,  optimas  difcernere,iis- 
que  vel  ad  fanitatem  vel  ad  conjunclionem  cam  Mercurio  Philofophico  uti 
queat. 

Primus  igitur  Proceflus  eft  Bafilii  Valentini,fltqj  ex  Sulphure  auri,  &  ad- 
rnodum  laboriofus  &  pretiofus  eft, dequo  in  prima  davi  dicit,  fex  loca  per* 
•grat  Rex  in  firmamento  ccelefti,  &  infeptimo  fedem  fuam  figit,  ha?c  loeai 
nemo  fcire  poteft,nifi  qui  totum  Bafilium  perlegerit,  funt  itaque  hsec  :  r. 
Eft  depuratio  per  Antimonium,  2.  Calcinatio  cum  Sulphure  &  Mercurio , 
3.  Subtiliatio  per  aquam  Regiam ,  ufque  dum  Aurum  cum  Aqua  regis  in  a- 
rena  per  alembicum  tranfeat,  tunc  Aq.  Regis  per  Mariae  Baineum  lente  abftra- 
hitur,  ut  pulvis  fubtilis  remaneat.  4.  Huie  pulveri  affunde  Spiritus  nitri 
part  j.  Spir.  Salis  part.  iij,  iterum  deftillentur,  ufque  dum  Aurum  peraiem- 
bicum  tranfeat  in  arena ,  &  poftea  iterum  in  Mariae  Balneo  abftrahatur ,  ut 
pulvis  jam  fatis  attenuatus  remaneat,  hanc  operationem  addit  in  lib.  3.  de 
univerfali.  f.  AffundicSpir.  Nitri  dulc.  cujus  defcriptionem  etiam  habet,  & 
extrahicSulphur  Solare;  hanc  operationem  alibi  perficit  aliter:  Recipit  aquam, 
ijuae  in  cella  ex  Mercuriofublimato  defluxk,  tum  in  recipientem  fundit  & 
fuperillam  deftillat  Aquam  eNitro  &  Vitriolo  ana  partibusduahusexalem- 
bico,  6.  Hoc  Sulphur  auri  refolvit  in  Spiritu  Mereurii ,  cujus  defcriptionem 
habet  m  lib.  3 ,  de  univerfali ,  &  hoc  eft  ipf ius  verum  aurum  potabile.  Septi- 
mus  locus  tapetibus  aureis  ornatus ,  eft  Mercurius  Philofophorum  auro  & 
Sulphuribus  Martis  &  Veneris  fplendens. 

1 1.  Secundura  Clavaei.  Aurum  cum  Merc-&Sulphure  &cum  aliis 
calcinatum,  fiat  Amalgama,  cum  Mercurio  aliquoigaeo,  figatur  gradibus 
ignis  fpatio  Io.dierum,  fiat  inde  talx.  Ex  hac  caice  fiatSal,ex  Sale  fiat 
•leum. 

Hoc  oleum  efl:  verum  aurum  potabile  ,  folo  igne  fine  omni  addita- 
mento  faclum,  quod  infciis  &  inexpertis  operofum,  fcientibus  &  exper- 
tis  facillimum  uti  loquitur  Autor.  Cum  hoc  Auro  potabili  vero  coincidic  au^ 
rum  potabile  Moyfis  quod  etiara  folo  igne  ia  calcem  &  falem  eft  redaclum, 

fal 


De  auYQ  potabili      fexxginfa  auri  tintlurK>t$c.  %\ 

faT  autemfacile  aqu*  mifcetur,&  hinc  Kraelitis  potandum  dari  potuir,  ve- 
rumaliud  medium  adjecit  Moyfes.  Medium  hoc  ab  amiquisMofi  coaetaneis 
perquirendum.  Maria  Prophetiftn,foror  Moyfis,  in  praclica  itadicic,  datur 
topicum  mortificans  omnia  corpora  ,  &  pulverizat  ea  &  coagulatMercurium 
odore  iuo.  Quodnam  illud  frt,  A  vicenna  diclione  I .  dicit ,  plumbum  de  pef* 
fima  naturaeft,  quodcumfuo  odore  frangit  Aurum  &  ftringit  aurum  vivum, 
quia  quando  Mercurius  aurum  folvit,  fi  darent  ei  odorem  de  Saturno  verti- 
tur  in  calcem  ,  donec  redigat  cum  Magifterio.  Geber  fuum  perfect.  Cap.32. 
de  Auro  dicit:  Aurum  odore  plumbi  teritur  Bechenis  hoc  fal  e  rotationc 
prima  extrahic. 

3.  Solve  Aurum  Spir.  Nirri ,  extrahe  illum  fpiritum  &  aurum  mane- 
bit  in  fundo  vafis  inftar  mellis,  fi  aliquoties  fuper  id  ipfum  repofueris;  de 
inde  affunde  oleum  Junipcri,  tingetur  ftatim ,  &  attrahet  ad  fe  auri  tincturam 
rubicundiflimam,  pcrge  kg ibus  Chymicorum  &c.  His  utere  in  laudem 
JESU  Chriiti  &  lstaro. 

4.  Fac  Amalgamacx  Auro  &  Mercurio,mifce  cum  pulvere  flor.  Sul- 
phuris  cujus  pondtn  fit  triplum  refpeclu  Amalgamatis,  pone  ha:c  omnia  fi- 
wiul  in  icuteila  forti,in  parvo  calore  per  horam  unam  ,  poftea  accende  Sul- 
phur,  uctotum  comburutur ,  &  reperies  Aurum  valde  fpongiofum,  quod 
pulverilabis  diligenter  fuper  marmor ,  &  inter  terendum  aiperges  huicpulveri 
aquam  vit#  optime  rectificatam,  quando  bene  mifcuifti,  incende  igne  aquam 
vit£,  ut  tota  exardefcat,  &  ica  reperies  Aurum  cakinatum,  idque  terfacias, 
tere  denub  fuper  marmor ,  &  adde  parum  mellis  &  falis  communis  praepa* 
rati,  poitei  impone  icutella?  terreae,&  iniunde  aquam calidam }  &  move,  fr- 
ne  aliquamdiu  quiefcere ,  filtra  &  lava ,  quoufque  nihil  mellis  &  falisfit  um- 
plius  &  eritfubrilis.  Tunc  incorporabk  cum  triplo  Olci  Tartari&  txjicca, 
&  ponc  in  ignem,  donec  rubeicat ,  poftea  pone  fuper  marmor,  &  iol  una 
Cum  lale  diublvctur  rubicundiflimus :  fi  una  vicc  non  diifolvacur,  oportcbit, 
quol  nOn  eft  diflolutum,  reiterarc.  Hoc  oleum  pone  in  matracium  cum  o- 
totimd  aqua  vitar,  &  pone  in  baineo  per  8.  dies,&  per  tf.  alias  incineribus  ca« 
lr.iis ,  &  tum  oleum  reperies  rubrum  inftar  rubini,poftea  aquam  vitae  extra- 
he  pcr  filtrum  ,  ut  fal  Tartari  feparetur.   Lava  fepius  cum  Aqua  vitx,  eam» 
que  tncende,  oleum ,  quod  rcfidet ,  ferva  ad  ufum ,  dof.  f .  vel  6.  guttae.  In  cal- 
culo  cx  ccntra  onmes  rnorbos,  Vid.  Aurum  potabile  hocapudDigby  266» 
luculentius. 

f.  R:.  Acetum  bonum  ,  quod  deftillnbis  tamdui,  cfonec  incipiat  infpiffa- 
ri ,  aceti  magna  copia  eft  deililianda,  ut  habeas  feces  ad  fulficientiam,  quos 
rctorts  impones,  &  extrahes  aceti refiduum,  &  cum  vickris  olcum  egredi, mu- 

tabis 


5£  typitniel  Cr&geri  

tabis  recipientem,  &dabis  magnum  ignem,  quoufque  nihil  ampiius  exeat, 
accipe  feces  refiduas  in  retorta ,  &  calcina  bene,  poftea  novse  retorta?  impo- 
ne,addito  aceto  jam  deftillato,  reitera  deftillationem ,  circa  finem  magnum 
ignem  dabis ,  calcina  iterum  feces  &  toties  deftiila ,  quoufque  acetum  iecum 
retineat  totum  falem,  tunc  fuffkiens  eft  acetum  .praeparatum  ad  folvendura 
Aurum  modofequenti :  Aurum  bene  cakmatum,  pone  in  matracio,affun- 
de  de  fuo  aceto,  &  claude  colium  cftiigenter  pone  fispra  cineres  calidos&fol- 
ve,  qua?  diffolutio  fiet  paulatim ,  non  ut  ilia,  qua:  fit  in  Aqua  Regis  fed  len- 
te.  Ubi  diffolvens  tuum  fatis  extraxit,  quodvifu  dignokes,  effurides  in  re- 
tortam  &  deftillabis  diffolvens,  &  Aurnm  manebit  inftar  gummi  aut  falis. 
Affunde  iterum  dillbivens  tuum  fupra  calcem  ad  diffoivendum ,  &  procede, 
wtantea,  tamdiu,donec  habeas  tincturam,  quamfeorfimfervabis. 

Porro  Stibii  calcinati ,  quantum  vis,  quod  pones  in  vafe  vitreo ,  af- 
funde  Acetum  deftillaturn  debile  ad  eminentiam  .t.  digitorum ,  maceretur  24« 
horis,  moveatur  j\  vel  £.indie,  cum  ipatula  lignea,  fiitretur,  affunde  A- 
quam  vkx  &  procede  modo  di£to.  Dofis  gutt.4,  f ,  vei  6. 

6*  Olei  Antimonii  part.  iij.  olei  Vitrioli  part.  ij.olei  Mercurii  p  ij. 
deftiila  quoufque  omnia  tranfcendant,  addecakis  foiaris  &  folvitur  in  arena, 
deftilla,  donec  tranfcendant,  rurfus  coaguientur. 

7.  Sal  Tartari  fi  cum  oieo  vini  rite  conjungatur,  folvitur  iilo  liquore 
Aurum  rite  calcinatum. 

8.  Aurum  deftilia  cum  Aq.  Regis  ad  pultis  confiftentiam ,  affunde  Ace- 
£um  deftillatum  pone  in  ceiiam  in  Aq.  frigida  ,  naicentur  cryftalli,qui  inov* 
co6lo  pofiti  refolventur  in  oleum. 

9.  Nitri  depurati|xv.  Spir.  Vini  reclificati  tb*  ij,  digere  dies  14.,  fic 
Spiritus  Vini  Spiritum  mercurialem  e  Nitro  attrahit ,  tunc  Spiritumfundefu- 
pertartarum  calcinatum,  utfiat  inftar  pultis,  deftilla  maffam  e  cineribus  ca- 
lidis,  fic  folummodo  tranfit  fpiritus  mercurialis  nitri,  &  fpir.  vini  manet  in 
Tartaro  calcinato.  Hic  fpir.folvit  Aurum  rite  prxparatum  radicaliter,  Hxc 
refolutio  loco  Auri  potabilis  ufurpari  poteft.  Hic  fpiritus  eft  fere  fimilisilli, 
quem  Rafilius  proponit  de  univerfali  totius  mundilib.  ubi  fpir.  Vitrioli  Un- 
garici  fingulariter  praeparat  &  ad  rubedinem  iterum  abftrahit ,  deinde  fuper 
Tartarum  calcinatum  fundit,  ficque  fpir.  Mercurialem  Vitrioli  folummodo 
deftillat ,  ego  hunc  priori  praevalere  exiftimo.  Filtretur  poftea  acetum ,  §£ 
fuperatfundatur  aliud,  ut  habeas  magis  purum,quod  poftea  evacuabis  ad  di1- 
midietatem,  refrigefcat  deinde,  &pars  falis  tui  coagulabitur  in  glaciem,quam 

^inferes  cochleari  ligneo  perforato,  Poftea  reliqvum  evaporet ,  ut  totum  falem 
habeas,  quem  paulatim  iiccabis ,  ita  procedes,  donec  habeas  faiiscopiam  pro 
lubitu.  v^,  Mura 


De  auropotabiti,&fexagmta  duritincturK,&c,  3* 

tv.  Illuoi  ialem,  &pulverifatum  pone  in  cucurbita  ad  dimidietatcm  ple- 
na,obtufa  bcne  ,  pone  inMariae  balncum  per  j-o,  dies,  utaquafcrmc  bulliat, 
&  fal  diflolvatur  quafi  totum.  Poftea  ponc  retortam  fupra  cineres  in  vafc 
tcrrco,  adjungc  rccipientem,  bene  lutatum  &  ficcum,nc  fpiritus  cvanefcant. 
Ignis  flt  ab  initio  lentus  >augeatur  poftea ,  prout  diflolutio  requirit,  &  aqua 
virae  jam  inftar  vcnarum  ingredietur  recipientem ,  jam  inftar  vaporum,  & 
circa  fincm  olcum  veniet  rubicundum,  tunc  augebi6  ignemfupra  &  inlra,  ut 
tota  retorta  incandefcat,  per^.  horas,  refrigeretur  utfpiritus  quiefcant ,  nihil 
movcndo  pcr  totam  diem.  Tunc  materiam  tuam  collocabis  in  alembicum, 
&dcllillabis  inMar.  baln.  aqua  vitx  afcendetprimd  fubtiliter,  &  oleumma- 
nebit  in  fundo. 

Aq.  viue  &  pone  fuperSal  auri  &figillo  Hcrmetis  munitum  pone 
inMarix  balneo  tepido  per  40.  dies,  fi  totum  gummi  non  eft  diilolutum,  ef- 
finrde  illud,  quod  elt  diflolutum>rubrum  inftar  fanguinis,in  aliam  retortam  , 
&  affunde  aliam  Aq.  vitx,  figilletur,  ponatur  in  Mar.  baln.  ut  prius,  donec 
tctum  gummi  fit  diifolutum  ,  &  quod  diflblutum  eft  fervetur  in  Mariac 
balneo. 

Omnes  diflblutiones  &  pone  in  retorta  fuper  cincres,  luta  recipien- 
tem,  &  da  parvum  ignem  ab  initio,  &  Aq.  vitac  exibit ,  &  ubi  tota  aqua  exie- 
rit ,  oleum  exibit  rdbrum  inftar  fanguinis,  quod  innatabit  aquxe,tunc  augen- 
dus  ignis  &  circa  finem  tota  cucurbita  fit  ignita ,  &  fi  nil  amplius  egredietur, 
habes  diflolutionem  in  forma  olei  natantis  fhpra  aquam ,  fi  aliquid  iit ,  quod 
non  exic:  it ,  aut  aqua  fupernatet. 

10.  Aurum  mifce  cum  Mercurio  fublimato,  affunde  Aq.  Regis  & 
deftilla  faepius ,  fic  Aurum  refolvitur  &  facilius ,  quam  plumbum  in  igne  fluit, 
imo  inftar  cerae. 

Secundo  Antimonium  folve  in  Aq.  Regis  item  Mercur.  fublimatus 
in  Aq.Regis  folvatur,  confundantur  hae  dua?  aqux  &deftillentur  fcnfim,  tan- 
dcm  fortius,  &  afcendit  materia  alba  inftar  cretae,  hanc  cretam  in  valis  vitreis 
in  cella  pone  &  refolvetur  in  Aq.intra  4.  dies,  Aquam  hanc  in  phiala  dellil- 
la  &  nanciiceris  alumen  plumofum  &  arienicum  Philolophorum ,  cryftallos 
nempealbos  &  ftellulas  albas,  quas  fubito  colligas,  alias  in  Aquam  fe  refol- 
vunt.  Tcrtib  fume  materiam  iftam ,  quae  in  fundo  remanet ,  &  in  cretam 
feu  pulvercm  album  non  vult  fublimari,  pone  in  cel!a  &  aquofitatem  nanci- 
fceris,quam  collige fingulis  tiibus  diebus,  Cum  hac.  Aqua  lblvicur  Aurum 
illud  rarefaclum  in  oleo,hisduobusprincipiis  adde  cryftailos  illos  fublimatos, 
&  poft  fixionem  habcbis  tinclurarn,  quia  materia  illa  ex  Antimonio&  Me  c. 
L^ppcnl  Dcc,  ///.  Ann.  VI 1.  &  VIII.  E* 


34 


Z>.  Dankl  Cmgum 


fublimat.paucam  quantitatem  &  cryftallorum  Aqu&  dat,  materia  faepius  eft 
renovanda» 

11.  Spir.  falis  qui  facluseft  hoc  modo:  fal  cum  laterum  farina  mi* 
fceatur  &  deftilietur. 

2.      Spir.  qui  e  Tarcaro  &  calce  aa.  part.iij.  deftillatos  eft. 

9.  Hos  duos  fpiritus  mifce  &  Aurum  rice  prxpar,  folvitur  facile  in  o- 
leo  melius,  quam  in  Aq.  Regis. 

4.  Deftilla  hanc  refolutionem  fxpius  &  oleum  per  alembicum  tratifit, 
fepone  ab  oleo  per  Mariae  balneum  leniter  fpiritum,  &  habebis  oleum  Solis, 
hoc  oleum  cum  oleo  Antimonii  conjungi  &figi  poteft  in  tinctura* 

12.  Fac  Aq.  Rcgis  eNitro,  Ammoniaco  ,  Alumine  calcinato  ana ,  fpe- 
cies  feorfim  in  Retortam  tubulatam  injiciendo.  quamprimum  fpiritus  prode- 
unt,  ignis  minuendus,  alias  vafa  rumpuntur.  In  hac  Aq.  foive  bucyrum  An- 
timonii,  ftent  perhor.  6.  deftilla  in  arena  per  alembicum,&prodit  Aq.  citrina, 
in  hac  Aqua  digere  Aurum  per  g.  dies ,  abftrahemenftruum  ad  dimidietatem 
cohoba  quater  cum  recentiaqua,tandem  fortiore  igne  in  cucurbitahumilipelie 
&  prodit  Aurum  in  forma  olei,  remanentemateria  gryfea  infundo.  (Men- 
ftruum  hoc  duplicatum  Aurum  volatile  cohabatione  reddic,  fi  poftea  figa- 
tur,&per  regnum  vegetabile  extrahatur,  Aurnm  dat  potabile. 

1 3.  Aq.Regisfolveinilla  Aurum  ,hanc  iblutionem  funde  fuperbu- 
tyrum  Antimonii,  deftilla  &  tranfit  cinclura  folis  cum  tinclura  Antimonii. 

14.  Tartarum,calcina,  folve,  rlltra,  coagula ,  reverbera>  hoc  faepius 
itera,  ufque  dum  fal  Tarcari  nullas  feces  relinquat ,  affunde  fp.  vini  ad  4.  di- 
gitorum  eminendxn,  pone  in  balneum,  quodfemper  ebuhiat ,  alias  non  pro- 
cedit ,  fp.  vini  femper  arTunde,  novies  hoc  fac  &  deftilla  ,  fic  (ai  Tarcari  in  o- 
leo  refolvicur.  Spir.  vini  hic  jam  prasparacus  eft  ad  cinfl  falis  extrahendam. 
Jam  recipe  AuriparM.  Mercur.parr.  3.  fac  Amalgama  folve  Mercur  Aq  fort. 
&  remanet  Pulvis  iblaris,  quem  reverbera  bis,  affunde  fp.  vini  urtarifatuni 
priorem,&  extrahec  tincturam,  verum  Aurum  potabile. 

if.  ge.  Camphorse  5iiij  Auri  foliat,  -  j  tere  optime  fuper  ma"more, 
donec  Aurum  ablorptum  lit,  deftilla  per  Retortam,  I  d  prius  putrefiat per  dies 
4.fic  cranfic  Auri  effentia  per  Rctortarn  cuni  lamphora  ,  quod  tranfrit,afi 
funde  Aquam  pluvialem  dellillatam,  fic  tranfit  akerum  ingrediens  (  verum 
hoc  ingrediens  per  alium  liqaorem  etiam  rempveri  poteft  deftillatione)  refi- 
duam  Auri  eilentiam  ad  Aurum  potabile  vel  Tincluram  adhiberepoteris. 

16.  Spir.  vini  re£Mficariff.  adde  fal  urinae  depuratiflimum  ,  fal  autem 
hoc  in  vitro  figiliato  in  Maris  Baineo  putrefut  per  zo.  dies,  ita  tamen  fuper 

Aquam 


De  cturo  pot.iHli  &  fexr.ninta  aurl  tinUttrk  &c.  5  ^ 

Aquam  fufpendatur ,  ne  aquimi  attingit,  &  (al  refolvatur  in  oleum  hoc.  adde 
fpir.  &  ambo  co.gulabuntur  in  fal  ,  hoc  itcrurn  in  Mar.  Bal.  fuper  Aq. 
fuipendicuTj  ne  aquam  attingat  per  1  dies,  &  refolvctur  itcrum  in  oleum 
feu  Aq.  hfltc  aqua  feptics  fectificetur,  in  hac  aqua  Aurum  praepar.  folvitur,  pu- 
trefiat  pcr  tres  menies  &deftilletur  c  Mar.Baln.fic  manetoleum  Solis  infun- 
do,hoc  oleum  iepries  peralernb.  dtftiila ,  dcinde  circulatur,  tandcm  figitur. 

17.  ftt.  Mell  &  fulphur  coque  &  delpumentur,  exprime  pcr  pannum  , 
coque  a«!  pultis  formam  ,  hujus  tf>j.  adde  (al;s  com.  iiij.  add.  arenae  q.  f. 
deililla  per  retonam ,  reflifica  per  alembic.  hujus  tres  partes  fpir.  vini 
reclific.  2.  partes  mifce,  hoc  liqupre  folveAurum  abftrahe  per  Mariae  BaU 
neum  &  manet  ouim  in  fundo. 

18-  ^4  Mercuriaiis  quae  ex  Mercurio  fublimato  in  cella  defluxit 
toj  ponatur  tn  recipientem,  fc.u? ij.Vitrioli  ad  flavedinem  calcinati,  Nitri  pul- 
verif  tci.  deltilia  ex  cucurbita  vel  retorta  in  recipientem  fuper  Aq  Mercu- 
rialem  &  aqua  evadit  rubra  vel  flava,  aq.  hanc  deiVilla  per  alembic.  deinde  in 
arena  aqua  haec  deftillata  abftrahatur  uique  ut  remaneat  in  cucurbita  quarta 
pars,haec  ftatim  folia  Auri  iblvit. 

lo.  Fac  Amalgama  e  Stanno  &  Mercurio,  teratur  cum  quarta  parte 
Ammoniaci,  dcftiUa  per  rctoa.  &  aq  proveniet  nigra,  hanc  lento  calore  coa«» 
gula,  fal  hoc  cum  Mercurio  mifce  &iterum  deftilla  per  alemb.  huicaquaeim- 
pone.flor.  Antimonii  &  per  retoitam  deftilla  ,  folvet  animam  auri. 

20.  Vel  fac  Amalgama  e  Mereuiio  &  Stanni  ana.  part  j.Mercur.  fubl. 
fiat  Aq.  in  cella,  deftilla  per  alemb.  in  arena,  fuper  hanc  aquam  deftilla  fpir. 
Nitri  &  Vitrioli  ana.  tc-j.  Virid.  xr.  ^iiij.  hancAq.  &  Mercur.fubl.  ana, 
iterum  deililla  &  hoc  quater ,  folvit  Aurum. 

21.  8t-  Mercur.  Alum.  Nitri  ana.  iublimentur,  poflea  per  fe  fublime* 
tur,  folve  tuncMcrcur.  in  aq- deftillata  pluviali  ,  cr)ftallifentur  in  frigido,  ite- 
rum  fublimentur  crythlii,donec  in  fundo  fixentur,  hoc  fixum  putrelcat  infi- 
mo  per  meniem  cum  fpir.  y  uu  ,  poilca  deftillentur  per  giadus,  jjp.  vini  fcpare- 
tur  pcr  gradusab  oleo,  oleum  re&ificetur  donecfeces  deponat,  eft  fragrantifli- 
mun^extrahic  Tinc}  auri  relicla  materia  alba. 

22.  &.  Niir.  fnlis  Aluminis  ana.  ^jvel  q.  v.  auri  foliat  *j.  vel  q.  v.  tere 
prius  optime  deinde  coque  inaq,  pluviali  ad  pukis  eonfiftentiam ,  aftunde  in 
5pir.  \  ini  extrahe  tin£t.  poftca  ipir.  vini  abftrahe  ad  ol.  &  habcs  ol.  auri  pulcher- 
rimum.   Vid.  Procetf,  N.  45. 

23.  ty.  Aurum,  abft:.jhe  Aq.  Rcgis  fsepius  cohobando  ad  ol.  confiftenti- 
am ,  dcir.de abftrahc  Aceuim  alcalifatum  tot:cs,  utacidum  iterum  prodcar,  tan- 
dcmdigerecumfp.  vini  alcalilato  ir.dies,  fpir.  vini  abfbahe  ad  cLfojmam. 

c  x  24. 


D.  Dhiel  Crngem 


24-  &•  Auri  §j.  fiat  Amalgamacum  Mercurio,  exprime  per  corium 
globo  remanenti  adde  fal,tere  &exhaletfuperignemMercurius,addecinaba- 
ris  giij,  calcina,  hoc  repete  quinquies  cum  nova  cinabari,  deinde  adde  Ar- 
moniaci  o£to  partes ,  fublima  fepe  ,  ufquedum  aurum  ahiorem  colorem  ac- 
tuairat,  tunc  extrahe  tin6l.  cumfp.  vinifequenti  modo  praeparato : 

&.  Sal  Tartari ,  calcina ,  abftrahe  Acetum  quater ,  femper  novo  aceto, 
deinde  exrrahe  tincl.fp.  vini  quamdiu  tinc"t.  adefi:,  iterum  acetum  abftrahe,  ite- 
rum  tinct.fp.vini  extrahe,  deinde  fp.vini  omnes  conjunge ,  deftilla  &  coho- 
ba  faepius ,  nempe  1  f .  tandem  refiduum  pelle  per  retortam  &  tranfit  fp.  vini 
tartarifatus  ad  priorem  ufum. 

2f.  Auri  laminas  &  plumbi  laminas,  fiat  intigillo  ftratumfuper  ftra»- 
tum ,  casmenta  24.hor.  ex  auro  fiat  pulvis,  extrahe  cum  fp.  vini  tartarifato, 
fpir.  vini  abftrahe  ad  ol.  oleum  hoc  reclifica  per  retortam  fupra  cineres^, 
cjuater, 

26.  ty.  Aurum  perMercur.  &  flor.  fulphuris  calcinat.  affunde  fp.  vini 
cumfpir.urinsecombinatum  extraherubedinem,  deftilla  perretortam,  abftra* 
he  menftruum  per  Mariae  Balneum  ,  remanet  oleum  in  omni  liquore  fo- 
Lubile. 

27.  Quidam  ad  fanitatem  ex  Antirnonio  Aurum  potabile  faciunt, 
Antimoniuhoc  cretse  involvitur , &in  furno  figulino  calcinatur,.extrahe  tincTv 
cum  aceto  deftil^ato,  &  cu-ri  alio  aceto  deftillato  prsecipitetur,  filtretur  per 
chartam  bibulam ,  coagula  in  fal,ial  calcina  leniter ,  extrahe  iterum  cumace- 
to  deftillato,  abftrahe  ad  dimid-  q.  f.  deinde  digere  8,  dies,  deinde  fpir.  vini 
extrahe. 

2g.  jfc.  Mercurium  depur,  coftum  nempecum  lixivio  e  calce  viva  & 
cineribus  clavellatis,  deindeiterumteratur  &  coquatur  cum  fale&  aceto,  dum 
acetum  abiurnptum,hoc  quater  itera,  tandem  fublima  per  vitriolu  ad  rubed,  cal- 
cinat.  &  nitrum ,  ufque  dum  fit  ruber.  Super  hunc  Mercur.fubl.  affunde  acet. 
deftilla  coque  ,dum  tingatur  ,iterum  coque  cum  recentiacetodeftill.  dum  tin- 
gatur ,  ufque  dum  Mercurius  plane  folutus  ,deinde  abftrahe  ad  mellis  ccnfi- 
ftentiam ,  lava  cum  aqua deftillata,  quam  deinde  abftrahe, affunde  ipir,  vini, 
putrefiat  dies  14.  in  MariaeBaln.  ufque  dum  Tinclura  extrahatur,  pofteain- 
de  retortaevitreaz,  deftilla  primo  lente.deinde  fortius  &  primo  prodit  fp.  vi- 
ni,  deinde  veniunt  cryftallii  qui  fe  mox  etiam  infp.  vini  iblvunt,  inde  in  cu- 
curbitam,  abftraheleniterfp.  vini  &  manet  effentiaMercurii  fragrans  optima. 

Aurum  prasparat.  affunde  ol.  hoc  Mercurii,  ftent  in  cineribus  14.  d^es,  eft 
jnedicamentum  &  Aurum  potabile  egrcgium,  hanc  folutioaem  pono  adtin- 
«fturam  uti  icis  reducere  potes^ 

9 


/ 


De  auropotabili&fexaginta  auri  ti*8urk  ffc4 


19.  ft.  Sal  duplicatum ,  tere  cum  auro  prsparato,  igniantur,  extrahe  tin- 
fluram  cum  fpir.  vini. 

o.  ty,  Aurum  iolve  in  aq.  regis,funde  fuper  butyrum  antimonii  deinde 
dcitilla,fic  tranfit  anima  mortuorum  ex  orco  Plutonis,  fecundumNuyfemcnt, 
h.  e.  tinclura  auri  &  tinft.  antimonii  per  alembicum  tranfeunt,  remanente 
in  fundo  corpore  albo. 

Idem  facit  fpir.  nitri ,  cautelsc  in  butyro  faciendo  obfervanda?: 

1.  Mercur.  fubl.  qui  butyro  antimonii  infervit,  per  fal  &  nitrum  fub- 
limatur. 

2.  Non  nimium  d.antimonio  fumatur. 

3.  Butyrum  iuper  caput  morfcuum  vitrioii  reflifketur ,  deinde  cum  fp. 
vini  folvatur ,  filtretur,  digeratur. 

4.  Aurum  prius  cum  antimonio  mifceatur. 

91.9.OI.  vitrioli  a  capitemortuoaliquoties  abftractum,  abftrahe  ab  hoc 
oleofpir.  vini  tartarifat.  aliquoties,  &  nat  dulce,  in  hujusolei      folve  gj  auri. 

Spir.vini  tartarifatus  fit  h.  m  tartari  calcinat,  affunde  fp.  vini,  extrahe  tinch 
tincl.  ad  dimidietatcm  fepius  abuxahe,  reafFundendo  ip.  vini,tandem  fortius 
pelle  &  fal  tartari  afcendit  iimul,quando  fpir.  \ini  hunc  farpius  apraedicloo- 
leo  abhrahis ,  tandem  per  cucurbitam  humilem  tranfk  ol.  vitrioli  dulce  ad 
hunc  ufum. 

92.  Ri.  Aurumper  fulphur  Srfal  commun.  calcinat.  iterum  perfal  tar- 
tari  calcina  extrahe  tin£t.  per  fpirit.  Saturni. 

39.  iv.  Spir.  vini,fpirvnitri,fpir.  ammoniaci  ana,de(tillat.  eum  farin.  la- 
ter.  aliquoties,  recliiicentur ,  fv.  merc.  fublimat.  cum  aq.  rorti  deihlla  fpiritum 
praedidum  ab  hoc  Mercurio  toties ,  ut  Mercurius  inftar  aquae  tranieat,  in 
fpir.  vitrioli  folve  aurum,  digere  per  Menfern,  abftrahe  fpir.  &.  manet  oleum  in 
fundo. 

34.  J)L.  Aurum  perStannum  calcinat.  arTunde  fp*vini  tartarifat.  fequen- 
tem  &  animam  cxtrahet. 

Fi  Tartarumeiueaq.  pluviali  dcftillata,  quinquies»  vel  donec  aciditasnon 
fentiaiur,  tum  arfunde  fp.  vini  extrahe  quantum  potesvqui  poftea  per  retor- 
tam  deftilletur. 

3f.  r  Tartarum,  nitrum,  detonentur, extrahe  falishujusft  \.  deftilla, 
fuper  hoc  arfunde  aquam  fortem  cum  pauco  phlegmate  ad  4  digitorum  emi- 
nentiam,  iiant  in  tri^ido  loco  cryilaili,  fuper  refiduum  iterum  aq.fort.  deitil- 
letur,iterum  colligantur  cryltaUi , hoc  itera  ulque  dum  cryitalli  proveniuntp 
ex  his  cryihllis  in  balneo  (uipenfis  Hat  oleum,  in  hoc  olco  (olve  aurum  rul- 
minan$,  ttem  in  Mtrias  Lain.  14«  Uies,  abitrahe  oleum,  aurum  reiiduum 

E  3  Bui$e~ 


9g    D.DanitlCrfigm  

mifce  cum  batitura  ferri  &  fublimetur  igne  forti ,  Aurum  hoc  fublimatum 
folve  in  hoc,  quod  fequitur. 

Mercuriifubl.  &  fulphurisan.lfej- mifce  &  tere,  deftilla  per  retortam, 
intra  6,  hor.  fieri  poteft.  Hunc  fpirit.  funde  luper  aurum,  ftent  per  noclem, 
poftea  deftilla  per  alembicum  &  aurum  fimul  tranfit.  i^.  Spiritushujus  lolis 
tincli  ^viij,  Mercurii  depurati  |iiij.  fic  ipiritus  Mercurii  apprehendit  &au- 
rum  ad  fundum  dimittit,  decanta  vel  abftrahe  &  collige  aurum  in  omni  li- 
quore  folubile. 

36*  ty.  Stanni  &Mercurii  a  tfcn  fac  Amalgama ,  adde  Mercurii  fublimati 
ffiij,pone  in  ceilam  &  dabit  aquam  quam  per  retortamdeftilla,  caput  mortu- 
una  aeri  exponi  poteft  &  iterum  deftillari,  ha?c  aqua  folvit  aurum,fi  per  a- 
liquot  feptimanasin  caloreftet  aurum,  volatilifatur  &per  fp.  vini  tartarifatum 
tinclura  extrahenda. 

37.      Cryftal.  Martis  &  Veneris  per  ol.  Vitrioli  fact.  affunde  fpir.  falis 
in  quo  p.  ij,  butyri  antimonii  foiut.  tunc  iolvantur  cryilalli,  in  alio  vafe  fol- 
ve  aurumin  fp.  falis,  folutionem  auri  guttatim  funde  in  folutionem  cryftal- 
lorum,  hanc  mixturam  retortae  inde  &  prodibunt.  anima:  Solis,  Martis  &. 
Veneris. 

Capiti  mortuo  affunde  ip.  falis  recent.in  quo  pars  tertia  butyri  antimo- 
nii  ftet  per  noctem ,  iterum  deftillentur  per  retortam,  iterum  prodibunt  fpi- 
ritus  flavi,  tertia  vice  prodibitalbu«,fi-  iterum  deftillatio  repetatur,nam  tinCtu- 
ra  in  priori  deftillatione  jam  tranfcendit.  Caput  mortuum  per  Saturnum  cu- 
pellatum  dat  corpusalbum.  Spir.  hic  deftillatus  folvit  aurum  intra  g.diesia 
digeftione. 

38..  b<.  Aurum  fulminans,  fiant  ex  eoflores  per  retortam  tubulatam, 
injiciendo  femper  gut.ij.  veliij,  fp.  vini  re£tificatiif.  fuper  pulverem  accende& 
flores  in  campana  vitrea  recipe,  luper  floreshosfundefpiritum  mannae&  tin- 
getur,  imo  fifpir. vini  faepius  fuper  fal  Cornu  Cervi  reclifketur,idem facit. 

39  .  Solve  aurum  cum  fp.  falis  a  phlegmate  tantum  liberato,  11011  totali- 
ter  re&ificato,  ne  feparetur  fal  eifentialis,  abftrahe  menftruum  per  Maria? 
Bahieum  affunde  recens  menftruum;  itcrumque  abftrahe,  idque  qunter,  vel 
dum  videas  atuum  ad  Jatera  cucurbitar  elevari,  tum  iterum  adde  tantum  de 
fp.faiis ,  ut  dffolvatur,  &pone  in  retorta  ,deftilla  ut  aurum  tranfeat:  men- 
ftruum  abftrahe  in.Mariae  Balneo,  ut  liquor  craifus  rernaneat,  cui  inftillabis  fp. 
vini ,  fp.  urina?  acuatum>& praecipitabitur  calx  auri  alba  ;  qtfando  nihil  ampliuf 
cadit,  fine  calcem  refidere,  ut  per  inclinationem  liquorem  decantare  pcffis,. 
ab  hoc  fpir,  vini  leniter  deftilla,  &  novum  fp#  vini  animatum  iiquori  wftilla,  ut 
&rtiiduum  corpus  folare  praecipitetur ,  tunc  ieparata  calceprsecipitata,  iode. 


 De  cmro  potabili      fexaginta  auri  tin3urkt&c.  

liquorem  cucurbitaj  vitrex ,  &  caloic  cinerum  feuarenae  leniilimo  dcflilla,  do- 
ncc  (tturfp.  vini  ad  latera  cucurbitx  appareant  rubicunda?,namfignum  eft>fp. 
vini  cfle  iatiatum  fulphure  falis ,  ficque  tinclura  Qvc  eflentia  folis  in  fundo 
cucurbitx  rubicdndiflima  apparebit.  Dofisiij.  vel  iiij.  gut.  in  vino  vcl  alio 
liquore. 

40.  Solis  per  Antimonium  purgati  ^j.  vel  q.  v.  affunde  fp.  falis  reclif. 
quoad  totaliter  folutum  fit,  folutione  affunde  guttatim  fp.  urinx  vel  fal,  uri- 
nse,  quoufque  ftrcpitos  audiatur,deir>de  humiditatem  per  Mar.  Balneum  extra- 
he,refiduum  pone  in  arena  &  fublima,  Pulverem  fublimatum  ferva.  Refi- 
duoin  cucurbita  affunde  itcrum  fp.falis  iterum  praxipita  fp.urinx &  utprius 
abftrahe  &  fublima,  hoc  toties  itera,  dum  totum  fe  re  aurum  fublimatum  fit, 
hic  fublimatus  fal  omnisaq.  deftillata  folvetur  &  pulvisfundum  petit,  quern 
cduko  a,cx  hoc  pulvere  fp.  vini  qui  fp.  urinx  animalis  eft,  extrahe  tincturam 
tincli  fpiritus  ad  olcum  abftrahe  &  utere.  Poteft  &  aurum  liquore  infipido 
e  Marcafna  Solis  facrofolvi,  imo  liquore  e  rubicunda  auri  minera",  quae  po- 
tius  arecnti  mincra  eft,  facto  nempe  ex  fublimato  illius  pulvere,  imoliquo- 
re  e  Sole  Nativo  in  Gvinea,  defti'lato  ,  fed  de  his  vide  recentiores  alios. 

41*  Spir.  urinae  Ifoj  ip,  vini  tbiij.  deftillentur  &  fublimabitur  ib|3»  falis 
&prodibit  fpiritus  ignci  ?j, 

Hujus  falts  fublimatt  &  fpir.  ignei  &  adde  de  novo  fpir.  vini  t¥iij.  & 
habebis  liqueiis  ignel  &  falis  fublimati  ^vifc  adde  his  iterumfp.  vini  tbiij. 
&repete  hunc  l«'iborem  duodecies,  ufquedum  «omnefal  reduclum  inliquorem 
igneum.  Hic  fpiritus  igneus  refolvit  aurum  praeparatum  &  pcr  alembicum 
ducit. 

Porro  fy.  Mercurii  per  fublimafionem  depu-ati  &  revivificati  q.v.  fl.it 
cumarena  ficca  pcr  alembicum  aqua,hanc  aquam  funde  fupcr  Mercurium 
putilicatum  ,  digere  per  30.  dies  &Mercurius  rcdigetur  in  vifcojamfubfhn- 
tiam,  abftrahcphlcgma  &manebit  oleum,  infunde,  fuperhoc  oleum  fur.de 
fpiritum  tuum  igneum , &fpiritus  rcfolvet  oleum,  deftilla  ha:c  duo  peralcm- 
bicum,  &  habcs  menftruum  calicum.  Hoc  mcnft- uum  fi  ter  fuper  mel  deitil- 
1  letur,  flt  rortiu.  &  ultimo  reclificetur  firper  faltartari.  Menftnii  hujus  j\  j. 
auruprxpar.  digcrantur  &dcftillentur  per  rctortam  &  toties  cohobcmur  ul- 
que  dum  aurum  tranfeat ,  deinde  pcr  alembicum  deftilientur,  &manet  oleum 
auri  in  fundo,  odorem  ambr#  &  mufci  fpirans. 

42.  ff.SM  tartan,  fiilve  in  aere  .coagula  in  calorc ficco a-enar,calcina 6. 
horns ,  hanc  folutionom ,  calcinationem ,  coagulationcm  repete  d^cies,dcin- 
.  de  ioVe  in  ;;ccto  deftiliato.  Acetumautcm  hoc  deftillatum  hoc  rnodo  eft  fa- 
,  cicudum,       Accti  vini  Hifpan.  vcl  Francici,  defiilla  in  Maria?  Baji  co  ut 

Pw  8- 


4o 


D».  D.  Daniel  CrugeYte 


iphlegma  feparetur,  mutetur  recipiens  &deftille'Luracetum ,  at  oelo  numera- 
re  pofiitis  inter  guttas  cadentes,  deftflate  ad  fyrupi  confiftentiam ,  mutctur 
recipiens,  continueiur  deftillatio,  ultimum  hoc  reclificetur ,  mifce  cum  priori 
aceto  deftillato  &  iterum  deftillentur.  ty.  Salis  tartari  fuperioris  & folve  in  hac 
acet.  diftillau,  ftent,  ut  impuritas  refideat,  filtrentur,  coagulentur,  calcinentur, 
hor.j.  in  igne  feu  potius  ignianttir, &non  forte  calcinentur,hoc  facite o£ties; 
deinde  huicfaji  tartari  ita  praeparato  fuperfande  fp.  vini,  uc  inftar  puliis  liquidi 
fiat,  ftent  24.  hor.  in  calido  temperato,  inftar  fanguinis  humani ,  deftilletur 
phlegma  ,  &lpirituofa  pars  feu  falina  manet  apud  fal  tartari,  hoc  toties  rei- 
terate,  ufque  dum  fp.  vini  tam  fortis  prodeat,uti  fuperfufus  eft.  Tandem 
folv.  in  phlegmate  aceti  fuperius  refervati,  vel  in  debili  fpiritu  vini  filtrentur, 
deftillentur  &  f ublimentur ,  &  afcendit  fal  tartari  volatile ,  quod  liquidum,  fol- 
vit  folia  Solis  in  oleitatem. 

43.  Vel  fy,  Salis  tartari  decem  &  o£to  vicibus  lolutum  &  calcinatum, 
ufque  dum  nullas  impuritates  dcponat.  Superfunde  fp.  vini  ut  fiat  inftarpul- 
tis  craflioris ,  deftilla  cohoba  io.vel  12-  nam  prima  vice  fp.  vini  totus  tran- 
fcendit,tandem  vero  decimavice  fp.  vini  apud  fe  retinet,  utphlegma  fp.  vini 
modo  egrediatur,  hocnovofp.  vini  reiterandum,  ufquedum  bona  quantitas 
jalis  de  fpfvini  apud  fal  tartari  remanferit,hoc  mifce  cum  tribus  partibusbo- 
li  Armenae  (ego  mallem  terram  figillatam)  inde  retort#,&  prodibit  fpiritus 
flavus,  rectifica,  hic  fpiritus  folvit  tantum  tincluram  auri,manente  corpore 
folis  albo.    Dofis  hujus  fpiritusgut  iij.in  vino. 

Aurum  ad  hanc  tinfturam  ita  praparatur  Aurum,folvein  Aq  regis 
adde  Mercur.  &  aurum  cum  Mercurio  praecipitatur.  Lava  hoc  amalgama, 
mifce.  cum  triplo  falis,pra?para  &  de^illa  per  retortam,  pulv.  in  retorta  rema- 
nentem  edulcora,hunc  cum  triplo  cinabari  mifce  &  calcina  lente  per  gradus 
ignis,  hoc  bis  indie,  ufque  dum  12.  calcinatum  fit, 

44.  Aceti  vini  menfur  ^o^extrahetur  4.  pars  tanquamphlegrria,reli- 
qvum  deftilletur,  &fuper  fecesbis  reclificetur.  Deinde  lithargij  t£j.  in 
diverfis  vitris,fuper  quamlibet  funde  6.  tB.  Aceti  deftillati,  folvantur,  folutio- 
nes  omnes  confunde,  &deftillentur  tres  partes,  vel  ad  fyrupi  confiftentiam, 
fuper  hunc  fyrupum  iterum  funde  tfcvj,  Aceti  deftillati  iterum  deftille- 
tur  &  hoc  reiteretur  ufquedum  Acet.deftill.tam  forte  redeat ,  quam  afrufum 
eft.  Syrupum  hunc  five  hoc  refiduum  ex  diverfis  retortis  deftilla ,  prius 
autem  per  menfem  in  Mariae  balneo  putrefiat,  fed  quatuor  partes  maueant 
vacus, quandophlegma  abiit&fumi  prodeunt  mutetur  recipiens,&prodibit 
oleum  rubrum,  exfecibus  in  retorta  refiduis  extrahatur  fal  cum  aceto  deftill. 
&  procede  uti  in  lithargyrio  fecifti ,  hoc  fal  deftill,  &  adde  priori  oleo  &  li- 

quori> 


 De  auro  potabili  P#  fexaginta  auri  tinBurk^c.  4J 

quori,iterum  ex  refiduoextrahefal, &  deitilla,  dcitillatumadde  priori.  Omnc 
deitillatum  funde  in  cucurbitam  longam ,  fuper  quam  tegatur  papyrus  oleo 
intincta  &  fpiritus  aereus  prodibit  per  papyrum,  &  phlegma  remaneat,  re« 
(tantem  liquorem  deitilla  ad  fyrupi  coniiftentiam ,  quem  fyrupum  poneinccl- 
la  &  prodibunt  cryftalli ,  qjo*  phlegmate  lava,&  ficca,  refiduo  fyrupo  atfun- 
dephlcgma,deftilla,  &  in  cella  iterum  collige  cryftallos,  fuperhos  cryftallos 
funde  fpir.  aereum  ad  4.  digit.  eminentiam,  &  cohoba  quater,  &  prodibit 
cum  fpiritu  ol.  album,quod  eft  verum  folvens  auri. 

&  Calcemauri  bene  attenuatum  inftar  fpongia?,  fuperfundehoc  oleum 
«d  digiti  eminentiam,  digerc  per  diem  &  noctes  duas,  decanta  oleum,  &  fuper- 
funde  ipiritum  ,  &  fpir.  ex  calce  extrahet  tincturam,  iterum  digere  oleum,  ite- 
rum  extrahe  tincl.  folis  cum  fpiritu,  ufque  dum  omnis  tinclura  extracta.  Tin- 
ftura  hxc  in  pelicano  circuletur,  per  $0.  dies  &  Spiritus  abftrahatur ,  mane- 
bit  in  fundo  verum  aurum  potabile  ad  2,  gutt.in  vino  vel  ad  4,  prxftantius 
crit,  fi  fpiritus  VIII.  cohobetur. 

4f.  Super  proceilum  N.  22.defcript.um  Digby  ita  commentatur ,  pra> 
ftantius  fleri  aurum  potabile,  fi  fp.  vini  hoc  modo  auro  tinclus  prsecipitetur, 
rion  cum  ol.  tartari,  quod  non  prxcipitabit,  fed  perfpir.  viridis  aeris,  vel  fp. 
mciiis,  cum  parte  aliqua  fpiritus  vini,  poftea  prsccipitato  affundatur  Aq.  & 
parum  Mercurii,fic  omne  aurum  recuperabitur  admodumvolatile,  fuperhoc 
aurum  affunde  fp.  vini  qui  fuper  fp.  urin#  ana  aliquoties  reitificatus.  Deindc 
pelicanentur  &oleum  auri  fupernatabit. 

46.  Solve  aurum  in  aq.  regis ,  dcftilla  aq.regis  tertiampartem ,  affundc 
fp.  vini  tartariiati  juftam  quantitatem  guttatim,  pone  in  cellam  &  prodibunt 
cryitalli ,  quas  exime,iterum  abftrahe  aq.  regis  &  cumfp.  vini  tartarifato,  ite- 
rum  fac  ut  ante,  &  pone  in  cellam  &  cryftallos  collige  quamdiu  prodibunt; 
cryitallos  omnes  ficca  leni  igne,  affunde  hisfpir.  vini  tartarifat.  &  digerantur 
per  Mcnfem  ,  poftea  deftilla  ex  cucurbita  &  prodibit  auri  oleum ,  &  verum 
potabile. 

4%  Quando  flor.  Sulphuris  fublimamur  per  ignem  lentum ,  antequam 
flores  fublimantur ,  prodic  aqua  infipida ,  volatilior  quam  fp.  vini ,  quse  licct 
infipida ,  aurum  folvit. 

48.  Fac  Amalgama  cum  auro  &  Mercurio,  exprime  per  corium,  re- 
ftkantem  globum  in  corio  tere,  8c  in  phiala,  qua:  alia  phiala  tegatur  &  lutc- 
tur,  pone  ad  lentum  ignem  per  horam  dimidiam,  iterum  terantur  &  dige- 
rantur  inter  illas  duas  phialas,  hoc  repete,  ufque  dum  auruminpulveremim- 
palpabilcm  abcat.  Hic  pulvis  cum  rccenti  Mercurio  mifceatur,  terantur, 
digcrantur  lento  igne,  hic  labor  additione  ,  tritionc  &  digeftione  no^oMer- 
Append.  Dec.  Ui  Ann.VU.  &  Vllh  F  *  ™ri<? 


4»  D.  JDaniel  Crvgtrw  

euriototies  repetatur,  ufquedum  totumaurum  inMercurium  fit  reduclumv 
&  omnia  per  corium  tranfeant,  hoc  facto,  Mercurius  hic  aureus  digeratur  in» 
ligillo  tefto  in  lento  calore  tamdiu ,  ut  cuticula  aurea  fupernatet ,  quam  colli- 
ge,  &  iterum  digeratur ,  iterum  cuticula  colligatur,  repete,  quamdiu  cuticula* 
prodit ,  haec  eftfulphur  folis,  fuper  quod  funde  fp.  vini  tarcarifat.  vel  fp.  vini 
ab  urina  deftillata  vel  lal.  cornu  cervi  deftillat.  Schabebis  aurumpotabile. 

49,  Vitrioli  leniter  calcinati,  deftilla  fpirit.  ex  capite  mortuo  cum  pro- 
prio  phlegmate  fal  extrahe,  hoc  fal  propno  fpiritu  impraegnetur ,  fixura  fia* 
volatile  &  fiat  ignis  adeprus. 

2.  1£.  Spirit.  aceti ,  hunc  impraegna  proprio  fale  aceti ,  five  fuo  tar» 
laro ,  fiatque  ignis  adeptus. 

5.  ty.  Ignis  adepti  ex  Vitriolo  ignis  adepti  ex  aceto ,  mifce  &  circulen*- 
tur ,  adde  Mercurium  folis  per  Vitriolum  Veneris  fublimatum ,  digerantur^ 
adde  calcem  folis  fubtiliflime  praeparat,  ffi.  diger-antur. 

50  Ol  Solis  quo  Parifiis  cancer  exukeratus,  item  wlcera  Gallica  ali- 
«ruoties  curata  funt ,  citar.te  Cigby  ia  experimentis  feleelis  chymicis  Germa- 
nice  in  8>  editis  Hamburg. 

Sp.  falis  part.  ij.  fpir.  nitri  p.  r«  folve  in  iliis  aurum,  humiditatem- 
lente  deftilla  in  Mari^Balneo,  ufqucdum  aurum  inftar  falis  remaneat,  deinde 
aeriexpofitumin  liquorem  folvatur,deftiiletur  &  folvatur  novo  menftruo  fse« 
pius,  dum  non  amplius  in  fal  fed  forma  olei  feu  liquoris  confiftat. 

In  hoc  liquore  tingatur  penna  &  cancer  circalabra  ulceris  illinatur,  quo 
Monfieur  Belieur  aliquot  cancros  defperatos  ab  aliis  C  hymicis  dereliftos,  in- 
tra  1  r ♦  dies  fanavit, p.  z  1  o;  libr.  citat. 

f\.  Ol.  Vitrioli  a  facchar.  Saturni  minio,lithargyr,ceruiTa  vel  Saturno- 
faftum  6c  deftillatum  dat  ol.  vitrioli  dulce  folem  6c  lunam  folvens  p.  ^24. 
Bech.(T. 

5-2.  Willisp.  f9.1iquor  ex  fuligine  calcemfolis  in  tinfturam  reducit, 
53  ty.  Pulv.Vitri  Antimonii  iubtilifTime  pulverifatum  affunde fuccurrr 
ex  immaturis  uvis  ,  digere  per  dies  aliquot  in  alcmbico  bene  forti,  luto  mu^ 
tato ,  deftilla  fuecum  ,  &  adde  duplum  facchari,  irrorentur  fpiritu  aceti,  & 
deftilla  per  retortam,  ol  rubicundum ,  quod  cum  fp.  vini  clarificetur. 

Huic  oleo  adde  parum  de  fp.  falis  &  habes  liquorem,  qui  fulphur  au*> 
ri  extrahit,  manente  corpore  albo*  Aurum  prius  per  aq,  regis  eit  fubtilian* 
dum  &  per  alembicum  trahendum,  feu  ut  aicendat  cum  aq.  regis  per  alembi* 
cum.   Vid.  Bafil.  in  curru  triumphali  p.  37. 

f  4  fy.  Amalgama  Jovis  ex  p.iij.  Jovis  &  Mercurii  p.  v.  Merc.  praecipitati 
quantusi  priora  duoponderent,t«rantur,pone  i»  retortam  &  deftilla  in  reci^ 

pie»«- 


D.  Daniel  Criigerw  de  auropotabiU^ fexaalnta  auritintt.&c.  43 

pientem,qui  in  Aqtia  ventre  fuo  decumbit ,  per gradus  ignis  deftilla  &prodit 
liquor,  &  deinde  fpiritus  fumans,  qui  ipiritus  cu.n  auro  praepar.  deftillatus, 
aurum  iecum  trahit,  cumquoparum  totum  vitrum  aquae  in  lapidem  cryital- 
linum  mutatur.    Vid.  Autor.  itA  fine  vefte  p. 

ff.  ft.  Sachari .  qu.mtum  placet,  adde  folia  folis,  quantum  vis ,  tcrc 
per  aliquot  horas,  affunde  fp.  vini  &  extrahet  tin£t,  quae  verum  aurum  po- 
ubilc. 

r£.  Fol.auri  in  mortario  chalybeato  per  menfem  trita  continud ,  & 
poftea  pcr  retortam  deftillata,  dant  iiquorem ,  qui  cum  ip.  vini  extractus,  dat 
aurum  potabile. 

f  7.  Aurum  odorc  plumbi  teritur,  poftea  calcinatur  &  tinclura  cxtra- 
hitur. 

fS-  &,Spir.  falis  Jj.  vel  q.  v,  adde  olei  Saturni  deftillati  guttas  aliquot& 
folia  auri  iblvantur  in  vola  manus,  deftilla  ad  tertiam  partem ,  abftrahe  ad 
medias,  iterum  affunde  aquam,  &deftillaut  prius  ,donec  liquor  reniwneat 
iniipidus,  qui  erit  aurum  potabile. 

f9-  Vitrioli  Martis  &  Veneris  facti  cum  oleo  vitrioli,  affunde  fpir.  falis 
cum  2.  part.  butyr.  Antimonii ,  &  folvuntur  cryftalli,  in  hoc  fpir  (alis ,  etiam 
folve  aurum,  conjunge  fenfim  &  affunde  fpir.  falis  hunc  folarem  guttatim, 
poftea  deftilla.  Hic  fpir.  folvit  aurum  radicaliter  vid  8o6-Becher. 

60.  Spir.  c  filicibus  dcftillatus  ,facit  verum  aurum  potabile,  folutio 
prima  eft  viridis.    Aurum  primo  folvendum  fpiritunitri  &  falis. 

61.  Mercurius  carbonum  tritorum  beneficio  in  Aq.  f  .cile  redigitur, 
<juz  certo  artificio  auri  animum  extrahit  304.  Hecat.  Chym.  V0I.4. 


F  2 

• 


4+  D»  Joannk  Baptifti  Wenckb 

Dn.  D.  JOHANNIS  BAPTIST^E 
VENCKH, 

Com.  Pal,  Caefar.  Incl,  Statuum  Ducatus  Styriae  Me- 
dici  &  Phyfici  Graecenfis.,  Acad.  Nat.  Cur. 

DISSERTATIO  PHYSICA: 

'jin  in  Concavitatibus  corporis  nofirijit  Lux,  an 
Tembr&? 

AD  PERILLUSTRES  VIROS, 
Academias  Leopoldino-Caelareae  Nat.  Cur.Pr^ft- 

dem ,  &  Ephemeridum  Dire&orem, 

VIx  in  ampliulma  theatralis  mundi  area  eft  vel  nobilitate  illuftrius 
vel  antiquitate  celebrius  monumentum,  quod  afpicientis  oculiiufpen- 
dat  aciem  violentius ,  illiciat  pupillam  vehementius,  affigat  palpe- 
bram  ftabilius,  quam  radiofa  corufcae  lucis  facies,  emblema  Deita- 
tis.  Eft  primum  inchoabundse  Univerfitatis  exordium,  quid  eft  vetuftius? 
immaculatum  divini  vultus  fpeculum ,  quid  eft  lucidius  ?  pulcherrima  Crea- 
trkis  Omnipotentiae  Porphyrogenita ,  quid  eft  faelicius  ?  perpetuum  te- 
nebrarum  exilium  ,  quid  eft  utilius?  fi  hujusgenitorem  indagas  filiae,  eft  Dei 
uterus ;  fi  primam  fororis  parvulae  nutricem  inveftigas,eft  uber  Providentia?, 
fi  prima  cunarum  inquiris  incunabula,  eft  nitidiffimus  aquarum  thalamus  quo 
fuper  ferebatur  fpiritus  Domini,  quando  Pfalmographi  teftimonio  tenebrofa 
aqua  in  nubibus  aeris  incumbebat  montibus  (PiaX  !7,)DixitqueDeus  Gen: 
i.  Fiat  lux  &  ocyus  ad  primum  oris  ac  verbi  fonum,  ad  primordiale  eloquen- 
tis  Patris  effati  Verbi,  &refonantis  fpiritus  proloquiurn,dicenti  Triadi  clari£- 
fima  a  concavis  seternitatis  montibus  refpondit  Echo,  facla  eft  lux  in  qua 
jgnara  mali  bonitas  ut  reluceret,  divifit  lucem  atenebris  tridigitalis  dextera  ne 
cryftallinus  intemeratse  lucis  candor  in  ipfa  dierum  omnium  Aurora  Eclipfin 
pateretur.  Telam  dixeris  vel  virginalem  potius  gignendae  univerfitatis  «jUv/flK 
&  X°6/!^;non  alijs  quam  Creatricis  omnipotemia?  manibus  in  faxundato  laten- 


  DiJJertatio  Phfica.  i| 

tis.nihilo  utero  extenfam,in  qua  divinus Conditor  vivaciffimfB  coloribus  fuae- 
met  umbram  polchritudinis  idxavit,-  &  putabisne  ulcra  idaratam  adelineato 
Numine  humana:  molis  ultaginem ,  fic  ddipeatam  a  fork  ut  inter  abdita,  re- 
clufi  corporis  cubiiia  caligct?  an  ievitcr  foipJcaberis  hanc  nobiliflimam  inani- 
mati  orbis  gratiam ,  animantium  Principi,  anhnaco  mortalium  corpori  aut 
denet*atam  penitus ,  aut  parco  nimium  inruiam  hllku,  externam  membro- 
rum  fericm  afpergere,  interiorem  fimetriam  non  adornare?  coruica  fax  !  prse- 
clara  lex!  fuccifa  vox!  avita  lux!  <k  fulget  in  nocle  ut  tenebras  pellat,  & 
fplendet  indie  ut  nubes  duTolvat,  &  claret  in  ftellis  ut  ccjlum  illuftret,  &  ni- 
tet  in  aquts  ut  fluctus  demergat,  &ha!ret  in  terris  ut  campos  facundct,  &vi- 
rct  in  rarnis  ut  fruclus  cvellat,  &  calct  in  membris  ut  venas  illuftrct,  in  opnco 
concluficorporis  concavo  fulgct  ut  umbras  difperdat ,  hxc  in  orcukis  coag- 
mentati  fan^uinis  flbris  illullrat  fcnguinem,  irradiat  fpirituum  voragincm ,  & 
interiorem  hominis  oculat  rempublicam  ne  caPget.  Infpice,fi  curiofo libct a- 
nimo,fi  ftudiofo  genio  arrida;  Infpice,  fed  Aquilina  oculata?  mentis  acie, 
non  cxcutiente  caiiganris  ignorantix  pupilia  radiofam  fcreniffima:  lucis  faci- 
em;  vcl  fi  expcriri  ambis  medicum  ,  toram  vaftiffimaz  reglonis  amplittuli- 
nem,  univcrfam  tenuuTimx  molis  ftatuam,  anatomica  fubtilioris  inttlleclus 
indagine  exenteremus.  Videbis  non  radios,  icd  radiorum  umbras ,  nam  iili 
fubtilidimis  fusemet  claritacis  fulgoribus ,  defixos  corporum  oculos excaxant , 
adeo  fcilicet  inimtcantur  corpori  ,ut  quidquid  eft  corporeum,  dum-penctrare 
nefciunt,dcclinent.  Adco  praeclarahsec  radiorum  putrpcra,  lux  corporca,  cor- 
poreis  indufa  rinibus,  fuum  vix  non  quandocuc  cxccdit  confinium. ut  fpiri- 
tum  accedere  a[corpore  recedere  vidcatur.  Putas  hne  myite:  io  efratiif  fa- 
piens  inProverbijs:  Lux  Oculorum  Utificat  animam  Prov.  i  c.  v.  30.  ut  ve- 
tuftiffimam  fereniffimi  juminis  Parentelam  cum  fpiiitu  violentum  exofe  affi* 
nitatis  nexum  cum  corpore  manifeftet;  eft  lux  (ncc  enim  difSteri  licetj  eft 
corporis  ilikium, fed  animae  delicium  illiusarca,  iftius  orbita,  iliius  advena, 
iftius  incola,  illius  hofpita  ,  iftius  hoftia  ,  illius  fimbria  iiftios  fefcia  ,  iliifas  £ra- 
tia,  iftius  gloria  ,  illius  infula  ,  iftius  laurea  ,  tDrus  purpura  Jliius  regia  ,  iTlius 
transfuga ,  iftius  pronuba ;  cft  lux  oculo  oftium  ,  animx  orqanum,  ocuio  fa- 
fcium,  anima?  ofculum  ,  oculo  debitum  ,  animae  prccmium  ,  oculo  vinculum, 
animai  fymbolum ,  oculolabium,  animae  bafium.  Ukimitiat  &4  oculum , 
lauiticat  fcd  animam ,  corroborat,  fcd  oculum ,  exhilarat  fcd  animam  ; 
exfauat  fed  oculum  ,  exftimulat  fed  ammato,  cor.ciii.it  fed  oculum  ,  no- 
bilitat,  fed  animam  Et  adhuc  ambigis  lucem  ipiriribus  conjungi , 
qua;  carni  jungitur ;  adhuc  ne  dubitas  inter  abdita  vilcerum  concava, 
inter  condeniata  co.igmentantis  cercbri  cubilia,  illuminari  a  iuce  fpiritum,  quae 

F  3  negue 


4  6  Da.  Jobantns  Btptitl*  WtnzYh 

n.eque  corporifuam  ilitripic  pulehrttudinem ,  aut  fuam  fubtrahit  cjaricacem. 
Puras, uae  prineipio  ftpientiffimus  intonuit  Siracides,  obfcurum.dc  lumine 
proloquium,  clariffirmim  iucis  elogium ,  irrefragabile  asternaturae  veritatis  ac- 
gumentum,  Lux  DEl  Pefiigium  Efa  Efi  (Ecd.  fo.  v.  3  r.)  pedcm  fi  cer- 
liis  in  veftigio ,  videbis  D&UVl  pariter  in  lucis  icqnifmo;  fi  vefiigium  eft 
ambulantis  indicium  ,  eft  lux  non  diflimiliter  latentis  DET  velamentum; 
fi  veftigio  patet  calcaneus ,  in  venuftiffimo  lucis  umbraculo  DEUS  abfcon- 
ditum  (e  manifeftat.    Sed  dices  forfan  in  punclo  non  coarcratur  linea,  m 
palmo  non  confumatur  ftatua,  in  umbra  phoebus  non  volitat,  in  nube  Aurorae 
machina  noncorufcat;  lux  hgec  corperea  non  eft  divinaslucis  anima;  {ed  ta- 
men  aemula:  Lux  haec  corporea  non  eftdivinac  lucis  unigena,  fed  tamenfi- 
lia :  Lux  hxc  corporea  non  eft  di vinx  lucis  femita ,  fed  tamen  eft  pedifiequa  ; 
Lux  hxc  corporeanon  eft  divinas  lucis  amafia,fed  tamen  fatrapa ;  Lux  ha&c 
corporeanon  eftdivinae  fucis  fyngrapha,  fed  tamen  fyilaba,  HabitatDEUS 
non  diffiteox  lucem,led  penitus  inacceftibilem , quid  enim  corpori  cum  fpiri- 
tu,  quid  limiti  cum  finis  nefcio,  quid  creaturae  cum  fuo  Numine,  quid  luci 
1ydenim,cum  fole  Juftitiae  extra  analogiam  nominis  eft  commune?  hoc  pla- 
ne  quod  Ideae  cum  imagine,  quod  effigiato  cum  effigie,  quod  DEO  cum 
Deitatis  indice,  quod  corpori  cum  umbra  corporis,  quod  animae  cum  ani- 
marum  fimilitudine  eft  cornmune.    Lux  non  eft  fpiritus  fed  fpiritum  acce- 
diti  Lux  non  eft  anima,fed  animae  fuccedit ,  cur  ergo  animalem  fpiritum  non 
illuminet,in  obfcuratam illius  facieni  ad  inftar  primi  iuminis,fuae  lucis  fpira- 
culum  non  infufflet?  Concludite  Philofophiex  fimilitudinum  enthimemate, 
veritatis  confequentiam ,  ftatuite  Celebres  medici  ex  praeambulis  deiineatac 
lucis  laudibus,  perennicatis  aphorifmum;  defumiteelogium  a  fymboiis, fub- 
fcribite  epigraphen  infallibilitatis;  Dum  ego  interim  ut  kict  luceam  validio- 
ribus  argumentorum  radiis  praelucebo. 

Eft  igitur  fed  non  exiguum  inter  Philofophos  &  Medicos  difcutientis 
ingenij  argumentum ,  fuo  non  deftitutum  argumentorum  molimine,  fuafwn- 
datum  baie ,  num  interabicondita  humanorum  corporum  concava,inter  ab-  > 
ditas  pulmonum  alas  ,in  deciduis  oculorum  fcrobibus,  in  remotiflimo  cordis 
gremio,in  finuhepatis,in  cerebri  ventriculis  fuam  fereaa  lux  accendat  lampa- 
dem  &fuae  inimicas  claritati  tenebras  expellat  ?  r\dha?ret  Lumini  Illuftris  Avi- 
cennahb  de  vir.Cord.  cum  GalenoPrincipe  non  hne  afteclis,quoru  haec  eft  fen- 
tentia.  Cum  Author  luminis,  Deus  Conditor,&  fida  hujus  Numinis  pedif- 
fequa  fubfimilis  natura  concavitates  has  exftiuxerit,  videtur  ccrte  injurium 
ordinatrici  iftius  Providentia»  easdem  vacuas  in  tenebris,  qua;  privativa  fo- 
liim  funt  vacuitas,  dereiinquere.    iiinc  fcribit  Aviceaiia  Deum  hniftram  cor- 

dis 


Dijftrtatio  Pbjfica.  47 

dis  concavitatcm  fabricaHe,  uc  foret  fpiritus  armjrium  fuxque  alvearium  ge- 
nerationis.  Infer  Phiiafopbft  ergo  primum  profilicntis  fpiritus  principium  f 
originalis  ejusdem  rcgio,  iiiuitris  hujusaccolx  patria  cit  iiniilcr  cordis  ventri- 
culus,  exinde  veiut  e  domo  fydcrum  hx  lofnino£e  ab  igne  fphaerulae  inter 
prxcipuos  humani  microcofmi  circulos  difpcrguntur ,  a  quorum  flammulis 
tota  totius  corporis  regia  acccnditur  ut  ardcat ,  llluminatur  ut  chrcfcat.  Sic 
ferme  diifcrit  citatus  Protomedicus  Cap.  2-  de  vir.  cord.  &  concJudit  fpiritus 
effe  fubitantiam  luminofam  ;  quid  clanus  nifi  cxcutias  ?  quid  vifibilius ,  ni  vi- 
fu  careas  ad  videndum  ?  profequitur  aviiivo  fpiritu  defiimens  paritatem,  dum 
eum  lucis  radium  compellat ,  quem  fi  fpe&and  immittas  animae,  exultat  ve« 
lutoculus  ad  auream  orientis  Aurone  faciem  ,  fi  lubtrahas  illi  coniimiiis  vclut 
ad  deciduum  diei  obitum  contnilatur. 

Refpice  qui  huic  diffidis  fimilitudrni  profpicientem  ex  animalium  oculis 
latentem  animum,  &  naturalem  litertx  veritatis  indicem  videbis,  volve  hiit.o« 
riarumTomos  &  leges  parem  in  homine  conditionem.  Praelcgent  auicultan- 
ti  filegere  gravaris  Svetonius&c  adeo  perfricacem  Tibcrii  imperatoris  ocu- 
lum,  adeo  Marci  Antonii  pupiilam  foifife  lynceam ,  utfinguia  qu;c  hlderet  in 
tenebris  nocturnis  hyitrio,  diftincte  cerneret,  diicerneret  accurate,  Dicob- 
fecro  fi  credis  atteftanri,an  fine  luce  obfcura  viderint  in  tenebrisan  noclemfi- 
nevicaria  diei  luce  potuerint  fugarevel  fugere  ?  fplendentem  videbantad  lam- 
padem,fcd  cui  alius  nifi  incorporis  concavo  modius  non  iuppctebat,  quam 
alia  nififpirituum  claritas  non  illultrabat,  Exhilarat  hujus  fecrcti  lumiiriscan- 
dor  ad  arTabilem  amicac  converfationis  hilantatem  quo  copioiior  co  jucundi- 
us,  quomoderatioreo fedatius ;  dum  e  contrario  (ua  cum  tcncbrosa  nigrcdi- 
ne  atra  bilis  totam  hilaritatis  obiufcat  facicm,  omnern  exuitantis  animi  pro* 
fcribit  amoenitatem.  Intuerefi  iubet  terrificam  hypocondnaci  Morionisfa- 
ciem,  &  in  tetra  exccrandi  vuku^  imagine  aipiucs  tenebroiamca!iginem,exi- 
lium  (erenitatis* 

Aditipulatur  Galenus  Princeps  iib.  1.  &c.  de  fympt.  caufs  c.ip.  7.  lib.  3. 
dc  locisarlecU  cap.7.  dum  maroris  origincm  omr.em,  timoris  fcaturigtncoi 
quae  crudeii  nimium  tyrannide  invafam  terquet  ar.imam,  in  fpurium  itrcbt» 
bs  uterum  rcrundit ;  quas  univerfam  mentis  3c  corporis  acicm  hc  hebeutj  ut 
dicm  in  noclem  vcrtens,  dariflimavix  videat,  invideai  videnti, terrctur  i.m- 
bris  in  meridie  infcelix  animus,  fingit  in  lucc  tcnebras,  kcut  quid  timcat  i^no- 
reu  Sedjamad  folidiora  inquilinae  lucis  veitibula  proccdamus. 

1«  Ilh.d  evadit  iucidum  ,  quod  fuam  a  luck.o  habei  pioccmen^;  illud 
lumin  fum  conllituitur ,  quod  a  condituente  kmine  piccuiit,  lcd  humanum 
co:i  Usinhabiuntesfpiritu?conllituuntur  aluinhie,ergo  cvaduntlumii.y;:  Mi- 

noxcA 


48 


D.  Jobannls  Ezptijl*  JVenckb 


norem  Sagax  Sennertus  docet  dum  fpiritum  ex  aere  &  puriori  fenguine  de- 
monftrat  generari;  Subiume  Philofophe,  fed  aer  eftparticipiumluminis;con- 
ciude  necelfario ,  ergo  &  aerei  fpiritus  a  lumine  conftituuntur,  fecundum  ut 
probes  argumentum ,  fuppone  medium  a  fuo  fpecifkari  termino ,  illud  fuam 
ab  ifto  eiTentiam  emendicare  ,  hoc  fie  fuppofito  argumentor.  Vitales  &  ani- 
maies fpiritus  funtlucis  medium  ergo  &  lucidi.  Siantecedens  negas,probo 
evidenter  luxlucidifiima  eft  vitalis  anima,fed  ha?c  mediante  vitali  ac  animali 
fpiritu  neclitur  ac  invehitur  corpori,  ergo  hifpiritusfunt  lucisfeumediumfeu 
vehiculum. 

Ad  Tertium  procedo.  Sicut  fuperius  in  macrocofmo  eft,  fic  eft  infe- 
rius  inmicrocofmo,led  iliud  femper  eft  lucidum,  ergo&  iftud  eftluminofum. 
Major  irrefragabilis  Hermetis  eft  fententia,  quam  fua  inSmaragdina  tabu- 
lademonftrat ;  fed  tu  fi  ambigis  attenderationem.  Non  minus  quodeftfu*- 
perius  in  macrocofmo  quam  quod  inferius  eft  in  microcofmo  rotatur  circulo 
&  per  continuum  continuae  circulationis  motum  confervatur ;  gradatim  vero 
per  fubtilifationis  energiam  donec  fcilicet  iubtilifentur  attenuati  fpiritus  in  lu- 
cem  quemadmodu  informis  aer  a  prima  regione  attenuatur  fubtilius,  donec  in 
tertiamevadens  evadat  aer,  non  diffimiliter  poft  chylum  fuccelfiva  graduatio. 
ne  in  purum  fanguinem  >  ex  fanguine  in  maflam  luminis  evadit  fpiritus. 

Quarto.  Adjunge,  quod  hi  fpiritus  conicidant  cum  aere  vitali,fediftum 
nonnegabis  lucidum,  ergo  &  illos  affere  luminofos.  Prima2propofitionis  fi 
negas  veritatem,  fimpathiam  infpice,  ne  in  lumine  caliges ;  alioquin  unde 
tam  mutuus  confpirantium  cum  aere  fpirituum  confenfus  ?  ut  dum  ifteden- 
sa  obducentis  nebulae  invohitur  fpifiitudine  ,  ifti  evadantturbidi  &  pene  te- 
mulenti.  Eft  fcilicet  irrefragabile  Ariftotelis  alfertum,  fimile  fibifimiie  inna- 
tura  parturit ,  &.  natura  naturam  confervat. 

Quod  fi  Philofophorum  teftimonio  forma  nunquam  conftituit  informe 
vel  difforme,  attende  vitalium  fpirituum  formalem  propaginem  &  a  pulcher- 
rima  iucis  forma  non  nifi  lucidos  fateberis  emanare.  Humor  cryftallinus 
hanc  format  fobolem ,  fed  nunquid  diaphanus  ifte  uterus  effundettenebrio- 
nem  ?  nunquid  haec  fcreniifima  candoris  puerpera  caliginofam  progerminabh 
faciem,  vel  fpuriam  fobolem  enitetur?  Adde  quod  {#pe  citati  fpiritus  pro-  j 
prietatibuslucis  polleant,fed  proprietas  participat  naturarneflentia^ergofilux 
eft  lucida  (quodnifi  tcnebrarum  rilij  negare  nequeunt)hi  fpiritus  fint  lucidi 
eft  neceffe.  Si  revocas  in  dubium,  num  lucis  proprietas  lit  in  vitali  &  ani- 
mali  ipiritu,  puriflamum  trutina  fanguincm  ex  quo  conficitur, &hunc  luccm 
imbibere,  daritaiem  fapere ,  ibirare  radios  invenies,  quod  quia  proprium  eft 
lumini  cruorcm  eilc  lucidum  &  inde  exfilicntes  ipiritus  luminofos  evadere 

infer- 


JDiflirtatio  Plyflca. 


49 


jnfcrt«r.  Scd  arnabo  anne  lucem  igni  negandum  judicas,  an  flammam  effe 
fuigidam  ignoras?  ignorat  folus  illc,  qui  coecuticns  in  caligine  quid  ignts 
quidquc  lumcn  fit,  nonafpexit;  fed  dic  ulterius  cur  ignem  dicis  lucidum  cur 
itfcris  fulgentem?  nonne  quia  fubtilitace  praeeminet,  affurgit  levicace  ?  quii 
eaim  falit  in  altum  citius  quam  ignis  flammula  ,  quid  evanefcic  levius  in  au- 
ram?  hlc  plane  prxrogativa  vitalis  animalifque  gaudet  fpiritus ,  quo  nihil 
agilius,  nil  fubtilius  reperitur;  ccnuiores  invadunc  arcerias,  penecranc  venu- 
tas,  peros  traafiliunt  chylum  involant ,  corpus  pervolant,  ubique  permeant, 
&  cvadunt. 

Quid  fi  celcbrioris  Stagyritae  teftimonio  acliones  in  fuppofitis  lucidis  & 
aclivis  iunt,  rcfponde  ambigens  Philofophe,  ubinam  vitales  &  animales  fpU 
litus  a£liviores  iunt  quam  in  fuppofitis  in  fubjeclato  corpore  quod  calefaci- 
unt  ut  arftuet,  inflammant  uc  fcrvefcat?  Certe  fi  concentrante  tenebrarum 
occludentur  carcere ,  forcnt  tunc  mortui ,  non  aclivi. 

Adjungam  aliudforfan  vivacius  argumentum.  Illud  eft  lucidum  quo 
pofito  lux  exfilit,  fedhxc  appofno  exfilit  ipiritu,  ergo  hic  lucidus  eft.  Si  dc 
minori  dubitas,  indubiam  majorem  judji  iqs»  dic,  nunquid  pofito  vitali  fpi- 
ritu  ponitur  animatio  &  ocularis  viho,dvficiente  fpiritu  hsc  quoque  defuit, 
vide  quid  inferas  dum  hoc  fatcri  cogetis,  &  tenere  ? 

Confirmat  corundem  (pirituum  iubtilitas,  nam  fubtiliflimae  qualitates 
in  corporc  funtlucida?,  cum  lux  extra  fubtilitatis  fphaeram  evaneicat,  Prsete- 
rea  hi  fpiritus  funt  refolubiles  in  lucida  principia,  funt  crgo  lucida  progenies, 
quam  evaporationes  Diaphanae  exhalationes  perfpicuse  eorundem  Principii 
componunt. 

Sed  iolvc  dubium ,  refolvc  quaeftionem  adverfarie,  nunquid  cui  conna- 
turalis  eftignitio  ejusdem  nacurae  competit  eife  lucidum  cum  ignis  fuapte  na- 
tura  eluccfcat?  cft  autcm  vitali  fpiritui  ignitio  connaturalis ,  crgo  &  eilc  luci- 
■dum  eft  naturale. 

Ll\  tritum  cana:  anciquicacis  >  eft  antiquiflimum  tenella*  juventutis  ele- 
Bienturn;  Ncmo  dac  quod  non  hat;  cum  ergo  vitales  &  animales  fpiri- 
tu*  humano  corpori  dcnt  elfe  lucidum,  hoc  prius  habeant  eft  necefte.  Dant 
certo  lucem  corpori  dum  graduatione  mirabili  chylum  in  lucidamconvcrtunt 
materiam,uc  fubtilifuus  luccat  &ardeat  inflammatus. 

Et  unde  quarfo  denominatur  vitalis  fpiritus,  nifi  a  vita  quam  poiTldet, 
fed  ha?c  eft  lucida,ergo  &  fpiritus  hac  vita  vivcns  lucidus  fu  oportct.  Vitam 
ia  dubitas  ciTe  lucidam.Sennercus  fua"  probabit  authoritate,  probat  &  ratio; 
Principium  vitae  in  hominc  eft  anima,  hanc  cflc  lucidam  fi  rationali  animi 
^pptnd.  Dec.  II l.  Ann.  VII.  &  VIII.  G  *  n  prx- 


D.  lohannU  Baptift*  JWenckft 


cs  praeditus  non  negabis ,  nam  quod  immateriales  effeclus  parturk ,  quod  in- 
tellectuales  partus  edit  eft  lucidum,  eftluminofum* 

Cur  adamas  eft  lucidus ,  vel  unde  nancifcitur  fulgorem?  non  nifi  a  fo- 
lelucido,  cur  lucent  mineralia  inter  obfcura  latentis  terrss  concava  nifi  quia 
lucem  folis  participant  $  quam  quia  magis  vkales  fpiritus  imWibunt  magishos-. 
cfle  lucidos ,  eft  afTerendum. 

Sed  age^Experientiie  magifterio  fubfcribamus ,  cur  vel  quiddeficitdum. 
corruis  deliquio  enervatus?  quod  deficit  eft  fpiritus ,  cur  deficiaHfta  eft  ra- 
tio,  quia  lucere  definit ,  arderc  intermittit ,  quo  rurlus  radiante  vkae.  fplendor 
irradiat  &  corufcat. 

Quod  fi  ignis  fubtilitas  vellucem  indigitat  vel  caufat ,  cur  fimilem  effe- 
clum  neges  fpiritui ,  qui  igne  eftfubtilior  ?  Si  ignis  ideo  eft  iucidus,  quia  cft!. 
calidus,  cur  fervefcentem  fpiritum  parker  eiTelucidumnegemus., 

Quamdiu  calor  seftuat  in  corpore  tamdiu  in.ha?retanima  &  vitam  tribuit3" 
Calorem  auferens ,  lucem  aufers  ,*  ergo  quod  calere  corpus  facit ,  iucere  fa- 
citj  fed  fpirkus  dat  corpori  quod  caleat,  ergo  quod  luceat  ,  procurat.  Et* 
nunquid' continuus  circumcurfitantium  moius  fyderum  lucere  facit  fidera,- 
quorum  fi  plura  cogis  fiftere,  cogis  &  lucem  perdere?  quid  autem  humani 
corporis  circulationemagitat  nifi  vitalis  fpiritus,  cur  igitur  non  fit  lucidus,cunx 
motus  non  tantum  circularis  fitfed  etiam  vitalis*. 

Verurn  difcutias  (fi  lubet  antagoniftam  agere)  per  quid  influxus  fide- 
rum  adanimalesfpiritus  terminatur?  fi  luculentius  inveftigaveris,reperies,  id< 
fieri  per claritatern  luminis,per  influentis  radij  fulgorem,-  cur  ergo  ifte  non- 
irradiet  fpiritum  in  quem  influetcur  non  capacemluminisilluftret? 

Hmc  eft  quod  ClarhTimus  Maur.  Hofmannus  hos  fpiritus  vitaies  flam- 
mas,  nuncupet ,  qua?  radiando  ajftuant ,  irradiant  acftuando;  Eft  virtuaiis  in 
igne  lucido  potentia  incinerare  ftipulas ;  eft  virtus  vitalis  ipiritus  confumere 
humores,  igne  &.  lumine,  ardore  &  fulgore. 

Helmontius formam  vitalis  fpiritus  vitaiem  lucem  nominat,  qusequia 
luci  vitam  fociat,  luce .  cfi:  luminofior  vei  faltem  nobilior  lumine  inani- 
mato. 

Appcne  larnpadi  digitos  &  intuebens  lucidos  ob  Diaphaneitatis  excel- 
leniiam  qua:  fuattt  a  vitali  ipiritu  trahit  oiiginem,  continuat  falgorem. 

Igneus  radion  folis  uterus  eft  vitalium  matrix  fpirituum  ,  qui  accedente 
atrisflamine  pcr  inipirationem  fenfibilem  &  iufenfibiiemgeneratur.-  Proinde 

quid 


Diflirtatio  Pbyfica. 


cuid  vctet  ciTe  lucidos ,  luirJnofos  aciis  filios,  &  primi  in  aftrorum  republi- 
ca  Pnncipis  fobolesi 

Quoei  fi  ad  fcccunditatis  cfrlcnciam  tion  fbla  fufficit  anima,  fed  etiarn 
fn  feminis  vchiculo  iiiuminati  rcquirantur  fpiritus;  cur  ergo  non  fintlucidi? 
hlnc  vivacioris  luminis  def:ctus  infenibus  nimium  humidis,  fterilitatem  pro- 
trudit,  &  impcdit  fcccunditatem, 

Certc  (iin  humani  corporis  republica  lux  radiat,  ha?c  nobiliorcm  irra- 
diabit  partcm,  quas  quia  vitales  &  animales  fpiritus  iunt,hi  fuo  non  piiva- 
fcuntur  lumine,  ne  (ibi  dcbita  deftituantur  proprictatc. 

Sed  nunc  a  radioib  argumentorun|  meridie  ad  occiduam  conclufionis 
veiperam  divinum  commendatae  lucis  encfayridion  inclinat;  non  tamen  itaut 
inter  umbras  non  luceat,  inter  opaca  humani  corporis  concava  nonfcrveat, 
nonfulgeat,  non  candeat ,  non  clacefcat.  Iftam  non  ftudiofam  nimium  luci- 
diflimx  veritatis  concinnavi  Apologiam,-  fic  adverfarios  virginea  lucis  lam- 
pade  invadens ,  ut  iapientum  m onftraverim  fententiam ,  non  adverfariam  dif- 
ientientium  ingeniorum  offenderim  eruditionem.  Et  quia  fapientibus  fcribo, 
non  prtdcnbo,  ipfos  Iiluftres  lucis  aemulos,  mcae  fi  non  aiTcnfuros,  faltem 
arifuros  opinioni  confido.  Unum  illud  a  meis  defenfas  veritatis  armulis  ef- 
flagito,  ut  oblata  rationum  ponderain  pacatae  rationis  trutina  appendant,  ve- 
ritatis  ftarcram  trutinent ,  &  appenfam  cum  renebris  luccm  arqua  librantes 
lance  difcutiant ,  nec  iftius  excellentiam  cum  viliilima  illarum  inanitate  con- 
fundant.  Videbi  nt  certe(ni  intucntium  cculus  caliget)  in  vena  fanguinem, 
igncm  in  fanguine  ,ardorem  in  fpiritu,  fulgorem  in  ardorc,  vidcbunt  ln  vi- 
taradium,  rn  cruore  fpiritum,&  lucem  in  calore. 

Sed  ulteausmeexplicare  liceat,  cum  infolens  paradoxum  Qu«ftioha?c 
vidcaturj  An  in  corpore  humanofrt  lux,  vel  tenebrae  ?  quisenim  monalium 
fuo  eoufque  introfpexit  vifu,  ut  hai;C  tcrrae  molerr)  fuis  oculis  luftrare  va- 
luerit?  hic  certc  Argus  cctcutit,  perfpicax  quantumvis  Aquila,  noclua  eft, 
Lyi.x  ipfe  cxoculatur ,  foli  intell  cluali  oculo  hic  microcofreus  pervius  eft, 
cujus  proinde  intelle&us  curiofitate  (curiofa  ci.im  delcclant ,  curiofis  fcientia 
medica  excolitur,  exculta  mirc  peificitur)  huic  dubio  reiohcndo  me  accinxi, 
&  indubitate  praehabita  matura  dcliberatione  cor.dudo:  In  corpore  huma- 
no  ,  in  partibus  fcihcet  principalioiibus ,  eft  lux ,  quae  coniiftit  &  oritur  ex 
irradiationc  ipirituum:  Quod  u<  eo  perfuadeatur  efficacius,  certo  fuponen- 
dumeft,  fpiruus  cjle  corpora  luctda;  hinc  a  docliflimo  Helmontio  de  aura 

G  x  fyv*- 


$1   D.JobarmisBaptift<eHrenck.b 

(ptrituali  pag.728-  Luces  iftajac  formse  vitalium  ab  HofTmanno  Viro  de  rc 
medica  optime  merito,  Flamma  vitalis  vocantur:  &  non  fine  fundamen- 
to,eft  enim  lux  paflio  &  affedlio  necefiario  annexa  vitae  &fanitatifpirituum, 
unde  ficut  paflio  necelTario  annexa  elTentise ,  non  poteft  tolli  ab  ilia  manente 
elTentia  etiam  per  divinam  omnipotentiam ,  ut  patet  in  anima  rationali  quam 
Deus  non  poteft  creare  fine  vifibilitate,ita  etiam  fpiritus  non  porTunt  elfefi- 
ne  luce,  unde  debilitata  hac  luce,  fpiritus  infirmantur,  illaque  membra  vel  par- 
tes,in  quibus  anima mediantibus  his  fpiritibus  fuas  exercet  actiones  velfen- 
fationes  extin&a  vero  omnino  hac  iuce,  evaneicunt  fpiritus,  &  cum  ipfis 
vita.  Hoc  fuppofito,  probatur, 

l.  Ex  naturali  antipathia  &  contrarietate  lucrs  ad  tenebras  juxta  illud» 
gju#  cohabitatio  iucis  ad  tenebras :  enim  vero  de  intrinfeca  &  conftitutiva  ra- 
tione  contrarie  oppefitoium  eft,  quod  fe  ab  eodem  fubje&o  mutuo  expellant, 
fed  lux  &  tencbrse  opponuntur  contrarie  privative,  ergo  ab  eodem  fubjecte 
fe  mutuo  expellunt,  confequenter  fubjeftum  in  quo  fubjeftatur,  vel  cui  in- 
cft  lux,non  poteft  efte  tenebrofum  :fubfumo,  fed  fpiritus  ut  fupponitur,  funt 
eorpora  eflentialiter  lucida ,  &  infunt  corpori  humano ,  ergo  in  corpore  hu- 
tnano  datur  lux  orta  ex  irradiatione  fpirituum,  cui  haud  inepte  optima  ab» 
fconditorum  propalatrix  &  probatrix  natura  ipfa,  naturali  infallibiliquefuo  di- 
&amine  fuffragatur,  ex  cujus  proinde  indinatone 

Secunda  probatiodefumitur,-  nam  omnis  homo  fanus  naturali  inftincl:* 
tenebras  horret,averfatur,  &  propterea  homini  tenebrae  funt  poena,  maxime 
enim  dolet  &  segerrime  fert  dum  carceri  tenebrofo  ineluditur,  diem  e  contra,, 
dulcemque lucis  ufuram,  tanquam  rem  nobiliflimam ,  amabiliflimam,  jucun- 
diflimamque  (cujus  beneficio  vivit)  amat,  calidifque  iu  votis  tenet.  Item 
omnes  homines,  maxime  pueri,tenebras  &  fpeclra,  qua  fpiritus  funt  tene- 
brarum ,  horrent  ofTenduntur ,  &  Epileptici  fiunt,  fed  hoc  non  ex  alia  caufa, 
quamob  mutuam  aclionem  6c  antipathiam  lucis  &  tenebrarum  viprimaeva? 
feparationis  ab  inviccm  &  fpirituum  quihabent  Iuciditatem,  ergo  fignum  eft. 
quod  fpiritus  per  fibi  connaturalem  lucem  illuminent  corpus:  quod  autem 
homo  melancholicus  tenebras  amet,  tenebrofa  qu^rat  &  iolitaria,  &  in  cry- 
ptas  &  fepulchra  anguloive  abftrufos  fefe  proripiat,  oritur  ex  tenebrofitate 
fpirituum ,  qui  prseter  naturam  fuam  atris  obducuntur  variarum  imaginatio- 
num ,  affeclionumque  nubibus,  non  tamen  omnino  obfcurantur ,  fed  eorum 
lux  debilitatur  parum  vel  rnultum,pro  intenfione  vel  remiflione  melancho- 


DiJJirtitio  Pbyfita. 


n 


lix,  fpiritus  enim,  approbante  optima  omnium  mngiftra  experienta  infirmi 
funt.qui  melancholici  plerumque  languidi,  debiles  &in  omnibus  adionibus 
tardioii  funt,  nam  fpiritus  condcnfantur  &paulatim  extrema  defercntes  ad  in- 
teriora  fe  proripiunt ,  fcfeque  ibi  concentrant,  haud  fecus  ac  fpiritus  vini  in 
doiio  vini  frigore  congelati  fe  contrahit  &  in  medio  fe  concentrat. 

Tertib :  Ex  admirabili  harmonia  qu#  eft  in  tota  rerum  natura ,  &  in- 
tcr  creaturas,  quam  non  minus  ingeniose  quam  fubtiliter  Hermes  in  tabula 
faa  Smaragdina  nobis  adumbrat,  dicens;  Superius  eft  ficut  inferius,  &infe- 
rius  ficut  fuperius :  &  non  immerito,  omnia  enim  naturalia  (upcriora  cogno- 
fcuntur  per  inferiora,  & haec  per  illa  diKcrnuntur,illisquequantumadeffcclus 
fuos  adaptantur,  dummodo  totum  quod  habent  ab  illis  acquifiverunt,  cum 
ergo  fpiritus  in  corpore  noftro  exiftentes  fint  quxdam  quodammodo  fcintilla?, 
quidam  partus  &  elfeclus  fpirituum  corporum  fuperiorum  &  caeleftium  9  il- 
lique  his  fuum  imprimant  &  influant  effeclum  proportione  tamcn  fervata  & 
attenta  uniuscujusque  natura,  fignum  manifeftum  eft,  quod  ipirttus  noftri, 
qui  capaces  funt  effecius  primatij  ipforum  fcilicet  lucis,  hanc  diffundant,  & 
difpergantpercorpus  cui  infunt,  cum  ergoradij  aftrales  neceffario  corpus  quod 
contingunt  i  radient,  illuminent,  etiam  fpiritus  noftri  corpus  nollruni  ifra- 
diabunt  &  illuminabunt. 

Quarto:  Ex  fine  fpirituum  noftrorum  ,qui  eft  quod  fint  vinculum  a- 
nims,  &  corporis ,  illaque  duo  extrema  &  maximc  interfe  diilita,  totoque 
ccelo  diftincta  ita  conjungant,  unumque  alteri  ita  adaptent&  proportionatum 
reddant,  utad  i.iftar  gratioiifTmiorumhofpitum  &amicorum  adinvicem  com- 
morentur,  quod  autem  prarftari  nunquam  poteft,  nifi  irradiatione  &lucefpi« 
rituum,  cum  in  hoc  coniiftat  fanitas  &  vita  illorum ,  ex  quo,  luce  darius, 
meo  exiguo  videri  patet,  -quod  fpiritus^  noftri  irradient  corpus,  &  confe- 
qucnter  quod  fit  lucidum,  alias  fpirltus  eftent  fruftra;  quidquid  cnim  caret 
fine  fuo  ad  quem  ordmatum  eft,  fruftra  eft;  DElIS  autem  &  natura  ni* 
hil  taciunt  frullra :  Nec  refert  contra  objicias  hanc  luccm  non  videri,  confe- 
quenter  non  dari ,  Refpondeo,  nego  confequcntiam ;  fic  enim  de  no- 
cle  vident  quadrupedes,  &  ramen  nosnon  videmus  ex  indifpofitione  noftri 
fcnforij  ad  c^piendam  iftam  lucem,nos  enim  de  nocte  lucem  non  videmus, 
rident  tamen  nottuas ,  fcles ,  Ganes,  Equi  &c. ;  Item  funt  homines  qui  ad  lu- 
:em  candelac  non  autem  folis  ccccutiunt,  addequodlux  ipirituum  noftrorum 
rtiam  quandoque  videatur,  ut  patct  in  ifta  contagiofa  rlammula  cxiens  ex 
,ircaut  corpofe  contagiofi  (de  hoc  vide  Docliflimum  P,  Kircherum;  qux 

G  3  non 


74  Jto*  Joannk  Baptift*  iVcnckh,  Diffirtatio  Pfyfica* 

non  eft  aliud  nifi  fpiritus  contagioib  vapore  circum  datus,  itcm  in  frication: 
eculorum  &  quanao  candela  ponitur  retrodigitos  &c# 

En  l  Paucis  probatam  habetisConclufionemmeam,quam  non  parum 
confirmare  &  ftabilire  videtur  congruentia  partis  affirmantis,  &  inconcnna 
incongruentia  partis  negantis,  inconveniens  quippe  eft  &  fere  impercepdbt- 
le ,  quod  Benigniflimus  DEUS  ,  in  cujus  operibus  prxlucet  Clementia  ,  nobi- 
li/fimum  fui  luminis  &  perfeclionis  Eclypon,  animam  lcilicet  rationalem,  quac 
poft  hancvitam  lucem  fecum  inhabitabit  inaccembiiem,  tamrigide  cenebro-. 
fo  corporis  ergaftulo,  tetroque  carceri  inciuierit  <  eamque  perhoc  vita?  terrr- 
us  habitaeulum  tam  obfcurum  inhabitare  decreverit.  Quare  Veftro  judicio 
aeccuncla  fubjicio,  ut  fiquid  rationi  confonum  judicavcriusj  Veitroquoqufi 
id  calculo  adprobarefaveatis,   Valete.  * 


Dn, 


Dn-  D.  CONRADI  BARTHOLDI 

BEHRENS, 

PNEUMATOLOGIiE  MEDICdE 

PARS  VRIMA 

De 

Spirituum  jlnitorum  exiftentia. 

CUriofa  obfervatio  Dn.  Picarii  de  quatuorviris  a  fpcclro  interemptis 
memoriam  promiii«>%  alias  Pneumatologiae  med1c£  mihi  revocar, 
cujus  proincapu:,  de  ipirituum  rinitorum  exiftentia  communica- 
bo  cum  integ-um  tractatum  digne  ablolvere ,  alia  impedimenta 
prohibeant,  &  magiv  viri  confultius  judicent ,  per  partes  publice  doclrinam 
nanc  exponere ,  quae  traclatio  erit  morborum  ,  qui  a  caufis  fupernaturalibus 
cxiftunt  ac  foventur.  Agnoverunt  caufas  ejufmodi  in  morborum  productio- 
nibus  omnino  prudentiores  medici,  refpexitque  co  Htppocratcs  in  prdnot.ab 
ir.it.  dum  confidcrandum  femper  monuit,  an  etiam  divini  quid  in  morbis 
fubfit,id  eft  an  a  fpiricu  aliquo  morbus  produuatur ,  iliatufque  fit,  ceu  omnr- 
um  optime  vox  hsc  a  Zacchia  J£u<eft.  kot  l.  4.  p.  360.  ac  Conrinoio  Epifl. 
j?o.  de  var.DoHrin.  explicatur.  Neque  enim  cum  Job.Heurnio  in  comtn. 
sd  Hipp.  ac  Hdmontio  tra9.  Ign.  hojp.  morb.  p  408.  &  in  Idek  morb.  p.  f  42. 
fermentum  aliquodfeumalignum  ex  acre  communicatum ,  feu  aliudnatura- 
le,  fenfibus  tamen  minus  obvium,  per7a  B-flov  mteliigendum  arbitror,  cum 
fenlui  Hippocraiico  ejuimodi  interpretatio  maxime  repugnet,  utpote  qui 
paulo  ante  de  affeclibus  natura?  vires  fuperantibus  locucus  fuerat. 

Non  tamen  deomnibus  ejufmodi  caufis  fupernararalibus  agere  inlticui, 
fcd  iis  tantum ,  qui  2  fp.rituum  finitorum  maligioruna  direclione  pendent, 
Hoc  ipfum  ut  ordine  ac  (ynthedca  mcrhodo  procedat,  unum.nie  capat  ex  al- 
tero  quafi  fluat,  ac  quae allemntur,  firmo  nitanr.ir  taio,  quaidam  de  fpifftu- 
umho.um  in  noftra  Athmoiphirra  exiftentia  &  opcrationibus  co.-.traBakha* 
larem  Bekkerum  ,  notiffimum  fcriptorem  prrumittenda  :  Hic  enim  ipiritus 
poftLapfum  *  ^EO  e  :  mundo  relcgatos,inque  infernurr.  det:.' o  ,  arternis- 
que  ilUc  vuiculis  i  cjacos  deuneri  ftatuic,iu  uc  iuorbe  am^liu>  nihilagant,  aui 

eii- 


5£   Dfc  D.  Cezrzdi  Sariboldl  Sthrm 

efficiant ,  quod  ipfum  fi  ica  fe  haberet ,  fruftranea  eflet  tota  hxc  inftitutit, 
Ante  omnia  vero  prius  definiendum ,  quid  fpirituum  nomine  intelligatur, 
qui  cum  deeiTentia  aut  accidentihus  corpons  nihil  participent,  ceu  in  fubfe» 
quentibus  plenius  declarabitur,  neceffe  eft,  deflniantur  per  conceptum  aliquem, 
nullomodo  in  eorpus  feu  materiatum  quippiam  cadentem,  idque  ex  ratione 
oppofitorum.  Cum  vero  ejufmodi  conceptus  nulius  alius  effe  poflit,quam 
eftus  aliquis  intelligendi,  fequitur  etiam  ,  quod  fpiritus  metaphyfid  fint  fub- 
ftantia ,  actu  intelligendi  pollentes.  Deinde  cum  quoque  requiratur,  ut  fpi- 
ritus  atque  corpora  per  praedicatum  utrique  commune,  utriufque  tamen  ef. 
fentias  ftmul  conforme  fint  fubftantiae ,  id  ipfum  cum  III.  Leibnizio  in  Aft. 
"Lipf  ann.g4.p.  m.  non  incommode  nifum  quempiam,  vel  vim  aclivam 
Vocaveds.  Differt  autem  vis  acliva  a  potentia  nuda  icholis  cognita ,  quod 
potentia  acliva  fcholafticorum ,  feufacultas  nihil  aliud  fit,  quam  proxima  a- 
gendi  poflibilitas,  quae  tamen  aliena  excitatione  &  velut  ftimulo  opushabet, 
ut  in  aclum  transferatur.  Vis  vero  activa  aclum  quendam  continet ,  feu 
smAg%«#y  ,  atque  inter  facultatem  agendi  ,  aclionem  ipfam  media  eft,  &co- 
natum  involvit ,  atque  ita  per  fe  ipfam  in  operationem  fertur,nec  auxiliis  in- 
diget,  led  fola  fublatione  impedimenti.  Atque  uti  dein  ex  literis  ejus  huma- 
aiilimis  intellexi ,  gj/TgAe%«#v  explicat  per  nifum,  fecurus  an  Ariftoteles  fimi- 
liter  intellexerit.  Corpori  quoque  nifum  ejufmodi ,  etiam  ante  extenfionem 
competere,  ab  eodem  prseclariflime  demonftraturri  eft  in  Aftis  Lipf.  dnn.  gf. 
p.  145*  Cogitatio  vero  quid  aiiud,  quam  nifus  quidam ,  &  cogitationem  qua- 
fi  antecedit  nifus.  Spirituum  igitur  finitorum  effentia  re&e  in  nifu  &  incel- 
leclu  finito  coliocatur,  uti  corporum  natura  in  nifu  &extenfione, 

Ejufmodi  fpiritus  revera  dari,  quamvis  ratio  a  priori  fortedemonftra« 
te  nequeant,  a  pofteriori  certe  probatur  argumentis  imprimis  quatuor,  iifque 
ab  animae  humana*  exiftentia,  fpe#rorum  apparitiombus,  obfeiibrum  ener* 
geia ,  ac  denique  oraculorum  apud  veteres  prardiclionibus  defumptis. 

Animx  humanae  exiftentia,  feu  quod  idem  eft,  fubftantiam  quandam 
in  corpore  humano ,  a  corpore  tamen  diftinclam ,  nec  corporei  quicquam 
participantem ,  exiftere,  ex  eo  concluditur,  quod  principium  illud  ratio* 
nale,  quo  exiftentiam  originemque  noftram  cceleftem  Cogitamus ,  fcientias 
fubtilifTimas ,  artes  mechanicas ,  aliaque  interdum  naturam  rerum  ipfam  fu- 
perantia  ac  ftupenda  comprehendimus,corpori  foli,  utpote  materiae  adfcribi 
nullo  modo  queat,  cum  hujus  eftentia,  ut  diflum,  in  extenfione  tantum 
confiftat,  nec  cogitatio  ejufmodi  alijs  in  corporibus  deprehendatur,  Spiriti 
busautem  noftris  animalibus  fic  diclis ,  corumque  per  nervos  ac  mulculoi 
determinato  motui ,  occurfioni  &  coliifioni  talem  colligendi  ac  ratiocinand 

vii 


Pntumatohgia  M-iica.  f7 

vim  tribui  quoque  non  potfe  ,  cxin  patct ,  quod  eofdcm  cum  brutis  bomo 
communes  pofTtde.it,  qua?  illorum  beneficio  autom.ua  cxillui.t,  id  cft  inftin- 
ftui  &  aifuefa&ionj  organorum  ienforiorum  parentia,  cum  e  contra  in  ho» 
mine  ab  intellcclu  dirigantur  animales  hi  Ipiritus;  Neceile  eft  igitur  ccgita- 
tionem  &  ratiocinationcm  ejufmodi  ab  aluori  principio  dependcre»  id  quod 
erk  lublbntia ,  a  corpore  plane  dittincla  ,feu  quod  idem  eft,  ipiiitus  aliquis 
finitus.cum  corpore  organico  homincm  vivum  conftituens,  anima  vulgo  fic 
dicla  rationalis. 

Alterum  argumentum  a  fpeclrorum  apparitionibus  defumitur.  T.ilia 
quidem  iubinde  fingunt  fibi  pueri,ac  mclanchohci ,  imprimis  meticulofi.  Ex 
timoribus  adeo  fortiter  pavcie  homines,  ut  dcliicnt,  ac  Darmones  quosdam 
vid.-re  fc  putent  ipfis  infeftos ,  quandoque  noclc,  quamdiu  interdiu,  jnm  apud 
Hippocratem  lib.dc  reb,  td virgin.Jpe S.occunit.  Dimerbrck  m  D (p  prsft. 
bijior.3.  meminit  melancholici  cujuidam,  qui  daemonem  fibi  coutinuo  a  la- 
tere  ndftare  putabat,  ejusdemque  horrbilem  figuram  adftantibus  enart.  bat 
ac  mirabatur  alios  ilium  non  videre,  cum  tepe  proxime  illi  adiilent.  Quales 
ilhifiones  juvenis  quidam  hypochondriacus  paflusfuerit  fupeiiori  anno  decu- 
ria?  hujus  accuratifllme  rccenfet  Dn  Merklinuf.    Anno  1682.  LugduniBa- 
tavorum  in  Nofocomio  Melancholicus  quidam  nil  nifi  dc  parvis  nigris  vi;is 
in  fuperiori  hypocaufti  tabubto  ob.mibulantibus ,  querebatur,  acni  ipfi  con- 
fentiremus  ,  riiu  &  indignatione  nos  &  Dn.  ProfclVorem  Schachtium  exci- 
piebat,  caetera  autem  fanus  erat.  Apud  Docliflimum  EttmiiUcrum  in  colleg. 
pratl,  Tom.  2  p-9S*  exemplum  occunit  fcemina?  vetula?,  per  viginti  am.os- 
cum  da?mone  rcm  lcfe  habuiife  afrirmantis.    Enormes  alias  vifiones  ac  ftu> 
pendas  impreflioius  ,  in  virgine  quadam  hyfterica  narrat  Bauzmannm  in  mi- 
fceH.Curiof.  Dcc.     Ann.  l.\jfpptnikt.  Sed,  utdixi,  illuliones  iunt,  haut 
fecus  cc  cbrii  quandoque  iancle  afhrmant,  vifa  fibi  vcl 'audita  qua'dam,  de 
quibus  fidem  remini  cordato  nr.quam  fecerint ,  exftantque  exemplah  jusfa- 
rinar pWa  ap.  d  1'ojfiuml  i.Idolatr.c  6.  Wicriwidcpffllg  Doemon  c.g. 
Dlriuml  2  qu  27  f.i.p.271.  Goldjmidium  in  Morpheo,  c4.fi  2f.  Sci- 
licet  ioniffimas  ipiosque  lenius  vinccntis  imaginaiionis  is  effeclus  eft.utacce- 
dente  limul  pra?conap  a  opinione,  animus  aipeciebus  rerum  pra?(entium  a- 
vertatur, tartumqr.c  *  erdat  ad  illarr  fpecicm ,  quam  forti  imaginatione  fi- 
bi  impumit,  eamque  habeat  pro  fenfu  rei  alicujus  prarfer.tis ,  ceu  tamen  non 
eft.    Accedit  in  meiancholicis  ipiiituum  animaiium  craflities  ac  fegnior  mo- 
tus ,  qui  inciJentes  in  veftigia  olim  iroprefta  a  cornibus^  tauii ,  peclore  leonis, 
Caud.i  dracor.is   varia  a  veftigiis  illis  ad  mentem  refieclunt,  unde  propter  cc- 
lcri  '  m  cogttationis  mers  h?*romnia  conjungit ,  unamquc  idcam  faniat  ut 
4tptnd.Dtc.lh.Am.VU.&ynL  H*  cogV 


t>n.  D.  Conradi  Bartboldi  £ehren$  

cogitet  fe  videre  diabolum ,  ceu  naturalem  ejufmodi  repradentationis  in  me* 
lancholicis  modum,  acutifTimus  IValdfmidiui  in  Colleo  praB.  ad  cafum  if¥ 
Jim£U  reclifltme  explicat,  Interdum  etiam  unabra  propria  in  aere  cralTo  & 
rorido  formata,profpeclrohabetur,ceu  exemplaapud  BoreUum  cent.A.obf 
00.  docent.  Aliquando  phxnomena  aquea ,  ex  vaporibus  adfcendentibus 
combinata  ,  fpedlra  repraefentant ,  talis  erat  nympha,  quas  anno  161  f>  Mar- 
purgi  prope  rnolendinum  Elifabethanum  confpiciebatur ,  de  qua  judicium  Li- 
bavii  in  Cifta  Mornungi  h.  yi.exftat. 

Speclra  tamen,  leu  imagines  ejufmodi  reveradari,  &  conipicienda  fe 
©fferre ,  omnino  veritati  conforme  eft ,  ut  fummo  jure  eum,  qui  fidem  tot 
teftibus  denegat ,  cum  Dn.  Vicario ,  impudentem  vocaveris.    Et  profeSto, 
quod  nec  unius  imaginationi ,  nec  aliis  rebus  naturalibus  adfcribi  poteft,  fed 
a  pluribusperfonis  depreheriditur,illud  ipfumnon  de  nihilo  effepoteft.  Ta- 
liafunt  exempla  partima  Doctiflimo  viro  fingubri  ftudio  citata  obfervatione 
congefta  jpartim  d  Lavatero  l.  i.JpeBr.  c.  12.  Lafftnio  Atbeifm,  triumpb. 
ferm.  xv.Goldfmidio  in  Morpb.c.  ?  jf.  32.  recenfita,  quibus  addenda  recen- 
tiora,  venator  fcilicet  cum  cane  &  cervo,  referente  Dn.GdkeUomifccll.  Dec> 
2.  Ann.4  Obf  27.  Uxor  ruftici  ante  ofitiduum  fepulta  ex  obiervatione  Dn. 
Ledelii  in  mifcell.Dec.  2.  Ann.  6.  Spectrum  Annsebejgenfe  in  Mifnia  paucos 
ante  annos,  quod  attreclationibus  frigidis,  variis  tumultuationibus,  ignis  exci- 
tatione,  lapidumque  projeclionibus  in  aedibus  Paftoris|illius  Eli£  Zobelii,  mo~ 
leftum  erat,  cujufque  ftupendam  hiftoriam  diclus  vir  publicis  literis  confif 
gnavit,  Spe6trum  Thetvvortienfe  in  Anglia,  quodanno  i66i.a  medioApri- 
iis ,  sedes  Mompdfonianas  importuna  Tympanorum  invifibilium  pulfatione, 
vanifque  ludibriis  infeftas  longo  tempore  habuit,  quodque  anfam  dedit  Jofe» 
pbo  Glanvillio  peculiarefcripcum  de  eo  confignandi,  quod  in  A 3k  Lipfienf. 
ann.8$  p  3*7*  recenfetur.  Speclrum  Coburgenfe  a  laboriofifiimo  From- 
manno  V3.de  fafcin.  part.  6.  c.  7.  defcriptum,  praefeclum  quendam  fpecie  u- 
xoris  fux  adhuc  viventis  deludens ,  &  cum  illo  a?des  fubinde  mutante ,  qucr- 
que  emigrans.  Speclrum  Stokholmienfe  in  Suecia ,  mulieris  a  marito  inter- 
fe£ts,  cui  caput  fuum  feu  cranium  difci/fum  de  nocle  oftendenti,  nobilis  qus- 
dam  matrona  annulum  impofuicquidein  in  cranio  cadaveris  e  fepulchro  ex- 
tracto  iterum  repertus  eft.  Hiftoriam  plenius  traclat  Erafmm  Francifci  in  btt 
(?cf)(UJbuf)fl£  Tom.  i.p.  910*»  Spectrum  denique  Hildefienfe  anno  16  r  9.  it 
sed  bus  civis  cujusdam  in  anteriori  DC^fcnr)ciCjen  habicantis  fubinde  apparens, 
jn  forma  mulieris ,  nivea  facie  ac  manibus,  oeuiis  parvis  ac  fcintillanubus,mo- 
do  panem  carnefque  pauperibus  promiifas ,  &  mantilead  baptifterium  in  tenv 
p[o  urgens,ceu  pluresteftes  eotemporeincurianoftra  depofuerunt. 

Real 


 Pneumatolooia  Mtiica.  f  9 

Realitatem  porro  fpeclrorum  arguit,quod  ad  confpeclum  eorum  gra» 
viffime  plerique  conturbcntur.  Epilepfiam  in  adultis,  affeclui  huic  alias  mi- 
nus  obnoxiis  fublequi,communis  opinio  elt,unde  &  rcs  naturalis,  qualis  efl 
ignis  fatuus ,  aliaque  ejusmodi  phaenomena  a  fpectris  ita  difccrnuntur ,  ut  ai 
cccurfum  naturaHum  rerum  non  facile  vir  prudens  terrearur,  aut  horrorc  vel 
rigore  corripiarur ;  At  fi  verum  fuerit  ipeclrum  ,  non  folum  praeternaturalis 
l.orror,fed  &  furoma  cordis  anguftia  etiam  in  fortiflimis  viris  adfit.  Juyen« 
cula  illa,  cujus  Fromannus  l.c4  meminit,  fpectri  facie  &  voce  perterrita » tri- 
ilitiam  jnfolitam  per  aliquod  temporis  ipatium  pafla  fuit.  Puer  Ln  citata  ob- 
fcrvatione  Gokeliana,  primum  perturbatus.  dein  aphcnus  faclus,  convulfio- 
nibus  graviflimis  per  duos  integros  menfcs  die  noclcque  cruciatus  fuit.  Ca- 
rolus  VI.  Galliae  Rex  ,  occurrente  eg  improvifo  &  terriflca  voce  inda- 
mantcfpeclro  ,  mnniacus  evafit,  diftricloque  enfe  in  obvios  ruit,  refcrentc 
Curiofisfimo  Imboffio  inGeneal.Galiic.  p.  90.  Hau:  abfimile  exemplum  de 
fcrfore  quodam ,  corpore  alias  benehabito,  nec  ad  adfpeclum  melanchoiico 
p rxdito > recenfet  Ingolftetterus  \n  Cifta  Homungi.Ep.  257.  Vixit  etiam  ad- 
huc  paucos  ante  arvnos  Hildefij  honorata  nOarrona,  qux  a  fpeclri  fenfetione 
territa  deiepente  coeca  evafir.  Nec  tantum  homines  fed  &ipfa  animalia  quot 
quecommoventur  &quafi  mutantur,  vcluti  e^uus  ille  cujus  meminit  Dclrio 
l.  2.c.2?.f.  2.p.  292.  poft  vifionera  ejufmodi  iubito  ex  manfueto  &  cicure, 
fcrox  iiernax  &  calcitrofus  efle  crxpit.  Idem  expertus  ipfefum,ante  annos 
quindecim,  cum  medicus  caftrenfis  exercitus  Brunfuigo  Luneburgii  cum  ep- 
dem  inHungariam  abirem,  &  in  tranfuu  perBohemiam  in  vico  non  igno- 
bili ,  (ub  Dominio  !)luftriflimorum  Comitum  Sporkiorum  pernoclaremur: 
Cum  enim  fub  adventum  iniftum  locum  abhofpiticrum  dcfignatore  noftra- 
te  imeliigerem,  mihi  domum  asfignatam  efle,  in  qua  quod  fpecularer  habe- 
rem,  accidit  derepentemediauocle,uttres  equi  mei,acfifcuticis  adigerentur, 
capiftra  fua  cum  turore  quocjam  abtumpentcs ,  fpumantesque  ac  fudore  ma- 
£idi  ex  equiii  in  aream  prorumperent ,  nullifque  blandiciis  2  fervjs  meil  ite- 
rum  in  ordinem  redigi  poflent,  donec  demum  acjventante  aur.ora,  quiefcere, 
&  manfue;icres  cyadere  vidercntur;  cumque  alcero  dic  noftratibus  hoc  rc- 
ferrem ,  a  prflpdiclo  ciHciaJirefponfum  cum  rifu  tuli ,  fibi  piidi.e  ab  incolis  iftius 
loci  de  aecjibus  iftis  quacdam reiata,  eaque  propter  mihi  easdem  co.nfulto  de 
Ilinaifc  ,  ut  rerum  ejusmodi  experimenta  facerem. 

Neefolum  intra  apparitioni?  iphasram  fpccrra  fe  cominent,  fcj  &  ali- 
quandoomnino  nocent,  vimque  inferunt,  Ligna ,  Iimca  aliacjue  a  fpccrris  con- 
treCtata»  nigra  evadere  ac  interdum  arderc  notum,  nec  vulgo  iolum  f  ia 
cft*    In  ^uflja  orjentali  fpeclrum  habitu  vidux  lugentis  fub  meridiem  obam- 

H  2  bulans, 


6o  Z>n.  D.  Conradi  Bartioldi  Bebrens 

bulans,melToribusbrachia  accrura  frangit,nifi  protinus  eo  confpeclo  in  ter- 
ram  proni  decidant.  Ddrio  l.  2.  q.  27.  /.  2.  p.  287»  Idem  l.  6.  c.  2.  f.  1  p. 
$32,  de  Nobili  quodam  Salmanticenfi  refert,  quod  a  fpeclro  lorum  ingens  in 
ynanu  gerente  ,in  quod  gjadium  aliquoties  ille  ftrinxerat,  in  peclore  &  tergo 
adeoverberatus,  utad  quataordigitorum  latitudinem  nota  contufionis,  rubo- 
re  ac  livore  mixta  impreiTa  remaneret,  moxque  vibex  intumefceret,  cum  into- 
lerabili  ardore  &  graviflimo  cruciatu,ex  quo  tertiodie  poft  obiit.  Libertus 
quidam  apud  Plinium  l.j.Lpift.  vifus  fibicernere  quendam  in  foro  refiden- 
tem,  admoventemque  capiti  (uo  cultros,  atque  etiam  ex  ipfo  verticecapillos 
amputantem ,  ubi  illuxit ,  libertus  circa  verticem  tonfus,  capillique  jacentes  de- 
prehenfi.  B»  Meinulpho ,  Diacono  ac  ConfeiTeri  barbam  omnem  a  fpeclro  in 
iomnis  avulfam ,  ex  Gobelino  Perfona  adducit  eruditus  Henkelm  traB  de 
Wnergum.p  84.  Martinus Schoockius,  celeberrimus  ille  polyhiftor,fpectro- 
rum  tamen  negator,  in  diverforio  a  fpeclro  leclo  fuo  eje&us,  eidemqnc  fup- 
pofituseft,teftedoSi//Jwo  Goldfmidio  in  Morph.  c.f.p.  31.  Quendam  no- 
i\u  in  cubili  fuo,  veru  infixum,&  luculento  igne  probe  elixum  refert  Df/rio 
l.  3.part.  1.  qu.j.f.  2.  Anno  1 68 1-  Bolfuarti  in  Frifa  fpeclra  hominem  a- 
ftuali  igne  combuffiile,  hiftoria  ftupenda  refert  Slankbardus  in  collett.  cent* 
6.  obf.  90.  Quid  quatuor  itfis  viris  robuftis  acciderit,  copiofe  citata  aliquo- 
ties  oblervatione  explicat  Dn  Vicarius,  fimulque  objecliones  omnes  ita  prso- 
occupat,  ut,  quominus  cum  doctifTimo  viro  idem  fentiam,  rationem  nui- 
]am  videam. 

Imo  quodamplius  eft,  magi  certis  ejurationibus  fpeclra  ad  Jibitum  pro- 
ducunt,cujus  exemplum  leclu  dignisfimum  Dn.  Vicarius  ibidem  fiftit,  quo 
fcilicet  aliquis  in  quodam  Trithemii  libro  noclu  legit,  &  plures  homunculiin 
confpeclum  fe  obtuierunt,  Similem  hiftoriam  de  quodam  Cornelii  Agrippa? 
librum  clam  legente,  narrat  Delriol  i.qu.  2p.p  30g.6i  de  cithariftria  qua- 
dam  Bononienft  Peucerusl.i.de  Divinat.  p.  19.  quam  vita  funclam  magus 
ad  libitum  cTtibus  hominum  ftitit,  fidibus  confueto  more  canentem,  neca 
vivis  differentem,  nifi  quod  palleret  plus  nimio. 

Qua?dam  etiam  fpeclra  res  futuras  praefagiunt, ceu  notante  Auioreno- 
tarum  ad  Rclig.  mzd  p.  186.  anteobitum  alicujus  ex  familia  Brandenburgica 
fcmper  muiier  quaedam  apparet  ,  uti  ante  obitum  Elecloris  Saxonici  Dresdse 
monachus  cernitur.  Lubecae  in  aede  cathedrali  pulfationes  Abundi  (defun- 
fti  inte  duo  fecula  Canonici)  mortem  alicujusex  Canonicis  praefagiunt  refe- 
rcnte  Hipfum  Dn.Imbvffio  in  Notit.procer.  Imp  p.  144.  cujushiftoriae  ori- 
goaltius  repeiitur  in  Novk  literariis  Baltbicis.  Anniyoo.  p.  187. 

Ad  fpeclra  pertinent  phsenomena  ilU  in  metallifodinis  teite  Agricola 

l  6,  rei 


Pntumatologia  Mcdica4  £t 

l  S.reimctall.p  174,  apparentia»  uti  Daemon  truculentus  &  homicida»  Ita 
virgo  pulcheriima  in  \'ilnicis,  fencx  in  Islebienfibus,  cquus  in  Sangerhufanis, 
monachus  in  Italicis  conlpici  folet.  Interdum  nanorum  initar, tres  dodrantes 
longi  apparent ,  more  metallicorum  veftiti ,  virunculos  metallicos  vocant. 
In  fodinis  Norwegicis  Dxmon  mediocri  forma,  barba  prolixa ,  actoto  cor- 
pore  niger  metallurgis  fe  appropinquat ,  eofque  non  raro  ex  fodinis  pellit.un- 
guibufque  fauciat,  referente  Th  Barthlino  in  A8.  Haffn.  Vol  2.  obf  8.  Qup- 
modo  foffores  Labacenlcs  in  Carniola  fpcclra  iua  montana  colant,  pluribu 
commemorat  Atban.  Kircbtrus.  mund- fubt  Lio.f.^.c.  11. 

Deinde  Cobaldi,qui  hominibus  in  aedibus  inferviunt,  conclavia  fcopis 
purgant,  orbes  ac  patinas  in  cuiinis  mundant,  ligna  apportant ,  equos  ac  ju- 
inenta  curant,pabulum  adminiilrant.  Talis  eratSpiritus ille  in  dicecefi  Hil- 
desheimenli ,  Bernhardi  Fpifcopi  tcn.pore,  obverfans ,  diclus  Hbdken,  de  quo 
pluribus  agit  JVierus  l.  i.prtftig.c.  22.  Ejufmodi  fpeclrum  cuidam  in  110- 
bili  adfylvam  Hcrcyniamurbe  fe  adjungebat  fngulis  noclibus,  ufquead  au- 
rora?  tempus,  ut  mane  veftigia  in  leclo  ubi  jacuerat  confpicerentur,  duravic- 
que  hoc  per  aliquot  annos,  memorante  hoc  ipfum  Hcnkelio  dc  Energum, 
p.  102. 

Tertio  Satyri,  quorum  mentio  flt  Levitici  xvn.  7.  ubi  Israelitse  iisdem 
facrificafle  dicuntur.  Meminit  Plutarcbmin  vita  SyS£  p.  t/2.  Satyrum  e- 
jufmodi  haut  procul  Apollonia  urbe  captum  qualem  poetae  &  piclores  com- 
muniter  depin^nt,  quique  perduclus  ad  Syllam,  vocem  aiperam  equi  pra> 
fertim  hinnitu^  &  hird  balatu  permiftam  ,  edens ,  fntelligi  tamen  non  potuir, 
dimiffusque  eft.  Forte  autem  ad  monftra  hi  &  fimilis  generis  Satyri  perti- 
nent  Verum  autem  fine  dubio  fpedlrum  fuitSatyrus  ille  ,  qui  quondam 
Divo  Antonio  in  deferto  obviam  faclus ,  ceu  in  vif*a  ejus  refertur,  de  cujus 
tamen  hiftoria?  g;enuina  veritate  dubitat  Eruditiflimus  Eccbardus  tnbcn  J£)fln* 

not)crifcf)cn  ?)?onatlid)cn  ^lw^u^n  anni  700.  p.  392,  ubi  copiofe  deSatyris 

agit,  &  omnino  legi  meretur, 

DeniqueNympha? ,  quales  tempore  Lotharii  Tmp.  pafTim  In  Frifia  in 
fpecubus  fubterraneis  apparuiffe,  noclurnolquc  viatores  fxpiflime  in  abdita 
fua  fubterranea  danculum  abduxiffe  Delrio  l  6.  c.i.  f.  3.  p  9^6  refert.  In 
Dama  quaeda-m  fub  forma  Sirenis  apparuit,  loquens  fimul  ac  futura  predi* 
cens,ceu  ex  ccnturiis Bartholinianis  refert  Sacbfius  quondam  nofter  inScbo- 
liis  ad  mifccll  Dec.i.  Ann.i.obf  23  ln  forma  pueUse  magn*,  nlba  veftein- 
dutae,  quae  abfque  inceffu  accedere  vidcbatur  ,apud  Borclium ,  cent.  3.  obf  f  p. 
cxftat.  Interdum  nymphae  ejufmodi  in  torma  anur.  apparcnt,  ccu  Conda^o  prin- 
cipi,  rivum  cum  equitatu  tranfeunti  accidit,  cui  i,i  media  aqua  anus  occur- 

H  3  rens, 


i 


Dtj.D.  CenradiBartholdi  Bthrerii 


rens,  eundem  arrepta  ipfius  ocrea  ftitit,  ac  attente  refpiciens  mertem  ipfi 
prasdixit,  Delrio  I4.C.3  qu.  6.  p.  jpf. 

Vc  vero  e  Spcctrorum  apparitionibus  fpirituum  finitorum  exiftentiam 
eo  flrmiusprobemus.  difquirendum  nunc  ukerius  quid  eadem  fini?  Ethnici, 
teftibus  Job>  Langio  l  2.  Ep.  3f.  &  Gddfmidio  in  Morph.  c,  7.      r.  pra 
animis  defunctqrum  habebant,  quae  circa  monumenta  &  in  aere  tamdiuob* 
errarent,  douec  corpus  aqua  luftrali  expiatum,  teiiure  comiimm,  aut  rogo 
combuftum ,  aliaque  conluetaparencalia  ibluti  eltent,  Ingeniofisfimus  MaX" 
vellus  dt  Medic.  M.ignet.l.  1.  c*2.  eumque  fecutus  Illuftris  quondam  Pra> 
fesNofter  Volckamerwin  Mifc.  Dec  2-  Ann.  2  obf  i$2  ,  Spintum  vitalern 
arhitrantur ,  e  corppre  poft  obitum  dimiftum  ,  reditumque  iterum  nriolien* 
tem.    Favet  huic  opinioni  obfervatio  fCdnipii  in  Mifc.  Dec.  2.  Ann  6  n,  37, 
&  Clauderi  Dec.  2.  Ann  j.  obf.  1 6 3.  quod  dum  cranium  humanum  pro  fpi- 
ritu  eliciendo  deftillaretur ,  infignis  fragpr  ac  tumultus,  quafi  fpeclrorum  o- 
mnia  effent  plena ,  excitatus  fit,etiam  cum  valvarum  apertione,  Ccnfirmat 
idem  diligentisfimus  Ridlinus  Lin.  Ann.  2.  p.212.  exemplum  refcenfens  fpe- 
£tri,ob  retentum  dolo  cranium,  tamdiuper  aliquot  dies  tumultuantisjdonec 
illud  iterum  coemiterio  committeretur,  a  quo  ftatim  prima  no£le  nihil  arjv? 
plius  auditum  eft, 

Verum  enimvero,  fi  fpeclrorum  3pparitiones  certis  interdum  tempori? 
bus  contingentes ,  fiuuraque  indicantes  ,  fi  fermocinationes  eorundem  ac  in* 
clamatiqnes,  quin  violentiam  ab  ipfjs  illatam  confideremus,  omninoplus  ar- 
guunt,  quamfpiritum  aliquem  vitalem,  qui,  fi  quippiam  eft,nonnifi  halitu$ 
eife  poteft,  cum  tempore  ia  auras  fecedens  ac  diffipabilis. 

Nec  animse  humanas  efie  poflhnt.  Quamvis  enim  Divina  omnipoten- 
tia,animse  vel  prius  quod  reliquk,  corpus  iterum  concedere  queat,  ceu  in 
Lazari  aliorum  bis  mortuorum  ,ecftafin  quidemnon  paiTorum  refufcitatione$ 
nccidic ,  de  quibus  meus  quondim  in  Bremenfi  Athenxo  pr^ceptor ,  Subtilif- 
iimus  Svvelingiuf  pluribus  commentatus  eft:  vel  quoque  anima  aliud  pec 
rnodum  creationis  ad  certum  tcmpus  adaptare  pofllt  >  cum  tamen  anima  k 
Corpcre  poftmortem  feparata,ceu  vel  faltim  exhiftoria  Divitis  5c  Lazari  Lu« 
C£  xvi.  13.  apparet,  ftatim  vel  ad  locum  miferiarum  tranfit,  vei  in  cceiuni 
remeat,ac  in  manu  Domini  jugiter  permanens  p-aemioque  laborum  fuorum 
gaudens  >  requiefcat,  nullatenus  anima  in  cenfum  hic  veniet,    Agnoicit  hoc 
idem  De/rio  /.  2.qu.26.f.  3>p>  234.  damnatorumqueanimas  unquam  compa? 
rere  cjubitat,  adeo  ut  ne  a  magis  quidem  Dsemonum  operamfollicitantibus^ 
pftendi  queant,  cum  eafdem  ex  inierno  egredi  dsmon  non  permittat.  Eanr 


Pneumatologia  Mtdica. 


dcm  opinfonem  confirmat  dein  qu.xSf  x.p.103.  pluribus  vero  hoc  ipfum 
non  minus  docle  &  folide  exfequicur  Goldfmidw  in  Morpb.  c.j.  §.6x.  63. 
Quod  vero  fpeclra  intcrdum  certam  alicujus  dcmortui  formam  reprxfentent» 
id  oullo  modo  prob.it  eflc  animas  hominum  dcmortuorum,  quos  reprxfen- 
tant.  Namque  &  perfonarum  adhuc  vivcntium  fimulacra  interdum  fe  fi- 
ftunt,  ceu  evempU  ejus  generis  ap.  IVievum  l.  f.  pr&ftig.  c.  34  Francifc. 
©4>ttU '  Uh*iTom.i.p  912  Fromman.de  fafcin.l.  sp  7^7.  occurrunt,qufc 
ipfa  tamen  fimulacra  cum  corporei  nil  quicquam  contineant,  nullatenus  quo- 
que  anima  illorum  efle  pofTunt,  nifi  ab  uno  abfurdo  ad  alterum  deiabi  in- 
tcntio  fit.  Tumultus  vero  fub  cranii  prxparatione ,  ceu  fupra  diclum,  ex- 
cicati ,  pro  iliufionibus  diabolicis  merito  habendi. 

Reftat  igitur,  ut  fpiritibus  alijs  finitis  adfcribantur  apparitiones  ejulmo- 
di,  hique  ipfi  modo  in  fubfequentibus,  ubi  de  fpirituum  operationibus  agitur, 
plenius  explicando ,  vel  aiTumant  corpus  aliquod  verum  five  brutum ,  five 
inanimatum,  aereumve ,  vel  hujus  utriufque  fpeciem  externam  fimulent, 
vel  denique  mortuorum  cadavera  ingrediantur.  A^reum  certe  aiTumere  ex 
eoprobatur,  quod  tambrevi  momentoac  fpatio  fpe&ra  crcfcere  &decrefcere 
videantur  ,cum  praeter  fubftantiam  acream,nihil  aeque  facile  ad  dilatandum 
feu  rarefaciendum,TpifTandumque  ac  condenfandum  aptumfit. 

Quamvis  autem  Deo  gravifltmas  ob  caulas  ita  difponente  etiam  boni 
angeli  mortuos  reprsefcntare  qucanr,  eo  modo,  quo  ecclclia  Hicrofolymitana 
jtiior.xUy  if,  angelum  formam  Petri  Apoftoli  afTumpfiffe  fufpicabatur,  & 
qwaedam  indubitatac  fidei  exempla  ex  primis  feculis  a  Delrionc  l  2.  qu.26. 
J,  f.collecla  docent,  quo  minus  tamen  ,definentibus  demum  miraculis ,  fpe- 
£ira  fubfequentium  ac  noltrorum  temporum ,  quamvis  etiam  fanctitatem 
fummam  pra:  fe  ferant,inque  angelorum  ipforum  forma  appareant,  fpiritibus 
fl&alis  curn  Gjldfmidio  cy.§.  <*y.  adfcribantur,  rationes  nullae  impcdiunr. 
Quis  enim  dc  hoc  dubitavcrit,  fi  ejufmodi  fpeclra  fignum  crucis,  nomenJE* 
SU,  aliaque  pia  fymbola  fugiant  ac  deteftentur,  fi  m  apparitionibus  ctiamre- 
petitis  fint  importuniores,  fi  pranexerint  caufam  apparitionibus  malafn  v§l 
talfam,  fioratio  fpe^.ri  fit  fuperftitiofa ,  malefuada  ,  defpcrati,  fuperb»,libidi* 
fioli  ,vindicla?que  appetentis.  Si  appareant  forma  fufpeoa,  aut  horrenda.  In 
forma  nigri  parvique  viri,  caput  viridi  pilco  tecli,  tx  Mifc.  Dec.3.  Ann.2. 
obf.  io*9  ln  forma  viri  rubro  capiliitio  ac  barba  prarditi,  ex  Binlingii  Tbef 
ptacl.p.  ^59.  Cornuti,  oculis  flammeis,  naribus  ad  cornu  bobbH  morcm  in- 
tortis  ,dei\tibus  oblongis  .  aprinit  non  diffimilibus  gcniiquc  rclerri  n  rerenti- 
bus  ex  Witr  l,2*c,  4,  inmanibusharpaginisipecicm  uKut\  i*,Delrlo  p.  17 


Dn.  D.  Conradi  Bartholdi  Bebrens 


Quin  &  in  brutorum  forma  ceu  pluribus  exempMs  Fromannus  p.7'3.  recen* 
fet.  Sub  forma  murium  in  citata  ex  MifceU.  obfervatione  occurrit.  Si  de- 
tlique  forma  quidem  humana ,  bomve  angeli  fpeelra  appareant,femper  tameu 
aliquid  infolitx  nota  adfit,  aut  vocem  fonnent  brutalem ,  &  operatio  fimulfit 
improba,  accefium  eorum  tumultus  prscedat,  autcomitetur,  cumfoetore  ve- 
ro  itrepitu  vel  clade  fecedant,  ceu  pluribus  hacc  ipfade  fpiritus  maligni,  fpe- 
6trum  repraefentantis  diagnofi  inculcat  Delrio  l  2.qu.  26 '  §  3, 

Atque  ita  ex  fpeclrorum  apparitionibus  fpiricuum  finicorum  exiftencia 
dariifimc  .  ut  arbitror,  probata  eit  ,  pergimus  ad  tertium  probationis  locum, 
obfefTos  nempe,utpo  e  quos  talia  perpetrare  notum  eft,qua?  etiam  non  niii 
%  poteftate  fuperiori  prorecta  nemo  negaverit.  Nonquidem  melatetrnulta  in 
corpore  humano  accidere,  quorum  racio  non  ita  in  promptu  eft,  praefertim 
cum  temperamentum  mclancholicum  ideis  variis  efTormandis  ac  proinaddt- 
vinacionem  ac  futurorum  prsedictionem  maxime  apcum  fit ;  Morbos  etiam 
imprimis  chronicos,modo  exfaooiinario  &  miro  afrligentes,  daemoni  vulgo 
adfcribi  Wolfius  in  fcrutinio  Amukt.  p  $48.  jam  notavit.    At  vero  akiorem 
&  fupernaturalem  caufam  fubeffc  nemo  negaverit.  v,  Si  aegn  nec  vifa  ante 
fibi,  necaudita  diltincte  loquantur,  occult  i  aiio-um  difta  ac  facla  cum  ex> 
probracione  revelent,  ceu  dazmoniacus  aoud  Ftrn  liun  l,  2.  Abi.  c  16  e;ian 
medicorurn  fecreta  detegebac,  &  puer  quidurt  apud  Butbolintm  de  morb. 
Bibl.  c.  1 9.  exprobrabac ,  quicquid  confcientia  o:c  jlt i ve  at  ad  :o  at  nemo  ex 
Sacerdotibus  invifere  eum  auderec,  nifi  integram  vttarn  traduxiff-t.  Si.nile 
Viri  cujusdam  excmplum  exCamer.irio  receniet  Frommxn.  de  Fafcin.  I  3  p. 
por.  Si  aegri  fubcilifiime  dirputenc,  indocti  alias  omn  umque  artium  inaxime 
rudesexiftentes.  Si  fucura  praedicant  quae  nec  duoia  fmt  ,  nec  in  (eiifam  muU 
tiplicem  torqueri  queant    Adltiti  cum  aiijs  piiiliarris  anno  1 6 S  2 *  \r<ye:ito« 
rati  puellae  cuidam  obfeTae,  iu  Noloco  nio  qppidano  moranti,  q  ise  qiocies 
Sacerdos  cum  Saci-amento  domo  fui  exivitipfam  iavifurus,  tories  ho-rendjs 
clamores  &  jerftigatioais  corporis  pacicbacur,  erat  autem  dornus  facerdotis  a 
Nofocomio  valde  longinque  dufica,  utpuellas  de  adverVtu  ejufdem  nullomo- 
do  quippiam  conftare  polfet.    bi  diverib  vel  iguo-o  haclenus  fibi  idiomi- 
te  concinne  refyondeanc  d.fcurranrq  ue ,  qua  racione  Conftantii  hnp.  mi.iifter 
deprehenfus  eft  daemoniacus,  flp.  Frommm.l.c    Plgribus  noram  hmc  ur- 
gent  Joh  Langm.  1.2,  Ep  ff.  Semerti*  *ra  .1.1, p  428  Bi  rlmyius  Al* 
Verf  cur  cent.i  ohf.81  Langius  Parijirnfis  in  A^i  Lipf  Si  p^lem  T.ip.12. 
JMaytrniusprax.  Tom  1  c.,.7,  Dn.  Muraltus  in  W  f  G^rman  Deci.  Jnn. 
7  fbj,iQ3.  Henkdms  deBmrgum.  p,  up.  Gul^/nuus  in  ^Morpb  p  70. 


 Vrteumatologi*  Medicx^  6? 

Fromannus  de  fafcin.p.  fjp.  Dn.Weddius  Dijp.  dtfafciu.p  21.  Sunt 
quidem  nonnulli  in  ea  opinione  ,  uti  alias  in  melancholicis,  tcile  Dn.  Paulinv 
in  Diff.  biftoric.p.  75 .  imprimis  cum  febribus  ardentibus  detinentur,ceu icx- 
cmplum  Borelli  in  cent.  2.  obf  C4.  zcflorrichii  in  AS.  Moffn.  Vol  f ,  df  67. 
probat,  nec  non  epilepticis,  notanteDfl.  Rommdio  ,i»  Mijc.Dec.  2.  Ann  6. 
obf  229.  ejufrnodi  linguarum  peregrinarum  locutio,  abfque  ulln  Psemonia- 
ca,  obfervetur,  uti  quoque  mulier  ruflica  apud  Foreftum  l.  iQ.obf  19.  hy- 
mnos  latinos  cantabat ,  quos  nunqam  didicerat,  &  pucr  tredecim  annorum 
ex  vulncre  capitis  delirans,  lingua  Germanica  oprimos  Syllogifmos  forma- 
bat,  quos  tamen  curatus, poftea  componere  aefeUbaC ,  &  plura  hujusgeneris 
exempla  apud  BlanckardumCoU.cent.d.obf  79.  SJj:nkium  Tom.  i.p,6-j^. 
Fifcberum  Confil.  Hypochondr  p  $7  occurrant:  Ita  quoque  in  maniacis  ex* 
traordinaria  ejufmodi,  ab  halkibus  bilis  atrae  effei  vefccntis,  cerebrique  ideas 
cxplicantis  exiltere  cum  Ltmniol.  2  occult.c.  2.  &  noviftmo  Scriptore  Bek- 
kero  in  mund.  fafcin.  I  1.  c.  27-  ejufque  defenfore  Zacbaxio  IV ebbero  aile- 
runt,  ex  ea  imprimis  rarione,  quod  expurgataejusmodibile  atra,  etiam  fym- 
ptomata  ha:c  ftupenda  ceffent,      Verum  abfque  rationc  hsec  ita  afferun- 
tur,    Quamvis  enim  melancholicis  exaltata  cerebri  ac  fpirkuum  energeia  itc- 
rum  incidere  poflint,  quae  antc  annum  &  aiias  aliquando  audiverunt,  vei 
quoque  ea  effutiant ,  quae  apud  fe  metuunt,  concinna  tamen  cjufmodi  lingua- 
rura  peregi  inarum  (  quas  etiam  faniffimi  &  optimae  complexionis  homines , 
non  nifi  prxvij  manuductione  affequi  valent)  locutio,  imo  integri  difcurfus 
modo  ex  hac  mcdo  alia  fcicntia  formatio,  primo  a  do£trina  dependet,  lin- 
guarum  enim  peritia  ingenita  elfc  ncquit,quia  verba  rebus  exarbitriohuma- 
no  impofita  funt,  &hinc  varia  idtomata  exiftunt,  quae  memorix  beneficio 
addifcuntur  &  retinentur,  deinde  etiam  a  confidcratione  &  intellectu ,  quem 
quo  minus  alias  infani  poffident,  comagis  hic  ab  altiori  &  metaphyfica  caufa 
dire&us  arguitur,  tantumque  abeft,  ut  halitus  bilis  atrac  caput  petant  fpiri- 
tufqueanimales  acuant.    Illudenim,  fi  vel  maxime  fierct,hi  ipfi  potius  tur- 
barentur  &  idex  confunderentur;Pra:terea obfefli  loquuntur  abfq;  motu  linguar 
&  ore  daufo,  nefciuntque  qualia  protulerint,&  poftparoxyfmumlinguae  pe- 
regrinae  notitia  eos  ftatim  deferit ,  ceu  pluribus  GoUfmidius  p.  73.76,  Quod 
vero  purgante  exhibito  omnia  hxc  ceifaut,  caufa  clt ,  quodpermedicamen- 
tum  ejufmodi  fomes,  feu  dilpoiitio  Da?moni  amica  fubtrahatur,  hoipitium- 
que  cjufdem  turbetur.  Quomodo  autem  fuggcftio  ejufmodi&  infpiratioiiat» 
exPfcllooptimc  exponit  Fnmmau  p  7,7. 

Secundum  obleiforu^.  1  1  m  \  (i  corpuj  eorum  in  fublime  raptum 
n  aerediu  hccre.u,  nequc  po  bacur.  MaymJ.i  prax. 

K^ippcnd.Dec.  UL  A  J[,  c  7. 


Bn.  D.  Conradi  Bartboldi  Behrens 


C.7.  Foemina  quaedamParifienfis,  quamvis  afex  robuftis  viris  contineretur , 
•juatuor  tamen  pedum  ipatio  fupra  capita  ipforum  in  aerem  fublata ,  ibique 
cum  ftupore  fpectantium  per  aliquod  temporis  fpatium  detenta,  Tbuanus  L 
Izg.  Puer,  cujus  fupra  ex  Bartholino  memini,  fubinde  etiam  per  aeremra- 
ptus,  Moniales  Quercetenfes  anno  f49Kinftar  avium,  tefte  Dclriol,^,  c.u 
qu,  2-f  2.  per  aerem  volabant,  ac  ficut  feles  inarbores  repcbant,  deque  ra- 
mis  pendebant.  Pertinent  huc  motus,  quos  perficiunt-mufculorumftruclu- 
tx >  moli,ufui  omnino  impares,  ipfafque  naturse  vires  fuperantes  ,nec  tamen 
mufculis ,  partibufque  membranofis ,  mire  licet  contortis  vim  inferentes,  ceu 
pluribus  tradunt  Henr.  ab  Heer.  obf.  8.  Hagedorn,  cent.  i,ob(.  ioo.  Dn.  Mu- 
raltus  in  Mifc.  Dec.  2.  Ann.  ?*obf  103.  &Johannes  Francusin  Mifc.Dec.3. 
Ann.3-obf.j4. 

Tertium  fignum  eft,  fi  monttrofa  voracitate  vexentur ,  cujus  exempla 
ap.  Fromman.p.  613.  occurrunt ,  confirmata  ac  repetita  ab  lll.  Pr&f\de  Noftro, 
Djtt  Schroekkioin ScholiisadHelvvig.  obf.pi^j. 

Quartum  eft,  fi  varia  heterogenea  evomant,  juxta  Henr.ab  Heer.  obf 
g.  vitrea  feneftrarumfragmenta,cIavos  rotis  bigarum  educlos  cultros  ferreos, 
putamina ovorum,  conchylia,  Quamvis,quod  quoque  obfervandum ,  ab- 
fentibus  aliis  praedictis  fignis,  ex  vomitu  ejufmodi  praeternatutaii  exiftentia 
dasmonis  in  corpore  concludi  nequeat» 

Ipfum  vero  corpus  fubftantialiter  dstmones  fngrediuntur  interdum  per 
occultum  meatum  ,interdumporos ,  ceu  apud  Fernelium  quidam  Dxmoa. 
ex  obfeffo  loquens,con£efTus  eft,fe  in  corpus  illud  a  pedibus  in  regiam  in- 
grelTum,  &  a  pedibus  iterum,  cum  prseftitutus  dies  adventarit  egretfurum.. 
Exiftit  autem  totus  in  toto  daemoniaci  corpore  &  totus  in  qualibet  parte. 
Vidit  Peucerus  de  Divin.  p,  lif.  in  quadam  puella  obfena  damionem  fub 
lumma  cute,muris  flgura  varie difcurrentem , qui  raox  recondens  feinimum 
ventrem  evanefcebat  ex  oculis ,  mox  profiliens  rurfus  fub  pectoris  aut  fron- 
tis  torofioribus  partibus  prorumpebat* 

Nonautem  unus  femper  daemon  eft,  qui  corpus  affligit,  Trium  enim 
in  uno  corpore  mentio  fit  in  citata  Job.  Franci  obfervatione  Mifcell.Curiof 
Dec-  3.  Ann.^.  Mariam  Magdalenam  feptem  dxraones  obfidebant.  Marcf 
xvi.  9.  Luc.  viii,  2.  Obfe/Tus  Gergefenus  ab  integra  legione  affligebatur, 
Jtfarc.v.9. 

Egreffus  eorum  apparet  inftar  fumi  e  naribus  segri  prorumpentis ,  ceu 
exvita  S*Nili  ndducir  llluftrifjimus  Archiater ,  Dn.  Franckcnavv.in  Add.aa 
%accbi&  QjuftiTom.  i.p.  55-3.  Emigraffe  cum  materia aliqua  vifcofa,pero! 
in  forma  totnnda  >  rcjecla ,  tefte  Thonero  obf  pt  226%  Per  urinam  interdun 

exir- 


PmumatokgJz  MtihtL  £y 

exire ,  aliquoties  citata  ]obannvs  Franci  obfervatio  docet.  Per  anum,  inftar 
mufca?  grandis  verficoloris  in  Mifcell.  Dect  2.  Ann.  g.  obf  ioc.  Dn.  Htintr- 
vvolfius  not.it.  Inftar  examinis  mufcarum  magnoftrepitu  perfeneftraserupif- 
fe,  Htnktlius  Nujler  ex  Fincelio  commemorat,  Energum.p.  }&.  Elsafar  Ju- 
dsus  in  Exercitu  Vefpafiani  Imp.  naribus  annulum  ingerebat,  fub  cujus  fym- 
bolo  radix  quadam  magica  continebatur,  ad  cujus  olfaclum  per  nafum  extra- 
hebatur  darnonium  ,pluraque  alia  agebat  huc  ipeclantia,  ceu  «uTO/fe  tefta- 
cur  Jofepbus  l  8.  Antiqu.Judaicp.  204. 

Eoque  modo  fimiiiter  fpirituum  finitorum  exiftentiam,  ex  obfeflbrum 
hiftoriis  probavi,  quas  condudo  exemplo  memoratu  digno,quod  Dantiici 
iccidit,  cujufdam  fcilicet  Da*moncm  in  obfeffis  negantis,  eaque  propter  ab 
eodem  acerbe  traclati  ac  fubfannati,  ceu  plenius  recenfctur  a  Lajfenio  in  A- 
tbeijm.  triumph  ferm  xv.  p.  yp. 

Quartum  probationis  locum  ab  oraculis  veterum  delumo.  Suntquidem 
nonnulii  in  ea  opinione,re[ponfa  «jufmodi  partim  nilpractcr Vatum impoftu^ 
ras  fuifle  ,  qul  cum  fuos  emiflarios  paflim  haberent,  facile  de  ftatu  ac  fortu- 
nis  cujusquecertiores  reddebantur,  &L  in  gratiam  confulentis  quippiam  profer- 
re  poterant  ,•  partim  a  pcculiari  quadam  loci  illius  ex  terra  exhalationedepen- 
dere,  qua*  fanaticos  reddiderit,  ut  ignotaquoque  loquerentur.  Deficiente  au- 
tem  exhalutione  ejufmodi  defecifte  oracula,  ceu  pluribus  hoc  ipfum  Plutar- 
cbus  Lde  oracul,  deftft.urget. 

Primam  objectionem  quod  atrinet,nemoforte  negaverit,  interdumdo- 
lum  fubfuiflej  omnia  tamen  reiponfa  ejufmodi  folis  vatum  impofturis  adfcri- 
bere  velle ,  prafracti  certe  animi  res  foret.  Quomodo  enim  tam  multis  ho- 
minibus,plerumque  fimul  maxime  eruditis,ac  iniuper  diverfislocis  ac  tera- 
poribus  imponi  potuiffet ,  ut  nullis  vel  paucis  fucus  iuboluiffet,  ceu  reclere- 
ipondet  Autor  Notarum  ad  Religionem  medici  p.  180.  Et  quod  Cicero  l  r, 
ae  Divin.p.  3  notat,nunquam  oraculum  ilJud Delphis  tam  celebre  tam- 
que  darum  redditum  fuilTe ,  necjue  tnntis  donis  omnium  populorum  ,  at- 
que  Regum  refertum  exmtifle,  nifi  omnis  'jetas  illorum  ventatem  expcrta 
fuillct. 

Altera  vero  objectio  nil  certi  infert, &tantum  praefumptio  eft.  Neque 
cnim  omnia  oraculorum  loca  ita  comparata  funt,  ut  exhalationibus  inde  e- 
mergentibus  refponfa  adfcribi  queant,  cum  rationi  repugnet,  a  natura  pror- 
fus  bruta  fenfufque,  nf dicam  rationis,  experte  cieri  Ju&vuuirttt,  effecf rices 
notitiarum  argutiflime  &  fapientiflime  ad  veritatis  fpcciem  conftclarum  ,  & 
monitrices  de  futuris  &  ignoriflimis  rebus ,  illisque  etiam,  quarum  prarfentia 
txpetUur  &  deiideracur,  ccu  rcele  Peucerw  de  Divirtat.p.  118.  hic  refpon- 

I  1  dec 


Bn*  D,  Conradi  Bartboldi  Bebrens,  Pneumatologia  Medica. 

<Ut+  Pari  niodo  defe&us  quoque  oraculorum  neutiquam  exhalationi  ejuf- 
modi  deficienti  adfcribendus»  fed  virtuti  Servatoris  Noftri,  gentiumque 
converfioni» 

Sequitur  igttur  oracula  a  natura  quadam  inteliigente  profe&a  fui/Te,  & 
«midem  ejufmodi ,  quae  abdita  rerum ,  intimofque  animorum  receflus  vel  pe- 
riitus  perfpexerat ,  vel  ex  geftibus  externis  conje&averat  y  quaeque  maximam 
partem  eorurn,  qux  denunciat,  &  praviderat  ante,  ac  gefferit  fimul  guber- 
naverit^pe.  Quis  autem  arbitretur ,  cum  oracula  plerumque  mendacia  recta:- 
querationi  minus  confona  protulerint,  homicidia  fpirarint,  eadem  afpiritu  ali- 
quo,cujus  non  nifi  fumma  bonitas  eft,  profecta  fuhTe,  &nonpotius  a  fpiri- 
tu  aliquo.  maligno ,  qui  hominum  interitu  gaudeat ,  dependifTe,  Daemon  cer- 
te  fuit,  qui  e  fpeluncae  cujuidam  orificio  in  medio  templi,  per  tripoda,  cui 
mulier  infiftebat,  refponfa  confulentibus  dedit,  vatem  afrlatus  exfpe£tantem , 
agitavit ,  &  concufTam  in  furorem  vertit,  ceu  pluribus  Frommanusl.  i.dt f&- 
fcin.  p.  239.  docet,  &  quod  amplius,  quod  ftatuK,  quercus  antea,  arbores- 
que  futura  prafdixerint,  quo  ipfo  certe  adfpirituum  exiftentiam  probandam 
non  efficacius  argumentum  arbitror.  De  annulo  loquente  Hieronymi  Moro- 
ni,  fummi  aliquando  viri  inMediolanenfis  Principatus  gubernatione,  quae  vul- 
go  traduntur ,  non  fabula  fed  certa  hiftoria  eft,anerente  Joacbimo  Camerario, 
tefte  graviflimo,  in  pr&f.  ad  Ub  Phtarcbi  de  oracul.  defecl.  Ulmum  arbo- 
rem  locutam  ex  Cyrillo  refert  Frommannm  De  quercu  Dodona?a  res  in  Scho- 
lis  notaeft,  Calvarias  feu  capita  mortuorum  loquentia  adducunt  Delrio  l  1. 
qtt.  i%.f. }.  Frommannus.  p.  680.  Goldfmiditts  in  Morpb.  c  3.  p.  g5.  Suo 
tempore  interroganti  adhuc  rcfponfum  dedifie ,  hominis  demortui  caput  poft 
certos  confecrationis  ritus,  autor  eft  CameraritiS  l.  c.  craniumque  ejufmodi,. 
feu  Theraphin ,  ut  vocant  exftat  adhuc  in  Gazophylacio  Ducali  Brunfuigo 
Luneburgio,  Wolferbyti. 

Atque  ita  fpirituum  finuorum  exiftentiam  argumentis,  abanimaehuma- 
nge  exiftentia,  fpeclrorum  apparitionibus ,  obfeiforum  energeia,  oracuJisque. 
veterum  defumptis ,  ac  ut  arbitror ,.  firmiflimis ,  demonftravi ,  fequetur  pro^ 
ximQ  anno,  fi  Deus  volet,traclatiode  operationibus  eorundem* 


  !•  m%m « mmm  5 

Dn.D.  GEORGil  DETHAR  DINGII 
CONTINUATIO  PARALLELISMI 

MiSCELLAN.  CURIOSORUM 

Gernv 
Decur,  I.  Anv,  \\ 
ob  s e  rfation.  xxxvrr. 

MIRI  FULMINUM  EFFECTUS. 

Sl  qui  rerum  naturalium  efTeclus  mirabiles  dici  merentur,  fulminum 
non  modo  ca-ufa?,fed  viies  quoquc  imperfcrutabiles  funt,cujuspr&- 
ter  exemplain  obfervatione  adducla  Struliiindenfis  civitas  teltis  eil. 
A.  1670.  d.  20.  Junij  qui  folis  erat,-  populo  in  templo  congregato* 
ccelo  admcdum  fudo  fatiique  iereno  fulminis  unicus  iclus  templum  feriens, 
emnes  fermeprae  terrore  in  terram  proftravir,  fedquia  hiciclus  regionem  Al- 
taris  feriret,  hic  pariter  diverli  ac  ftupendi,  obfervabantur  efYectus  ,  fubfel-: 
liaenim  Concionatorum  ad  utrumque  Altaiis  latus  confidentium  in  minutif- 
fima  difliliebant  fructula  ,  iuhdentibus  illxfis;  foleae  calceorum  folvebantur, 
ac  li  cultro  auttflimo  id  fa&um  ,  infontibus  pedibus  ;  panni  ac  linteamina, 
quibus  Altare  ornatus  ergo  tectum,  dilacerabantur.  Lanio  forte  adftans  ac 
fi  grandine  plumbeo  minutiiTimo  laTus  eliet,(artis  apparebat  veftibus,  ipfe- 
que  csteroquin  incolumis.Trabs  crafsiflima,  qua  Crux  fulcita  erat ,  in  feftu- 
cas  abibat.  Horologium  penitus  diflblvebatur,  ac  fllum  ferreum  craffumr 
trinis  flammx  fecrifpantis  ad  inftar  er,at  corrugatum, bini  numeri  II.  &  VIII. 
atro  quafi  carbone  notati ,  ex  quorum  additione  plurimi  infecutam  poft  dt^ 
cennium  Urbis  expugnationem  colligere  voluerunt, 

Ai  OB$ ERVAT.  LX. 

Infimus  venter  totus  fcirrhofus. 

DVo  in  obfervatione  illa  admirationem  pariunt  ac  indagationem,  tumu- 
teri  &  abdominis  icirrhoius  ftatus ,  cum  vifcerum  in  inHmo  ventre  or- 
dinarie  fituatorum  defectus.  An  ad  hunc  explicandum  fufpicioni  locus  eft 
ftirrhofura  raoleque  majorem  utcrum  occultafle  in  profuado  latiuntia  vi- 

I  %  fcers, 


7<> 


D».  D«  Georpii  Dithardingil 


fcera,  prout  pulmones  aliquando  m  dcfuadi  peclore  obfervavi  fubmembra- 
na  prceternaturali  (quam  pericardium  effe  fecHp  ulterior  mox  docebat ;  deli- 
tefcentes,  quos  primo  intuitu  fterno  abiaco  dedfe  omnino  oinnes  mirabamur, 
incisa  vero  membrana  diiU,  ac  eadem  fubiata  tandem  in  lucem  protrafti? 
Aut  alias  hxc  vifcera  induilfe  facies  dicendum ,  prout  de  Ortelio  hepate  ca- 
rente  annotatum,  corpus  quoddam  glandulofum  inteftinorum  duclibus  fe- 
cundum  adhaefiffe?  Negat  enim  Ch/lificationh  negotium  cum  quo  vita  pa- 
ri  paffu  ambulat,  talem  defeclum?  Committam  vero  ha?c  alii,uterum  fcir- 
rhofum  duabus  parallelis  obfervationibus  dcmonftraturus,  Militis  noftratis 
uxor ,  quae  &  fuppreffis  menfibus  ac  abdominis  quotidiana  imumefcentia  fe 
impragnatam  credebat,  fed  quod  vigefima  tertia  graviditatis  fuas  feptimana 
elapfa  nondum  fcetum  fe  mb^vsre  fentiret,  premi  potius  pubem  pondere  in- 
folito,  meconfiiij  ergo  accedebat ,  &  jam  allatas  querelas  enarrabat.  Dum 
abdomen  tango  fupra  dextrum  ingven  tumorem  digitis  percipio  duriffimum, 
oblongum  ad  pubem  protenfum,  ibidemque  plane  rotundum  verfuspuden- 
da  acuminatum,  unde  alium  latere  fcctum  durioris  cervicis,nec  meditandam 
e/fe  hujus  exclufionem,  fcirrhum  nempe  uteri  effe  dixi;  quod  prognofticon 
eventus  comprobavit,  dum  lewto  tandem  morbo  confecta  diem  obiit.  Spem 
tamen  meam  referando  cadaver  haud  vanas  de  fcirrho  conjecluras  confir- 
mandi ,  illufit  amicorum ,  agnatorumve  religiofior  morofitas.  Felicioribus 
avibus,in  virgine  quadam  defponfata,  quse  phtifi  obierat,  uterum  orTendina- 
turalis  equidem  magnitudinis ,  fed  duritiei  inlblita? ,  ut  acutisfimo  cultro  il- 
lum  folvere  vix  potuerim. 

Ad  OBS  ER  VA  T.  LXXIV.  ejufque  Scholion. 

PRoh  Iquantse  de  viis  feu  acuum,  feu  offium  deglutitorum  in  locis  remotisfi- 
mis  (fi  tamenfemper  credere  fas  eft)  prodeuntium  conjecturse;  Felicio- 
ra  horum  fata ,  qui  inconfueta  deglutita  vel  dvsa  ,  vel  kxIco  reddunt  ,  a< 
facilior  harum  viarum  demonftratio.  Novi  tales  quos  fcholio  citato  addam, 
Acum  fortuito  deglutitam ,  quae  fuae  in  ftomacho  hadionis  fignum  infallibile, 
dolorem  procreavit  continuum ,  quinquenniodemum  elapfo  cum  vomitu  re« 
jecit  deglutitor  ,  globulo  fibrofo  tamen  circumdatam.  Magnas  quoque  mo 
leftias  cx  acu  deglutita  fenfit  ancilla  qusedam  frequentiori  avenae  decorticata 
lacle  coctseufu  tandem  fopitas,acu  kxIu  prodeunte,  Feliciori  Lucina  virgc 
nummum  argenteum  vaioris  tertia?  partis  Imperalis  joco  deglutitum ,  iten 
puer  ribulam  orichalccam  ad  calceos  firmandos  paratam  excluferunt  vomitu» 


J 


Continuatio  ParaMiJmi. 


71 


Ad  OBS ER  VAT.  LXXXIX. 

Lapillorum  copia  per  alvum  excreta, 

MEnftruam  Iapidis  per  anum  non  fme  gravisfimis  &  paitus  a?mulis  co- 
hatibnsexclufionem  obfervavi  in  conjuge  Chirurgi  celeberrimi  Michac- 
Iis  5chultzii,quae  qui-nquagefimum  quamvis  jam  annum  fuperaverat,  tributi 
ad  inftar,quovis  menfe  tamen  talem  fcetum  enitebatur ,  lapides  excreti  longi- 
tudinis  uncix  unius,  latitudinis  dimidix  erant,  uuorum  duos  mihieadem  do- 
no  dederar .  in  obfidione  Sundenfi  cum  plunmis  aliis  curioforibus,  ut  fieri 
allblet  in  his  anguftiis,  deperditi. 

Ad    OBSERVAT.  XCV. 

Epilepfia  Periodica. 

IVngam  binis  in  obfervatione  recenfitis  tertiam,  epilepfia  periodica  qui  eo- 
rum  ad  inftar  fuit  vexarus.  Curator  hic  eratpagi  Gerdeshagen  ,  diuma- 
lo  di:to  defatigatus  quotidie  poft  cccnam,  fimul  ac  leclum  intraret  recurrente, 
fuafi  tentaminis  ergo  anteccrnam,  quam  frugalem  jufli,  dofin  largam  pulverts 
ftomachahs  Birkm  uini.addito  tantiilo  Elxofacchari  fccniculi,  lectum  petiturus 
0).  fuccini&Coryli  mixti,gt.  v.  cum  cerevifia  fervidiori  caperet,  adftantibut 
que  utin  paroxiimo  antepileptici  mei .  raro  fme  felici  eventu  propinati  infuMi 
derent  cochlear  unum  injungeret.  Bis  per  brevetempus  &  opinione  citius 
diutunuim  fu^atum  eft  malum ,  ac  patiens  a  malo  liberatus,  incolumis  ob- 
ambulat. 

Ad  OBSERVAT.  XCVII. 

Pillnlae:  poft  annum  a M\uc  integra?  rejedte. 

*r     '  ■  '    r    -'Vrli;  :i«»r  ti  onfCclmsi 

ASfumta  m  Ventriculo  diu  qunndoque  haerere  poffe,non  omnibus  for- 
tean  videbitur  probabile.  Evincu  ;t  id  tamcn  in  obfervat.  allata-exero- 
pla,quibus  &  ego  aliud  adere  poffurn  Vir  quidam  litcratus, ad  nuptiasA- 
-micifui  ferius  accedens,  aifrto  vevvecino  ptfcpingui  f.imem,  vini  Rhenani  lar- 
giori  hauftu  ftfim  fac  cito  compefcuit,  fcd  dolorc  Yentrifculi  lubito  irruenre, 
,ac  pcrduranre,  ingurgitatfonis  pcenas  lutt.  Tentaverat  equidem  variis  &  a. 
Medicis  6ca  Medicaftris  oblatis  pharmacis  huncmoleftum  pomeridianis  ma- 
xime  horis  hofpitcm  hoftemvc  oppugnare ,  fcd  morofiorem  &  cederc  nefci- 

um 


72  En.  D  Georgii  Detbardingll 

um  concinuus  dolor  teftabatur,  Confilio  tandem  Clarisfimi  dum  viveret, 
Sed  &  poll  fata  notisfimi  Medici  D.  Hornii>  Archiatri  inPomerania  Regii 
quotidie  in  jufculo  certam  oleiOlivarum  quantitatem  hauriendo,  fepids  pri- 
modoloribus  febum,  ovi  columbinimagnitudine,quod  ante  triennium  in  di- 
ftis  nuptiis  comedera.t,  vomicu  exclufit  ac  omnis  poftea  exhinc  doloris  ex- 
pers  vixit, 

Ad  OBSERVAT.  CXXIX. 

Ufus  Gatechu  ia  urinae  profiuvio  continuo. 

QVod  de  terra  Catechu ,  feu  divino  in  urinae  profluvio  diutino  auxilio 
in  Obfervat.  affertur,  dum  omnium  opinione  citius  malum  diuturnum 
&  obftinatum  fuftulit, &ego  pariter  affirmare  de  illa  poffum,  aliisque 
ufum  ejus  falutarem  confirmantibus  hiftonis  omiflis,  tantum  hac  vice,quid 
in  diabete  fatis  difficili  Viri  quondam  Confultisfimi  praeftiterit,  adducam.  Jam- 
dum  eruditisfimus  hicpatiens  non  modo  mea,  fed  &  aliorum  Medicorum 
hic  alibi  commorantium  ad  moleftisfimumhuncfluxumdebellandum  implo- 
ploraverat  confilia ,  &  haud  fine  certisfima  falutis  fpe  varia  naufeofa  fatis  me- 
dtcamenta  abliguriverat,  effeclu  autem  nullo,  vel  momentaneo,  infequente, 
ut  tandem  morbo  &  medicamentorum  nimio  ufu  defatigatus  in  morte  vc« 
rum  quaerendum  fore  pharmacum ,  invitus  quamvis,  cogitare  ccepent.  Ha?< 
inter  dum  mente  affe&um  hunc  adeo  fingularem  volvo  ,  en  !  opportune  fatis 
animo  oculisque  fe  fiftittinclura  terrx  Catechu  ,  in  aliis  corporis  excretioni« 
feus  nimiis  mihi  fat  familiaris  ;  arrepto  vitro  ad  aegrotum  ultima  expeclanterr 
advolo  ac  vehiculo  cerevifiac  calide  guttulas  diclae  tinclufce  propino  felicisfi- 
mo  &  vix  fperato  eventu.  Perit  diabetes,  reiicitur  Patientis  animus,  omnia- 
que  in  meliora  fubito  vergunt,  ac  (pem  mox  recuperandae  fanitatis  haud  va- 
nam  pariunt  j  fi  fomniis  quaedam  certitudo  foret,  doclisfimum  hunc  patien- 
temfomno  leviori  abreptum  ,obfervaffe  virum  guttulas  falutis  invitro  affe« 
rentem  ex  relatione  ejufdem  addere  poffem ,  non  lcvem  tamen  hoc  infomni 
um  decumbentis  animum  addidiffe  fufficiat  dixiffe. 

Ad  OBSEXVATION.  CXXXIX. 

Calculus  monOrolus  m  foemina  Vidua. 

STngularis  &  lcpida  forrr-  m  obfervatione  defcripti ,  &  in  adje 

cla  tabula  conij  :cui,  fed  corttem       ..:w  quoque  mcretur,is,quem  po 

fxv. 


Continuatio  ParaUelifmi.  7* 

feviflimos  &  immancs  dolores  nephricicos  me  praefente  exclufit  civis  h*jus 
loci,  Aj"Vans  iorma?]6c  magnitudinis,  cujus  capitellum  epiphyfis  eftoflca, 
cruo/  ^yiz  tincta,  ex  quo  hunc  calculum  in  parte  corporis  hxfiffe 
latis  colligebam ,  de  ioco  quamvis  dubius. 

Ad  OBSERVAT.  CCXXXL 

Paralyfis  tlniverfalis. 

tJTAud  abfonum  erit  Paralyfi  in  Obfervat.  memoratae ,  qua?  ut  uno  icl j 
■*  "univerjalis  facla ;  fic  medicamentorum  appropriatorum  ufu  tandem  iim 
^arcicularem  abiit,  &  demum  omnino  ablata  eft,  addere  aliam  quae  primo 
quidem  particuiaris  fuit,  temporis  vero  tra&u  univerfalis  facla,  nec  nifi  mor- 
te  fublata  eft.  Obfervavi  hanc  in  futore  fexagenario,  primitus  vini  propoffc 
helluone  ftrenuo,hic  ancealiquotfeptimanas  primo  finiftri  lateris  fenfitmem- 
bra  torpidiora,  8c  ad  motum  inepta,  mox  dextrum  latus  pariter  immobilc 
experiebatur ,  accedebat  falivae  ipontaneus  exorefluxus,  ultimo  refpiratio 
cum  ftcrtore  graviilimo  mortem  fatis  oportunam  &  ©ptatam  indicabat. 

Da. D.  GEORGII  DETHARDINGII 

CONTINUATIO  PARALLELISMI 

Ad 

MISCELLAN.  CURIOSORUM 

Germ. 
Decur,  I.  Ann,  III# 

OB  S  E  RVATION.  IV. 

Eryfipelas  Zonale* 

QVod  rarior  hic  affeclus,  nec  CeIeberrimo,&  fi  quis  alius  difTiifif- 
firoo  Scnnerco  haud  vifus  eft,  haudingratum  fore  exiiiimo,libi- 
nas  adduxero  hoc  morbi  genere  vexatas,  Leviori  modoillo  cor- 
ripiebatur  miliciscuiutdam  flliola  quinquennis,  quandotumor  ru- 
bcus,  fylendcnfque  primo  pudendorum  partem  dextram3  mox  ciunes  occupa- 
Apfcnd.Dec.ULAan.VU.^VUI.  K*  re, 


74 


Dn.  D.  GtOYgii  DttbArdinoii 


re ,  tandem  os  facrum  icandere ,  &  finiftrum  pariter  latus  deformare,  &in 
pudendorum  finiftra  parte  exfpirare  vifus  eft ,  magna  equidem  cum  virium 
proftratione  ;  fed  graviflima  inde  perpetiebatur  Generofi  Vidua ,  dum  pra> 
grefla  horripilatione,  dolores  in  hypochondrio  finiit.ro  illam  cruciabatit  ac- 
cedente  rubore  &  tenfione,  &  comitibus  hifce  dextrum  latus  pares  experie- 
batur  dolores  majores  tamen,  quod  ex  2ona  hac  in  puftulas  fe  elevanteac 
exulcerata  pus  manabat  acerrimum,  cuticulam  proximam  mire  defcedans. 
Frequentiilimo  huic  incommodo,  plurimis  aliis  incafium  adhibitis  fudorife- 
ra  &  fonticuli  in  utroque  ciure  excitati,obex,  DEO  auxiliante  fuerc» 

OBSERVATIO  LX. 

AvcwJleu  ex  Potufrigido, 

AN*u«K*v  five  vocis  privationem  quam  obfervatio  ex  hauftu  ccrevifiae  fri- 
gid<oris,corpore  incalefcente,  afrert ,  experiebatur  miles  quidamex  gre- 
gariis,  cceteroquin  bene  valens  ;  qui  cerevifia  generofiori  hujus  loci  ( j?ni# 
^nacf  vulgo  audit)  ad  ambas  ufque  aures  fefe  opplens  ,  no<Sem  fomno  ac 
cercvifia  fepultus  duxerat ;  fummo  naanc  ad  aquam  profluentem  fibi  vici» 
aam  properat,&  manus  frigida  lavar,  redeundo  levem  lypothymiam  fenfit 
quarn  avou/Ji*  excipit  Vocor  &  mentem  fanam  &  linguam  mobilem  fatis, 
omnem  enim  partem  vibrare  illam  potis  crat)  fed  fme  fono  decumben- 
tem  anxiumque  offendo,  ad  quaefita  fignis  refpondebat.  Jubeo  venam  fecari 
m  cubito,  ex  quo  &  fermo  &  fanitas  rediic 

*  ^         *  II 

OBSERVATlO  LXXV 

Capicis  dolor  Penodicus* 

DOlores  capitis  gravi/lTmos  in  binis  obfervare  mihi  funefto  tamcn  illorum 
exitu  licuit.  Alter  fcala  vitim  praefcindere  tentans,sb  hac  retrocedentc 
in  regione  claviculae  fmiftra?  fortiter  laeditur,  fed  fine  oflis  fractura  uila,  Do- 
lces  tamcn  acutiflimi  cafum  illum  excipiebant,  quos  tantum  abcft,utEm- 
plaftra  aer.e:  ofisfima  fopire  vcl  ad  breve  tempus  potuerint,  quin  dolores 
capitis  ihis  fcfe  jungentes .  typum  luum,  i-e.  aduodecima  meridiei  ad  u.no- 
£tis  ruolefti ,  fervantes,per  menfes  tres  aegrum  magis  msgisque  excruciave- 
tint.  Nullum  equidem  remedii  genus  ad  dolores  compefceados  fuit  inter- 
miflurri,  fcd  fiuftraneo  femper  fucceiTu  Accedens  tandem  agyrta,  catanhos 
&Uas  accu&ns ,  ac  fc  hos  ei  corpore  provocare  noife,  ( <gx  fontie&ie  5# 


Continuatio  Paraflelifmi  ?f 

fc  nfyvlpffw)  multis  verbisfefquipedalibus  bJaterans,  oblato  ptnrmico,  !ym- 
pham  copiofiflimam  non  modo  ex  ore,fed  auribus,  naribus  oculis  eduxit, 
fed  eheu!  animam  limul  obtemperantis  aegroti  provocavit.  Alter  febric  19 
praevia,  cephalalgiam  ab  hora  12,  meridiana  ad  9,  vefpertinam  experiebarur 
acerrimam,  tandem  cum  nullaremedia  prodeffent,  pofl:  ocliduura  funeftam. 

OBSERVAT.  CXXXI. 

Plumbi  Noxa* 

PArtiia  fymptomata,  quae  in  Obfervatione  allata  a  plumbi  fumo  excita- 
ta  Excellentiffimus  Author  infert,  plumbum  afTumptum  quondam  pro- 
duxit.    An.  1686.  vocor  ad  figulum  1. 1.  inter  multos  primarium,  &  non 
modo  Herum  vel  Heram,  fed  omnes  iervos  fervafque,imo  omnes  doraefti- 
cos  graviter  decumbentes  &  de  anxietate  prarcordiorum  maxima,  lancinan- 
tibus  abdominis  doloribus,  qierulantes  offendo.    Subit  animum  noxium  Ci 
non  toxicum  cum  cibo  vcl  potu  fuiiTe  aifumptum  (duabus  enim  horis  poit 
prandium  harc  Tragcedia  cceperat)  & poft  varia  quaefita,  ipfe  cibos in prandio 
appofitos  vifb,  cerevifiam  degulto,  nec  quicquam  deleterii  obfervo,  Oppor- 
tunefatis,  microfcopio  portatili  inftruclus,panem  oculis  armatis  contemplor, 
&  itatim  micantes  quafdam  particulas  confpicio,  quas  dum  cultro  efTodio  & 
accuratius  examino ,  ramenta  effe  plumbi,  apprehendo.  Faclo  examine,  unde 
hoc  peregrinum  pani  acceflerit,  famulus  pariter  graviter  decumbens  ,tandem 
confitebatur,  fe  vas  illud,  quo  in  cineres  plumbi,  pro  vitrificandis  terris  figu- 
linis  aifervari  affolent,  auferre  voluiffe.fed  per  incuriam  quandam  plumbipar- 
tem  in  proximum ,  quod  illi  adftabat  farinse  receptaculum  cecidiife,  quam, 
nc  inde  vapularet ,  apte  farinae  commifcuiikt.   Cognita  ergo  lachryrnarum 
talium  cauia  fclicius  remedia  dare  licuit,ac  DEO  <int  grates,  omnes  peni- 
tus  convaluere. 

O  SSER  VAT.  CLVTI. 

Amentia  Mclancholica  ex  faftu  orta. 

Qlt  folamen  miferis,  focios  malorum  habuiffe.  FceminaCivi  Salfamentario, 
^  OpMCf c^  nic  v°cant )  juncta  ,  placide  cum  illo  plures  .inos  comfumpfc- 
rat,  quarvio,  (nefcio  cujus  exorey  audi«ns,  Parcntes  Mariti  de  plcbein- 
fimi  efic  natos,  aegre  haec  fcrre,  profundius  meditari  &  rimari  incipiebat ,  fe- 
fcque  tandem  in  dcliiium  melanchoiicum  prarcipitabat  ,  obvios  quofcur.quc 

2  finc 


j6  Bn.D.Georgii Dethardingii  ___  

fine  honoris  difcrimine  interrogando,  num  &  iili  noflent  Parentes  Mariti  dc 
plebe  fai/Te,  vel  talia  affirmarent?  Cum  ejus  cura  mihi  committeretur  quae- 
ftione  tali  fatis  defatigatus ,  cum  infuper  omne  medicamenti  genus  refpue- 
3*et,infufo  tandenvpurgante  in  fanam  mentem,DEO  propitio,  reduxi, 

OBSE  R  VAT.  CLXXX.  ejusque  Scholiom 

Acidulas  indifpofitisHydropem  accelerare  poffe. 

EXemplum  regute  fit  ^Jobiiis  quidam  Sexagenarius,  chylofi  vitiata,  fangur- 
ne  fcorbutico,  abdominis  intumefcentia ,  poft  paftum  imprimis  laborans; 
Hic  cum  plurimos  fcorbuto  &  nephritide  vexatos  ex  frequentiori  hauftu  a» 
quae  foteriss  Keutzenfis ,  (qus:  mPomrnerania  citeriori,haud  longe  aStrale- 
lunda  urbe  propullulat,)  cum  fanitate  in  gratiam  redire  obfervaret,  fibi  pari- 
ter  illam  falutarem  fore  perfuadens ,  advolat ,  &  aquas  per  biduum ,  negieclo 
Medici  confilio,  avide  fatis  haurk ,  fed  oborta  ifchuria  ,  diftento  nimium 
quanturn  aqualiculo  ,hitempeftivi  remedii  ufum  deteftatur,  cum  tunc  tempo- 
ris  illic  eifem,in  confilium  &  auxilium  vocatus^  praevia  feria  adhortatione 
non  illotis  manibus  haec  facra  traclanda  elfe,  exhibui  Salis  mei  diuretici,ex 
Sal.  Ammoniac.  &  Salis  Tartari  anatica  proportioneparati,  gj.quo  profluen* 
t0  lotio  abdomenfubliftereac  patiens  lares  luos  repetere  ccepit, 

OBSERVAT.  CLIIL 

Raucedinis  remedium. 

MEretur  Syrupus  de  EryfimoLbbelii  laudem  in  tollenda  raucedine,  quam 
Author  expertus  illi  tribuit,  efficacijflimum  enim  quam  faepiflime  of« 
fendi,  maxime  fi  calidam  fuperbibant  segroti ;  verurrt  fi  fateri  velirrij 
enaod  experit  _ia  docuit,  illo  efflcaciores  funt  Trochifci,  quosPlaterus  inob- 
fervationibus  fuis  fequentem  in  modum  defcribit.     Myrrh,  Thur.  Sachar. 
<sandi  aaa,  cum  mucilag.  Tragacanthi  pareitur  trochifci.. 

OBSERVAT.  CC. 

5ebrium  remedium  novum* 

VIx  credidetim  morbum  eff.  tot  evporiftis,  tot  arcanis,  tot  fuperftitiofn 
remediis  obnoxirm  ac  quidemfebrirn  tertianam,&  fi  alibi  dehocmor- 
fco  vulgares  vcrfus;  Fingunt  fc  rnedicos  &c.  valeant.  Ipfi  certeMedici,  Pa 

tien 


Continuatio  ParaSellfmu 


77 


cicntes  nacli  minime  patientes  &  moroibs,  cogitent,  oportet  ,nova  ac  fingu- 
kria  medicamenta,  id  quod  &  mihi  in  cura  puellae  tenerioris  contigit ,  quae 
interna  ac  externa  refpuens  medicamenta ,  cum  tandem  carpis  manuum,  raaf. 
fam  ex  telis  aranearum,  Sale,  fuligine  cum  aceto  paratam,  fepius  applicari 
concederet ,  a  febri  tertiana  liberata  eft.  Pifcatorem  novi ,  qui  primo  in  fe  ipio, 
mox  in  aliis  quam  plurimis  tertiana  laborantibus ,  radices  nymphea:  albae,  in 
kmgum  ftfTas  &  pedum  plamis  alligatas ,  febrifugum  efle  experientia  di- 
dicerat, 

O  B  S  ERV  AT.  CCCVUl 

Parcfis  ex  Colica. 

COIicam  morbum ,  tum  quidem  facillime  in  Parefin  degenerare ,  quando 
opiata  jufto  cicius  &  in  majori  dofi  exhibentur,  hac  vice  doceatExem- 
plum  Picloris  quondam  Stralfundenfis ,  artis  fuse  gnari  admodum  quem 
cum  atrocisfimi  ventris  dolores  corriperent,  &  praefens  inde  remedium  qua> 
reret,  (  quod  qui  hi  chamomilla  quxrunt,  vix  falluntur)  Medicus  prsefens 
piliulam  unam  ex  Laudano  opiato  illi  offert.  Placantur  dolores  ac  fomnus 
placidus  aegrum  demulcei.  Aft  expergifcens,  utramque  manum  fibi  folu- 
tam&  paralvticam  effe,  fentit,  quam  nuliis  remediisa  Medicis  &  medica- 
ftris  oblatis  toliere  potuit ,  folatio  tantum  erat ,  quod  furfultis  apte  mani- 
bus  exercere  artemfuam  &  panem  fuum  lucrari  aliquomodo  potis  erat.  Ale- 
bat  hic  ipfe  pullorum  variegatorum  numerofam  prolem^.  qui  quamdiu  fpu- 
tum  fuum  abliguricbant ,  paralytici  quandoque  profternebantur ,  a  fercul© 
vero  arciti  fani  poftea  adolefcebant. 

OBSERVAT.  CCXIIX. 

Partus  poft  mortem, 

FUneftum  &  tragicum  talem  cafum  pariter  in  Famina  Cantori  quaenuplc« 
rat,  obfervavi,quxdoioilbus  partus  fuccumbcns  kmihorulapoitmorteai> 
pueilam  enixa  eft  fanam  ac  haud  deformem, 


\ 


7«  Bn.  Z>.  GHntberi  Cbrifiopbori  Scbelbameri 


Dn,  D.  MICHAELIS  BERNHARDI 
VALENTINi 

Hiftoru  Litterarix  S.  R.  1.  AcademU  N~at.  Curiof. 

CONTINUATIQ  VIII, 

*  *  * 

D.  GUNTHERI  CHRISTOPHORI  SCHEL- 

HAMERl, 

EPISTOLA 

De  Moiu  S  in  Tubo  Torricelliano* 

Acceflit  ALTERA  ejusd.  argument* 

D.  BERNHARDI  RAMAZZINI,  Prof.  Mw$ 

Icemque  Teeuta. 

Ejusdem  SCHELHAMERI  fc.  Refponjio  adObj&io- 
nes  RAMAZZINl 

KILONI,  Sumptibus  Ricchclii. 

NOtiflima  non  minus,  quam  Noviffima  eft  Controvcrfia,  qua?  inter 
binos  Academise  Noftra?  Collegas  Celeberrimos,  D.  Ramazzini  & 
D.Schelhamerum  hactenus  ventilata  eft,  decujus  occafione  pauca 
in  Prtfatiom  htijus  Scripti  praemittuntur*  Poftquam  fc.  Dn  Ra* 
mazzini  experimenta  lua,  circa  Mercurii  in  barometro  motum  anno  1696. 
ad  Illuftrem  Dn.  SchrGeckium  Praefidem  Acad,  Caefareo-Leopoldina>  N.  C 
Meritiflimum  tranfmiferat ,  inibique  in  peculian  difcurfu  rationem  dederati 
cur  Mercurius  fereno  ac  fud6  coclo  in  fiftula  afcendat,  pluvioso  vero  tempon 
aut  imminente  autpraefente  decidat?  hocque  rejc£tis  aliorumfcntentiis  nitrc 

aere< 


Epiftola  de  Motu  Merc.  in  Tubo  TorriceUiano. 


79 


terco  (aeris  alias  gravitatcm,  ut  putat  ,  augente)  apluviis  nubibufque  im- 
minentibus  adimum  praxipitato  adfcripferat :  Hxcipra  iententiaminus  pro- 
babilis  videbatur  Authori  Noftro  Dn,  Schclhamero;  adcoquc  non  dubita- 
vit  Epiftola  quadam  ad  llluftrcm  Dn.  Praefidem  fimiliter  direch  &  anno  fu- 
periori  o-.  Appendici  Anni  IV.  Dec.  II L  Mifcellan.  AcaL  Nat.  Cur.pig.  $4. 
adjcdd  di/Ienfum  fuum  conteftari ,  cujus  Infcriptio  erat: 

SOLUTIO  PROBLEMATIS, 

Cur     inTuboTcYYkelliano  feu  Barorretro  pluviojo  ttmpore 
defcendat ,  cum  dtberet  adfcendere 

G.  C.  SCHELHAMERI 

AD 

Magnif.  D.  LUCAM  SCHR6CKIUM 
Acad.  Caefareo-Leop.  PraefideixL 

1N  hoc  fc.fcnpto  totus  eft  in  eo ,  ut  demonftret  prolatam  a  D.  Rnmazzini, 
caufam  dz  pr^cipitatione  Nitri  aerei  ( cui  crfectum  illum  adfcripferat )  ex- 
tndc  applaufum  nonmereri ,  quodnon  tantum  pronon  ente  hnbeatur  nitrum 
iilud  aereum,  ied  &fi  concedatur,  e  Chymicis  tamen  conftct  falia ,  adeoque 
&  nitrum  in  aqua  foluta  non  tam  prarcipitari  5c  defeendere,  fed  potius  adlcen- 
dere,  cum  particula»,  in  quas  folvantur ,  leviores  flant  menftruo  fol vente,  in  cu- 
jus  poros  recipiantur  ut  adcoque  Nitrum  illud  in  fummitate  aeris  hasrendo 
hujus  gravitatem  augeret  &  conlequenter  inftantibus  aut  pra>fentibus ,  plu- 
viis  Merc.  potius  in  tubo  a'tius  elevare  deberet.  Cum  vero  contrariumob- 
fcrvetur,  hinc  aliam  illc  viam  ingreditur,  adeoquc  ex  principiis  hydroftra- 
ticis  ibidem  praemilfis  condudit  Mercurium  in  valculo  baronaetrum  excipien- 
tc  in  aere  pluvioso  &  revera  gravion,  inftar  aliorum  ,  in  fluidis  gravioribus 
redditis  natantium,quodammodo  elevari,  unde  non  pollet  non  relabi  &  de- 
fccnderc  Mercur.  in  Tubo  conteiuus,  prout  fuse  in  EpTftola  ipfa  viderc 
licet. 

Quamprimum  igitur  hacc  ad  Ccleb,  Ramazzinum  delata  fuit ,  is  alia 
k  hcic  ordinc 


II.  EPI- 


&n.p,GMberi  Cbriftofibori  Schelbameri 


11  EPISTQLA 

Ad 

IBufirem  &  Ceieberrim.  Prxfidem 
Dn.  LUCAM  SCHRdCKIUM 

Anno  1698* 

T)  Erfcrip^a  ,  fenter.dam  fuam  contra  Dn.  ^chelhamerum  fuftinere  fategir; 
A^cixm  hujus  folutio  vel  exinde  cum  prinapiis  hygroftaticis,  pro  fundamen- 
to  ^1™0  locatis,  ipii  non  coha?rere  viceatur  ,  qubd  Mercuiius  vafculo 
infidens  aerique  expofitus  neutiquam  corpus  iit  in  jluido  coniiilens, 
cum  ea  ,  qu&  m  fluido  pofita  neque  merguntur^  neque  enaergunt,  da- 
ta  molis  paritate  eadem  gravitate  gaudere  &  111  tota  fui  libertate  conftitu- 
ta  elTe  debeant ,  ne  ab  ulla  vi  externa  impediantur  quin  deicendant  5  quod 
de  Barometro  ad  parietem  iulpenso  affirrnari  nequeat.  Sicut  er- 
go  falfum  eiTe  putat,  Mercur.  eiie  talis  natura?  ,  ita  falfum  quoque  eiTe 
ftatuit,  non  poffeMercur.  e  Tubo  defcendere,  nifi  quia  altius  afcendat  in 
aerem  >  qui  in  fubjeclo  vafculo  iili  fuppoiitus  eft ;  hic  enim  elenchum  non 
caufas  ut  caufe  committj  putat,  cum  Mercur.  e  tubonon  delcendat,  quia  aitius 
afcendit  in  vafculo ,  fed  vke  verfa  altius  afcendat  in  vafculo,  quia  e  tubo  defcen- 
#U  Principium  enim  motus  Mercur.  cum  pluvioie  tempore  a  fua  ftatione 
decedit,  fieri  ad  parte  fuperiori  non  inferiori ,  probat  obfervatione  Curiofif» 
limiTorti,  qui,dum,in  tranfitu  a  fereno  ftatu  ad  piuviofum  afTurgit  Mer» 
cur.  in  tubo  recurvo  >  ubi  aeri  expoiitus  eft ,  bullulam  efformari  vidit :  In 
tranfitu  vero  a  pluviofo  ad  ferenum  in  eadem  parte  in  Mercur.  cavitatera 
cjuandam ,  ad  lancis  formam  obfervavit,  quod  fieii  exiftimat,  quod  in  tran- 
Jitu  a  ferenitate  ad  pluviam,  diminuto  aeris  pondere  Mercur.  iiiperior  pre- 
tnit  inferiorem :  In  permutatione  vero  a  pluvia  ad  ferenitatem  aeris  fpira  for- 
tior  &  gravior  reddita  premit  iuperficiemMercur.in  tubo  recurvo,fed  ma- 
gis  in  centro,  ubi  minor  refiftentia ,  quam  in  circumferentia. 

Ut  vero  ad  oculum  quafi  oftenderet ,  qua  ratione  elevatio  hsecMercu- 
riiin  vafculo  D.  Schelhamero  impofieritanon  tantum  barometrumcum  $i. 
?hone  recurvo,  fed  &  alteram  B.uxmetri  Speciem,  ratione  <paivojutvu>i,  cuin 
vulgari  coincidentem,  in  mediurn  adfert  &  in  rig.a;nea  iiftit  cujus  fiftuia  an» 

guftif- 


Epiftola  de  Motu  Merc.  b  Tubo  TorriceHiano.  g  t 

guftiflima  non  cft  immerfa  vafculo  Mcrcur.  plcno,  fed  hic  per  lineam  per- 
pendicularem  hasrct  in  fiitula  recla,  nec  effluit,  quscrens  fimul ,  cur  in  uuo- 
que  barometroaer ,  paniculis  aqueis  rcfertus  &traflior,  quam  ierenus,  Mer- 
cur.  per  lineam  rcftam  furfum  non  propelSat,  ficut  aqua  marina  navimaltius 
attoliit,  quam  fluviatilis  ?  Licet  E-  fateatur  fententiam  fuam ,  qua  ob  parti- 
um  nitrofarum  prxcipitationem  imminente  pluvia  aerem  leviorem  fieri  affe- 
rebat,nervose  atquevalide  a  Dn. Schelhamero  impugnatam  efle,non  tamcn 
eam  ipfam  ita  dejeclam  arbitratur,  ut  reftitui,  nequeat.  Dum  enim  paiticu- 
las  falinas  ab  aqueis  vaporibus  non  deprimi,  fed  abripi  ac  in  fublime  efevari: 
ftatuit :  Reipondet,  id  non  seque  inaere,ut  in  aqua,  procedere,  cum  expe- 
rientia  conftet,  nimbofa  &  humida  tempeftate  Sal  marinum  ab  acre  non  ab* 
forberi,  fed  liquari ,  dirfundi  &  efalitiscarnibus  liquatum  in  terram  depluere, 
itaquidem  ,  utSallamentarii  camesSale  co»ditas  ab  auftralium  ventorum  af- 
flatu  ac  pluviofo  aere  cuftodiant  ventisqUe  Borealibus,  partium  nitrofarum 
ve&oribus ,  exponant.  Provocat  &  ad  Chymicorum'enchirefin ,  qua  ut  Spir, 
Sulphur.  per  campanam  eliciant,  dics  eligunc  ncbulofos»  aere  hunudiori  ac 
jnagts  rofcido  fufos  illos  fales  pracipitante. 

Vifa  hac  Apologia ,  non  potuit  non  in 

III.  EPISTOLA 

Ad 

lttuftrem  &  Magnif. 
Dn.  LUCAM  SCHR6CKIUM 
Dn.  SCHELHAMERUS. 

MEntem  fuam  \  D.  Ramazzino  forte  non  rite  perccptam  ulterius  expli- 
care.  Dum  cnimMercur.  non  polTe  e  tubo  deicendere  ftatuit .  nifi  quia 
altius  afcendat  in  aerem,  qui  in  vafculo  eft,  hanc  particulam  QUIA  neuti- 
quam  ftricliflime,  qua  efficientem  notat,  fe  fumpfiflc  aflcrtt,  fcd  quatenus 
Sc  caufam  fine  qua  non  compledtitur.  Neque  enim  in  ca  fe  fententia  hxrere 
dicit,  Mercurii  in  vafculo,  vel  breviore  tubi  brachio  afcenfum  eife  cauiam 
ifficientem  ,  ut  e  lon^iore  tubo  alter  defcendat,  eumque  qf.  funiculo  extrahat; 
*ed  id  fe  tantum  voluitfe  teftatur,iftum,  quia  remittat  incumbemis,  aeris  £ra- 
^dpptnd.  Dccf  ///,  Ann.  VII.  &  VIII.  L  !  vitas, 


Ste               Bn.U  GiintBeri  Cbriftdpbori  Scbdhmtn 
 1  ~~  ,  —  

vitas,akius  m  eum  immergi  hincque feqni  alterurn,  non  motus  principium,! 

occafiouem.  &  ordinem  indicando :  adcoque  accufatjone  fallaciai  non  ;ca  lfse,  \ 

ut  caufa*,  non  fe  faili  fed  Advcrlarium.  Adhsec  neqiae  fe  ftatuere  addit,  neqj 

ab  alio' pollulare ,  ut  credat  Mercur,  abfolutc  rigidoque  adeo  fenfu  effe  cor- 
pus  ,  in  lluido  ita  confulens,  ut  lignum  quoddam  gravius  inmedia  aqua,  fed. 
id  fibi  concedi  poflulac,  Mercur.aut  eomparandum  eile.  iis  corporibus ,  qux 
m -tluidis  neque  mergantur ,  neque-  emergunt-,  aut  eorum  rationem  habere, 
*tfi  non  in  tota  fua  libertate  conflitutas ,  &  in  circ.umfluo  uudique  liquida 
medius  natet,  cum  omne  fimile  etiam  fitdi/nmile,    Addubium  ergo,quod 
D.Ramazzini  movet:  Talia  debere  in  tota  fua  libertate  eiTe  conftituta,  aeci' 
ab  ulia  vi  externa  impediri ,  quin  defcendant ,  quod  de  Barometro  ad  pa-'* 
rietem  affixo  dici  nequeat,-  Refpondet  duplici  ratioue  ia  medio  fluido^ 
ipfo  quid  poiTe  confiftere  primum  ,  ut  a.  fluido  fufHneatur  ,  quod  il- 
lis   evenit  ,   qui   eadem   molis  paritate   praedita    &C  eodem  pondere 
gaudent,    Deinde  ab  •appenfo  pondere  (  Galiis  Contnpoix  diclo)  quod 
2lis  contingat,.  quae  funt  gravioia ,  iicet  non  minus  in  Jiquido  graviori  ra<3o  \ 
adfcendant ,  ut  experimento  quodam  ex  hy drofbticis in  fig.  amea ,  ob  ocu* 
los  ponit  &authoritate  Bojlei  Paradox,  bydr.  IV.  conflrmat ;  adeoque  & 
alterum.,  quod  deficere  dicitur,  nimirurn  debuere  data  molis  paritate  eile  e-u 
jusdcm  gravitatis ,  pari  faciiitate  ita  excufari,  cum  haec  tantum  in  iis,quas  in" 
fiuido  ftriSa  acceptione  confifiunt,  obtineant,non  vero  in  hoc  exemplo  ,  eo^ 
modo,  quo  fecit,  propofito;  Quia  igitur  Mercur,  incumbens  in  fuperfki- 
em  imagir>mam  Mercur.  brachii  reflexi,  sequiponderat  aeris  externi  incum- 
beiuis  columnse  ,  perdat  illc  immotus  &  habei  rationem  corporis  in  medio 
fluido  iibrati ,  etfi  non  a?quctcadem  niole  aeris  pondus,  fed  fuperet:  Etquia; 
Mercur.  in  Barometro  faltim  qucad  infetiorem  ,  ut  corpus  in  tlmdo  confi- 
flkns  ^etfi  tale  proprie  non  fu  )  confiderari  potefl  ,  hiiic  initrrejicere :  Sicut 
corpus  aliquod  in  medid  alicujus  fluidi  conliftens  ,fi  fluidtun  illud  a!teretur& 
iiat  gravius,  neccrfum  ell  altius attoili,  ita  &  Mercur.  &  barometro  pluviolb- 
terr.pore  flnido  gtaviore  facto^,  in  recurvo  ejus  brachio  in  fubiime  devabi» 
lur,e-tfi  nonutrobique  adfit  molis  &  gravitatis  aequalitas» 

Hifce  p  xmiiTis  sd  alforurn  Experimentum ,  Barometrum  fc.  novum 
(  quod  tamen  in  Gcorgi  dzSartfto  Cla\  o  Lib  I.  Dial.  22.  jam  defcriptum  vi* 
dil)itt  quo  Mccur.  in  tuhovafculo  non  immerfo  fuipenfus haerere &rpluvifiK? 
Ih  tempore  pariter  defccndere  dicitur:  Refpondetiiludcumhypothefifujbe*» 
tib  cori^r  -re  fierique,  qi\h  atmofphieraf  pondus  humido^  intervenknte  ejpfr 


Gpiftola  deMdtu  MercJn  Tubo  Torricclliano 


^ue  partem  fuftinente  imminuatur  frangaiurque,  ut  tam  ^ravitcr,  ut  antea 
fuperficiei  Mercur.  in  vafculo  incumbere  illu.ru  quc  in  tubum  vitreum  pelle- 
re  nequeat.  Cur  vero  craflius  hoc  fluidum  eundem  non  altiiis  propellat,  fi- 
cut  aqua  marina  navim  magis,  quam  fluvrat3is  ?  ut  Dn.  Ramaz/.mi  objece- 
rat :  Rejpondet  hoc  inde  fieri,  quod  Mercur.  non  innatet  aeris  fummo,  uc 
navis  aqux,  fcd  hxreat,  Ln  trjedio  inter  Mercur.  &  aerem  ,  titn  fibi  ipfi  eft 
fubditi  lluidi  Ioco,  unde  proprio  pondcre  iilius,  qui  incurribat,  in  fuperfi- 
cicm  imaginariam  imx  partis,  in  craflius  illud  jam  fa&um  fluidum  altius  fe 
infinuet,-  mirumque  non  effe  idem  non  fieri  in  re  diflknili ,  ex  partc  altera* 
qua  fibi  fimilis  eft,  etfi  inverfo  modo,  cum  etiam  Oceanus  aereus  invcrfus 
fit.    Lfc  adeoque  adhuchypothefin  hanq  magis,  quam  Da.  Ramazzini ,  pro- 
babile  elfe  ftatuat,  quam  per  Regulas,  Poftulata  &  Propofitiones  ulterius 
Mathemarice  demonftrare  fatagit. 

Tandem  ad  Experimenta  ,  quibus  D.  RamazzSni  fententiam  fuam  fta- 
hiliverat  &  Salia  in  aerc  non  aeque  ac  in  aqua  retineri ,  ied  depluere  adftru- 
xerat ,  excipit ,  inde  opinioni  eique  nihil  praefidii  reKnqui ,  cum  non  merum 
Sal  decidat,  fed  fimul  aqucae  particulae,  qux  cundem  folverant.  Quod  idemi 
quoque  in  deftill.  Sulphur  per  Campanam  obicrvetur,  adeo  quidem,utfub 
cjus  deftillatione  aqua  recipienti  quoque  infundenda  fit.quo  Sal  excipiat,  pro- 
VQcando  ad  Scripta  lVtaelii ;  Adeoque  hic  fallaciam  non  caufe  ut  caufe 
commiffam  effe,  putat;  neque  concedit  Ventum  Borealem  (ut  D.Ramaz- 
zini  aileruerat)  partium  nitrofarum  elfe  Veftorem  aut  PolumScptentriona- 
lem  exfpirare  aliquid,  quod  acri  robur  addat,five  pauiculae  nitrofs  fmt,  fivc 
aiiud  nobis  incognitum.  Hoc  enim  aliquid  ipfe  omnino  nihil  cffe  credit, 
cum  nihil  de  Nitro  nativo  in  Septentrione  reperiatur,  /edin  Afia,  ^Egvpto  &c. 
illudque  quod  tempore  hybemo  advehitBorras,  non  tam  nitrum  fitj  qukn 
particulse  glaciales ,  frigoriflcae,  utut  non  ubivis  terrarum  ejufdem  quali- 
Xatis  fit. 

Et  cum.  Polus  nihil  ftalis  dicnt>  hinc  eundem  nihil  quoque  exfpirare 
pofle  credit,  Coronidis  autem  loco  Obtervarioncs  fuas  de  1  cmpeftatum  ra- 
tione,  hic  forte  non  incongruas  addit,  quibus  ipfi  conftat  non  eandem  in 
omnibus  Regionibus  Ventorum  naturam  cue.  Dum  cnim  in  Regionibus 
Cifalpinis  auftcr  humidus  cft  ac  mollis  ,  Aquilo  vero  iiccus  &  ferenus,  idem 
in  Tranfilpinis  perpetuum  non  eile  pucat,ita  ut  iicet  illud  inGermania  pro- 
pc  Alpes  farpe  etiam  obtincat ,  in  mtcrimHio  tamen  ejus  Auftcr  aliquando 

L  2  pluvit 


84   2»'  D.Gnntb.  Cbrift,  Scbelbmeri  Spiftoladi Motu  fitercur.  fge. 

pluvium  quidem  ccelum  inferat,  plerumque  tamen  ferenus  fit  non  fecus  ac 
ventus  Septentrionalis.  In  Saxonia  Inferiori  autem  Aufter  gratiffimus  ob- 
fervatur  ut  rariffime  pluat,  Zephyro  perpetuis  imbribus  molefto,  Imo  & 
Boreas  nubilum  exhibet,  ita  tamen  ut  aliquando  ficcus  fit,  Eurum  (  qui  in 
Italia  aliquando  humidus)  illic  conftantiffimam  ferenitatem  inducere  vidit, 
prout  in  Holfatia  fua  Aquilo  non  rarb  pluvias,  Aufter  e  contra  ferenitatem 
adferat ,  quibus  omnia  judicio  Illuftr,  Dn.Prsefidis  fubmittens  Epiftolae  colo- 
phonem  imponit. 


HISTO 


HISTORIA 

EPIDEMICA 

GERMANIiE. 


CONSTITUTIO  EPIDEMICA 

AUGUSTANA 

Anni  i6'c$f  &  1700. 

Dn,  D.  LUCyE  SCHP.6CKII, 

Academiae  Caefareo-  LeopoldinE  Natur^  Curiofo* 

rum  Praefidis* 

UTi  AxSm  proxime  pracedentis  exitum  Zcphyri,  pluvicfi  &  :epidfr 
vehementia  comitata  fuit,  ita  prsefens  Annus  1699.  ^imili  curn 
auftrina  temperie  incepit,  atque  tam  conftans  vent:  hujus,  cum 
Auftro  tamen  &  Africa  fubinde  reclprocamis,  ferocia  ufque  ad 
Solis  in  Aquarii  fignum  aeceflum  notabatur,  uc  Incolarum  nemo  tam  dh* 
horum  impetum  continuafle  recordaretur,  &  rariora  ac  breviora  hyemis  i:> 
dicia  intercurrerent,  Er  quarnvis  auftrina  conftitucio  ahaspcflime  Medicis  , 
ipfi  etianvHippocr2ti  Se£t  ^.aph,  f.  non  bene  audire  foleat,hic  tamen  vires 
exferere  fuaanon  valuit,ventorum  pocentia  atomos  morbificos,  qu£  in  pu- 
tredinem  proclives ,  &  aerem  inquinare  aptag  fuerant ,  feliciter  ubique  difcu* 
tientc;  impedire  tamen  eadem  non  prorfus  poterat,  qud  minus  ex  colleclis 
jam  antea,  &  porro  hucufquecoacervatis  lymph»  fuperfluitatibus  ,  aerequs 
interdum  rrigidb  incenfibilem  tranfpirationem  retardante,  Pleuritide  aliovi 
corriperontur ;  Catarrhi  autem  in  pragreflb  Dccembri  faucibus  iniefti,  nunc 
magnam  Incolarum  partem,  gravius  mitiusve,  &  modo  fauces  folas  ,  fed 
rarius,  modo  fimul  &  frequentius  peclus ,  five  glandulofam  afperae  arteria? 
texturam  ex  irrprovifb,  cum  horrore  occuparent,  concomitante  ucplun- 
mum  capicis*  dolore ,  &  febrilt  intenio  calore  fubfequente  (  fed  diaphoretico 
fumtopaucns  intra  horas  denuo  recedente, )  nec  n.on  diucurniore,  dum  re- 
convJefc^rnes  aeri  cirius  quam  deccbai  fe  exponebant,  tlifli  humida  iupeifti-- 
te  qua  mukum  crafli  fputi  expeilebatur.  Et  h;ec  anginx  nothxfpecies  hye- 
mali  r:.npore  quod  cpidemica  evaierit,  <\ux  alias  inter  vernales  morbos  ab 
Hippocrate  Sech  $  aph.  20.  refertur,  nunuJ  mirari  licuit,  cum  pratffos  hyems 
naturam  primi  veris  induertt,  ficqi  c  pragreffunfr  mcjifibufl  prioribus  frfgus 
vifcofiferi  colleclioni  annm  cum  dedihe^  mitior  i»!;»  foccciftns  trrrjncrie*  tiu- 
xioncm  ejuklem  five  liquationcm  promovcrit,  In  ipia  morbiinvafione,  qu* 
fufFocationi*  metum-ixpeincuciebat,  aiiquot  olei  amygoUloruru  4ukium.  auv 


88  Hiftoria  Epidemica. 

dKVarum  cochlearia  prsefentaneo  cum  emolumento  fuere  propinata,  reli- 
quum  autemcurae  blandis  diaphoreticis ,  cephalicis  temperatis  ,  expectora- 
tioriem  promoventibus,  aliifque  pro  circumftaritiarum  &fymptornatum  di« 
verfitate,  externis  etiam ,  emplaftro  de  meliloto,  malaclico  fimplici ,  &  Offi- 
cinis  noftris  diclo  filij  Zachariae ,  non  inanes  fuppetias  ferentibus,  abfolutum 
fuit.  Qui  ipfi  Gatarrhi,  faucibus ,  peclori ,  dentibus  infenfi ,  in  vernum  uf- 
que  tempus ,  mitiores  tamen  utplurimum,  epidemice  graffari  continuaverunt, 
Praeter  hps  Morbilli  quoqueplurimos  inpueriii  imprimis  state,licet  nec  ad- 
ultioribus  parcercnt,  invaferant ,  &  per  aliquot ,  vernales  etiam*  menles  fe  ex- 
feruerant;  benigni  tamen  &  facile  iterum  diflipati ,  quamvis  intenfo  utpluri- 
mum  calore  incipientes,  quin  &  capitis  Eryfipelas  in  multis  notabatur,mo- 
lefta  quidem  febrili  incalelcentia ,  tumore  &  pruntu  periodum  fuam  decur- 
rens,  aft  cumcuticulae  defquamationc,moderatoque  lub  caloris  externiregi- 
mine  non  difficulter  admodum  iterum  evenefcens. 

Erant  eodem,  &  fubfequo  tempore,  quibus  febricula ,  heflicse  fere  £- 
mula ,  &  quQtidie  calore  quodam  praeternaturali,  vel  praecordiorum,  circa  ven* 
triculi  fuperius  orificium  compresfione,  incerta  periodo  recurrens,  curh  adpe» 
titu  imminuto,  fiti  vel  nulla  vel  tolerabili  >&  virium  lasfitudine,  infefta  fue- 
rat,  Tinclura  autcm  bezoardica  bis  indie,  linefudoris  coaCtione,fumta,in* 
terpofitoque  pilularum  noftratibus  Immanuelis  nomine  venientium  ufu,  ci- 
tiori  vel  tardiori  circuitu,  prout  caufa  morbifica, vifcofa,  inglandulis  fortaifc 
minoribus  ventriculi  vicinarumque  partium  hserens,  incuneata  magis  vel  mi- 
nus  erat,fine  periculo  finita.  Licet  &  heclicse  febriculas  puerili  setati  infefta; 
ejfifent,  a  colleclis  vifcidis  acidifque  in  fanguine  particulis,  &  glandulofas  in 
primis  viis  partesobftruentibus  oriri  a  me  creditx,  Ellentijfque  alcaiicis  &ab- 
forbentibus  terreftribus  medicamentis ,  poft  iaxativorum  ufum,  mature  pro* 
pinatis,  non  ad  Tiodum  difficulter  abigendae* 

Dehinc  Eurus  penetrante  quidem  frigore,  ferenos  tamen  dies  eomitan- 
te ,  nos  aliquamdiu  infeftabat,  cum  fol  in  Aquarij  figno  effet  conftitutus  ,•  quo 
tamen  dimidio  emenfo ,  novas  Zephyri ,  ab  Africo  faepius  intercurrente  ad- 
iuti ,  impetus  ingruebat ,  ac  nives  plures  fpargebat ,  qua?  vero  brevi,  cum  ae- 
ris  temperies  utplurimum  ad  temperatiorem  ftatum  inclinaret,  iterum  lique-  ; 
fcebant;  ufque  dum  aer  non  multum  amplius  a  /entis  agitatus  ,aliquot  ante 
./Equinoclium  vernale  diebus  copiofam  niverr  demitteret,  atque  exin  frigo- 
ris  inclementia  per  longum  tempus  nos  adficeret,  fub  potiori  Zephyri  do- 
minio,  qui  poft  Calendas  Majales  vehementiafua  vernalium  deliciarum  pro- 
ventum  tardabat,tandemque  in  longiorespluvias  refolvebatur;  cui  cum  cir- 
pa  Solis  in  Geminos  ingreflum  Eurus  fuccedens  fereniute  grataque  calidiorc  \ 

tempe* 


Gctmauu, 


temperie  nos  refecuTet ,  lauior  terrae  facies  vernantcs  fijas  amcenitatcs  cb  libe- 
raiius  procruferat.  Sub  vario  dcinde,  modo  pluviofo,  modo  fereno  Jovc  , 
pratter  reliquorum  ventorum  reciprocationes,  Zephyri  potiifimum  nova  vio- 
ientia  concuti  acr  cepit,  ufque  dum  Euro  lcniori  fpirante ,  calor  arltivus  mcn- 
fe  Julio  conftantior  ingrueret ,  Siriufque  campos  exficcaret,  mefTem  quidcm 
ita  maturiorem  nec  illaudabilem  reddens,  fupcum  tamen  granis  cercalib-us,  ut 
jufto  macriora  exiitcrentjfubduceret.  Iiuerea  febres  continuar  pctcchialos, 
quandoque  infuper  pultulis  miiiaribus  aquofis  ftipata?,  interdum  verb  mali- 
gnitate  equidem  non  carentes,  fine  tamen  hftiusmodi  efrlorefcentijs  p*riodum 
(uam  abfolventes,  cum  horrore,  virium  proltratione ,  cephalalgia,  dorfi  do- 
lore  quandoque  &  fiti  non  admodum  molella ,  nec  adpetitu  prorius  proftra- 
to  incipientes,  per  urbem,  ufque  dum  Virgiuem  fol  accederet,  notabantur; 
non  paucis,  inter  fuccedentia  in  morbi  progrcifu  deliria  &fauciumariditates, 
exitiales  faftae,  ubi  vel  ab  imperitis  traftatae ,  vel  per  initia  negleftx ,  aut etiara 
decumbentes  immorigeri  monitis  Medicorum  fuerant ;  quam  ipfamob  cau- 
fam  habitantibus  in  pagis  vicinix  noftrae  Hebraeis  non  levem  cladem  in  Majo 
attulerant;  Laniorum  etiam  familias  inUrbe,quas  prx  alijs  invaferant,cre- 
bris  funeribus  contriitaverant;  ait  in  principioubi  exarte  traftabantur,  no» 
admodum  refraftarias  eas  notare  licuic,ita  ut  ctiam  in  prima,  quod  dicitur, 
4icrba  oppredas,  paucoque  alixipharmacorum,  tinftura?  bezoardics ,  the- 
riacae  ccrleitis  cum  chinchinae  extrafto  &c.  ufu  abaftas  non  una  vice 
notaverim;  ficnt  et'am  reliqui  fub  tepidiori  re~  morbi  dccurfum  corporis 
cuitodia,  per  continuatum  diaphoreticorum  ufumliaui  difftculter  evaferant» 
Alvus  in  nonnullis  obltructa  per  plures  dies  nullum  inconrnodura  attuli/fe,  nec 
fomnokntia  in  morbi  decremeiuo  diutius  initans  nocuiite  odfervabacur. 

Sole  in  Virgine  verfante,  ca?ium,Euro  crebrius  perflatum ,  humidius 
&  frigidiufculum  primb ,  poitca  conltanti  radiorum  folarium  praefentia  am- 
matum,  denuo  excalefaftum  cum  effet,  Diarrhaeae  fimplices  ,paucioribus  cru- 
entae  tenellam  prxfertim  puerilem  a?tatem,  imo  vixdum  in  lucem  editos  f«- 
tus,  hoc  acltivo  tempore  infellarunt,  excretione  aquofa,pituitofi,acidum re- 
dolente ;  quorum  aegrotulorum  magnam  partem,  ob  parentum&  qui  curam 
puerorum  agebant,  negligentiam,  remediorumque  iinermiflionem  trucidarunf, 
quibus  enim  medica;  manus  prudcnter  adhibitae,  non  infeiiciter  evafiffe,  at-# 
que  coraliorum  inprimis  aut  terrae  fignatae  pulverem,cum  theriac*  coelefti* 
tantiilo  m'ritatum,  aliaque  Itomachi  fibras  roborantia  conduxilfe  notavi: 
ftufam  vix  aliam  fuiifc  iuipicatus  fum,  quam  pulmcntorum  ex  farina  cum 
kfte  coftorum  efum  ,  quae  ipfa  farina  ex  tritico  ante  anwum  tcmpore  humi- 
Jfpnd.  Vcc.  III.  Jbm.nL  &  VLll  M*  do  <rf- 


iTiftoria  Epidemica 


dd  colleclo ,  atque  exaftam  maturitatem  non  adepto  parata,  plnrimas  crudio- 
fes  p^rticulasabfconditas,  non  infrequenter  mucidam  >  cuod  faporoderque 
teftabatur,  corruptionem  expertas  habuit,  quse  dein  tenero  in  pufionumven- 
friculo  in  lkjuorem  acido-  vHcidum  abeuntes ,  digeftionem  vitiarunt. 

Interea  etiam  magna  illa  Solis  Eclipfis  d.  23.  Septembr.  comparuit, 
quam  multi  noftratum  expiebe,  vana  perfuafione  feduclir  licet  multum  re- 
formidarTent,  utfauitatis  inde  jacluram  fi  fetiifent,  haud  mirari  quispotuif- 
fet,*  quamvts  nee  tunc  temporis,nec  poftea  ullos  morbofos  effeclus  obferva- 
re  datum  fuerit ;  quse  enim  inOctobri  &Novembri  lymphx  ftagnationes  in 
plurimis  odontalgias  &  Catarrhos  leviores  produxerant,  aeris  potius,  qu# 
Eclipfin  a  d.  27.  Septembris  ufque  ad  d.  23.0£tobris  infecuta  fuit ,  incle- 
tnentiae,  nebulis  crebris,  pruinis,  pluvijs,  frigore  horrida?  debebantur*  Ipfa 
Solis  obumbratio ,  quam  cx\o  prius  admodum  fereno,  nubium  fparfarum  ab 
©rientali  plaga  progreffus  anteceiTerat  ,cum  fenfim  increfceret,  remifliorem- 
<que  caliginem  induceret ,  Eurus  fubito  exoriens,  non  tamen  impetuofus,  hor- 
ridiufculam  auram  reddidit,  campique ,  ex  nonnullorum  relatione,  quafi  ro- 
re  maduerunt ;  quse  tamen  euncta  tum  obnubilatione  ceUante  &  ipfarecef- 
fcrunt» 

Sol  in  Scorpionis  ftgnum  ubi  pervenerat,  &  Eurus  praefertim,  ad"  raev 
ridionalem  tamen  plagam  quandoque  inclinsns  fpirabat ,  plures  fereuos^fri- 
gidiufculos  numeravimus  dies,matutinis  tamen  crebris  nebulis  turbatos;  No- 
Vembre  autem  ineunte  Zephyrus  (  qui  altero  poftSolisinSagittarium  ingref- 
lum  die  vehementiiTmus  erat , )  temperatiores  eos  >  varieqne  conftitutosr  uo-1 
plurimum  tamen  ferenos  reddidit ,  &  tandem  fub  multivaria  in  Decembri  ae- 
ris  alteratione,  atque  cum  reliquis  ventis,  videlicet  primum  cum  Euro  fri- 
gido,eirca  medium  menfem  Auftro  temperato,  &  tandem  Borea  frigido  al- 
ternatione,  in  nives  &  fngus  defpumabat.    Nec  fingulares  morbi  notaban- 
r-ur,  niii  qucd  in  di£lo  menie  ukimo  puerilem  aecatem,  non  quidem  admo- 
durh  multos ,  Vanolae  benigniflimse  ,  quas  noftrates  sureas  dicunt,  quibns-: 
vero  majores  puftulae ,  longipri  quam  pnores  decurfu  finits  ,  in  nonnullisin- 
terlperfaefucrant ,  occuparent,  omnes  tamen  abfque  fingulari  periculo  paucis 
temperatioribus  reniediis,%  blando  externo  regimine  facile  abigerentur,  in- 
fuperque  Febres  quotidianx,  quales  jam  circa  Anni  principium  infeftae  fue- 
.  rar.t,  repuliulafcerent;  quae  majori  cum  calore,  fine  horroris  utplurimum  fen- 
fu  ingrucbant,  &  fecilein  heclicam  declinabant ,  d^fficilioremque  in  multis 
curnm  rcd',!ebant,  tandetti  tamen ,  cum  interpolato  laxativorum  ufu ,  pulve*. 
ribus  abforbentibus  r  nitracis ,  ehinchinatis,  martiaUbus  medicamentis  ce-1 
deban^ 


Qermtoii. 


Prinripium  Antii  1700,  ferenicate ,  frigori  juncla  ,  cum  k  commcndaf- 
fet,  paulo  poft  varia  coeli  facies,  nebulofa ,  nubila  ,  nivofa,  pluvio/a,  ferena, 
frigMa ,  tcmperata  comparuit,  quin  &  d.  28.  Januarij  tonicru  acfulgure  tcm- 
peftuoa  ex!ritit,cum  per  aliquot  dies  Zephyrus,  huc^fque  fcmper,  nifiquod 
ad  femimeridionaJem  plagam  /ipius  inclinaret,  fe  exferens ,  aerem  multuro 
priu9  concufliffet;  qui  etiam  venti  M,  Februario  continuarunt ,  &  hyemale 
mgus  conftans  inter  nives  farpius  delapfas,  induxeruntj  quod  circa  So'is  in 
Pifces  ingreflum  ab  Euro  incrementum  fumfic,  nivefquc,  in  M.  Mardo  fen- 
fim  liquatas,fubinde  fpargere  non  intermifit,  Intcrea  Januarius  febres  quoti- 
dianas  in  flne  prxcedentis  Anni  mcmoratas  producere  non  prorfus  ceilaba** 
&  nonndlos  Apoplexia,  diverfo  fato  terminata,  alios  Rheumatifrno  artuunt 
fupeiiorum ,  qui  ufque  in  Aprilem,  juxca  cum  fcbribus  nominatis  notabatur, 
atque  a  repetitis  fudoribus  ,prsecipue  quos  Laconicum  coriariorum  prolicic- 
bat,foIuto ,  inteftabat;  Infantes  autem  in  glandulis  faucium  ipfisque  pulmo- 
num  veficulis ,  non  fine  febrili  incalefcentia  invadens,atque  grave  afthma  indu- 
cens  ftagnatio  periculo  non  levi  expofuit,  multofque  eorum,  pra?fertimaut  fc- 
rius,  aut  negligentius  curae  commifTos  in  fepulcnrum  prarcipitavit,  cum  rc- 
liquiorgafmum  iftum  refrenantium  abforbentium,.&  vifcofam  colluviem  blan- 
de  per  alvum  fputumque  educentium  ufum  falutarem  expcjrentur :  Quse  cun- 
cla  ficut  inacqualitaci  aeris.lympham  modo  incraflantis,  modd  in  fluoremite» 
rum  diquantis  deberi  arbitror,ita  ejufdemetiam  aeris  efTedlum  fuiiVenon  du- 
bito,quod  divcrfas  puerperas  abdominis,  praecipue  in  hypogaftiica  regione 
tormina  corriperent,  caquc  lochiorum  evacuationem  non  ad  votum  (ucce* 
dcntem ,  &  hinc  ex  fanguinis  ftagnatione  nervofam  fibrarum  tenfionem  in- 
ducentem  comitem  habcrent ;  qua*  ipfa  medicamemis  caftorinis ,  alijfque  fluo- 
rem  fanguini  debitum  blande  reftituentibus ,  ac  vifcofas  impuritates  una  per 
alvum  eiiminantibus  ideo  cedebant.    Ab  eadem  aeris  inxquaiitate  eriam,an> 
tequamiEquinoclium  vernum  adveniflet,Icleri,  Martiali,bus  remedijs  debei» 
lati,  &  Fcbres  petechiales  continuse,  cum  ccphalalgia  ingruentes,  in  quibus- 
dam  Pleuritide  comitatae  canerum  nihil  finguhre  ofteudon:cs,necadmoduni 
letales ,  ufque  in  Aprilem,  frigidum  &  primo  quidem  ab  Euro  ferenum,  po- 
ftea  fuccedente  JCephyro,  cum  femimeridionali  vento  alternante  plu\  iofum  , 
fparfim  ut  vix  epidemicos  intermorbos  rcferri  mererentur,  no;abantur,  fed 
Majus#crebros  JZephyri  flatus  expcrrus  gratiori  cceli  amoenitace  iHuxit,  infl- 
»e  tamen  frigidus  evafit,  morborumque  feminia  (pra:ter  Variolarum,  nun- 
quam  uti  haclenus ,  ica  pcr  totum  reliquum  Anni  decurfum  plane  cefTanti* 
um, )  prorfus  fupprcfKjfe  vifus  cft  J  quos  necpoftea  repullularc  variorurn  ven- 

M  1  iorum, 


9* 


Hiftoria  Epidemica 


torum  ,  acrea ,  fi  quse  ingruerent,  inquinamenta  ex  cmni  mundi  plaga  difli- 
pantium  viciflitudo \  fub  grata  calidioris,  necnon  temperatioris  aurae  alterna- 
tione,  permiferat.  Quamvis  poftea  per  xftatem  Febres  quotidianx&  Rheu- 
matifmi  fubinde  denuo  caput  extolkre  conarentur ,  inque  Menfe  Augufto  Dy- 
fenterise  aliqua  veftigia  notarentur,  vix  tamen  memorari  hic  merentur.  Pofl 
canicuiares,  dies  primo  frigidiufcula  aura  fpirabat ,  poftea  longior  aeris  fere- 
nitas  non  levem  terrae  ficcitatem  inducebat,  ufque  dum  poft  iEquiiiocliurn, 
autumnale  Zephyri  vehementia,  ab  alijs  ventis  faepe  interrupta,  crebras  plu- 
vias  fufcitaret,  tepidioremque  utplurimum  auramredderet;  qua?  auftrina  con^ 
ftitutio  paulo  poft  non  tantum  Variolas  in  plures  infantes,  diffuderat,  fed  e* 
dam  Tuffes  contumaces  in  muitis,  &Febres  petechiales  in  quibufdam  pro- 
duxerati  &  has  quidem  non  fine  contagij  nota,  utintegra?  etiam  donius  ali- 
cubi  infkerentur,  &  non  pauci  fuccumberent,  quos  tamen  non  tam  morbi 
yiolentia  quam  qu6d  negligenter  &  imperite,  praefertim  a  ftupida  fcedicarni- 
ftcis  temeritate ,  quae  nefcio  'quo  infortunio  plures.  dementaverat ,  traclaren- 
tur,  mortis  prsedam  fecerat;  cum  alij  rite&  mature  curati,  paucis  affumtis 
akxipharmcis  ,primos  morbi  impetus  prorfus ,  vel  intra  biduum,retunderent, 
ve!  falvi  tandem  evaderent,  Omnes  prsecedaneo  horrore,  fubitam  viriurn  pro- 
ftrationem  &  praecordiorum  opprefnonem  patiebantur;  nonnulli  cephalalgia 
per  initia  torquebantur,  deliria  verb  &  inquietudines  interdum  fubfequeban- 
tur,  fitis  rarius  urgebat ,  nec  ^caloris  prseternatura^is  externa  indicia  aderant, 
urina  utplurimum  6c  pulfus  non  rnultum  a  naturali  ftatu  recedebant.  Talia. 
etiam  Civis  cujufdam  uxorem  cum  filio  i^.annorum  invaferant ,  qui  empi- 
xicse  etiam  illius  imperitias  expofiti  mortui  funt;  filia  autem  19*  annorum  eo- 
dem  malo  correpta,  in  morbi  augmento  vermem  duas  fpithamas  longunV 
mortuum  vomitu  excreverat ,  motibufque  membrorum  eonvulfivis  &  con- 
tinuis  delirijs  agitata ,  nil  cibi  &  medieamentorum  ulterius  alfumere  volue- 
rat ,  quin  &  potum  omnem  ,  quamvis  fauces  aridae  effent  &  muco  vifcidifli- 
mo  incruftarentur ,  per  biduum  refpuerat    quae  tamen ,  cum  utrique  hume- 
ro  veficatoria  adplicare  curaffem  ,  tumque  ipfa  deglutire  iterum  aliquid  inci- 
peret,  ficq.ue  cephalica  alexipharmacis  mixta  admitteret,  mentem  paulatim 
&  membrorum  tranquillitatem  refumferat,  &  citca  tcrtiae  hebdomadis  a  de- 
cubitu  finem  fuborta  diarrhcea  evaferat ::  altera  filia  duodecennis  rertio  & 
quarto  morbi  die  vomitu  crebro  agitata,  nil  cibi  ,  potus  vel  medicamentorum 
retinere  poterat  ,  data  vero  theriaca  ccelefti  cum  chinchinx  extraclo  motus 
ilk  ventricuiperverfus  fedatuseft,  die  autem  decimo  caput  intumefcere  &  im- 
jrjbwifum.  dolere  cepit,  fed  propinatis  ibidem  cephalicis.  &  alexipharmacis,5nec 

non 


Germante.  9% 

non  veficatoriis  utrique  humero  impofitis  >parotidifque  finiftrae  tumorc  fufcr 
orto  ,  portquam  ille  a  cataplafmatis  ufu  dilcuifus  fuilfet,  atque  diarrhoea  fu- 
perveniifet  convaluit*  Filia  14.  annos  nata,  &  filius  undecennis  cum  pa^ 
rem  morbi  infultum  pafli,intra  ocliduum  fanitatem  recuperarunt.  In  omni- 
bus  his  fttdor  fere  nullus  prolici  poterat,  macnlaeetiam  pun&iculares  lentenec 
fatis  ad  votum  prodierant:  Pater  prima  morbl  indicia  fentiens,  fumta  bis 
TinSura  bezoardica  ejus  violcntiam  elilir ,  inter  medicamenta  etiam  1'ulveris 
noftri  alexipharmaci  officinalis,  qutcx  terr.figill,  C.  C.  phil.  pra?p.  rad.  an- 
gel.  Zedoar.  corc.  citr,  &  myrrh.  componitur,  repctitum  ufum  inprimis  pro- 
fkuum  expertus  fum  ;  qui  non  tantum  lympha?  vifciditatem  corrigere,ejuf- 
que  coagulum  refolvere,  ficque  ad  diaphorefrn  difponere,  fed  etiam balfami- 
cis  fuis  partibus  fanguinem  a  corruptione  pra?fervare  valuit.  TufTes  magnS 
vehemencia  adultis  aeque  ac  pueris  infeftae,  convulfivialiquid  alere  vifa?  fue- 
runt ,  &  magnam  humoris  vifcidi  copiam  excreverunt;  quibus  vero ,  ut  alia 
taceam  ,  continuatum  herbae  thee  vel  veronicae ,  cum  radice  liquiritia?  infufae 
flfum  pr*cipuam  medelam  attuliffe  obfervavi.  Quo  fub  Morbona-  domi- 
n;o  rcliquum  anni,  vatias  cselr  mutationes,  temperatiorem  imprimis  auram 
produccns,  tranfegimus. 


Conftitutio  Spidcmica 


CONSTITHTIO  EPIDEMICA 

BEROLiNENSIS  Anni  i69p> 
Pn.p.  GUSTAVI  CASIMIRI  GAHRLIEP 

*W  Anuarii  imS  dics  tota  pluviofa,  vefpertino  tonitru  fexies  fatis  vehe- 
H   menter  reboante  infolito  &  hoc  faltem  tempore  raro  phaenomeno  tre- 
II  mendum  edidjt  oftentum,  ida  inconftans  mane  ex  partelerena&fic- 
9  W   ca?  reuc]u0  nimbis  ingrata.  j  tia  mane  pluviis  molefta  in  Caurum  a  me- 
ridie  valcje  impetuofum  defiit.  Sequentes  ad  decimum  varii  utpluri- 
mum  pluviis,  quandoque  nivium  flocculis  mixti,  nonnunquam  frigore  tem- 
perato  in  grave  tandem  gelu  degenerante  diftincli,  fuccedente  demum  nive, 
hisque  pluvijs,  vernamfere  cumfudo  temperiem  ad  i^num  ufque  reducentes, 
Caelo  nimirum  de  die  fereno,  nocluvero  gelido,  revertente  fic  paulatimfor- 
lion  gelu ,  triduum  durante ;   tum  vero  rurfus  in  pluvias  ac  temperiem  ae- 
ris  leniorem  per  quatriduum  dedinante,  ac  fuccedente  denuo  2  8vogelufa- 
tis  acri  fed  ephemerq,  in  ne|>ulpfum  &  rjluvipflirrj  quatridiium  una  cum 
menfe  terminante, 

Februarius  eodem  typo  ccepit,  mox  vero  2dp,  fuccedente  gelu  ad  i  imu 
«fque  continuavit,  in  pluviolam  vefperi  foIutum,fed  !2mus  mane  rurfus  ge- 
lidus ,  caslo  quidem  obfcuro  &  flocculos  fubinde  niveos  fpargente,  odtiduum 
continuavit,  i^nus  tandem  remiflior  toto  biduo pluviofus  acnimbofus.  Ve. 
rum  22do  poftmane  obfcurum  fequens  \23us  fereno  cselo  pluvias  ac  grandi- 
nem  mifcuit ,  fuccedente  poft  pacatiori  24to ,  rurfufque  nimbofo  ac  nivofo 
^j-to,  tandem  a  modico  mane  gelu  in  amcenum  tricjuum  *8vo  &  ultima 
cranfiit. 

Martius  a  pauca  nive ,  fereno  mox  rurfus  ccelo  exorfus  variis  &  inter 
fe  alternantibus  tempeftatum  viciffitudinibus,  Aprilem  potius  referens,  nivi. 
bus  pluvias ,  gclu  deliquia  mifcens  ad  1  imum  ofque  perrcxit.  Conftantio- 
ri  poftmodum  frigore,  fereno  utplurimum  ccelo,  nivibus ,  nonnunquam  par- 
vis  interpellato  ad  i4tum  ufque  continuavit.  Inde  remittens.  poft  biduum 
pluviolis  quibusdam  afperfurnt>  vefperam  versiis  darefcens,  271110  in  amce- 


Berolintnjit. 


9f 


nam  ferenitatem,  fequenti  tamen  a8vo  turbida  tempeftate,  nimbis,  pluviw 
acgrandine  fceda  interceptam,  mox  vero  tolcrabiliori  biduo  redditam,  31010 
una  cum  trimeftri  hocprimo  in  vernam  amcenitatem  defiit. 

Morbi  hujustrimeftris  initio  frequentiores  ac  Epidemkae  fuerunt  pra:- 
cipue  febres  peculiares  catarrhales,  malignitatis  non  expenes,  difficiles,peri- 
culofa?  &  quibufdam  exitiofo,  cui  ardentcs  poilea  fuccelsere,  pleuritide  utplu- 
rimum  comitatx,  eaque  acuta  quandoque  &  malignvnonnullis  lethali,tan- 
dem  8c  variola?.  His  ob  varium  adeo  ca?lum  Februario  menfe  fubflitutx  jfe- 
bres  acutae  ardentcs  &  continuae  intermittentes,  autfubinde  potius  exacerba* 
ix,  malignitate  ac  petechiisinfames,aliaeque  paulo  mkiores  quidem,  fed  va- 
riis  exanthemaiis ,  purpura,  morbillis  malignitatis  latentis  indieibus  fceta?,  quac 
&  fequenti  Martio  ,  cotoque  adeo  trimeftri  &  ultra  durarunt  ac  haud  pau- 
cos  &plures  miferunc. 

Aprilis  primus  cceptam  fub  finem  menfis  prarcedentis  amoenitatem  ver- 
nam,quibufdam  ^to  praefertim ,  6to  &8vocum  a:ffivis  de  ferenitate  &aeftu 
certantibus,  ad  nonum  ufque  ferie  vix  interrupta,  nifi  nubilum,utut  rarius, 
horis  potiffimum  pomeridianis  imercedens,  ccelum  variationis  infimulaveris, 
continuavit.  Sequens  quatriduum  a  nono  ad  lomum  lerenitati  pluvias  indu- 
xit  leves  ac  fcecundas.  Inde  ad  i8vum  Euro  in  Aquilonem  paulatim  devi- 
ante,  aer  quandoque  ferenus,  utplurimum  turbidus,  ficcus  tamen  ,  fimulque 
frigidus,  nonnunquam  ventofus.  1  8vus  ferenus  fere  totus,  circa  vefperam 
fcecundam  fparfit  pluviam.  Succcdente  hinc  cum  fudo  temperato  &  amceno 
ocliduo,  zimuin  proceliofum  $C  fub  frigidum  fi  exceperis,  ad  vigefimumfe- 
ptiraum  ufque,  qui  varius,  mane  turbidu3  a  meridie  tonitru,  pluvia  acgran- 
dine  horrkius,  circa  vefperam  demum  krenus,  tnduo  comitatus,  turbido  tan- 
dem  in  pluviolam  fub  ipfo  menfis  exordio  delicuit. 

Majus  tota  &  amcena  ferenitate  ver  initiavit,  fed  a  fucceffore  pauio  a- 
fperiore  >  Aquilone  nimrrum  afliante,  dellitutus,  Zephvro  tandem  fubeunte 
in  pluviofum  tranfiit  quatriduum,  a  biduo  fereno  denuo  exceptum,  fed  lomo 
fub  vefpera  pauca  afperfum  pluvia.  i  imus  mane  ferenus  a  meridie  iulus,fuc- 
cefiore  \2Wo  fereno  ac  ficco  interferto,  pluviui»  &  circa  vefperam  tempe- 
ftuofum  fubftituit  triduum.  Cui  biduum  a:que  tu.ibidum ,  fed  prxccclenti  tef 
nano  (iccius  acccffit,  donec  lgvus  ferenus  ck  amccnus  vcrnam  gratiam ac  ju- 
Cunditaiem  ,  quihcfetfrn  cfierum  continua  fene  ad  lpilim  ufque  mcnfis  tcrmi- 
num  durjntem  rcdtntegravit. 

Junius  eodem  quidem  tenore  inchoavit  ac  bicfuo  ad  vefperam  u/quefe- 
renu  cominuavit  ,in  pluviam  vero  faeis  grandan  aut  imbrcm  potius  ix  toni- 
ttU  circa  hauc  ilefecil.  ^tus  nubilofus  &  fri^idulus^ficcus  tamen  fucceiforetn 


Coufiittitio  Epiimica 


tota  die  Cauro  impetuofius  flante  nimbofum  habuir,  triduum  tamen  ferenins 
&  amcenius  accerfentem ,  ad  nonae  (quse  Pentecoftes  prirna  erat  )  ufque  me- 
ridiem  in  pluvias  fatifcentem.  lomo  fuccedenti  vario,turbido  ac  fubindema- 
dido ,  1 1  mo  mane  nubilofo  a  meridk  claro  i  :mo  fereno  amceno  ac  tempe- 
rato  toto.  Huic  i3us  raane  ferenus  ac  ventolus,  a  meridie  pVxviofus,  Iride 
bis  apparente,  acbiduanam  ferenkatem  nunciame,  notabilis  fucceflit.  Quas 
tamen  a  biduo  inconftante  excepta,  quatriduum  addidit  paulo  conftantius, 
mox  tamen  in  biduum  b  fudo  &  pluviis  mixtum  defcifcens  2  imum  totura 
pkwiofum  ad  meridiem  ufque  2idi  a  meridie  clarefcentis  fuccedancam  ha- 
buit.  2gtius  iudo  &  aeftivo  calore  gratus.  2^tum  ejusdemamcenitatis  ad  oc- 
cafum  ufque  folis  imbre  degenerem  ,  focium  fibi  afcivit,  ut  &  triduum  fe- 
quens,pluviolis  tamen  quandoque  madens,  2$vus  pluviofus  a  29noficco& 
a  meridie  fereno  correclus,  cum  $omo  toto  adtu  ac  iudo  acce,ptiflimo  ulti- 
mum  fecundae  hujus  anni  quadrae  menfem  claufit.  Trimeftre  hoc  fecunduni 
morbes  haud  adeo  frequentes  aluit  praeter  fcorbuticos  nonnullos  aiiis  utrjfu- 
rimum  complicatos,  utpote  Arthritidi  vaga?,Nephritidi,  Colicar.  Febres  quas- 
dam  Gatarrhales ,  quandoque ,  utut  rariiis  malignas.  Majus  fcorbuticls  prae- 
diclis  hypochondriacos  quofdam  &,  at  raro  maniacos  junxit.  Hifque  Fpi 
lephas  infantum  prsefertim  &  puerorum  diarrhceas,  (ubinde  &  dyfenteria! 
hoc  anni  tempore  alias  infolitas,  febres  quafdamcum  colica  fcorbuticaaut  hy- 
ftericis  paflionibus  combinatas  accen&it.  Junius  hismalignas  nonnullas  curE 
pleuritide,  quandoquc  &  in  peripneumoniam  degenerante  concurrentes ,  exan« 
thematum  quoque  miliarium  peculiari  quodam  genere,  ut  &  petechijs, iil 
que  periculofis  ac  quibufdam  lethalibus,infames  fuperaddidit. 

Julii  primus  dies  fudum  ultimo  Junii  inchoatum  per  quatriduum  ad 
ftum  ufque  propagavit,  cujus  vefpera  pluviolam  fparfit  rararrh.  Sextusma- 
ue  ferenus,  rorantibus  fubinde  tamen  pluviarum  guttulis,  afperfus,  a  meri 
die  imbrem  fudit  valde  largum,  iequentes  feptem  nubilo,  aliquando  &imbri- 
bus&nimbisturbato  ccelo  varii  fuerunt.  I4tus£ftivum  redintegravit  fudum 
ac  excepto  jono  tonitru  &  pluviis  circa  vefperam  turbido>&  iimo  pluvh 
vefpertina  madente,ad  28vu.n  uiquejugi  fudo  &  aeftu  gaviluseft,  Hic  tan* 
dem  ferenitati  huic  iatis  durabili  triduum  tonitruofum,  pluviofum  ac  quan 
doque  grandinofum  fuccenturiavit,  ac  $imo  demum  fereno  &  amcenc 
finiit. 

Auguftus  a  triduo  fic  fatis  fereno ,  pluviis  tamen  quandoque  interpellatt 
exorfus,  4to  fudum  produxit  amcenum,  ad  vefperam  uicjue  fequentis  du- 
rans,  tum  vero  tonitru  horrendo  ac  imbre  valde  largo  tmbatum  ,  6to 
fudo  fubinde  pluvias  milcuit,  7mo  tonitru  iupcraddUUt ,  fubfvquente  va 

rxi 


Berolinttifis. 


tip  qunndoquc  ventofo,  turbido  ac  pluviofo  ad  iomum  ufque  c&k);  poltca 
vero  fcrcniori  ac  tranquiiliori ,  non  tamen  omnino  a  pluviis  immuni  a-theri 
tbblandivit  ad  lgvum  ufquejuna  cum  triduo  icrcno  toto,  ac  adlivo  calorc 
amccno  ,menfem  hunc  claudcntem. 

September  fudum  «eftivo  fervorc  jucundum  primo  die  corrtinuavit,  ido  * 
ffleridie  pluviolas  quafdam  mifcuit,fequcns  nubibusid  iubinde  temperavit.  $■  tus 
idem  reparavit,  «i  mcridie  pluviolam  afperfit,  6tus  a  pluviis  immunis,  7mus 
fc8vus  raras  fcreno  pluvias  intercaiavit ;  A  nono  ad  i  gvum  auher  aftivum, 
ludo  rurfus  &  rcmpcrato  calore  amoenum  affulfit,  igvus  ploviae  pauxilloa- 
fperlo,  l<?no  &  ~omo  redintegratum  ied  frigidulum,  nmo  &  fubfequente 
biduo  paulo  mitius,  24to  nebulofjm ,  fed  mox  rurfus  ferenumcum  iuccet^ 
lore  to:o  i6to  fudum  pluvia  matutina  modica  ac  nubilo  poftca  interpella- 
tum  ad  ^omum  ufquc  adcoquc  poftremurn  rcduxit,  ficque  trimeftri  kuictcr- 
tio  gratum  reddidic  terminum. 

Tertii  hujus  trimeftris  a  pr;ori  haud  multum  ibludentis-  Julius  hypc- 
chondriacas  nonnulias  &  ico:  buticas  atfectiones  variis  comitatas  fyrnptomatif, 
&  hxcinter  prxcordiorum  pr^cipue  oppreffionibus  &angoribus  moleftas ;  fc- 
bres  continuat»  ardentes,  aliafque  paroxyfinis  fubinde  vchementibus  graves, 
nec  omni  malignitate  vacantes ,  iymptomata  pcriculofa,  plcuritides ,  haemo- 

]  ptoes,  dcliria,  ad  phrencfin  durantia,  inducentes,  Epilepticos  infultusj  fre* 
Cjuentiflimc  adcoquc  Epidemice  diarrhoeas  nonnunquam  &  dyfentcrias  peri- 
culofas,  a  tergo  trahente^.  Auguftu»  codcm  fere  tenore  traniiit ,  nifi  quoJ 
febres  continuae  ardenrcs ,  maligna?  admodum,  frequentiorcs  adhuc  ac  pece- 
chiis  quoquc  ftipatx  fuccelferint ,  atquc  Scptembri  quoquc  continuarint ,  it 

[,  beclicam  haudraro,  tulfes  contumaciflimas,  colicas  quoque  pafliones,  diar- 
rhccas  &dyfenterias  tranfeunte6,periculofas,rarb  tamenletlaales  ,purpurafas- 
pius,  variolis  rarb ,  morbillis  frequentius  notatas, 

Oclober  autumno  congener  a  primo  ad  i9num  ufque  vario  ccclo  f«- 
pius  pluvio,  raro  fereno,  femper  horridulo  tranhic;  Hic  Serenus,  praeter  pa» 
rum  plurise  2  3tic  fparfae  ocliduum  adduxit  fercnum  &  »f  to  pr^fertimarfti* 
vo  fudo  fere  compari,  a  biduo  paulo  nebuloiiori  exceptum,  2yno  nebulo- 
fo  turbido  ac  pluviis  raris  tamcn  interpolatum,  biduo  alio  fercniori  fed  Eure 
li  iante  frigidulo  furrogata  compenfavit,  iand.aipoftremo  biduoin  priman» 
glaciem  fub  ipfo  exitu  diriguit. 

Novembris  primus,ejufdem  cum  pr^Jiclis  poftremisgenii ,  ferenus  ni- 
mirum  &  gc'idus,  zdus  gclidus  adhuc,fed  nubiloius  ac  turbidus  fcqucritino- 
fte  primas  (parfit  nives,  rcmittentc  parum  celu;  noctururiu»  pruinam,  tum 
Ks*ppcid.  £<ct  lll.  Ann.  VII  fcS  VIII.  N  •  mnk 


3§i  Confiituio  Epidemica  Berolincnfis. 

fiiane  nebulam  in  pluviolam  deliquefcentem  tuiit.  Subfequente  ;  to  ficco* 
Biitiori  aethere  grato,  tum  pluviofa  nofte  ad  meridiem  ufque  fequentis  inter- 
ferta,  inde  elarefcente  rurfus  aere  poft  turbidum  7mum,  triduum  fubfecutum 
fudo  temperato  valde  amoenum  ad  vefperam  ufque  i  j  mr  pluvia  rorantem  w 
cui  quatuduum  rurfus  ferenum  fuccelTit ,  ac  igvum  manepluviolam  fpargcn- 
tem,fi  exceperis,  ad  2i.  ufque  a  meridie  pluvia  quoque  rara  cum  fequenti- 
bus  duoLas  madentem.  z^tus  ejufquefucceilor  nimbofi  aiTeclas  habuere  tur- 
fcides  ac  pluviofos  ?  folo  30mo  menfis  nimirum  ultimo  lereno  ac  temperjt^ 
cxcepto. 

Decembris  primus  &  fecundus  alternatim  pluvias  ferenitati ,  iiic  mane, 
hic  vefperi  fubordinarunt ,  3tius  in  gelu  pronus  a  no£re  gelida,  meridie  ni. 
vofo^reliquofereno  in  triduum  brumali  frigore  rigcns  tranfiit;  7musmitiory 
cum  8vo  toto  nives  addidit  y  9nus  temperat©  gelu  ferenus y  i  omus  totus 
aivofus  a  proeellofa  nocle  in  ferenum  ac  temperatum  gelu  migravk ,  quod 
l  imo  fortius  j  nmo  fubturbido  coelo  per  triduum  fubfequens  fatis  rigoro- 
fam,  in  gelicidium  tandem  defrit,  l6to  nebulofo  cum  fequente,  ccclo  etiam 
fereno  paululum  remittens,  biduum  fubftituit  penkus  degelafcens,  fed  redin* 
fcegrato  :oma  gelu  ad  meridiem  ufque  mitiorem,  2imo  &  ndo  nebulofis 
ac  pluviofts  ,  23»  a  nofte  ferena  gclicidium  a  meridre  adduxit  ad  24H  ufquc 
fequentis  meridicm,  in  pluviam  tandem  fatifcentem.  2ftus  nebulofus  ac  ntf- 
bilofus  totus  mite  reftituit  gelu ,  c®elo  fereno  cum  nivibus  quandoque  alter- 
nante  ,ad  3 1  mum  ufque  &poftremum  hujirs  uc  trimeftris  fic  anni  totius>  ro- 
bur  fucceiTive  validius  acquirens, 

Poftremum  hoc  trimeftre>.perinde  uti  priora ,  febres  obtulit  varias  fatif 
frequentes  fatifque  vehementes,  acutas  &ardentes  nonnullas  fimulquc  mali- 
gnas  pleuritide  y  &  peripneamonia  quandoque ,  utplurimum  £ uncftis ,  diar* 
rhcea,  cholera,  lclero ,  Catarrhis  cum  defluxionibus  moleftis  in  dentes  ,ton- 
filias ,  guttur,  pulmones  &c4  depluentibus  contumacibus ;  Ccphalaea ,  cardial"» 
gia,palpitationibus cordis  intenfis, purpura  fubinde,morbillis,  variolis &  haud 
raro  petechiis  ftipatas.  Prxcipue  autemColica  quaedam  fcorbutica  valde  fre- 
quens  fuit ,  prima  facie  levis ,  ac  haud  rnagni  momenti  vifa ,  mox  vero  nunc 
diarrhceae ,  nunc  dyfenterias,  nunc  pleuritidis  ir&  peripneumoniam  f#pe  d«gc« 
acrantis ,  eoatwnacis,  perisulofe  &  haud  raro  kthalis,  Protei  miUr  larvtf 


Dn. 


Cotiftitutio  EpitUmica  BaflUenfo. 


CONSTITLITIO  EPIDEMICA 

BASILEENSIS 

Anni  1^99* 

Dn.  D.  JOH.  JACOBI  HARDERT; 

PPJicipium  Jnnuarii  ferc  ad  ufquc  hujus  raedium  ,  varia  tempeftatfc 
caque  fubita  dyfcrafia  ac  mutatione ,  novi  anni  aufpkiis  pndufit :  im- 
minente  paulatim  novilunio  cctlum  laeta  ferenitate,  aerque  defidc* 
ra:o  PruinK  incremento  ac  ficcitatc  ad  ufque  finem  hujus  menfis 
favere  perrexit:  inde  vero  obfcurior  aer  ingruit,  Februariique  initium  nunc 
uebulofum  fuit,nunc  pluviofa  cum  nive  mixtum ,  ventis  per  intervalla  for- 
-tlter  fpirantibus:  Pleuritides  &  pleuropneumonise  cum  febribus  continuig 
jam  frequenter  homines  invadebant :  neque  caurrhi  ferini  iifdexil  peperxe* 
xunt ,  variolis  tenerior  infantiae  fubinde  infeftis. 

Martii  Principium  pluvialis  nix  ingratum  reddidit  qux  inftante  Plcnilu- 
nio,magna  &inlolita  cohorte,  arva  montefque  adeo  obfedit,  ut  itineranti- 
bus  non  parvo  fuerint  obftaculo:  inde  blandiore  accedente  aere,  nix  paula- 
jfcjm  fundi ,  &  fertilis  tempeilatis  fpes  major  affulgere  cccpit :  ufquc  tamcn  ia- 
terpolat-fc  circa  finem  hujus,  &  Apriiis  initium  nivales  pluviar,  eandem  rur* 
furn  extinguere  cceperunt.  8.  9«&  10.  April.  interdiu  calorcblando  terrsegrs» 
mium  reficiente,  noctu  vero  pluvia  cum  tantilk  mvc  idern  irri^antc:  fcbrcc 
continuss  hoc  tempore  fatis  adhuc  infeilabant. 

Die  ii.  April.  calidiufculx  pluviar  fugata  in  arvis  nidntibufque  adhuc 
dum  hofpitans  nix  maxima  fui  partc,  afFulgentc  deinceps  ferena  tempclhtc, 
£utn  exoptato  calore  folis,  florum  fru&uumquc  fcjecundo  parenrc  ,  tanturo 
non  prorfus  evanuit. 

Maji  imtium  multa  pluvia  c  ^hatur  ,in  montibus  heic  illic  nivc  per 
intervaila  interfperfa  indc  optata  cftas  ingruit,  folis  defiderato  calorc 
fcngulis  terrac  fru&ibus  5c  fcminibus,  mvitam  excitatis,  cujufmodi  injunium 
vfquc  &ulciaf«cun4iirifuc  cominuavit;  Juliusquem  cajiicuja  promittit  fer- 

N  1  yorcm 

■  -  'k 


io2  Dtt.  D,  Rudolpbi  fAcobi  Camemii 


rorem  minus  largum  fenfit  frequentibus  pluviis  praeter  votum  illum  attem- 
perantibus:  neque  ejus  defeclum  Auguftus  majori  calore,  quem  ab  hujus 
medio  ad  finem  ufque  demum  experti  fumus  farcire  potuit:  unde  uvarum 
maturitas  quam  Septembri  mortales  praeftolantur,  verfus  finem  ufque  hu- 
jus  anobis  defiderata  fuit,  &  quamvis  dies  calidi  interpolate  alluxerint ,  no- 
£tes  tamen  frigidiufculse ,  eandem  non  parum  fufrlaminarunt  fub  finem 
Octobris  nivalis  tempeftas  jam  ingruere  ccepit,qua?  fubfequentibus  hincNo- 
vembri  &.  Decembri  menfibus ,  imprimis  circa  mediutn  finemque  hujus  cum 
multa  Bruma?  faevitia ,  ingravuit ;  pra>ter  febres  continuas  &  in  quibufdam 
locis  fatis  malignas,  alii  morbi.  rarius  frequentes  erant, 

mm>mmm\ 

Dn.D,  RUDOLPHI  JACOBr  CAMERARII,. 
Academici  Naturas  Curiofi, 

Schediajma  Tnbinga  mijjum  ad  Hiftoriam 

Epidemiam. 
Ann,  1699.  &  17'ooi. 

Audabik  eft  inftitutum  Kiftoris  epidemix  Germanicae,  in  appendi* 
cem  Ephemeridum  ab  annis  aliquot  referri  folitse,  quod  ex  multi- 
W      j  tudine  obfervationum  per  diverfas  provincias  collectarum  progref- 
futemporis  acquirendam  fpondet  notitiam  meliorem  &  pleniorem 
de  fubdoiis  alias  &  occulte,  utut  populariter  ,  graffamibus  morbis.  Hanc 
ego  collectaneorum  fupelledtilem  hac  quidem  vice  non  venio  locupletatum, 
nec  plenam  defcriptionem  conftitutionum  utriufque  anni  hic  inferere  neceffe 
duco$.  Qucniam  qui  fuis  temporibus  graffari  folebant  catarrhi  &inflamma- 
torii  pectoris  morbi,  quaeque  intercurrebant  variolse ,  cum  alijs  levioribus* 
tantimomenti  non  videbantur,  epidemiarumautemfebriumpriftina  frequen» 
tia  &  malignitas  ab  aliquot  retrb  annis  per  Dei  gratiam  in  urbe  dominium 
non  obtinebat:  Sed  ea  fata,quae  pertriftes  olim  annos  communiter  plures 
experiri  (olebant,  jam  paucis  &  vel  uni  atque  alteri  folum  obtingere,  idque 
rmodo  quodam  fporadico  potius  quam  cpidemio,  hoc  annotare  cum  licuerit , 
eommunkare  etiam  operae  prctium  vifum  fuit. 

Exemplum  quod  huic  rei  fide»  faciat  fingutore  prg  auno  i^.^PP»- 

tit  ie 


ScBediafma  hd  Hiftorum  Spidemiam.  105 

tit  in  una  domo:  Scilicet  Aprili  menfe  primus  in  familia  pnter,  vir  robuftus, 
idcmque  haclenus  fanus  bibliopegus,  febre  maligna  plane  ex  improvifo  mo- 
doque  acuto  abripiturjiuncpoft  brcve  tempus,  liberis  interim  etiam  corre- 
ptis,  fed  evadentibus  omnibus,  intra  mcnfem  ultima  fcquitur  in  familiama- 
ter;  fic  viduatadomus.cum  altum  de  fimili  malo  in  urbe  effet  lilentium,  ncc 
pcr  hunc  annum  ante  &  pbft  ita  acutc  abriperetur  quisquam.  Nihil  etiam 
contagii  hinc  retulerunt  vicini,  aut  qui  alias  trirtes  illas  aedcs  vifitarunt.  De 
caufa  illa  manifcrta  non  conftabat:  Audiebantur  quidcm  tum  tcmporis  hinc 
inde  varij  pauperum  morbi  fub  annonas  caritatc  ob  dixix  vitia,  vertigiues,  tor- 
mina  alvi  fluxus,  fedhxcin  pagis  potiflimumj  minus  in  urbe;  Conftitutio 
autem  aeris  per  iftum  meniem,  utut  fa?pe  blanda  ,  mitis,  velut  tfftiva,  hinc 
&  leviter  tempeftuofa ,  in  principio  tamen  &  fine  fuit  frigida,  humida,  ciirn 
&  vicinis  alpibus  diu  inhaereret  nix,  quin  novalub  me&um  &  finem  ibi  ca- 
deret. 

Pro  anno  1700,  duo  fuppetunt  exempla,  notata  in  binis  xdibus:  ubi 
principium  continua?  non  communis  febris  itcrum  deduccndum  cft  a  menfe 
Aprili,  qua  fub  ejusfincm  correptus  fuit  fartoris  ftlius,  abfque  omni,  quan- 
tum  quidem  conftat,  caufa  evidenti ,  nec  ab  alio  quocunque  inreclus;  Hunc 
fequitur  foror  major,  hanc  minbr  natu  ;  omnes  medico  nullo  confuko  vel 
abfque  vel  cum  medicamentis  ut  ajunt  domefticis  evadunt,  ita  tamenut  ad 
quinque  &  fex  feptimanas  protenderetur  apud  fingulos  plena  convalefcentia. 
Quarta  in  ordinc  mater  dcmum  dic  feptimo  vel  oclavo  Junii  (non  enim  fi- 
mul  tres  priores  perfonaf  decubuerant,  fed  una  fere  rcfurgente  dejecta  fue- 
rat  altera)cum  male  haberc  circa  pra?cordia  incipcrct ,  famit  purgans,  nefcio 
quale  aut  cujus  luafu,&  movetur  fortiter,  fed  abhinc  ftatim  iecto  afngitur, 
alvumad  tredecim  dies  habet  daufam,  tunc  fuppofitoriis  cx  encmate  tarde  3c 
parce  motaro ,  jacet  foporofa,  omnium  negtigens,  excitata  &  interrogata  ii- 
bi  non  male  eile  dicit,  tandem  fubdclira,  nullis  ufa  mcdicamcntis,  in  tertia 
demum  feptimana  die  vigcfimo  quarto  Junii  moritur,  liyide  poft  mortem 
iiigricans.  Ipfo  die  fepultura;  fiater  defunctae,  lanio  robuilus,  quinquagena- 
rius ,  tabellarius ,  poft  variosquidem  errorcs  diaetse,  largos  ccrce  in  vino  ex- 
cclTus,agrotare  incipit,  fc.  prjevio  horrore  maligne  dejicitur  die  vigcfunoicx- 
to  JunijiDiciturautemturbatus& veftibus  indutusdiu  manfiifc  cxtra  leclum, 
ludens,  garricns,  cum  pullus  prae  fpafmis  jam  explorari  vix  poifet,  6c  ut  a- 
junt  pleuriticus.  Quidquid  fu  de  iplb,  quem  non  vidi,  moritur  iatis  acute 
mane  diei  fecundi  Julij,  convulius.  Abhinc  tcrrore  perculia  altcrius  fratris 
uxor  euam  dcjicitur,  fed  cvadit;  Cum  verb  infuper  bmx  pcrfona:  alijs  in 


104  B».  -D.  Rudolphi  jacobi  CjtmeWii 

aedibus ,  quibus  cum  ifta  familia  nihil  intercefferat  commercij ,  febre ,  fed  rni- 
dore  &rernittente9  corriperentur ,  caderetque  vir  fanus  ha&enus  cx  impro- 
vifo  apople&icus  iethaliter,  imo  de  fubitaneis  per  patriarn  cafibus  triftes  hinc 
inde  advolarent  nuncii ,  magna  utique  turn  pavidorum  commotio.  Sed  re- 
deundum  ad  aedes  fartoris;  Die  altcro  poft  fepulturum  matris,  fltia  annorum 
feptendecim  nondum  menftruata ,  rnane  cir ca  horam  oftavam  aegrotare  inct- 
pit,  friget,  a  meridieincalefcit,  atque  ita  hinc  continentex  febrkkat,  ut  extra 
leclum  plane  non  degcre ,  quin  faepe  in  eo  ne  quidem  fe  crigere  poffet>ple- 
rifque  tamen  diebus  horas  matutinas  experiretur  meliorcs,  pomeridianis  au- 
tem  fentiret  exaccrbationes  omnium  fymptcmatum ,  quorum  praecipua  c- 
rantdolor  capitis  &  ut  ajebat  cordis,  cum  ievi  tufficula,  alvo  tarda,pau« 
ca,  fiti  non  nimia,  appetitu  nunquam  plenc  abolito,  lingua  rnueofa,  mole» 
ftia  quadam  deglutitionis,  abfque  maculis,  (uti&  priores  omnes)  abfque 
fingulari  delirio  ,  mittens  urinam  nunquam  rubram,  cum  nebula  poft  mo- 
ram  crafsa  albide  pallida:  Hsec  filia  poft  dies  quatuordecim  evadit  feliciter, 
»fa  decocto  rafur.  corn,  cerv.  rad,  glycyrrhiz.  fem.  foenicul  pulveribus  pan- 
nonico ,  alexipharmaco ,  cervino  ,  (  prout  hic  in  officinis  juxta  defcriptio- 
nem  B.  Parentis  in  gratiam  pauperum  proftant  minus  pretiofi)  bis  in  dic 
aut  ter  ,  aiternis  cnim  noclibus  dabantur  grana  quatucr  cxtracli  bezoardi- 
ci,  defcriptionis  ejufdem,  cum  vehiculo  &  mixtura  aquarum  meliifae,  card. 
bened.  cerafor.  tiliae,  Syr.  acetofit.  citr.  cui  addebantur  cornu  cervi  uftum, 
antimonium  diaphoreticum ,  &  tinclura  bezoardica,  cum  pulveres  illos,  por- 
rb  fummere  recufaret.  Tandem  ultimus  in  domo  pater,  die  duodccimo  Ju- 
lij  languere  vifus,  fibique  metuens ,  ne  ordo  jam  ipfum  tangeret,  a  deglu- 
titis  noclu  feptem  pilulis  bezoardicis ,  &  drachrna  dimidia  theriacae  AnclrQ- 
machi  mane  in  vino  haufta,largiterfudans  praefcrvatur,  mlque  ulrra  mali  paf- 
fus,  fmcm  ita  imponit  malae  febri,  inducias  hinc  iterum  urbi  noftrae  (utinam 
bene  iongas )  concedenti. 

Hsc  de  hac  familia :  Interim  alibi  in  urbe  lotrix ,  cum  prioribus  non 
communicans ,  circa  idem  tempus  cum  ifta  muliere ,  fc.  die  oclavo  Julij,  poft 
loturam  Jinteorum ,  fub  horam  vefpertinam  ferximam  horrorc  gravi  cor- 
repta,hinc  ob  eeftum,  fitim,  acutgm  capitis  dolorem»  cardialgiam ,  tuflim 
fruftraneam,dolores  coftarum  pleeritidera  semulantes,  die  decimojunij  ma- 
ne  venam  fecari  jubet  in  brachio  ,  (unde  Janguis  extraclus  mora  temporis 
nullam  contraxit  cruftam ,  fed  mundam  fervavit  fuperficiem^  decurfu  dierum 
mane&  meridie  mclius ,  a  vefpera  in  noclem  fcmper  pejus  habct ,  tum  dyf- 
pnoica  fubinde  &  fubdelira ;  Die  decimo  teriio  rnenfis  obfervantur  in  col- 

io  ipfiufi 


i 


SERIUS  MISSA 

Dn.  D,  AMBROSII  STEGMANNI 

HISTORIA  EPIDEMIA 

MANNSFELDIACA 

Anni  1697. 

CUm  Temporum  inaequalitas,  Hippocnte  &  Experientia  tefte  ,  pln- 
rimos  pariat  morbos ,  nec  minima  utilitas ,  judice  Per-Illullri  Do- 
mino  Pnefide  exEpidemica  Annorum  conftitutione,  diligentique 
illorum  obfervatione  refultet  in  Rempublicam  Medicam,  operx 
jretium  duxi  &  Ego,ut  circaComitatum  Mannsfeldiacum  ex  epidemicacon- 
ftitutione  propullulantes  morbos,  quantum  mihi  obfervare  daturrl  fuit ,  anno-' 
tarent  &  Ephemeridibus  adderem,  Ab  Anno  itaque  1697,  bono  cumDEO, 
initium  faciam :  Cujus  Menfis  JANUARIUS  incepit  gelu  rigorofo  corrgc- 
lare  aquas ,  &  nive  confpergere  terram  ad  ^tum  ufque  diem,  quem  incon- 
ftans  mgruemc  ultima  Luns  quadra,  aeris  tempeftas  excepit,  &  per  reliquos 
hujus  menfis  dies  mox  pluvijs,  mox  nive,mox  turbinibus  cominuavit. 

MORBI :  Per  huncmenfem  tumores  infoliti  hominum  capita  occupa* 
runt ,  ut  tertio  majores  extiterint ,  quas  tamen  fudorifera  &  veficatoria  o- 
ptimc  difliparunt.  Sic  &  Pleuritis  notha  in  gravidas  niinium  quantum  fac- 
viit.  Nec  non  catarrhifurlocativi  primx,  medis  &  ultimae  aetatis  hominesin- 
vaferunt,qui  AfTeclus  tamen  appropriatis  fuis  rcmediis  aufcultarunt. 

FEBK.UARIUS  inconihnte  Aeris  temperie,  multis  comitatus  nebulis 
matutinis  &  vefpertinis  ad  ncuura  ufque  diem  continuavit,  quo  frigus  in- 
tenfum  ingruit  &  ad  24.  Quatembris  fcil.  diem,  duravit,  rcliquos  huius 
mcnfis  dics  rursivs  Aer  pluviofus,  udofus  &nebulofus  cxcepit- 

MORBI:  Menfe  hoc  Morbus  Hungaricus  ,fupervenientcutpl.7tim6 
die  Anzina ,  Febrefque  Petechiales  multis  exitiales  fuere,  Petechiae  in  plerif- 
qucablque  ullis  datis  Medicamentis  2do  ilatim&  jtio  diemaximacum  vi- 
rium  proitratione  &  malignitate  cruperunt.  Et  iicet  multi  his  laborantesfanis 
fimiles  viderentur  ,  tamen  prster  omnium  opinionem  dieytimo  extincli  iunt, 
Die  ytoutpl.  infexu  nobiliori  haemorrhagiac  narium  in  fequiori  menftruacum 
intallibili  Jcthalitatis  indicio, e  un>pebant.  Quibusmox  ab  initio  delirium  fu- 
prcveniebat  ,moibo  abiolvebantut  hc&  diyerfos  ex  pau^ crioris  iortis  homi- 
^pfcnd.  Dtc,  III.  A*n.  ril.  &  YW.  O  *  nibus 


x06  Miftoria  Epidemica 


nibus  vidi  fuperftites ,  qui  negligentius  vivebant ,  in  frigore  jacebant  nec  ul- 
am  fui  corporis  curam  habebant.  Ex  decumbentibus  etiam  quidam  recidi- 
vam  funt  pafll ,  ita,  ut  intra  menfem  bis  fuerint  petechiis  infigntti,  qui  ta- 
men  omnes  vita  privati  funt.  In  quibusdam  febre  hac  demortuis ,  facies  vi- 
vorum  fimillima  &fudore  guttatim  confpicua,  deprehenfa  eft,  Admiratio- 
nem  etiam  fubit,  quod  bubones  peftilentiales ,  in  quibusdampefte,  tempore 
ukim£contagionis,olim  infeclis, hoc menfe  rurfus  intumuerint.purulentam* 
que  materiam  defedederint»  Optima  Bezoardica  lege  Artis  &  fummo  ftudio 
adhibita  refpuebat  omnia  haec  febris.  Itidemque  vomitoria  &  Venae  fect.  m 
principio  eriam  adminiftrata  erant  denihilo.  Sola  veficatoria,  quae  tamcn  plu. 
rimi  recufabant ,  primis  ftatim  dtebus  in  diverfis  corporis  partibus  fimul  ap- 
plicata*  multes  eripiebant  e  faucibus  mortis. 

MARTIUS  6c  APRIUS  mox  pluviis  &  tonitru,  mox  nive,  mox 
turbmibus  mutaruntfuos  dies. 

MORBI:  Catarrhi  &  tufles  nimium  quantum  infeftarunt  Homines, 
*  in  hts  Pillul.  de  Succin^Craton..  ih  dc  Gynoglofs*  aifociatis  Elixiriis  pectora- 
libus  multum  profucrunt. 

M AJUS  infolitu  Aeris  fervore  &  tonitru  ingruit,  &  ufque  ad  X.  di- 
em  continuavit*  Reliqui  hujus  menfis  dies  pluvioli  &  ventofi  nocles  verd 
ob  flantem  Boxeam  fumme  frigidse  extiterunt ,  ut  &  exinde  fruclus  &  fru« 
ges  ob  glaciem  obduclam  frigorc  fint  taclae*  &  laefae» 

MORBL  Hoc  menfc  PJeuritis,  Haemoptyfis  ;  Arthritis  vaga  fcorbuti* 
ca,&  imprimisfebresCatarrhalesmultos  infcftarunt* 

JUNIUS  intravit  rurfus  infolito  Aeris  fervore,  cujus  Xlmum  diem  Bo« 
rcas  excepit  &  ufque  ad  XX.  diem.  duravit,quo  rurfus  Aeris  fervor  cum  toni- 
iru  ingruit  &menfem  finiit* 

MORBL  HocMenfe  Melancholfa  multos  utriufque  Sexus  homines 
invafir,qui  truculentas  manus  fibi  fuisque  intulerunt,.fupervenit  &  quibus- 
dam  Melancholicis  Epilepfia  paucas  pofthoras  lethalis.. 

JULIUS  crebrioribus  pluviis ,  flante  Borea,  per  totum  mcnfem  itamo 
eftus  fuit ,  ut  Vulcanustunc  temporis  fuperbiret  in  noftris  fornacibus. 

MORBI;  Hccmenfefebres  Tertianae  &  Quartanx,  it.  Partus  difficilci 
fequiori  fexui  periculoft  fuere- 

AllGUSTUS ,  SEPTEMBER  &  OCTOBER  pluviofi  &  ventofi 
flante  Borea  &  Euro  extiterunt. 

MORBI.  Catarrhi  Tulles  &  Plcuritis  ragarunt  hinc  inde* 
NOVEMBER  &  DECEMBER  maxime  iuaequalw  jfuerunt  &  moj 
t>luvu$amox  nive,moxfrigorcmutarunt  fuos  dies, 
*  MORB 


MannsfeldLicx 


107 


MORBT.  His  menfibus  Iftcrus  in  quibufdam  ctim  diarrhoea,  in  aliis 
cum  vomitu,in  plurimiscum  tumore  ventris  obfervatus  eft  &  totas  familias 
inrecit,  paucos  tamen  intra  die6  pillulis  meis  Martialibus  &  Sale  Cachcctico 
Ludovici  profligavi  hunc  trrorbum,  Sic  &  Arthritis  vaga  Scorbutica  &  Po- 
dagra  multos  infeiiavit. 

EPIDEMIA  MANNSFELDIACA. 

Anni  1698« 

JANUARIIIS  frigore  intenfo  per  4. dies  fpirante Subfolano  contioua* 
vit,  5  to  dic  Aer  nebulofus  ingruit.  £to  &  7timo  Aquilo  nivem,  d.  n. 
ij.  14.  Zephyrus  puviasprotulit,d.  15. 1^.17. 18. 19. 20,  Euro-No- 
tus  nivem&  imenfum  frigus  rcdditit,  Rcliqui  menfis  dics,flanteZc- 

phyro,  rurfus  pluviofi  extiterunt. 

MORBI.  Tuflis,  Catarrhi  &  Pleuritis  notha  tnuitts  molcfti  fucrc,  ■ 

F£B^U\RIUS  pluviofo  &au{traliaere  ufque  adSextum  continuavit 
diem,  7umo  trigusintenfum  ,fpirante  Euronoto,ingru*rt  &  per  reliquos  hu- 
jus  menfis  riuravit. 

MORBl.  Pleuritis,  tumores  fubaxriis  &  morbilli  admodum  familia- 
res  fuere  hocmenfe  omnis  setatis  hominibus 

MARTH  primi  Vl.dies,  flanteZephyro,plu?iofi  extiterunt,  VII.frN 
gus,  fpirante  Euro-noto,  intenfumTurfusingruit  &ufque  ad  XX.  continua- 
vit,  quosreliquos  menfis  hujus  dies  acr  meridionalis  cum  pluviis  &  tonitru 
abfolvit. 

APRILlS  totus  pluviofus ,  fpirante  aere  meridionali  extitit. 

MAJUS  eodem  aere  &  pluviis  ufque  ad  ig.dicm  continuavit,  d.  19. 
Subfolanus  rad;is  Solaribus  terram  ficcavit,  quam  tamen  d,  27.  pluvia:  & 
grandines  rurfus  humeclarunt,  &  ad  finem  ufque  hujus  menfis  perdura- 
runt. 

JUNIUS,JULIUS,  AUGUSTUS.SEPTEMBER  &OCTO- 
BER  mox  pluviis,  mox  radiis  Solaribus  &  aere  validiori ,  mox  frigidiori, 
variante  Aquilonc  &  Auftro  admodum  molerti,  cxtiterunt. 

MORBI,  Licctmaxima  Aeris  inarqualitas  per  totum  ferme  Annum 
cxtiterit ,  minimi  tamcn  morbi  has  oras  vifitarunt.  Nam  praetcr  Melancho- 
liam ,  Maniam  &  furorcm  uterinum  ^lane  nullus  aliusin  Comitatu  Manns- 
feldiaco  pcr  Meniem  julium  .  Junium  &  Auguilum  obfervatus  eit  morbus. 
Hi  autem  Atfecius  peimultisfamiliares  fuerunt.  Nam  XV.Meluiicholi},Vll. 

O  1  mana 


Hifloria  Epidcmia  M&nmjtUma. 


mana  &  oftodecim  furoreuterino  laborantes  meam  foiummodoimplcrarun: 
opem,quibus  etiam  ad  unum  omnibus  appropriatis  fuis  remediis  &imprimis 
veficatoriis  &  VenaeSeft.  Deo auxiliante.priftinam  reddidi  fanitatem.  Nym- 
phamoniaca?  imprimis  mira  palfe  funt  fymptomata.  Quasdam  nilnifi  obfcoe- 
aia  proferebant  verba,  veneremque  intendebant.  Quaedani  infomniaphanta- 
llica  recitabant,&  modohune,  modo  illum  Sanftum.  1.  Principem.  L  aiium 
Magnum  pro  fponfis  habebant.  Afee  cantabant,  faltabant  &  modo  in  ca- 
put,modo  in  pedes  fe  conjiciebant ,  variaque  abfurda  immifcebant.  Alia? 
rythmos  componebant,  totas  paginas  e  Bibliis  recitabant  &  Chiliafhs  fe  pro- 
£tebant.  Extitit  autem,  quod  mirandum,  furor  uterinus  contagrofus,  nam 
ijfdem  m  sedibus  fepei.j.  &plures  dccumbebant  mulieres  hoc  affeftu.  Vi- 
di  etiam  meis:  Qubd  praefefti  cujufdam  uxor  in  paroxyfmo  cjufmodi  furen- 
te  conftituta,  ex  adftantibus  mulierculis  rufticam  quandam  virginem  ad  ofcu- 
kndam  manibus  arriperet,  recufantique  colaphum  impingeret,  ex  quo  terro- 
re  ruitica  ha?c,altero  die  poft,  eodem  affeftu  infefta  fuit. 

NOVEMBRIS  initium  frigidum  fuit,  reliquivero  ejusdem  dies  mo^ 
pluviis ,  mox  nive  rurfus  moiefti  extkerunt. 

DECEMBERmox  frigore,  moxpluvijs,  moxnive,  mox  turbini- 
bus  Annum  abfolvit. 

MORBL  Hifce  menfibus  variolse  fuis  maculis  primae,  medi*  &  ultii 
m%  setatishomines  fignarum.  Vidi  enim  vetulam  feptuagenaria  propinquio- 
rcm,  &virum  fexagenario  majorem,  variolis  abfque  vitaejaftura  decumben- 
tes.  Sic  &C  bruta  avariolis  nonimmania  fuere,  ex  quibus  pennata,  utpote 
anferes  &  galiinx,  tum  domcftica?,  tum  indicse,  hifce  infefta  perierunt  fer- 
me  ornnia.  Oves  &  porci  verb  ,quibus  expellentia  (utpote  cinercs  ex  ftipi- 
tibus  fabarum,  vel  frumento  fecalino  cum  urina  humana,vel  rob  Sambu- 
ci&c.)  ab  Oeconomiis  curiofis  propinata  funt#  utpl,  cvaferunt  fupcr- 
ftitcs, 


CON- 


Ctiifiitnib  Epidemica  Berolinenfir.    J°9 

CONSTITUTIO  EPIDEMICA 

BEROLINENSIS  Anni  1700. 
Dn.  D.  GUSTAVI  CASIMIRI  GAHRLIEP 

iu>n  fccr  Sftuflen* 

"WAnuarii  imus  (l.  Greg.  gClu  quo  J  annum  prsecedentem  finierat ,  cuitr 
■  degekiccnie  tepore  imbribus  ac  nivibus  mixto  commutavit,  &  ad  fe- 
I  ftum  Apparitioms  L  ut  vulgo  vocant  trium  Regum  ufque  continua* 
A  P  vir,  fequentifeftum  die  gelu  ca^lo  fcieno  vires  recuperavit,  ac  per  tri- 
duum  fervavit ,  1  o.mo  rurfus  & fequemibus ;  ismum  gelu aliquali  & 
nivibus  diverfum,  cum  i6to,  i^mo  &  ilvo  blandum  gelu  noclurnum  caelo 
nubiloio  a  meridie  pluviis  rorantibus,  fi  exceperis  ad  2f  tum  ufque  remittens* 
26tus  priorem  vigorem  reaflumfit ,  illique  nives  fuperaddidit ;  eoque  tenore 
fcquentibus,  aono  exccpto,  ad  30mum  ufque  duravit,  tandem $ imo  acul» 
timo  illius  menfis ,  pluviolo,  a  meridie  vario  defiit  xthetev 

Februarius  temperato  quidem  frigore  capit ,  fed  nivibus  quandoque  aliis 
pluvijs,  utut  raris,  interpolato  varias  fuit.ad  iidumufque,  a  quoredintegra- 
toper  triduum  brumali  rigore,  fereno  interdura  ccelo,  i.gtp  fenfim  remitten- 
te  ,  i8vo  circa  vefperamin  pluviam  tandcm  deiicuit, 

Quam  primaMartii  ferenus  excepit  dics  ,huncque  fequentibusgelu  no- 
clurnum,fubinde  &diurnum,  nivibus  gtiock^to  opertum ,fuccedentibus  '* 
jtoad  1 1  mum  fatis  rigidura ,  remittens  121110  ad  2  rtum  ufque  Cauro  impc» 
tuofius  flante  noftu  valde  gelidum  &hujus  fequaces  ad  riaem  ufque  menfis, 
Cauro  licet  ab  Aquiione  repulfo  ac  hinc  jpmo  fucccdentc  Euro  eodem  fcrc 
tenorc  perdurantcs. 

Morbihoc  anniquadrante  piwter  icorbutum  fere  endemiuro  ejufqueaf- 
fedas,  ut&  cognatum malumhyr. ochondriacum ,  fuerc  frequentiores  Catar* 
thi  ,tuffcs,  febribus.quandoque  Catarrhalibus,  variis  defluxionibus,  in  genas, 
dentes  ,maxillas  ,gut:ur ,  fcapulas,  ipium  quoque  pectus  &  pulmones,pleu- 
ritide  itemtam  vera,  quam  fpuria,  indeque  utplurimum  pullulantehaemoptoc, 
hancque  nonnunquam  excipiente  aut  Phthih  aut  heclica  ,haud  raro  etiam  nc- 
phriticis  doloribus  complicata?.  Prxterea  tebres  quoque  alia?  varirc,  interqus 
illas  quaedam  raaligniute  non  vacantes,  morbillis  &  variolis  ut  &purpura'ie- 
V  h  piodentcs« 

O  3  Apri* 


Conjlittttio  Epidtmica  Btrolinenfis. 


Aprilis  primis  diebus  Euro-noto  fpirante  paulo  remiflior,  6to  Vernae  a- 
moenitatis  prsenuntio ,  variantibus  fubinoe  vefctis&  rionnunquam  fatis  afpere 
flantibus,  lereno tamen  plerumque  ecelo, rarius  pluvias  rorantes  fpargens,ad 
cxtremum  ufque  diem  temperatus  fmU 

CuiMajus  fere  totus  refpondit,  frigidior  equidem  paulopratter  umum 
&  i7mum  fudo  &  teporeverno  amcenos,  ad  22dum  in  pluvias  comke  to. 
nitru  circa  vefperam  cum  fequenti  tcto  &  24^0  mane  uvido  folutum ,  fucce. 
dente  biduo  fereno  ac  temperato,  poftque  271^0  mane  pluvio,  tandem  ac 
3  imum  adeoque  ultimum  ferenus  &  arncenus. 

Junius  ferenltatem  <&amoenitatem  vernam  Maio  cccptam  ad  £ti  ufque 
vefperam  cum  pluvia  tonitru  advehentem  continuavit,  7mus  &  gvus  prse- 
cedentibus  nubilofiores,  circa  vefperam  rurfus  piuvii  fberunt,  reliqui  ad 
limumobfcuri  &  frigidi,  ficci  tamen  ;  a  i2mo  verb,20mo  rnanepluvio 
fo,vefperi  tomtruofo  excepto,  ad  2rdum&  23.  ferena&  amcena  temperie 
cornmendabiles ,  achos  inter  i4tum,  1  f  tum,  i6tum&  i7mum  xftivo  fere. 
aeftu  graves  fuerunt,  fubfcquentcs  pluviofi ,  quandoque  tota  die  ac  nubili  ad 
30mum  ufque  &  ultimum  mane  nubilum,  poftea  prscedentibus  ferenio- 
rem. 

Morbos  hoc  trimeftre  praner  -pr#di£tum  fcorbutum  &  ab  illo  depen- 
dcntes  Cachexiam ,  dolores ,  tumores  &  id  genus  alia  fymptomata ,  febres 
genuit  omnis  generis,  communes ,  Ephemeras ,  intermtttcntes  varias.  etiam 
ieptiduanam,  paroxyfmo  feptimo  quoquo  die  recurreme,rarius  ,  fi  unquam 
antehac  in  praxi  occurrentem;  conunuas,ardentes,  cum  &  fine  exacerbatio- 
nibus,  Catarrhales,  malignas  haud  rarb, pleuritide^  a^thritide,  Catarrhis  aliif 
que  variis  defluxionibus  tufli,  doloribus  praecordiorum  &  hypochondriorum 
afthmate,interdum  convulfivo  infeftas,,purpura,  morbilifs  atque  variolis  a« 
liifquc  exanthematis  fcedas  ,  palliones  item  hyftericas,  nephritides,  diar- 
rhoias,  ruemorrhagias  etiam  uteri,  &ct 

Julii  prima  dies  ferenitatem  ultima  Junii  cccptam  continuavit;  Verum 
fequentes  menfefere  toto  alternis  diebusfudumcum  pluviisnunc  parcioribuS; 
nunc  copiofioribusalternando^seftivumfeieni  cslia?ftum  fic  imbribus  8cplu- 
viis  wmperarunt, 

Auguftus  aprimo  ad  7mum  fere  pluviofus,  triduum  ad  lomum  ufqiK 
fercnum  imcrcalavit,  fequens  triduum  mane  ficcurn  vejpcn  pluvia  maduit; 
I4tus  ventonubes  diilipanteferen  js,  \  ^tum  fucccflbremhobuit  totumudum 
&imbrofum,  l£tum  mane  pluvium,  poftea  /aenum,  fcrcnitatc  triduuit 
continuante ,  biduum  rurfus  mane  nebulofiim  poft  rar  is  fpar^endo  pluviat 
vida  m.  Sudo  zzdo  interferto  j.}\o  nubilo,  tonicruofoacpluviofo  mlcrenl 

tateir 


Conftittttio  Epidmica  Berolinen/is. 


iii 


tatem  tandem  dedinanti  24tus  fuccciTu  fcrenus  &amcenus ,atquehuicfrigt- 
dulum  pluviis  fubinde  madens  ad  finem  ufquemenfis  feptendium. 

S^ptember  facic  a  pnmororante  nonnunquar»  alias  fereno,  in  fudum 
arftu  faepius  grave  mu.aci,  .:d  j  ^iurn  ufquemane  ferenum,  licet  a  mendiepoft 
tonitru  grave  imbrid.im ,  couimendabilis,  triduum  accivit  varium  pluviis  fe- 
renitati  inte^-fperfis  r  ac  fri^ore,  moderato  tamen ,  non  ufquequaque  gratum; 
trid  jo  alio  fudo  gratiori  exceptum ,  biduo»  rurfus  interpolatum  vario  ,  22do 
ficco,  13.  totofere  pluvioacfrigido,  2410  rrrane  nebulofo  ac  nubilo,  a  meri« 
die  fe^eno  fubftituii  triduum  ejuidem  feretenoris  frigjdum  tumferenitas  bi- 
dui  poftremi  menfemnunc  fimulque  crimdlre  hocabiolviu 

Qua  morbos  id  prxcedenti  fere  comparvnih  quod  frequentioresadhuc 
fuerint  tebres  prsefcrtim  ardentes  &  maiignae,  petechialesquoque,  pleuritides 
item  i.i  phtifin  quandoque  declinantes ,  quasdam  verar,  quaedam  etiam  nothav 
dyfenteriae  &  diarrhxa,  aeftui  partim  &  inordinatae,  iapotu  pra:fertim&  fru- 
fluum  horariorum  ingurgitatione ,  diaetae  originem  debentes  nonnunquam 
lethales  variae,  febribus  interdum  comitatse  derluxiones  cum  tumoribus  aj> 
tuum,  prarcipue  genarum  valde  contumacibus^ 

Oclober  aprimo  ad^um  ufqucnubilum  &  a  meridie  rorantem ,  indc- 
que  ad  8tavi  ufque  vefpertinampluviamferenus, temperatus  ac  fudo  fereju- 
gi  veris  inlhr  amcenus,  Noclu  inter  8vum  &  ^num  Tonitru  horrendo  tcr- 
ribilis,  nono  fparfis  ameridie  pluviis  paulo  horridior;  iomo  finc  pluvia  nu- 
bilus,  1  imo  fudum  redintegravit,  biduo  fucccdente  vario  ac  quanddque.  plu- 
vio,  l6to  vefpen  pluvia  madens, cauera  cum  fequentibus  quinquc  fercnus, 
Zimo  nubilus  fubindeque  rorans  ac  Auftro  flante  frigidus,  ndo  mane  plu- 
vius  ac  nubilus  cum  iequentibus  qninque  ficcus,27mo  nubilustotus ac  im- 
brofas,  28vo  vulturno  afpirante  nebulofus  mane,  poftea  cum  infequentibus 
ad  ^imum  ac  mcnfishujus  poftremum,  paululum  rorantcm&  frigidum,fe- 
renus  atque  ficcus, 

Novembris  primus  durante  adhuc  Vulturno  gelu  mduxit,  &  per  bidu« 
um  continuavit,  quod  tertio  rorantc  mane  parumper  caelo  remifit,  fucceden- 
tc  ^to  toto  pluviofo;  tum  biduoturbido  ficco  tamen,  manepraefertim  atque 
huic  ad  amum  ufque  varia ,  quandoquc  nubila,  alias  ferena,  ficca  fubindc, 
rurfufque  pluvia  tempeftate ;  tandem  Cauro  afflante  gelu  iatio  ferenum  ac- 
ceflit  ac  fequenti  mane  turbido  &a  meridie  nive  prima  comitato,  ufque  ad 
i^numa  rigore  remittentem  &  pluviis  madentem  duravit.  Tumpoftbidu- 
um  pluvium,  biduum  fucceflit  gelidum  procellofum  &  grandinofum ;  huic 
demurn  nix  mane  pluviis  mixta ,  a  mcridic  ac  fcquemi  2410  ia  imbres  deli- 

qu**> 


ijz  Conflitutw  Epidemica  Berolinenp. 

quefccns,  fecjuentj  vere  nocte  Auiiro  fiante  rurfus  gelafcens,  diurno  lucce» 
dence  per  quatriduum  fudo,  yefperi  vento  paulatim  ad  Eururaregredienteia 
nivem  refoluto  ac  biduo  iubfequente  toto  piuviofo ,  aebuloio  acinamccno 
menfem  terminante. 

Decembris  primus  gelureduxit  ac  nives,quod  ad  fturn  ufque  circave- 
iperam  pluvia  fparia  remittentem  duravit,  hunc  fequens  biduum  adhuc  re- 
miflius  prima  die  pluvias  vefpertinas  tulit,  altera  ficcius  fuit.  gvusmanene- 
buiofus  valde  ac  pluvius ,  poftea  ficcior,  9nus,  totus  nebulofus  3c  Zephyro 
afpirante  imbrofus,  iomus  mane  paulo  ferenior,  vefperi  piuviofus.  i  imus 
mane  turbidus,  poftferenior  tandem  nubiius  &udus,  nrnus  biandumgelu, 
Jionnunquam  nivihus  nonnunquum  gelicidio  interpolatum  reduxn,  ^dufquc 
2omum,  qui  rigorem  majorem  addidit  ac  quatriduumcontinuavk,  circave- 
fperam  24U  remittens  ac  vario  caeio,  utplurimum  tamen  uvido.ad  3imum 
ufque  perfeverans ,  fiequehoc  trimeftre  limuique  annum  ipfjrn  temperat©,  at 
ingrato  frigore  claudens* 

Ultimum  hoc  trimeftre  morhos  produxit  prioribus  nec  frequentia ,  nec 
varietate  nec  gravltate  cedentes  ,paffioneshypochondriacas,  Iiiacas »  Colicas, 
hyftericas ,  nephriticas ,  Febres  varias,  prasfertim  acutas.,  ardentes  continuas, 
catarrhales,  pleuriticas,  mattgnas  quoque  variolis  &  petechiis  infames  &  quan- 
doque  funeftas,  Defluxiones  &Catarrhos,  fufFocativos  quoque,  in  genas, 
guttur,  pulmones  &cf  deplucntes.  Afthmata  eonvuiftva  quoque  nonnun- 
quam  &anglnas  caufantes.  Diarrhceas&  dyfenterias,Cephalaigias,hemkra- 
nias,  cardialgias,  odontalgias,  hemiplegias,  Apoplexias,  Epilepfias,  prader- 
tim  infantum»  Tumores  varios  &  dolorcs,  utplurimum  contumaces  ,  &  in- 
numera  alia  fcorbuto  pracfertim  &  Venerca?  iui  famiiiaria  fympcomata,  bru- 
mali  frigori ,  caelique  frigidioriac  humiua:  confticutioni  variabili  &inconftana 
*x  parte  tribucncfa. 


Jofephl 


JOSEPHI  LAN  ZON  I, 

Philof.  &MedicDoc^:or.Ferranen#  inArchi  Lyceo 
ferrarienfi  Profefforis  ordinarii,  8c  Acad,  Nac.  Curiof. 

Colleg^ ,  dicli  £pkbarmi 

DISSERTATIO 

DE  ViTA  ET  MORTE 

Ad 

Dn.  D.LUCAM  SCRoCKIUM, 
Medicum  Auguftanum,  &  Leopoldinac  Imperiaiis 
Academiee  digniffimum  Praefidem. 

WNgens  aufum  eft  meum,  temeritatique  affine,  quod  hanc 
fl  Difft. Tationcm  dc  Vita  ,  &  Morte  fub  tuum  confpeGum 
fl  venire  finam,  Prote£lorcmn©nhdbkuram,cjuin  potius 
fuflinuerk  judicem 

quo  nil  exattius ,  eruditiusque , 

jed  nec  candidim ,  benignimque; 
quampbrem  ad  hoc  tua  me  coegit  hi;manitas,  incitavit 
virtuti  adjunCta  nobilitas,  &  ftimulavit  infeparabilis  a  co- 
mitate  Prudentia 

%Tn  cdjlus  mdrlbuf,  innocens  pudore , 
Vetox  ingenioi  decore  felix 
Clariffimi  Patris  tui  virtuus  laudabili  acmulatione  imitaris, 
&  quod  de  Hercu^e  diftum ,  aureas  ex  animo  catenas  emit- 
tis ,  quibus  non  aures  modo  fed  hominum  tibi  mentes  ad- 
neftis ;  Plura  me  loqui  gefiientem  pudor  exterret,  nequid 
peccem  in  hujufce  flammae  innocentiam;  Sub  aufpicijs 
Apptnd.  Dcc.  IIL  Ann.VU.  &  VUL       P  *  iSitur 


1T£  fofepbl  Lanzoni 


igitur  nominis  tui ,  hanc  DiiTertatiuncuiam  emitto,  orans» 
ut  animum  obfequentem  ferena  fronte  admittas,  &  faveas; 
Hinc  felix  Hygiate  ad  Neftoreos  annos  incolumem  fervet, 
dum  ego  ufque  ad  vitae  teiminum  permanebo 

Tu^  liLn^Dominationis 

Es  MuOcc  meo  Ferrarienft  die  $0 

AddiBijfimw  Fmulut 
J*cfephus  Lanzonus,  Med,  D0&. 


DIS  SERTATIO 

DE  VITA,  ET  MORTE, 

ll^Ngentis  fpecieiDeam  tibi,  humaniflimo  Leclori,  offero  andique  per- 
{§    lutlrandam  Amorum  fcilicet  matrem,  Venerem  ipfam ;  At  cur  ob- 
B    ftrepis?  quid  hic  exponere  Dearum  falaciilimam,  ubi  de  vita,  &  mor- 
te  difceptandum  ?  Forfitan  fepulcrales  naeniae  commune  aliquid  habent 
cum  nupdalibus  tympanis?  Ita  fane  ,  Veterum  enim  exquifitiflima  ingenia 
Venerem  non  folum  natalium  Prsfidem  coluere ,  verum  etiam  mortis  j  f> 
quidem  in  sde  Libitinxqux  adVitam  pertinent  vendere  confucvcrunt,  Li- 
bitinam  non  aliud,  quam  Venerem  eife  putantes;  hoc  autem  argumento 
humanie  fragilitatis ,  ait  Rhodiglnut,  unumquemque  admonebant,  quoduna, 
eademque  Dea  principium,  &  fmem  vkx  in  poteftate  habeat,  utque  ingre- 
dientibus- vitarn  >  vel  decedentibus  prazfidest:  fic  unufquifque  vira?  dies ,  & 

&  inter  fln- 


D! 


potcft  e/fe  fupremus;alius  namque  inter  materni  uteri  latebras 
gentis  adhuc  naturae  rsanus  intercidit;  Aliusin  ipfoftatimaevi  flore,vixdum 
percepto  vitse  fenfu,  perit,alius  dum  nnfcitur,  alius  dum  vagit  in  cunis  ab- 
ripitur ;  imo  ex  tot  hominum  miliibus ,  quam  paucis  datiim  eft  ad  fcnefla 
limen,  quemadmodum  cecinit  Homerus,  pertingfre.  Adeamus  igitur  cum 
lali  prodromo  propofitam  de  vita  &  morte  diflertationem ,  ut  de  eo  faltem 
gloriari  poflfimus,  Nos  hodie,  fi  thefin  Medico-Phyficam  artingere  nequi- 
vimus  ,  pro  viribus  tamen  moralem  hypothefin  detexiftc.  Aft  accedendo  ad 
inftitutum  ,  ftatim  abinitio  magni  R,omanae  eloquentiae  Parentis  oecurritaf- 
fertum  5  \itam  nempe  qua  fruimur,  a  D£0  nobis  dari,atque  impertiri,  qui- 

bus 


Kt 
itiei 
U 

k, 

xlj 

U: 


Diprtith  de  rita,  &  Morte. 


bus  autem  eadem  initatur  fundamcntis ,  quoque  corru.it  modo,  apudMcdi- 
cos  non  itaconftar,  ut  nu!!a  ie  prodat  dubitatio;  cxaminare  igitur  conabi- 
mur  primo  loco,  quid  revera  importet  vita,-  fecundo  cur  utplurimum  cer- 
tum  tempus  non  tranfeat ;  poftremo  denique  in  quo  mors  conftftat;  &  ut 
primam  propolitae  oratioais  partem  aggredinr  enucleandam,  oporte: fappo- 
nerc  de  Vita  tantum  me  loqiri  ,  non  prout  ab  anim.i  rationali  principium  fuc- 
cefTiV-isque  operationes  fumit,  verum  in  quantum,  anima  racionaii  noncon- 
fiderata ,  animal  quodcunque  vivit ;  Quapropter  Perpatetici  Philo.'ophi, 
quos  Medici  Galeniftae  iccuti  funt,  vitam  nil  aliud  eflc  docuerunt ,  praeter- 
quam  manlionem  vitalis  calorisin  humido,  quod  vocant  radicale  ,  ac  tamrtui 
vitam  confervari,  quoufque  humido  confumpto  calor  ipfe  extinguatur ;  Rem 
excmplo  illuftrare  conamur  fiammula  nwnirum  in  candela,  in  qua  oblerva- 
tur,  quod  ad  ejus  lumen  conlervandum  duo  requirantur,  Bfmpe  calor  feu 
ignis,  &  pabulum ,  ut  cera,  vel  oleum,quod  ipfi  igni  alimenta  miniftret:  fic 
ajunt  in  animalis  corpore  nativus  calor  exiftit,  qui  continuo  vefcitur  humido 
quodam  ,  qub  corpus  ipfum  abundat;  &  quemadmodum  quoties  oieum  de- 
bitam  proportionem  excedit,  roties  ignem  ipftmi  iucernje  obruit, &  quoties 
maximus  ignis  pauciori  copije  olei  conjungitur,  hsc  breviter  abfumpra  pariter 
Ivanefcit,  ita  nimium  excedente  ve4  radicali  humido,  vel  calore  nativo,ani- 
malis  vita  labitur;  Ut  autem  verum  fateamur,  hujulmodi  ratiocinium  prae- 
ter  adduclum  cxemplum  de  fiamma  nihil  continere  vidctur  rei  tam  cert#,aut 
1  faltem  tam  veroiimiiis,  ut  veftrum  ,  o  i^dcaazmici  Curiofi ,  merentur  afien- 
'  fum  ;  Intcllectus  enim  concipit  quidem ,  ignem  confervari  propter  pabulum, 
'  ignem  deficere  ptopter  pabuli  immodicam  copiam  ;  Dirficultas  autem  eft  ,  ni 
1  falior,hujulmodt  operationes  concipere  in  animalis  corpore ,  ubi  nec  fiammam 
icxiftere,  ncc  pabuium  miniftrari  eadem  ratione,  qua  rit  exterius ,  conftat; 
^Quare  hujuimodi  metaphoram  vulgaribus  hominibus  traditam  credamus  o- 
^portet,  Philolbphis  vero  res  abovo,ut  dici  folet  inquirentibus ,  intimius rem 
icmedullare  convenit ;  negorium  enim  prae  manibus  habemus,  quod  non  ficris 
fVerborum  machinamentis  eft  pertractandum ,  led  majori,  quo  fieri  poteft, 
'candore,&  cenitudine. 

Clarius  fortan  philofophantur,  q*ui  vitam  confiftere  docent  in  quadam 
fpartium  proportione ,  &  harmonia  ,ncmpe  quod  tamdiu  vivere  dicatur  Ani- 
mal,  quamdiu  ejuspai  tes  ita  libi  mutub  cohaerent,  atque  reipondent,  ut 
Ifungi  pofiint  muncribus  illis,  quar  maxime  vitam  conftituunt  nempe  quam- 
Idiuexcrcere  poflint  motiones  omncs,  quae  funt  omninb  nccefiari^,  ad  hoc, 
ut  anima  valeat  luas  edere  operationes  ,  quod  idem  prorsus  eft  aflerere  vitam 
nil  aliud  ellc,  quam  reclam  partium  organizationem  ,*  Et  quamvis  hujufmodi 

P  2  or^ant- 


IX €  fofepbi  LanzonM 


©rganizatio,  &  parthim  harmonia,  conditio  tantum  prarv'a  ,  &  dipofuio  vul- 
go  dicatur,  ut  animi  corpus  ipfum  ingrediaxur ;  hoc  profecto  defkutis  mini- 
tne,  ni  faiior,  fentiendam  cum  eo  inftanti  vivere  incipiant,qu6  primbcoa» 
formanr.ur;  &  quidcm  anima  non  de  novo  producta  ,fcd  folummodoexre- 
cla  fluidorum  cumfpkitibus,  &  utrorumque  cumfolidis  p&rtihus  harmofua.  l 
rehjltante ,  cum  quibus  motus  omnes ,  quos  vkales  appeliamus  , produeunt; 
&  hoc  quidem  maxime  prebibiiitate  non  caret,  cum  experiamur  rnechani- 
co  artiricio  fieri  poffe  volatilia  3  qus  materiales  aias  habentia  huc ,  &  iiluc  a- 
gitari  poiTunt :  Porrb  fi  quis  nunquam  hujufmodi  machinam  vidilfet  ftatira 
cum  viderir. illam  huc,  illuc  inftar  veri  Animalis  moveri,  procul  dybio  pra» 
nunciabit  verum  efTe  animal,  nitnirum  quia  poti/Emum  Animalis  argumea» 
tum  eft  motus  ;  Neque  objiciant,  maximum  eiTe  difcrimen  imerverum,  & 
ficlum  Animal,utpote  quod  prarter  app^rentern  motum  nihil  ulterius  poili- 
det4  quod  valeat  vitam  teftari,ac  proinde  longa  diver "aque  rat  one  conftitui 
vitam  in  Animalibus;quam  partiiim  varia  contextura>  Huic  enim  difliculta- 
ti  facile  occurrunt,  explicantes  miram  naunae  folertiam,  quam  Ars  non  nifi  ru- 
di  quodamftudiovalet  imitari.   Qj^arelicet  diiigeniilTimus  flngatur  Tarenti*  r 
nus  Architas ,  hic  tanien  praeter  volatum ,  non  potuit  aliud  Columbis  a  fe  eon- 
ftruclis  impertirt,ne  proinde  dicendum  cft  natura  diverfisab  Arte  inftrumea- 
tis  in  fuis  fcetubus  parandis,  procedere ;  Concludendum  itaque  reor  Animal 
automa  quoddam  eiTe,  cujus  vka  inpartiumid  componentium  proponicne, 
ac  harmonia  confiftit,  &  hi  tantum  ab  illis,  quibus  ad  menfurandum  tem- 
|>us  nos  uumur •divcrfifkari,  in  quantum  hoc  a  natura  iliaab  hoc  artificialerr» 
confti uclionem  recognofcunt;,  illa  motu  deftituta  hoc  mediante  redeunt  io 
jmotum  ,  qui  eoruxn  vka  dicendus ,  hoc  vero  ne^uaquam  quia  nimirum  ne- 
«^uit  Ars  fmgula  aflequi,  atque  invicem  combinare  inftrumenta,  quae  illam  con- 
flituunt ,  ut  fuperius  diclum  fuit:  Nonne  enim  artificialia  horologia  fola 
mediante  gravitate,  motus  omnes  quibus  indigent,  exercent  ?J&  quonam  a- 
lio  medio  noftrum  hoc  naturale  utitur,  nifi  iilo  ?  An  non  propter  fanguinfe 
impulfum  ,  qui  preflionem,&  pondus  importat,  in  animantibus  fecretiones 
iiunt,  nutritiones  periaguntur>&  calor  confervatur?  Annon  p^optei  fermca- 
«ationesin  mufculorum  fibrilUs  cxcitatas  motus  omnesexcitamur,  cum  tamen 
fermematio  nilaliud  fit,  quam  quardam  elatio,per  quam  dum  majusfpafi- 
•wm  defidcratur ,  fibrillae  diftenduntur ,  motusque  celebratur.  His  pofitis,  & 
pro  viribus  delibatfs  magna  fjpereft  diificultas,  quomodo  kilicet  volunta» 
rios  motus,  hacdata  hypothefo  +  exerceamus ;  cui  difficukati,  ut  fatisfacere 
pollimus,  opere  pr^etiuni  eft  animadvertere,  quod  quamquam  hi  riio  iis  fen- 
kbus  Rpftrii  ferciuigntux  voiuntarii,  attam-ea  illa  raciQne,  qua  cxterius  in  ho- 


Bifirtatio  dc  V\ta  &  Morte.  ny 

rologiis  quadam  rota  tacta  imrnediate  incogicaius  morus  celebratur,  eodern 
prorsiis  modo  in  Animalis  corpore  ij  motu$,qui  voluntarii  appellantur, per- 
aguntur;  fcilicet  >  fi  qvis  citb  extendcrit  manum  in  uoitros  oculos ,  tanquam 
uos  verbcraturus ,  quamvis  fciamus ,  eum  nobts  Amicum,  &  non  nifi  joc# 
id  facere,  vix  tamcn  poiiumus  nos  culiibere  ab  illis  claudendLs  quod  often- 
d:t  eos  non  cUudi  fpontanea  quadam  opera ,  cuni  id  fiat  contra  voluntarent 
ncftram,  qua:  foia  ,  aiu  fakcm  pra?cipua  iliius  cfl  aflio ,  fed  quod  machina 
noitri  corporis,  ita  fit  compohta  ,  ut  motus  illius  manus  in  oculos  noftros 
•excitet  aliummotum  in  noftro  ccrcbro,  qui  deducic  fpiritus  animales  in  eog 
jnt-  iculos  qui  palpebras  dcprimunt;  nam  nedum  reor  in  ipfoCcrebro  fep«- 
rari,  &  cribrari  fuccum  ncrveum  ,  &  animalcs  fpiiitus,  verum  &  copiaali- 
qua  retineri  poflc,  ut  ad  certos  ufus  adhiberi  valeant:  Concipere  item  pof- 
fumus  ex  diverfis,  vel  per  externos  fenlus,  vel  per  phantafiam,  &  memori- 
am  taclionibus  in  nervorum  aliquorum  capitibus ,  icu  infundibulis,  talem  di- 
lationem  fieri  pofle,  ut  fpiritus  animales,  qui  prius  per  corimdem  fpatiola 
defcendere  ab  anguftia  prohibebantur,  mox  qua  data  porta  felicirer  &  uber- 
tim  cxcurrant,  His  ita  ftantibus ,  quis  non  videt  quanta  facffitate  mechanice 
motuum  onvium  harmonia  peragi  pofllt?  namexempii  gratia,cum  quisia- 
pidum  eduiium  videt,ex  h.ic  viiione  fibriliaz  quaedam  cerebri  leviter,&cum 
dciectatione  tar.guntur ,  ex  qua  facili  negotio  confentientes  (quemadmodum 
in  horologijs  rotse  cum  rotis)  aliae  fibrillae,  quar  alias  hujufmodi  tactionem 
cum  deleftatione  experta>  iunt,  &  in  qu&usprseteritarum  quafifulci  impref« 
fi  fuere,  difponunt  Animal  ad  porrigendas  manus ,  ad  apcnendum  os,  ad  de- 
glutiendum,quiafuccefnve  femper  praeteritie  deleclationisrefricatur  memoria 
&  vi  praefentis  cogitur  animal  ad  continuationem ;  Unde  elegantcr  non  mi« 
i  nus,  quam  docte  Lucrctius  cecinit,  voluuurios  cerporis  motus  exenanloua- 
1  ?is  a  vento  commota?  patefaciens : 

8t  facile  cfifiau ,  quoniam  conjunUa  tcnctur 
Indc  ca  proportin ,  corpm  fcrit ,  atque  ita  tot* 
Paulatim  moles  pretruditur ,  atqvt  mpvetvr ; 
Ttttcrta  tum  rarefcir  quoquc  corpm ,  &  acr 
Sciliat  nt  debet.qmi  'empermoHlU  cxtat 
fer  p&tefafta  ve  .it  pcnctraique  foramina  largm, 
JEt  difpergitvr  ad  pirtc4  ita  quasque  minutas 
Corpork\  hwc  igtiur  rebm  jit  utrinqve  duatm 
Corpw  ut .  ac  navu  vclU ,  ventotjuc  ftratury 
Rcc  t  imtn  :Bud  xn  bU  rchm  m  rMk  conflat 
Tantkla ,  qnoi  t*ntum  cor^m ,  corpufcula  poffunt 

*  3  Contor- 


i  ig  Jofepbi  Lanzoni 


Contorquere ,  &  owz#  forww  convertere  noftrum ; 

Jfutope  et.enim  vtntus  fubtdi  cvrpore  ttnui< 
Trudit  agens  magnm  ,  w3g«o  molimine  navim, 
Et  manwuna  regit  quanfovk  impetu  euntem, 
Atqnt  Gubernaclum  coniorquet  quolibet  unum 
Mdtaquc  p:r  trochhas ,  £5  tjmpana  pondere  magn* 
Commovet ,  afj«e  /evz  fufiollit  macbina  nvfu, 

Sufflcienter  ergo  probatam  opinor  primam  hujusprationis  partem,  quo  fup 
pofito  devenire  opus  er.it  ad  fecundam ,  cur  fcilicet  cuiufcumque  animalis  vi- 
tx  prarfixus  prppris  fpeciei  terminus  nunquam  pertranfiri  pofllt;  quam  ta 
men  licet  rem  maximopere  difficiiem  agnofcam,  conabor  nihilominus  bre- 
viori,  quo  potero  iermone  extrjcare  j  Dico  igitur  quod  cum  iemen  fecundum 
omnes  iuas  partes  defierjc  fe  extendi ,  &  ut  meliori  modo  me  explicem,  cum 
amplius  non  habeat  cprpora  ,  qua*  />ptent  complexum  aiiarum  fibi  fimilium 
particularum ,  &  fic  Animal  vegetationi  terminum  dederit,  tunc  omnia  ad 
isequilibrium  motus  omnes  gerenrfa  confiftentem  vitae  ftatum,  artatem  viri- 
lem  a  Me.dicis  appellatam  conftituunt,  qua?  feliciter  perdurat,  imo  infelici- 
ter,  dum  timendum  femper  necum  nequeant  in  eodem  ftatu  remanere,  aut 
quiefcere,  in  deterius  ruant,  quemadmodum  de  Valetudine  dixit  Hippocra- 
tes,  &  eti^m  juxta  jllud; 

„  Qui  l*  inopia ,  e  V  affanno  ogrior  fi  veic i 

?>  8  con  il  cibo  ancorla  vitamanca 

„  8  della  Morte  rea  crefcon  le  prede, 

Ea  enim  corpora,  qu<e  vel  in  motu  funt,  vel  alterius  corporis  motui  refi- 
ftunt,  vel  obfecundant,  neceffe  eft  ut  quotidie  diminuantur,  &  minimarum 
molecularum  jacluram  infenfibiliter  experiantur ;  Audiamus  quaeio  Philofo- 
phum  Poetam  fupradictum  fua  Mufa  canentem : 

r^uin  etiam  multh  (olk  redeuntibys  annis 
dnnulus  in  digito  fupertenuatur  babendo-, 
Stillicidi  cafus  lapidem  cavat ;  uncus  aratri 
Ferreus  occulie  decrefcit  vomer  in  aruk; 
Strataquc  jam  vuloi  pedibtts  detrita  viarum 
Saxea  Gonfpicwm 

Quod  fi  igitur  lapides ,  &  Metalla  longo  annorum  curfu  fenefcunt,  &  tabo 
conficiuntur,  quanto  magis  Aaimalia,  quas  non  modo  externis  tum  aeris, 

tum 


Dijjertatio  de  Vita,     Mortc.  tj9 

tum  aliorum  corporum  mo:ionibus  funt  obnoxia ,  verum  etiam  perpetuo  o- 
pus  eit  fluidorum,  &  fpirituurh  omnium  impetus,&  demmenta  fuitineant, 
quo  fit  ut  folidae  partes ,  per  quas  fluida  praeterfluuiit ,  altcrentur,  difconti- 
nuentur,  atque  fi^uram  propriam  tandem  amittant;  figuram  dico,  qua  omnia 
peragunt,  &  a  qua  vitx  continuatio  dependct;  fii^uram  dico,  qua  nimirum 
cutis  cribrum  ,  tranfpirationem  tantopere  viventibus  necetfariam  molitur,  fl- 
guram  nempe ,  qua  viiccM  omnia  impenfu  glandularum  conglomeratarum , 
conglobatarum  &  veficulararum,  ne  dum  fluidorum  cribrationibus ,  &  per- 
,mixtionibus  confulunt,  verum  etiam  fermentorum  energiam  confervant ;  hac 
jgitur  alterata ,  neceilario  laeditur  vitalis  Oeconomia,  iencfcentc  itaque  ani- 
,mali  necefTe  eit  ut  tandem  morti  fuccumbat,  quia  nempefluidkaf.es  vitxpro- 
.trahenda:  neceiVaria?  ab  alteratis  organis  vitiantur ,  qux  utplurimum  fenfim  de 
fpiritu  amittentes  vapefcunt,  atque  vel  ad  itagnandumin  Cercbri  concameia- 
,tionibus  evndunt  obnoxix,unde  Rheumatica:  affediones,  &  aeris  interceptio- 
,nes,  vel  alibi  lentis  pafTibus  advcnientem  Mortem  celeriiis  acceriunt;  Ra- 
»tio  autcm  cur  nonnulla  Animalia  celerius  ,  nonnulla  tardius  rnorti  debi- 
,ium.perfolvant ,  a  duabus  caufis  petenda  eil,  nimirum  a  majon  fiuidorum 
fubtilitate,  ac  energia ,  qua  lentefccntiae  refiitunt,  &  a  robuitiori  vifcerum , 
Laliarumque  foiidarum  panium  itructura,  qua  mediante  annorum  tabo  vcge- 
tius  reiiitunt,  nec  tam  de  factU propriam  figuram depeidunc,  unde  annorum 
fericsdiururnior  evsdif,  fin  autem  e  converlb,  nec  fluidnates  fint  admodum 
fubtiles,&  vegetae  ut  itagnationi  refiltere  valeanc , necfolidarum  partium  itru- 
clura  fu  adeo  rirma,  qua*  tum  extemrs,  tum  internis  motionibus  obfillere 
( pofTit  neceileeit,ut  brevior  Annorum  Curiculus  awimrpitis  vitam  metiatur,  at- 
que  pallida  Mors  Animal  invadat ;  Quare,  ut  tandem  DiiTertationi  huic  noitrae 
fmetn  imponamus ,  perquam  erudite  incomparabilis  Philofophus  ReiMtnt  de 
Zartes  fcripfit:  corpus  homiins  viventis  diffcrre  tantum  a  corpore  hominis  mor- 
i,:ui,quantum  diflert  horologium  ,  aut  aliudautomaton ,  ( id cil alia Machina, 
hu»T  iponte  movetur , )  cum  recte  dilpofitum  efr,  &  in  ie  habet  princrpium 
\  :orporale  motuum  .  quorum  gratia  eiaboratum  eit  cum  omnibus,  quse  ad  e- 
us  a&ioncm  requifita  iunt,  ab  eodcm  hoiologio,  vel  alia  machina  ,  dum 
'umpitur,  &  principium  motu*  iptfius  agerc  ccilat ;  quod  totum  inteJligcn- 
lum  ,  mortcm,  nil  aliudelie,    quam  omnimodam  rnotionum  omnium 
hrivationem.  nam  cum  vita  ex  dictis,in  ordinatoquodam  motu  confiftat,  mors 
diametro  vitaeoppofita  nil  a'iud  erit ,  quamquies.  En  igitur  a  primo  ad  ulti- 
laumpio  viribus  probatum  vitam  hominis  eiVeadmodum  limilcm  horolo^io, 
•  ujus  lane  Mors  in  quietc  paritcr  coufiftit,  quemadmodum  Viuinmotu. 

\  ........  I.N.J. 


mmmmm  9  m  »i« mmmmm^ 
P  A  R  A  L  L  E  L  f  S  M  II S 

Ad 

Ann,  VI,  &  VHi  Dec.  I  Ephem.  Curiof.  colle&us 

ROSINO  L  £  N  T  I  L  I  O. 

Curiolorum  Orihafio. 

OBSERVAT.  V. 

jHT  Ulier  qumquagsnaria  ab  inde  a  iongiflimo  tempore  menfes  noa 

II  A  ampUus  palTa  nos  confulebat,  de  cardialgia  vix  tolerabiii  cum 
|  B  ventris  torminibcs  quefta  .  cm  paupercuiae  fjafimus  levideafe 
X*  -3^  baccarum  jiinlperi,  feminifque  carvi  elixandum  cum  fontis  a- 
qua  docoCTum,de  quo  cum  vix  per  ocLduum  calide  ad  uncias 
circiter  fcx  bis  in  die  bibilTet,  menilrua  d-enuo  nil  minus  cogitan:i,  ruptis 
aggeribus  cum  impetu  ,  quam  copioii/Time  fluxerunt,  fanguinis  congrumati 
fkiltis  mejori-bus  olidiflimo  fetore  comitatis  una  prodeuntibus.  Abeo  tem- 
pore  menfes  ordinaria  periodo  nunc  aliquoties  rediere ,  ceflautibus  omnibus 
iftis  fymptomatis,  &  muliere  in  vitam  fibi  denuo  quafi  reddita.  Casterum 
vide/quzin  PARALLEHSVLO  ad  Ann.ld.Dec.LEphem  Cffr.ejufque 
Obf  214.  commentati  fumus  in  App.  ad  Ann.  VL  VII»  Dec.  III,  Epb, 
Cur.  defluxu  mtnfvum  £tatis  menfuram  e  ceie«£e,quibus  addimus,  quasex 
Solenaniro  refert  Eh'c.Raygem  Scbol.  ad  Obf  68.  Spindleri,  paradigmata 
nermoe  mulierum  ad^o.  8°.  immo  centeftmum  annum  iihusmodifiuxumpa- 
tientium,  qui,  num  proptea  prxternaturalis  &  fy  aiptomaticuj  fit  dicendus, 
hureo,  cum  euphoria  quid  aliud  docere  videatur, 

Ad  OBS  ER  V d T.  VL 

QVid?  fi  frequenter  afTectus  ventriculi  Medicis  fub  phthifeos  fcherna- 
te  imponerent?  Immo  ,  quid?  fi  phthifeos  etiam  ipfius  ortus  vemricu- 
lo  fvpe  deberetur  ?  Plura  faue  dantur  exemp-a  pulmonum  poft  diutif- 
fimum  iechiferumque  phthifici  morbi  Schema  iniio:;iorum  tamen  reper- 

torum. 


farat?l\jmut.  ui 

torum.  Quod  inter  alios  lUuftr.  HOFFMANNlIS  Schol  ad  Obf.  XXL 
Cent.  III.  Poter.  p.  m.  joo.  confirmac  his  verbis:  Frtqutntim  pbthifu  fit  d 
vifccribusabdomink  obftru8k&  induratis,nullo  vitioprincipaliter  txiflen- 
tc  in  pulmonibm     Loquor  autem  de  phchtfi  tn  genere,  ac  tuili  tamenetiam 
ferina,  enormi  &  cum  ejeclione  picuita?  plurim*  conjunchm  ,  non  de  ifricle 
fic  dicta ,  quam  aliqui  proinde  pulmonalem  non  inconcinne  vocant.  HincSc 
ipfe  Ciar.  B  ARBETTE  eo  devcnic,  ut  in  PraxeosCap  ll.tb.  j.partem  ia 
phthifi  atfeclam  primariam  ventriculum ,  glandulas  &  pancreas;  puimones- 
quc  tantum  per  conlenfum  affici  afferu&rit,  vapulans  licet  a  Commeritatorc 
DEKKERO ,  it.  WALDSCHMIDIO  Dijp.  de  phtbifif  6.  &  nortro  DO- 
LjEO  Encycl.Med.  Praft.  p  291.  Nam,  li  de  phthiii  in  generc  loquamur, 
ut  vulgofit,  &  germanicum  qaoque  vocabulum,  ©d[>ft>in&fucl;t/  innuit; 
hoc  yerum  eflfe  deprehendimus,  contra  BARBETTE  mentem  a  ventricu- 
li  prava  difpofitione  &  glandularum  mefentericarum  infarclu,  fcirrhofisque 
Viicerum  abdominis  tumoribi  ,  denique  &  in  raalo  confummatiflimo  puU 
manes  deftrui,  verif:mi!iimum  eft.    A  potu  frigido  eoque  largiori  in  aeilu 
fummo  haulto  f«pe  phthifin  oriri  totodie  comperimus.  Id  profeclo  fieri  vi- 
decur,  non  tam  inrfe,  quod  ab  illiufmodi  potufubllatuia  pulmonum  prima> 
rio  la?datur,  fiquidem ,  utrum  de  potu  quidquam  in  trachseam  inter  potan- 
dum  illabatur,  nondum  confectum  fit,  quam  quod  ventriculi  (forian  & 
cefephagi)  glandulxa  diclo  potu  quafi  ltriugantur ,  indurefcanc  &liquorfer« 
mentalis  in  illis  elaboratus  ac  eontentus  in  gelatinam  dcnfctur,  unde  primum 
omnium  vitium,  digeltio  depravata,  &  coafeclio  chyji  minus  fubacli ,  fed 
vikidi ,  glutinofi ,  acris,  non  fatis ,  ut  aliqui  loquuntur  ,  meteorifati.  Quo 
pacto  aB  hGc  chylo  in  mefentericas  glandulas  tramillb,harum  quoque  infar- 
iclus  &  fcirrhi  oriri  queant,  haut  obfcurum  eft:  Minus  itidem  obfcurum, 
<jua  ratione  perlongam  tcmporis  intercapedinem  tufljs  primum  excitari ,  & 
ab  hoc  tam  continuo  fuccuifu  pulmonum  fublhntia  viuari,  horum  fibra:  la- 
Kari ,  veficula?  oppleri ,  poltremo  eorum  erpfio  rieri  poffic.  Quodfi  medica- 
mentum  inveniri  queat  ventriculi  glandulas  dicto  fupra  modo  temeratas  in 
>riltinum  Itatum  reducere  quod  aptum  natum  elTet»  huic  tam  diro  &exitiabili 
nalo  promptius,  ni  failor,  mederi  polfemus.    Id  vcro  fortaife  pradliterinc 
>alfamica  temperata,  refolventibus  ex  afclik ,  lumbrick  &c.  conftantibus, 
brian  ciumtridrargyrink  remixta,  quibus  fi  aromatici  tantillum  additum 
uerit,  pharmacon  eifici  queat  numeris  abfolutum.    Non  tamen  negamus  a 
arlio  le  ,cumprimisexjerna ,  pulmones  abfque  praeexiftence  in  corporishuma- 
\\  culina  vitio  erodi ,  hincque  phihifin  oriri  polfe,  fed  quae  aliter,  quam  ilU 
oltra^per  balfamica  magis  glut'nantia& traumaticawrvi  amet.  CARO- 
•^ippcnd.  Dec%  III.  Ann.  ?U.  ©  riil.  LUS 


JRofini  Lentilii 


IAJS  LEiGRmpbtbifioLLancaftr.vomhorh  f#pe  cum  utilicate  fe  phtificis 
.exhibuilTe  afTeverat,  quod  in  phthifi  a  pulmonum  ulcefe  valde  ulomv  me- 
cum  quifque  fatebicur,  fl  tamen  mali  radix  in  ventriculo  haerere  comperiatur, 
©portunum  valde  ac  commodum.  Omnis  phthifis,  quae  in  deftillatione  ca- 
pitis,  feu  cacarrho  vulgo  oriri  dicitur,  a  nullo  alio  eft ,  nifi  a  fartguinis,  feri, 
iymphae,  fimiliumquehumorum  aciimonia,  ^uae  faffedo  fafpiflime  in  dige- 
fiione  ventricufi  viciaca  origmem  pontt,  att  ETTM  VLL.  Oper.  edif  Frartc* 
Tom.  t  p.  m.  2  $o.  Aperuimus  aliquandapuerum  14.  annorum ,  qui  tabem  ab 
hauftu  frigido  iargiori  fibi  contraxerat,  eujus  ventriculi  (licet appetitus  noif 
omnino  profternetur)  fubftancia  cam  difioluta  quafi  reperta,  ut  vix  digitis 
kvker  contreclata  rumperetur  ;  puimonum  alter  lobus ,  tametfi  non  infons, 
attamen  teviut  vicium  contraxerat,  quam  uc  rnde  jam  mors  expeclandafue*  : 
rit,  quin  &  diu  jam  ante  eontabuerat,  quam  difflculcer  fptraret<r 

M  OBSERFAT.  IX,  \ 

IN  Sereniffimcf  quadam  Ptincipe  cepbalalgia  internecina  per  1  j.  &  ultrs  ft* 
timanas  laborante ,  exquifitiilimis  remedijs  nil  juvantibus  eandem  hirudu 
num  appiicatioitem  juviiie  fcimus.  Vid,rm  App«  ad  Ann,  V*  &  VI.  Dec,  Flf,  l 
Bph.  Cur,  Aufu  camen  fatis  temerario  lubrica$hirudio«s  linguac  admotas :ar- 
bttramur  ;  nam, fr  forte  manibus  elapfae  gul«  imrnmuifTcnc ,  mortem  jrccef* 
fere  potuiffent,  qua  de  re  vid.  AB.Med.  Hafn.  Vol  II.  Obf  12.6.  Vbime-  P 
morabile  quoque  Colonr  Draxholmenp  in  paiudenudis  pedibusvirgulta  ie-  » 
<£turiy  hirudinumque  ibi  nidulantmm  fuclu  pereuntis  exemplum,  alio  quo«  ■ 
dam  augere  poffum  3  quad  ante  annos  non  ita  mulcos  Nordling4  accidit  3  ub  b 
Vir  quidar»  Vefpere  lero  ex  urbe  domum  pedefter  concedens  no&urnis  er«  jl 
rortbus  ki  ftagflum  vefuffuiffj-adeo  juncis  obfitum,  ut  aqua  fere nulia  conlpe.  |m 
£tui  darecur ,  dedu£tus,&  ex  coeno  fponce  iua  emergere  non  potens^opehu-  k 
mana  ob  loci  ab  hominum  habicaculrs  diftantiam  deftitutas,  mane  mortuuj  .-, 
eft  repertus,  nuHo ■  fubmerfionis-auf  fuffocationis  veftigio,  fed  maculis  hin<  r 
ande,  ceu  vulnufculisanimakulorum ■  obfitus,adeoi  mbirudirmm  fuclibus  tX-  i 
hauftum  periffe  manifeftum  cenieam  (eo  magis,  quod  ftagnum  ob  birudinm  h 
myriades,  &ei*Sgel^ce  nominari  confueverit.    Idem  propemodum  conti-  i 
gjt  puella  Abtaham  Stroppian*  inAQ.  eorund.  VolUl.  obf.73,  segre  adhu<  if 
fervatx,  ubr  curioium  eft;quod  fcribicur ,  arte  nulla  himdincs  a  crure  puel-  f 
]x  dimoveri  pofuiffe,  nift  taitas  cervini  cofnu  flriritu;  item  afiosprae  alijs  i  ^ 
morfu  b  :ftioiavumi,  omnium  vero  maxime  fcemininum  iexum,  &  eum  ma 
gis  errores  menfmm  patientem,  peci,    Quinrmmo  fanguinem  acido  peccaii'  ^ren 
tem  eisgratiorem  cxperimento  doclus  obiervationis  Auclor  fcribit  9  quipp 


ParaBelifmus. 


jn  Spiricum  Cornu  cervi  merfas,  extemplo  pcriiTc ,  tardius  facla  in  vitriolt 
Jpiritura  aliofve  liqupres  acidos  immerfionc.  Hinc  non  inepte  concludit  Au- 
$or  birudintx  non  tantum  non  exfugere  fanguinem  optimum,  ied  &  ijs 
fumprimis  affectibus  prodetfe,  quos  melancholia:  veteres,  reccntiores  acidac 
jdyfcraiix  accepups  tulerunt.  Hirudincs  quoque  fanguinem  a?que  vcnofuma{- 
que  arteriofum  fugere ,  &  nulli  non  parti  corporis  utiliter  applicari  poiTe  BEL- 
LlNVS  kribit  tr.  dcfang  mijfp.m.  \ff.  Cautos  tamen  in  harum  admotio. 
ne,  Medicos  iuxta  decet  atque  Chirurgos  efle ,  cum  flitulas  ano  Jiinc  exci- 
tatas  Neapoli  frequenter  BARTHOLINVS  de  peregrin.  Med.p,  27.  no- 
faverit,   Hinc  &  Excell.  DOLiEO  noftro  in  hxmorrhoidibus  cxcis  fufpc- 
#2  funt,  eo  quod  vulnufculis,  qux  fodicant,  haut  raro  fuperveniat  intlam- 
jnatio,immo  gangrxna  &  fphacelus.  Encycl.  Med  Pr.l.7.  cap.  10.  m.fiit 
Quin  &  alijs  per  Lnprudentiam  applicitas  in  anum  irrepfufe,  diraque  lym- 
ptomata  fufcitafle  fint  obfervatae,  Commode  appiicantur  occultatae  in  arundi* 
nc  vel  oblonga  pyxidula,  fic  enim  anguillari.  lxvitate  mobiles  cxtra  digitos  ela- 
J)i  non  poltunt,nec  in  cavitatem  quamlibet  irreptare,  HirudinU  anatomen, 
pfculum  trifldum ,modum  ianguinem  proliciendi  &c,  curiofe  curiofasdRE- 
TjEIIS  in  Clav.  Med.  p.m.  fjj.  explicavic, 

Ai  03SERVAT.  X. 

CUmpraner  *ddu£tum  ab  Excellentiflimo  Auflore  BQRRlCHIIiu  Aft. 
Med.  Hafn.  Vol.I.  Obf.70.  &  ZACUT.  lib.  III.  Obf:6.  nigri  fudcris 
exemplum  in  Schediafmatis  meisoccurrat  nullum ,  fanguinei  tamen  Sudaris 
tidem  przter  nllegata  a  MO ELE NBRO CCI 0  olim  noltro  Ann.  II.  Dec.  I. 
*pb.  Cur.  Obf.  1 9r&  PAULLINI  ^Ann.VI.  &  VII.  Dec.  I.  Obf  III.  para- 
ligmata,  notabilia  plura  hinc  inde  memorata,  pede,  quod  ajunt,  flcco  pra> 
erire  nonpolfumus.  CumAnno  1 68 5 •  Pe^^era  ^ues  ERFORDIjE  grajfa- 
etur,puer  quidam  crudeli  pefte  correptus  fanguinem  in  frontefudavit,  quod 
utem  pericuJofiflimum  fymptorBa  mors  fuit  infecuta,  Dijp.  de  mitl.  cruent. 
'tfli  babit.  Erford.  iG&.tbefj,  Curiofum  eft,quod  ex  MONARDh  al* 
■gat  Bojle  de  Utilit.Pkilof  experim.  Exerct  V.  cap.  lo.p.m.  28".  Indum 
empe  quendam  in  urbe  Poflo  omnis  generis  morbos  curafTe  folo  cujuf- 
am  p  uux  fucco  artubus  &  partt  affeche  illito  ,  segros  deinde  ltragulis  c- 
regie  texilTe,  ad  fudorem  provocandum ;  fudorem  e  partibus  perlitis  pro- 
lanantem  merum  Gnguinem  fuifle,  quem  linteis  puris  ablterfit,atque  ita  in 
jjatior.e  perrexit,  donc  fatis  lud^lfe  putarct  optimis  interca  cibis  refeclos. 
.©remedio  multos  rroibos  deploratos  curatos,  imfno  aegros  juniores  & 
>buftiores  abejus  ufu  fieii  viibs 5  fed  ncque  pretioricque  preribus,  rcquc 

minis 


S£$  RofiniLentilii 


minis  unquam  erTeftum,  ut  eam  plantam  demonftraret.  Videtur  haec  fuiflfe 
diapedefis  artificialis ,  plantaeque  iftius  fucco  inextitnte  vimreferandi  arterio- 
larum  capillamenta ,  atque  ficfanguinem  proliciendi.  Guttulsfanguinitffpar- 
fim  in  peclore  .  brachijs  &  manibus  erumpere  vifa?  in  Javene  fludiofo  ob  pa- 
trata  fcelera  in  carcere  detento ,  timore  hinc  &  anxietate  torto,  vid.  in  Ann. 
X.  Dec.  II,  Epb.Cur.  Obf  179.  Sudoris  fanguinei  critici  falutaris  in  infante 
per  6.  dies  durantis  exemplum  exhibetur  ibidem  Obf.  6/.  WEDELiUJ 
truentum  fudorem  vidit  in  femina  primaria  fcorbutka,  quam  curavit  foli 
chalybeatis.  adltringentibus  &  roborantibus,  indeque  concludit,  ejufmodifa 
dorem  non  femper  fupra Naturam  eiTe,  fed  quandoque  ex  canfis  naturaiibus 
£eri,ut  in  fcorbuticis,ied  tenuem  tamen  illam  eife,  non  grumofum  Parbol^ 
Mtd  Dogm.  SeB.  I.  cap.  f .  p.w.  £9.  Obfervatum  fuit ,  paellaiam  ,  dum 
duo  fui  fratres  majores  laqueo  fufpendereutur,  quia  deiicli  erat  particeps, 
&  in  pcena  juxta  patibulum  fpeclaculo  adtbbat,  fauguinem  totoco-pore  fu- 
daiTe.  MUSITAN.  Trutin  Chirurg.  Tomll.  cap,  V.  p.m.  36,  via  m.qtu 
in  Append.  ad  ^yinn.  L  Dec.  Ili.     parallelism.  ad  Ann.  II.  Dec.  I  gpb.  Cur. 
Obf.  is).  de  hac  materia  fcripfimus  p.  1  24.,  Sador  cruentus  narratur  confue- 
tus  &  innoxius  in  muliere  evfarca  &  optimi  habitus  caneraque  fanifllma  in 
tfufd.  Ann.  I.  Dec.lli.  Obf  iog.  Mira  eft  valde  Dn.  LE  REBEQUE  Obfi 
52.  de  muliere  quadam,  cui  per  errorem  Pharmacopceus  potionem  purgan- 
tem  confecerat  cum  Aqua  cinnam  |vj.quam  aquae  communi  recipiendaetub- 
ftituerat.  Hinc  enim,  prster  alia  fymptomata  per  ir  annos  fudor  initio  ter 
dedie  ffiatis  hori  affligens  primo  craifus,  pinguis  &  oleaginofus,  hmc  tenuior, 
&  affamtorum  coiorem referens ,  fi  vinum  rubrum  biberet ,  rube»' ;  fi  albunv 
albus;  fi  decofta  lutea,luteus  &c.  Prorupit,  deniquecriticus  niger,  qa«  Hi- 
ftoria  late  ibi  defcripta  legi  poteit,  &  plane  memorabilis  eii  Denique  ab  ufu 
nimio  fpirituoforum  Scvolatiiium  adeo  attenuntum  fanguinem  &C  poros  dila- 
tatos  notavit  DEKK.ERUS  Exerc.  circ.  metb  med.  p.  m.  6zj.  ut  fudores 
fanguinolenti  identidem  erumperent,  non  niii  longa  manu  curati,  fequenti- 
buspraecipue  medicamentis ;  ^n^Aq  plantag  poriuiac.  ana.%i$.  aq.cinnam* 
%vj.  Acet.^&.CaraL  r.ppt.£p  Conf.de  hyicintb  $i3.  laud  dejt.op.or.ij.  9/>. 
portulac.^vj.  M.Et  tleBuariQ'.^  Conf  rof.r.  -,i8.  miv  cydon.lf.  Conf.de 
byacintb.^j.  Coral.  r.ppt.$i&.lap.  prunell  g/.  Vaccb  Vaturnity,  Sir.  por« 
tul.  q.  f.  M.  Denique  recordor,  cum  An.  s  680.  Alulorfij  Norici ,  eyamen  Mc- 
dicumfuRineremacelebratiflimoD.  MAtlRlTiO  HOFFMANNOp.m* 
mihi  propofitam  fuiffe  qusflionem:  quid  eflet  opus  fa£to ,  fi  necefie  judica- 
retur  infanti  fjnguinem  effe  mittendam,  &venae  pertufio  Chirureica  jnetue^ 
retur  ?  Cwi  cuaa  varia  refpondiilem ,  ipfe  nafi  radicern  ,locum  fcii,  inter  fron- 


ParaUdifmM.  f?  f 


tem  &  nafum,recenti  millefolio  trito  perfricandam  efTe  dixit,  iic  enim  fore, 
ut  vircuce  herb.e  hajmagoga  arteriolarum  intra  nareis  ofcula  referata  hsmor- 
fhagiara  artificialcm  cierenc.  Ejus  quidemrei  periculum  nunquamfeci,  quid 
autem?  fi  fupra  memorati  BOYLEANl  Indi  fuccus  aut  ipfiusmct  mjUeYo» 
lij,  auc  analogae  ce  ts  plant*  fuiiTet,  cujus  illitu  arteriolarum  capiilamenta  fan- 
«jiinem  plo;arunt?  Expenmentuai  non  eil  admouum  difiicile ,  &  res  profe- 
£to  mag^i  momenci ,  (i  fucccdat. 

Ad  OBSERVAT.  XIV. 

/Cf  Que  mirabiliseft  antipathia  proprium  nomenaveriantis,  quamloquun- 
jLJJmir  Acia  Mcdica  Hifnitnfium  Vol.  V.  Obf  i  r,  Nec  adeo  male  judica- 
tur,  id  odium  Filio  implantatum  imaginatione  matris  gravidae  nomen  illud 
averfantis,  Quid  autem  caufa?  lubfit,  quod  Capitaneus,  quem  Excell.  Obfer- 
vationis  Aucter  adducir,fexum  mu  jebrem  quemvis  odiohabuerit,  vix  divina- 
re  licet,  ni  forte  dicamus  ,  matrem  gravidam,  multa,  tempore  geitationis  u« 
terinse,  incommoda  paifam,  fibi  frequenter  fuccenfuiife  quod  femi.ia  genita 
fucrit,  adeoque  fexus  luimetipfius  averfationem  filio  implantaveric.  WEIN- 
RICHIUS  camen  lib.  dt  Monftr.  exemplum  quoque  Nobilis  cujusdamno- 
tat,  ingravifHmam  fyncopen  ex  vetulae  praefentia  lapfi,  cujus  praelentiamnon 
femper  evitare,ferre  camen  nunquam  pocuic.  Formulas  Medici  fuisaegris  fre- 
quencer  fcribunc,  ad  leges  artis  &  morbiconditionem  arfabre concinnas, quas 
tameu  aegri  fine  damno  fumere  non  potfunt.  His  in  cafibus  formularum  in- 
gredientia  ad  unum  examinare  fingula  foleo ,  &  segrum  incerrogare,  ucrum 
ex  ldiofyncraiia  finguiari  unum  ex  ijs  ferre  non  potfrt,  ac  fundum  calamita- 
ris  utplurimum  rep^rio.  Sic  nuper  admodum  aliquis  ope  mea  eit  ufus,qui 
myrilticam  nucem  avcrfabatur,  obiecrans,  ne  quid  iilius  pharmacis  mifcerf 
vellem.  Eileciam  prudentise  Medic^epars  in  haec  talia  inquirere,  niplusno- 
cere  ,  quam  p-oae/Te  velimus.  Si-juidem  ad  ea ,  quae  Natura  horret,  hauri- 
cnda  per  vim  neno  cogendus  eft,  quippe  quod  peflime  cellit  Macrona?  No- 
bili  in  Ai.Mci  Hafn  l'ol.  IV  O  <j  ag  p  w.  85,  qua?>  cum  aceti  ne  quidem 
odorem  impune  ferret,  exhibitis  nihilominus  oxymellis  ]jij.  mteriic.  Confen- 
tientem  habeoMagnif  PECHLINUM  in  lib.  111  Qbf  14.  ltatim  ordien- 
:em:  Nunquam  tgo  AuBor  fim  >ut  mtdkamtnta  invitis  vtbtmtntiw  obtru- 
iantur.  Profecto  oportunus  fpiricuum  motus  &  propitia  voiuntas  forcunare 
atcumque  medicaminum  erTeclum  dcbent ,  fi  aiias  lanacio  ex  voto  fuccedat 
Stc.  ubi  antipathiarum  p|ura  noi  cjuotidiana  exempla  notat  B«.)YLE  n'!u- 
(Iris ,  ( cui  idiofyncrafiai  vccare  libct  ptculiaritates  )  in  tr.  dt  Uiilit.  Pbilo>- 
oj>6,  t  ptrim.£xtrc.  V.ctfp.XVlf.  m.  ;ic.  Comicem  m  BARYMORE 

Q.  3  Taiu- 


JRofmi  Lentilti 


Xanaceti  afpeclum  fuffer.re  non  potuiffe  narrat :  Quin.de  feipfo  recenfet^  m 
quodwtra  commotionem  fanguinis  ingentem,afpicer,enequeataraneam,  quam* 
yis  nullam  unquam  damnum  ab  hoc  creaturaruni  genere  acceperit,  neque  v  14  J 
peras,  bufones ,  aut  animalia  qusecumque  venenata  abhorreat.  Aliam  quaijuu 
dam  Pominum  ipfummel  horruiffe  jbidem  narftt,  quam  averfionem  currj 
ficlitiam  elTe  Medicus  crederet ,  externo  cuidam  ad  v-ulnus  pedis  linimentj> 
mel  admifcuit,  unde  peiTime  habuit  a?gra,remoto  melle  brevi  reftkuta,  Ali- 
bi,fcil,p,        in  theatrura  producit  virum,  qui  gljres  fummopere  horrebat> 
Nam  de  felibus  res  eft  quotidiana, 
"     '  ■ 

Ai  QB$  ERVAT.  XXVI 

AMala  adminiftratione  Ven&ft&ionk,  ubi  laeft  fuit  loco  vena»,  aut.cuj^ 
ipfa  quoque  vena.vicina  arteria ,  nobis  plura  obtigerunt  exempla,  % 
plerumque  talia,  ubi  Hepaticamha  dictam  tunderefuftinuerunt  chirurgi  Ye?^  | 
nifeca?.  Hinc  BARTHOLINUS ,  ubi  de  Pafilicaf,  Hepatiea  in  Anat.nopt 
libefy.  I.  cap.?.  agity  caveant,'mquh,  Cbirurgi  in  ejm  SeQione ,  nt  nervMf 
Hrtij  &  quartiparh  adjunQm  Udatur ,  undtmagnus  cruciatus ,  febr  k,  con* 
vulfio  &  mor$:  fubjacent  ff.  arttru,  quibus  Ujif  amvrifma  &  fonguinif 
proftuvium.  Proinde ,  fi  Vensefe&io  in  brachio  mihi  juadendafuit,  nunquam,  3 
ut  htpatka  di£ta  rinderetur,fua:h\pr$cipue,fi  alia  fe  taflpi  vena  fifteret,ob  anev?  j 
rifmatis  metum.  Ante  quinquennium  vocabar  ad  Lanionem  Merheimenfent '  | 
in  Rb&iiaTtyrica  ,  cui  ante  octiduum  Balneator  loci,  Medicafter  farmofus  & 
Homo  audaciilirnus  arteriam ,  fupiniflima  fua  culpa  s  lseferat :  Namque  dies 
erat,  in  qua  multi  homines  pertufione  venarum  ufuri  erant  ,  igitur  occupa-  |||, 
tus  Rafor  feftinabunde  rem  geflit,  &', cum  lanio  pete.ret,  ut  falvatellam  fe- 
caret ,  ipfc,  rle  fcilicet  neceflaria  manus  in  aquam  calentem  immerfione  diu 
detineretur ,  iftarn ^  feclionem  abnuit ,  brachij  venam  eligenst    Annuens  deni?  j  l 
que  lanic^ feSv.ro  bafilicam  contradixit.mediahamque  fibi dividi poftulavit;  { 
balneator  curri  medianam  profundius  effe  fitam  cauffaretur,  b<ifilicam  ingra^  li 
tijs  lanionis  infauftisfimo  \Qu  fauciavit  ,  laefo  nimirum  fimul  arteriae  thoraci- 
cseramo.  Strophiolo  arclisfime  circuqiligHo  languinem  compeicit ,  brachium  l\ 
totum  ad  u^ue  digitorum  apices  tumet  lividumque  per  fcedam  ecchymo-  ic 
fin  evadit.  Indies  pejus  habens  lanio,  Balneatorem  dc  Medico  arceflendomof 
net,  contra  quod  ipfe  remis  ve)iique  j^nc  fcil  in  apricum  facinus  iocaictur,) 
nitebatur.   Coaclus  denia,ue  per  'aninJ  dejiqub  ivr.  petit  £go  poll&  I 

ccm  circiter  a  vulnufculo  laturri  diitausovi  c  ,;ne  anevrifma 

reperio,  reclamante  licet  conftanter  impudentisfimo  Raiore,    C  um  heri  ii 
pra^cepiffem ,  fronte  quidern  1  .  ima  Biitigari  maium  Yidebatur,  aneviif* 


Paralklifmus.  i  *? 


ma  tamen  in  codem  iemper  ilatu  manebat.  Tunc  autem  in  vicinia  com- 
morabmtur  fllufrres  viri ,  Dn.  ArcbiaitY  Arcbi-Palatimts  BRUNNERUS, 
t)n.  Profejjbr  Tubingenfu,  Ztlierm,  &  Dn.  Pftfterm  Pbyficm  Scaphufltnfis. 
jufli,ut,cjm  in  pencuio  verfaretur,  a?ger  die  llata  fcrn  eum  locum  conu.;- 
ret,me  tunc  prsefenfe  futuro,  &cum  celeberrimis  ift-s  Vitisconfultiro,  cjuo  i 
ficlum.  Interea  \v.\  i  peregre  Tubingdra  proflcifcendum  erar#ubi  perquinque 
ieptimanas  dccinebar,  B  ilneator  reroculus  adhuc  negare  ancvriima  ,  negare 
kuim  arteriam,  Si  cum  brachiurti  intcrim  adco  intumuiflet,  ut  lariionis  yc- 
ftigia  nufquam  comparerenf,  ceieberrimos  iftos  viros  audacisfima  garrufrcate 
fua  propemodurtT  eo  pe-moVerat,  Ut  puncluram  potius  nervi  cujusdarH, 
cjuam  ^neuvifrrfa  credere  mciperenf.  Adetat  quoddam  tubefculum  ,  quoi 
iiTe  fuppurandurri  fentictrant,  eo  vero*  rupto  cum  ianguis  arteriofus  ad  ali* 
quot  ulnas  proiilirec,  revera  larfarn"  agnofcere  arteriam  coavicri  fucrunt  Enirn* 
vero  jam  in  extremis  aeger  verfabutur, &  viris  quibusdarn  opus  erat,qurper 
ioam  dtem  ac  no&em  arteria? '  vulnus  digito  comprimerent,  atque  ficfangui- 
nem  cohibeient.  Qtiid  multis?  Oettingim  poftremo  mifer  deportatur,  ibi 
fuccesfr-ve  maiculofa  rftrusbracliij  caro  pvopemodum  omnis  compurruit ,  of- 
fibus  nudis  jacerttir>us,ac  denique  fumma  cum  dirficultate  fibi  rellitutus  e/t, 
pfafteflarlfis  a  Vcnaefe&ioue  aUquot  menfibus.  Gratuiari  lblemus  Vena?fe£tio- 
nem  a  imittentibus  re  jamteliciter  peracla,  cum  ,oa  perficienda>gratulatione 
fft^2;s  opus  eiTet.-  Scilicet:  r  rcs  parvi  momenti  judicatur  venam  iecare ,  cum 
iragici  evenlus  hillorix  complures  Obfervatorum  libros  augeant.  De  anev- 
fifmacis  poft  fecticmem  ficncu  mc>do  eleganter  BELLINUSde  miffion.jang, 

Ai  OBSZRVAT,  XXVHf, 

QUifpeftra  fiodienum  dari  negant,  S,  Scripturae,  lmmo  ipfimet  Salvatd- 
ri  noltro  contraciicunc.  Curri  enim  Difcipuli  poft  refurreclionem  Do- 
minum  fibi  apt)iTere"  viderent,  concerriti  fc  fpiritum  videre  exiiljmabanc. 
Quibus  Salvator  pilpue  metait vidtte ,quia jpiritm  carnem& ojjanon 
b'ibtt,ficuf  me  vidttk  Ifabere,  cjuod  fane  non  dixitfet  ipfa  veritas ,  li  ipectra 
hon  darentur.  Per  voce.n  namque  fpiritos  hic  rQteliigj  debere  fpeclrum,  rpfe 
iontextus  8cmateria  dilferen.ii  Cvincit.  vid  m.  Marc  6  verf.+y.  Viros  for- 
Ccsraro  vd  nunquam fpcclra  videre  THEODORO  B\ZANTlNO^n- 
Celkrim,  at  aliquando  talia*  non  videri  ttiani  a  n  inus  fortrl  us  &  non  adco 
i  imperterritis ,  meomet  exempio  dempnfrrare  pomim,  qui  quidem  in  loiitu- 
bus  noc?iu  n"h> ,  praecipuc  locis  &arcibus  pcregrints  me  verfantem  nonni- 
hrl  pavxfe,  Jiequeam  diiriccri,  kd  in  iitis  nKis  peregrinationibu»  niuki»  mC 

nil 


  Hofini  tentilir  

flii  unquam  fpeflriflci  vel  audifie,vel  etiam  viditfe,  quanquam  in  ejufmodl 
eonclavibus  habitantem,  in  quibus '«vto;^»*  commiifa  fuerat ,  alijque  inco- 
te  le  neicio  quid,  audifle  vidiifeve  dejerabant,  fancle  teftari  valeo,  propte- 
rea  fpeclrorum  exiftentiarn  minime  negans,fed  viris  bonis>  confentiente  cum>* 
primis  paginaiacra,  fidem  ,  quam  promerentur ,  adhibens.  Memorabilis  eft 
Hiftoria  ipeclri  Mbrsburgenfis  quatuor  una  morte  viros  interimentis,  relata 
c-um  Scholio,  alijsque  pio  ipe£trorum  exiftentia  militantibus  in  Ann<  V. 
VI,  Dec.  111.  EphtCur.Ohf  101.  DeDxmuncuiorum  fubterraneorum  (ali- 
b'i  virunculorummetaiiicorum  )  exiftentia  praeciare  i^dll.  Med.  Hafn.  f^ol.  if. 
Qbf  VII.  p.  1 i.  MUitis  exqubias  agentis  a  fpeclro  territi  cura  traditur  in  Ann, 
II.  DecAll.  Epb.Cur.Qbf.  144  Stupenda  eftHiftoria  Virginis  febricitantEsE 
cui  fpectra  quaedam  omnes  paroxyfmorum  dies ,  durationes,  aliafque  circum- 
fhntias,  immo  remedia  fymptomatum  praedixerant,  q  jse  late  recenfetur  in 
,    App%  ad AnnA .DecAW.  cphem.t)-79  feqq.  vid.m.<$lQnatlttntem\).i6^3. 
Sepr.p.724./Elegantiflimacxtat  VOSSII  Epiftola  ad  BEVEROVICIUM 
dc  Samuelk  Pbantafmate  Sauli  apparentey  ibidemque  latiflime  deducitur, 
fuiffe  nil  niii  diabolicum  fpe£trum  ,  in  Dottorum  Virorum  Epiftolis  &  Re- 
fponfis  tum  Medick  ,tum  Pbilofopbick  tdii,  Roterod.  164^. p  m.  \%6  feqq. 
vid.m.  WALTHER.Po/M  Harmon.  Theol.  Jurid.  PartAl  Dom  I  poft 
Trin.f  if.  16.  ij.fiq.  It  Dijp.  de  fpettr  DONATI  habita  tVitteber^ 
i6gs;  KIRCHMAJERi  habita  TVitteb.  1692.  &  WEDfcLU  habita 
Jtn&  1633.  Adeoque,  licet  non  velimus  refragari  ARETiEO  noftro  inClav. 
Med  p.m.  $-71.  opinanti:  T am aftutum  effe  malum  genium  ,ut  eundem  wo- 
tum  jpirituum,  quo  fibi  bomo  maxime  in  folituiine  aliquot  objeSum  repr£- 
fentat,  confervans  paffionem  prtftntem  firmet  £5  adaugtat,  unde  objeftum 
circa  quod  mifetiw  vagatur,  tandem  imaginationi  e\m  tam  vividum  exbi« 
beatur ,  ut ficuti  in  imaginatione  lUa  eftjta  etiam  extrafuum  corpm  exifU- 
ftere  judicet ;  fed ,  quia  h£c  apparcntia ,  quam  extra  fe  melancholicm  ejfy 
revera  putat,ftatim  dijp.arct,quia  metmtvel  terror,  vdaliqua  alia  pajfiofu- 
perveniens  curfum  hunc  jpiritum  Animalium  mutat,hinc  certo fejpeclrumvi* 
diffe  concludat  &c.  Id  tamcn  femper  ita  fieri  pernegamus ,  neque  hoc  velle? 
perfpicacem  virum  putamus,  &  explodendum  mde  cenfenius  OVERKAM^ 
Pl  fomnium ,  qui  in  Oeeonom.  animal.  cap.  \  4.  p.  m.  3  3 9.  expretfis  verbis  fpe- 
6tra  foiius  imaginationis  fetus  efle ,  nec  a  ratione  credi  debere ,  afferere  non 
veretur  ,  quod  ,  qui  faciunt,  ab  Atheifmo  mihi  parum  abeffe  videntur, 
Non  abfurda  funt,  quse  Scriptor,  alias  non  omni  fufpicione  Deifmi  carens, 
traft.  qui  infcribitur  Religio  APedici  Part  /./ehf.  29  p.  m.  1 8 3-  in  hanc  rern 
phiiofophatur;  Qui  okhcredulitattm  hanc  (nempe  quod  dentu.r  jpeclraj 

amovm* 


Parallelifmut. 


129 


tmovendam  jpeira  viderc  cupiunt,  nuUa  procul  dubio  unquamvifuri  funt, 
immoyne  Magi  quidcmejfe  ,ut  velint  .poterunt :  H&reft  eos  non  minrn  capi- 
tali  jamdudum  implicuit  Diabolw,ab  cadem  tpfos  convcrfurus,  fi  appareat. 
vid.  m.  annotata  p.  igy. 

Ai   O  BSERVAT.  XXX. 

DE  vomitu  czrnium  extant  quoqueHiftorix  hinc  inde  colle&a*  in/f/nr.H. 
Dec.I.  Epbem.Obf  18.  It.i»  Ann.  I.  Dec.  lll.Epbem.  GERBEZIUS 
aafter  notat  lolutionem  febris  quartana:  raram  pcr  evomitionem  carnis  vcr» 
minofa:  quam  bubulam  ante  febris  invafionem  comeftam  Auctor  fufpica- 
tur.  Eadem,ni  fallor,  eft  caufla  vomituum  ejufmodi  carnoforum,  quae  diar- 
rhoeae  carnofa:  a  nobis  defcript*  in  MifceSan.noftr.  part.I.p.  293. 

Ad  OBS  ER  VA  T.  XXXI. 

EJuf-r.odi  pcr  incantamentn  avu>&x#lea  reddita  nonmeras  eflfe praeftigias, 
fcd  revera  corpori  cxifterc  poife  dcmonftravimus  in  Mifcellan.  noftr.  Bart* 
i.p.ij?,&Part.  //.p.ooo. 

Ad  OSSERFAT.  XL. 

JN  ijs,  qui  feinel,  &  nuper  quidem  apoplexia  corrcpti  crant,  aliquoties 
obfervavimus  illud  deglutitionis  vitium  adhuc  anonymum,  quod  vocant 
tJecfinicn/  idque  tantum  in  allumtione  potulentorum ,  &  omnium  maxime  , 
fi  coll«  refupinato  e  vafis  propemodum  evacuatis  bibcre  cogerentur.  /Z/a- 
ftriffimw  quidam  Comcs  fexagenarius ,  jam  aliquoties  paroxyimis  apoplecli- 
cis,licet  levioribus,  tentatus,  raro  vitrum,  f.  vinum  bibat,  (ive  acidulas,  e- 
vacuare  poteft,ied  femper  adhuc  liquoris  portionem  in  vaferelinqucre  cogi- 
tur,  idque  ob  e«ndem  deglutitionis  diffkultatem  ,  oiim  antequam  ejufmodi 
infultus  paifus  ellet ,  fimile  quid  nunquam  ientiens.  Qnod  fi  quis  cuidam  mu- 
I  ilculorum  cefophagi  feiuiparalyfi ,  aut  certe  fibrarum  alicui  relaxationi  acce- 
ptum  ferat,forte  non  erraverit.  N.im  acrimonia  hic  nulla  locum  habet,  cum 
1  vel  mellis  pocula  Ctmcs  llluftriffimw  hauriret  idem  tamen  fymptomapaf- 
urus  effet.  De  impedita  per  ufumfumi  nicotianx  deglutitione,  non  incom- 
node  diflerentem  vide  Aleftorem  curiofurum  in  Ahn.  I.  DecAU.  Epb.  Cur. 
\)bf.  79.  Hiftoriam  autemnoitrtefuperiori  de  Jlluftnfjimo  Comite  plane  con- 
ranam  recenfet  B.  nofter  SCHMIDIUS  ^inn.  IV.     V.  Dec.  I.  Epb.  Obf 
i6i.deSenatore  quodampoftapoplexiam  folida  deglutirenon  valente,  cumii- 
luidaexpeditiinme  poilet.  rui.  m.  BOYLE  deuttlit  Pbihf,  experim,  addit, 
Appcnd.  Dec.  III.  Aun.VIl.  &  VIII.  R  *  ad 


ig*  Mtfirti  Lentilii 


Md  p.  23;. /.13.  It,  ?L\TERUM  Obf.lib.l.p.m  feq*& PrAwTotni 
hlib.  II.  cap.6.p.4$6. 

Ad  OBSERFAT.  XLIIL 

QUi  laborantHaemoptoica  pafllone,  interrogandi  ,utrum  aliqua  fangut- 
nis  evacuatione  confueta  intermiffa  fuerit,  five  fit  artiflcialis ,  puta  Ve- 
asefeclio ,  fcariricatio,  feu  naturalis  hamiorrhagia  narium,  hxmorrhoides,  men- 
fes  muliebres.  Secus  qui  facit,  &  adftrigentibus  inftat,  plusnoeet,  quara 
$>ro  deft,  quod  aliquoties  obfervaviraus,. 

Ai  OBSERFAT.  L. 

|k  /Atronarn  ab  hyfterica  colica  mifere  excruciatam ,  fex  fupra  triginta  cir- 
XV I  cjrer  annorum  traclavimus.  Doloris  ikvities,  8cquod  medicamenta  quam 
plurima,  eaque  huic  colicse  facra  caftorina,  tolerare  non  polfet,  convulfiones 
epilepticas  horrendas  excitavit.  Aliquando  apertis  &  ftriclis  oculis,  me,  in« 
^uit ,  miferara ,  qu£  nihilum  videam,-  Admotse  oculis  candelx  ardentes,  at  ea 
nil  advertente.  Convulhones  interim  de  die  fa?pe  paroxyfmis  diuturnis  ac  ve- 
hemenribus  repetentes,ddiquia  hyfterica,  vocis  interceptio,  facies  Hippocra* 
tica,pulfus  celer,debihs,  intermittens,  ceiTans,  mortis  mera  pradudia.  Data 
piluU  fVtldeganfian£y  datum  Jpecificum  Phjficraton.  Definit  convelli,  Sen« 
fim  vifus  depioratx  redit,ac  pe-r  longum  decubitum  emaciatiflims,  Jam  ut-jffl 
eumque  poft  qukiquennium  ab.eo  tempore  valet.  Quandoquidem  oculi  vi*  r 
vidi  ilnnper  manerent,  nullius  !abis,quoad  fpeciem  externam,  fontes,  qua«|p 
les  in  gutta  ferena  confueverunt ,  per  iftas  nervorum  fpafmodicas  tenfionesl^ 
compreftum  opticum  nervum  fpiritus  in  oculum  non  transmifirTefufpicabar  P; 
donec  foluta  compreffione  commeatus  denuo  expedireturf  Similem  huic  ht-: P 
ftoriam  recenfet  SPINDLERUS  Obf.       &  a  Gephalara  ccecitatem  Obf.  \  '1* 
\ibi  Scbolion  RAYGERt  quoque  varias  e  varijs  cauflls  ortas  coecitates 
ducit,cumprimis  Comitis  cujusdam ,  poft  cclicam  &  parefin  ccecifacli&in^fi1 
tra  24.  horas  curati.  Aliam  Matronam  fexagenariam  ex  febre  nlaiigna  epi*  ,; 
kpticam,hinc  ccccam  faclam, per  aliquot  armos  ad  ufque  vitarpaufam  talem  la: 
quccjue  manfirTc,  metaftafi  parum  faufta,  alibi  retulimus,  nempe  Append'  M, 
td  Ann.V.&Vl  DteAU.Epb.Cur.p.ni.id  eft,  in  Parallelifm.  ad  Ann  0 
III.  Dec.  I.  Epb.  Cur.  In  eodem  quoque  Anno  Obf.  28.  ccecitatis  a  terrore 
epflcpfta  feliciter  curatse  hiftoria  extat.  Vid.m.  Ann.  III  DecA.  Epb.  Cur\  ^ 
Obf.Xfy.  Raram  opinamur  ccecitatis  cauffam ,  lapidem  ^c.  in  nervo  optic<jffo 
repertum,  quod  narrat  Z.odictci  Medico  Gallici  AuSor  Ann.  I.  p.  $7.  Exfau 
cibus  aqua  hydrargynaa  inconlulto  tactis  ortam  eandem,  rccenfent  A3,  Ma 

Hafn 


faralielifmus,  Tjr 

,  m  m        ii  ■   .  ii    i     ■         iWM— ■  1 0  —   -n 

^/yf,  fo/.I.  Obf.  76.  Ab  infliao  Colapho  FRANCUS  Difr.  dcAlap.  /, 
16,  Medicus  quidam  excoecatus  diuturno  afpe&u  Luna:  plcnx,  tefte  HENR# 
gb  HEER.OfcjT.  4.  ubi  ejus  qusedam  cura  infuper  traditur  p.m.  67.  Atinea 
capitis  repulli  ccecitatem,  vifumque  denuo  tinea  per  cxpuliiva  foras  acla  re- 
ftitutum,  ex  narrationc  Exc.  RIVINI  in  Difp.  inaug.  de  Cura  palliativa, 
habita  Erford.  1692.  $.  54.  KuCHLERUS  notat,  vid.  m.  Scbolion  HOFF- 
MANNl  aiObf.  12.  Cent.U.  POTERII  p.  m.  164.  <JMo\uccanis  ab  orjr- 
zae  calida:  comeftione  familiarem  ccecitatem  narrat  BONTIUS  CMcdic.  /»- 
ior.  p.  173.  Gura  prxter  purgaEionem,  Vensefeclionem  &  pulveres  nafales, 
jecur  lamix  pifcis  Sale  conditum  &  comeftum; ib.p.  174.  Cujus  curationis 
occafionc  recordamur  nyfialopU ,  quam  hepate  bovino  coclo  in  tres  partes 
divifo  tribufque  matutinis  nyclalopi  ad  comedendum  prarbito ,  curari  nnnm 
jam  tertimDtcai.  l.Epbem.  noftr.  Obf.  133.  prxdicat,  quod  expcrimcntum 
inObfidione  cnildPbilippiburgenfis.ubl  a  prava  dixta,  frigidorum  praecipue 
jugi  efu  gregarij  quamplurimi  hoc  arTeclu  corripiebantur  ferc  nunquam  fcfel- 
liife,etiam  fi  crudum  hepar  comcdendum  prarberetur,  nuper  admodumali- 
quot  Officiaks  teftati  funt,  cjuamvis  adhucdubium  exiftat ,  unde  tanta  bovil- 
io  hepatifacultas?  De  hepate  caprae&  hirci  GIESWEIN  idem  in  Hodeg. 
Med.  tit  de  ny&alop.  Ccccitas  novendialis  in  puello  a  deftuxione  repentina 
orta,  prxmifto  purgante,  admotione  aqu£  fiorum  cyani  coerul  cum  cannis 
Sambucinis  fublata,  Auclore  VELSCH.  Htcatoft.  U.Obf.  ?8.  Ccscicatis  a 
capitis  immerfionein  aquam  frigidam  contraclae  mzmmzrum  Spbcmeridcs  wo- 
ftra  Ann.^.tvn.U.Dcc.  III.  Obf.  97.  Quidin  ccc-citate  valeat  fonticulus  co- 
ronali  futurae  inuftus  vid.  ap.  DEKKER.  E  ercit.  /VacT.  circa  meth.med. 
f.m.  108»  Ccecitatem  menftruamin  ancilla  menfium  fupprcfllone  laborante 
valde  notabilem  Vensfeclione  curatum  nobis  exhibet  PECHLINUS  lib. 
I,  Oi/42.  Eandem  animia  Spiritus  vini  ingurgitationc  notant  Epbemeridct 
nojir£  Ann.Vlll  Dec.U.Qbf.  gf.  Coecitatis  abEmpirico  quodam  Amfte- 
lodamenfi  per  pulvcrem  hydrargyrinum  naribus  attrahendum  curatae  hiftori- 
am  tradit  BOYLE  tr.  delltilit.  Pbilof.  experim.E  trc.V.  cap  19.  p.m. 
$46,  medicamentumque  docet  parare  cx  pulvere  ^pti  $ij.  cum  oprimc* 
oleo  Vitrioli,  ut  ita  fiat  turbith  quoddam ,  quod  poftea  dulcificandura  eftf 
ibftrahendo  ab  ipfo,  operatione  vicics  aut  vicies  quinquies  repetita,  parum 
Spirit.  Vini  pro  quavis  abftraclione  recenter  aflumti ,  quod  idem  jamdudum 
lcfcripfit  JONSTON  inSyntagm.p.m^f. 


f  3*  Xoflni  Lentilii 


E 


Ad  OBSERVAT.  LL 

NUm  Herpes  fuerit  tumor  ab  Excell.  Auftore  defcriptus ,  abfque  piacii- 
lo  dubitarim.  Sententiam  alij  me  prudentiores  ferant.  Herpetem  milia. 
#em  brachii  dextri  in  virguncula  nobili  ante  viginti  aonos  diaphoreticis  pre*. 
pemodum  folis  abftulimus. 

Ad  OBSERFAT.  LX, 

LegantilTime  fuomore  Uluftris  BELLINUS  tr.de mijjlone  fangu.p.m. 
I28.fcribit,de  arteriotomiae  prae  venadeclione  prserogativa,  cui  profeclo, 
fi  rem  aequa  lance  xftimemus ,  omnino  fubfcribendum.  vid  mp.  130.  ubi 
latius  deducit  ufum  arteriotomiae,  quam  vensefeclionrs,  magis  refrigeracorium> 
hume6tantem,&  citius  juvantem,  cum  pluribus  commoditatibus,  Hinc  in  pro- 
pofit  %vap.  **r*  fnrov  pronunciat  Inomni  morbo,  in  quoper  venam 
tjfe  mittendam  fanguinem  ofttnfim,  utilmejfet  eundem  per  arteriam  miU 
tere,  quod  commodiffme  per  birudiues,  cuilibet  corporis  parti  applicandas, 
itemque  per  cucurbitulas  fcarificatas,  capiUamenta  arteriolarum  £queacve- 
mlarum  fcindentes  fieripojfeibidem  no*  fine  ratione  aiferit.  Infpecie  in  dp- 
loribus  capitis  contumaciflimis  infignem  hujus  ufum  praxis ,  utinam  magis 
quotidiana  docet.  vii.inter  alia  A3.  Med.  Hafn.  Vol  l.Obj.  4.  ^  Vol  V. 
ObfGi.  Ubi  illuftrul.BORRICHlUS  Parijijs in  Cephalsea ,  fedione,  im- 
mo  pratcifione  quandoqu?  temporaiis  arteria?  nil  frequentius  afferk ,  quod  ul- 
timum  tamen,  fi  evitari  queat,  melius,  nec  immerito,  didtus  cenfet  BOR- 
RlCHIUS,  cura  partes  Ulac ,  ad  quas  praecifa  arteria  pertiner /*cjus  ufu  ca« 
rere  poftea  cogantur*  Kos  ialubertimum  arteriarum  temporalium  utrarum- 
que  incifionem  in  Pnncipe  SerenifTima  per  1  g.  Septimanas  intolerabilem  ca- 
pitis  dolorem  tamen  tolerante,  initkutam  novimus,tentatis  antea,fedfruftra, 
plus  centum  remediis.  AZgyptiis  quotidiana  eft  hzc  operatio,  tefte  oculaio 
ALPINO  lib.  II.  Med.jEjJjpt.capAL  Etfocer  meus  B.D.MEZGERUS 
in  generoio  Juvene  lethali  detento  hemicrania  generofahac  audacia  ufus  tem- 
poralem  aliquando  arteriam  aperiri  juflit,f£e/.  Cbiriatr.SjBog  II.  de arterio» 
tam.thef.  f.quo  cumtbef  6.  merito  exclamo :  Doltndum  ,}am  vifa  &  feli" 
citer  amultistrita  vefiigianonplurcs  batlenw  feBatos  fuiffe ,  tamque  necef- 
farium  fanandorummorborum  auxiVum  ,tam  eximium  ,faluberrimum ,  cele» 
ritate  juvandi  maximum ,  divinum ,  immo  tuend*  valetudinis  prxfidium,  de- 
florando  cum  falutk  buman&  di(pendio  inter  nos  defijjfe>eofue  nnnc  Ucobfr 
beri,  ut  vel  folo  nomine  terreat  &c. 

Ai 


ParaBriifmus. 


Ad  OBSERVAT.  LXVII. 

SI  Vitriolum  Vener  cumSale  Amoii.  deftilletur,  &eCapit.  mort.  afTufionc 
Spir.  vini  extrahatur  Tindura  viridfs4,  fHtroq;  injiciatur  parum  calcis  vivae, 
ftatim  inde  ltillabit  in  Vas  fuppofkum  Tin&ura  Sapphirina.  Num  ex  hoc 
pha?nomeno  fbdori  vomitibufque  cceruleii  Iumen  accendi  queat,  uti  nec  af- 
firmare  ita  mulco  minus  negare  aufim,  qui  cum  SYDENHAMIO  credam, 
in  paroxyfmis  hv(lerico  hypochondriacis  ex  tempore  tiaclos  viridiilimoshu- 
mores  per  vomitum  ejici ,  qui  corpori  tales  ante  non  inextiteraat,  neque,  fi 
corrofivitatem  expendas,  diu,  fubjeclo  falvo  inexiftere  poflenu 

Ad  OBS  ER  VA T.  LXXIV, 

ANno  D.  1700.  Cum  Acidw  Goppingenfis  ad  fontem  biberem,  mulier 
Helvetica  quxftum  parabat  vitulo  bicipite,  jam  ante  aliquot  annos  in 
Helvetia  nnto.  Monftrabat  autem  vituli  folam  pellem  arefaclarn  &ftipulisfar- 
tam  (fltltfgejtopfO  Oculicuiliber.  capiti  erant  bini,fed  aures  tantummodo  tres, 
quarum  medium  ambo  capita  fibi  communem  habebant.  In  majorem  rei  fi- 
dem  non  tantum  producebat  cranium  elegantis  monftrjLfed  & KtterasaMa- 
giftratu  loci,  ubi  cdicus  crac  vitulus,  in  rci  teftimonium  fcriptas^  figilloque 
publico  munitas. 

Ai  OBSERV  AT.  XC 

\Jh&  fupra  modum  obefo narium haemorrhagia  vehcmenti  ex  utraque  af- 
*  flicio.cum  librae  circiter  tres  profluxillent,  ut  medicinam  adhiberem,ro- 
gabar.     Primo  dedi  adftrmgentia  leniora  intus  ;  his  vero  nihil  cffacientibus 
ad  vehementiora,  ad  pilulas  fVildeganfianas ,  ad  laudanum  me  accingebam. 
Monetam  majorem  aqua>  frigidiilimse  aliquamdiu  injeclam  radici  nafi  alli- 
cabam  im.pofito  fimul  epithemate  ex  bolo,  g)pfo,albumine  ovi,  rubrica  fa- 
brili  c$  tceto.  Naribus  infufflabam  pulverem  ex  alnmine  &  laccapiSoria. 
Parabam  turundas  ex  alumine  rupey >  quas  atramcnto  fcriptorio  madefactas 
in  pulvere  fupra  diclo  volutabam.  llx  nanbus  intrufse  id  effkiebant,  ut  fan- 
guis  per  faucium  ifthmum  fcaturiret.  Idcm  erat  effeclus  turundarum  ex  etw- 
tlaflro  diacbjlo.    Curavi,  ut  fanguis  ftillaret  fupra  ferrum  candens.  J-iga- 
bantur  extrema  ferico  rubro ,  etiam  non  pofthabita  fuperftitiene.  Vola  pre- 
nebat  lapidem  hxmatiten.  Collo  lintea  aqua  frigidiffima  imbata  tircumvol- 
rebantur.    Deriique  &  venam  bis  incidimus,  atquefic  ultra  novem  fangui- 
lis  libras  fucceffive  perdidimus  llnum  erat  auxilium  in  TinZtura  rofarum  a 
iCRETA  commendata,  unde  ianguinis  rivi  fubftiterunt.  Idem  inalijsquo- 
,ue  tentatum  fuccesfit ,  &  forte  fucccdet,  ubicumquc  fanguinis  cbulhtio- 

R  3  nem 


tfejlni  Lerttilfi 


nem  nimiam  fedare,  ejufcjue  fervoresi  t©$nperare  neeefle  habebitur.  Adftrin- 
gentia  hic  raro  profunt,*  etiamin  ea ,  quse  non  k  fervore  ianguinis  fovetur, 
haemorrhagia ;  fed  a  fuppreffionc  evacuationis  alicujus  confuetse,  aut  vifcerts 
cujufdam  obftruftione.  Aperientia  funt  his  longe  meliora ,  &  crocus  chaly- 
bis  aperiens  prse  adfttingente,  hic  eligendus,  Certe.parcior  in  omnibus  non 
tantum  h^morrhagijs ,  verum  &  alijs  aivi  fluxibus  efle  debebat  ufus  adftrin- 
gentium,  nec  fortalfe,  nifi  cum  urget  fymptoma,,  adhibendus.  Raro  enira 
aiioqui  Medicus  voti  damnatur, 

M  OBSER  VAf.  XCVL 

KA  Irisfimi  funt  haut  raro  -Venaefectionis  effeftus  pasfim  ab  Auftoribus 
*  adnotati ,  fic,ut  vel  hoc  nomine  ridendi  fint  infulfisdmi  Venaefeftio- 
nis  ofores  &  expiofores,  qulbus  per  hsc  ipfa  exempla  plane  oftenditur,  quid 
interfitinterMedicum  Ipeculativum  &Praftieum.  Nordlittg&  nobis  obvenit 
virgo  i£,circ.  annorum,  cujusmirum  affeftum  &  rara fymptomata  fi  recen- 
fere  vellem  ,  in  traftatufn  relatio  extenderetur.    Id  unum  hic  loci  memorafle 
fufficiat ,  quod  fingultii  continuo  tam  ftupendnm  in  modum  exerceretur,  per 
plures  dies ,  immo  feptimarias;  ut  nullum  pharmacum  ei  fiftendo ,  neque  fto. 
machicum,  neque  hyftericum ,  vei  antifpafmodicum  quidquam  valuerit.  Col- 
lega  tum  meus,  ExctU.  2>.  WELSCHIUS  mukum  laboris  infumebat,  ut 
vel  hoc  fymptoma  fedaret,fed  incaffum.  Tandem -ipfi , &  mihi  in  confilium 
«[uoque  vocato,  plane  eZroftov  vifum  &  judieatura ,  fed  ab  alio,nefcio  quo, 
commendatum  Venaefeftionis  remedium,  noa  tam  pcrmittentibus ,  quam  con- 
niventibus,  nobis  adminiftratum ,  malumi  veftigio,  &antequidem,  tulit, 
quam  plaga  afcalpello  inflifta  deligaretur,    Aliquanto  poft ,  pmerlapfis  ta- 
aien  pluribus  diebus,  redijc,  eadem,  qua  ante,  vehementia  fmgultus.  Rur« 
fum  tunditur  in  brachio  vena,  diftum  faftum ;  fingultire  aiefinit,  nobis  tum 
quidem  praefentibus  ac  ftupentibus  ,  idque,  ne  quid  celem,  n©n  femel  aut 
bis,  fed  pluries  faftum ,  malofemper  dierum  aliquot  inducias  praefixit.  Ego 
adhuc  mifere  decumbente  virgine  Stuttgardiam  concefli,neque,quidhafte- 
nus  ageretur  cum  iiia ,  unquam  refcivu  Adde,  quod  horrendis  nonnunquara 
convulfionibus  quaftaretur,  fenfibus  tamen  non  ligarts.  Durum  captu,  un- 
ge  fingnltum  venae  pertufio  tollat  ?  Tuliffe  tamcn  hic  experientia  toties  de« 
claravic,  ratione  fruftra  contranitente. 


4i 

■ 


Paralielifmm 


Ad  OBSErKAT.  CIL 

/^U?  de  calculorum  cyfticorum  comminurione  pcr  medicamenta  pofllbi- 
V^  li  fcripiimus.,  B.L.  fi  libet,  vktaft  in  mifceUaneorum  noftrorum^Jiieiu 
eo  PrafticorumPirt.l.  p.  rst.feqq.  legatur  quoque  Excell,  STISSERUS 
Jfit,  Laborat.  Cbim.  Specim.  I.  cap.  6.  Vanum  iniuper  efie,  quod  medica* 
menta  calculum  veiica:  comminuentia  oporteat  effe  corrofiva  ,evincunt  pert- 
natorum  ventriculi ,  tilices  degluritos;  ovorum  teftis  materiam  pracbituros , 
comminuentium.  Licetenim  in  his  liquorem  gaftricum,  quam  inquadrupe- 
dibus  aut  hominibus,  acriorcm  torre  conceilerim,  tam  acris  tamen  non  eft3 
ut  corrofivus,  &  virtute  aqux  chryfulcae  lapides  comminuere,  dici  rnereatur,, 
Obfervavimus  alkjuandg  puellulos  m  infantia  ealculofos ,  fueceiVu  temporis 
fua  fponte  liberos  evaiifle  abfque  medicamentorum  ulla  adhibiiione  fine  du- 
bio,  quod  correclis  in  corpere  humoribus  compages  calculofa  per  fe  refola» 
tn  fuerit.  Occurrit  commode  Diicurfus,  quem  Arcbiater Wiirtenbergicuf, 
Hluftris  Cme tinus  aiiquando  de  calculoia  diatheii  propofuit,  principium  nem> 
pe  iithopoieticum  non  tam  in  lolis  renibus  &  vefica,  quam  tota  marta  fangui- 
nea  ac  humorali  deiiteiccre,  &  cumprimis  vitio  ftomachi  primaeve  digellio- 
nis  deberi.  Gaftricum  nempeliquorem  per  inertiam  e  cibis  mngma  plutino- 
fum  procudere,  nec  atomos  lapideas  cum  cibis  devoratas  rtre  folvere^  &  per 
mteftina  juxta  cum  excrcmentis  evacuare:  Sed  impiicatas  glutini  fuo  primum 
m  intertina,hiacmeibntcrium,portremo  vifcerum  omnium  receftus  derivare, 
ubi  denique  cavitates  commodas  nacta,  accedcnte  cumprimis  coaguiatore  fa- 
Hno-jin  calculos  compingantttt.  Quce  cavitates  cum  in  renibus  &  veficare- 
periantur  commodisfimaejerum  iniuper  falium  ibi  hofpitetur,  defit  humo- 
rum  alibi  coagula  mr.grs  impedicns  motus  impetuoius ,  adiit  contra  quieshuic 
negotio  magis  favens,  hinc  &  Hbi  utplurimum  calculos  nidulari ,  quamv  is  id 
alibi  locorum ,  crteris  nempe  paribus,  fieri  poi7ir,-adco ,  ut  nullum  p'-  ope- 
modum  corporis  vifcns,  immo  ipfimct  vafa,  &  metropolis  anim.t  Carte  fiana, 
glandulam  vo!o  pinealcm,a  ealouloruih  hofpkio  in.munia  reperra  iiiu.  Im- 
mo,  obfervari  fudores  arenoii,  &  pftdagj  ico. ttm  tophi ,  crera*  iimulacro  in 
ipfo  vultu  etrlorcfcenre- ,  quo  dc  m  alcero  AdifceUaneorum  noflroram  iomo, 
ko  tempore  edcndo.  Viterius  hinc  Vir  Iliuitris  Juam  illuitrat  fcntentiana » 
^uod  irti  pleriqne,  quorum  Sulphur  in  fin  guinc  magis  oppreflum ,  prr:rlo- 
minar.te  piiuica,  quales  funt  puelli  &  ;enicu!i ,  fint  lithiontcs  ,&  intcr  roedio- 
xurrosannorum  illi,  qui  Baccho  militantes  ii.juorem  g.iftricum  perpetuis  rJIu. 
vionibus  vo:aulitatc  iua  exuerunt,  Hinc  d.nique  prudentcr  Joadet  ut  me- 
ikameatk  lithontnpricis  cominuo  peinihccantur  atomatica,  ftoronchum  e- 

juiquc 


i$6  Mofini  Lmtxlii 

jufque  liquorem  refpicientia,  quin  &  ejuimodi  pharmaca  ufu  non  intcrrupto  I 
iliis  conamendentur ,  quibus  excifi  funt  e  veficula  calculi,  ni  ob  diathefin  e^  \ 
tiam  poft  cxcifioncm  permanentem  tales  renafci  velimus ,  quodquidemfleri, 
die  toto  experimur»    Sic  enim  obJitterata  fenfim  illa  dilpofirione ,  reftituto-  ' 
que  fuis  funflionibus  ventricuio ,  non  erTe  metum  ,  ut  lapides  denuo  fuccre-  I  \ 
icant  vel  praefentes  augeantur*  Immo,  nos  addimus,  magis  eilefpem,  ut  fpi-  1 1 
ritu  volatili  in  ipiamet  urina  tunc  aufto,  &  auftero  diminuto,  ienfim  atomi 
quaedam  a  veficae  calculis  abrafac  cum  urina  prodeant,  hinc  &  ipfe  calculus 
fuccefive  minuatur .  etia/ri  qui  veficam  occuparit , eadem  fere  ratione,qua 

Gutta  cavat  lapidem,  non  yi,  fed  fscpe  cadendo. 

Ai  OBSEEFAT.  CXX, 

FErri  in  cuprum  mutatfo  ita  procedit :  Omnium  primo  vitriolum  fequen* 
ti  modo  paretur :  Extrue  tibi  furnum  quadratum  parietibus  crailis  &  ro»  " 
buftis.    Utrumque  furni  latus  tres  Cameras  habeat :  Camera  quaelibet  no- 
vem  aditibus,  feu  foraminibus  quadratis  pateat.  Jam, quodeftreliquumfur-  • 
nifpatium  altitudine  2.  circiter  pedum  lignisimpleatur,reliclotamen  in  me-  | 
dio  lignorum  fpatio ,  canalem  ligneum  perpendiculariter  ifti  fpatio  immitten-  . 
dum  ,capiente,  per  quem  ignisinferri  queat.    Reliquum  furni  adfummum  f 
ufque  repletur  minera  ferri ,  coopertis  per  eam  lignis.    Jam  igitnr  illato  per  r 
diclum  canalem  igni  ligna  incenduntur  ,  fic  fumi  fulphurei  Camerarum  adi-  1 
tus  intrant,  &  ibi  in  Sulphurem  verum  notabilisquantitatis  denfantur.  Sco-  ' 
rias  abjiciantur ,  Sulphur  autem  ubi  refrixit  in  ligneas  trullas  injicitur  fuper- 
fufo  mox  communi  iixivio,quod  inde  viridefcet.  Lixivium  viride  per  epi* 
ftomium  trullis  adaptatum  in  vas  quernum  fuppofitum  derivatur,  &  coqui- 
tur  in  aheno  plumbeo,  donecfatifcat  in  Vitriolum.    Quo  jam  exco&olami- 
nae  ferri  (©fett;@fdbe)  in  dolium  quernum  collocantur ,  Vitriolum  iuper- 
funditur,&  Sale  commune  candefaelum  fucceffive  injicitur;fic  ferreae  lami- 
nx  in  mucilaginem  fubrubram  corroduntur ,  qu<x  tofta  &  liquefacla  f.  fufa  in 
cuprum  yerum  transmutatur.    Quantitas  pro  minera:  bonitate  nunc  major 
nunc  minor  adquiritur,  D.  19.  Junij  i^^.tentatum  alicubi  in  minori  quan- 
titate  experimentum  faclo  computo  ex  ferri  centenario  uno  largitum  eft  cu- 
pri  libras  oclo  6c  quadraginta.     Nonnunquam  redeunt  libras  fexaginta  ve!  ' 
feptuaginta. 


Ai 


ParaMifmus. 


Ai  OBSERVAT,  CXXXVIII. 

RAra  in  Suevia  Plica ,  &  interdum  nulli  Medicorum  per  omnem  praxin 
vifa.    Nobis  unicum  exemplum  Noriling£  in  quodam  obfervatum  t 
jquiin  dextra,  quantum  recordor,  fyncipitis  parr.e,  per  multos  jam  annos  cir- 
xum  tenucm,  ad  inftar  calami  fcriptorij  &  in  morem  funiculi  propendea- 
.tem,ad  ulnx  &  ultra  longitudinem  cxporrectum  alebat,  reliquo  calvaria»  tnm 
glabro,  ficut  eft  ovum.    Quod  alioqui  negotium  ipfi  nullatcnus  ficefteret, 
cumque  non  nifi  maximo  cum  vitae  pericuio  praefcindi  poife,  perfuafumha- 
.beret,  funiculum  tolerare  ,  quam  ei  medicinam  adliibere  maluit.    Nec  vero 
tacendum ,  bonum  hunc  virum  non  tantum  perpetuo  fadem  pallere,  fed  & 
^rebris  ad  oculos  deftuxionibus  &  lippitudine  vexari,  quin  etiam  rheurruticis 
jionnunquam  doloribus  cruciari,  Num  plica:  haec  accepta  ferenda ,  eo  minus 
,affeverare  aufim,  quod  in  Obfervatione  ExcclL  Auctor  tradat ,  ejutmodi  fym- 
jnomata  praecurrere  plicam ,  hacque  prademe  ro)li# 

Ai  OB  SER  VAT.  CXLVI. 

MEdicinam  Anno  1696,  fedmus  Matron^  nobili  hyfterica?,  mifere  per 
aliquot  menfes  occumbenti.    Dabantur  pulveres  ex  Martialibm  hy* 
fterick  &  ahforbentibn ,  quos ,  cum  aliquoties  a/fumfiffet,  cauflata  eft  auge» 
re  dolores  &  omnia  mala,  fequc  proinde  ufum  eorum  ferre  nonpofte,  Di- 
xi,me  quid  aliud  fcripturum ,  eofdemquc  pulvifculos  cum  tragacantb£  fo- 
Jutione  in  piiulas  compingebam,  quorum  plus  quam  centum  dofes  deglutijr, 
jparumque  effec>um  miris  laudibus  extulit.  Cum  jam  diu  convaluiifet,  fucum 
prodebamus ,  illa  ferme  fldem  adhibere  nolente.    Dandum  aliquid  opinioni 
praeconceptx  cumprimis  mul.;ercularum ,  ninocere,  quam  prodelfe,  malir 
Pharmaca  libenter  &  cum  fiducia  quadam  aflumere,  fane  non  exiguum  ad 
jpuram  felicem  affert  momentum,&  inea  femperfui  perfuafione,  minusjuva- 
re,quae  non  efle  profutura flrmiter  credunt,aut  maximo  cum  taedio  vel  nau- 
iea  coacti  (orbent  aegroti.    Quamvis  &hoc  non  abfurdum  fn  credere,  pilu- 
larem,  quippe  compacliorem,  &  laevem  formam,  non  aeque  ventriculi  plicis 
infigi,  ^uam  pollines,  atqueadeovel  ipfamformulam  uniusmedicamenti  mu- 
Utam  prae  alia  falubriorem  efle  poffe.    Addimus,  Serenijfimum  quendam 
Principem  G'6pping£  acidas  Jebenbufanai  haufillc,quod  Goppingenfcs ,quip- 
pe,fa!fo  quibuldam  perfuafis,  nimium  acres,  adcoque  noxias  futuras,  fibi 
imaginaretur,  Servum  proinde  quotidie  Jebenbufamy  ut  illinc  aquas  afporta- 
ret,  ablegavit.    Hic  autem ,  cum  per  aliquot  dies  illuc  commeaifet,  poftea 
Quppinotnfos  haurire,  (uoque  Domino  Sertnijfimo  potui  dare  cccpit,  quos 
^ppcni,  Dec,  III.  Ann,  Vll    VIII.       S  *  ipfc 


138 


RofiniLentUii 


jpfe  Jebenbujanas  credens,  fecure  luufit,  eodem,  immo  majore  cum  emola* 
menco.  Peracta  feliciter  cura  fraus ,  fi  modo  fraus  dicenda,  detecla  fuit» 

Ad  OBSERVAT.  CLVIII. 

/^Um  aiiquando  viro  vehenienter  obefo  confilium  daremus,  quo  vivens 
brevi  tempore  multum  extenuatior  fieret ,  inter  alia,  ut  pani  jenfim  de- 
fuefceret ,  carnibufque  rmgis  vefceretur  ,  fuafimus.    Orta  hinc  inter  me  & 
almm  celeberrimum  quendam  Medictim  amica  diffenfio,  cui  crederelibuerat, 
carnium  potius,  quam  panis  efum  impinguare,  rrarrata  etiam  aulici  cnjus- 
dam  in  haiicremobfervatione,  qui,  cum  panis  efum  negligeret,  carnibus  li- 
centius  paftus  ,obefi&irfias  omnrum  reliquorum  vifus  tft,  Relhiquirnus  hanc 
obfervationem,quippe  Medico  ifti  ab  alio  narratam,fuo  Auctort  non  iinpok 
fifcile  exiftimantes,  ut  abftinens  a  pane  fiat  obefus,  cum  &  hic  aliquid  con- 
fuetudini  fit  dandum.    Id  vero  foium  obtinere  cupimus,  ineffe  pani  magis, 
quam  carnibus,  irnpinguanjdi  efHcaciam,  idque  brurorum  cujusvis  generis  a- 
nimalium  exemplo  dsmonftrantes,inter  quae  COrtlivwa,  Leones,  Lupi,Ti- 
grides,  inter  quadrupedia  ,  &  inter  volucres  accipiter,  aquila ,  corvus  &c. 
minus  pinguia  reiiquts  ofdinarie  vifancur ;  Contra,  quae  vegetabilibus,&cum- 
primis  frumentaceis  veicuntur ,  additapra?cipuequiete,ultrarnodum  &  quam 
fit  credibile ,  haut  raro  pinguefiant ;  Boves  dico,porcos ,  anferes,  coturnices, 
capones  &c.    Nec  deeft  ratio,  fi  oleolam  pinguedinis  Nacuram  confideres. 
Pius  enim  oleofi  in  frumentaceis ,  quam  carnibus,  quae  fale  abundanr  repe« 
rias;  e  cameis  vix  oleum  aut  <p\oy*&v1i,  e  frumentaceis  autem  levi  negotio 
multum  ejus  extorfois.  Dantur  autem  &  Hominum  exempla  valde  rnaci- 
kntorum  ,  qui  a  panjbus  abftinent,  quale  quid  de  Auguftijfimo  quodam  2do- 
narcha  pradicatur,  nofque  Ikteratum  quendam  monogrammum  novimus,ad 
carnes,  eafque  praepinques ,  avide  libandas  paratiilimum ,  h  pane  tamen  ab- 
ftinentem ,  fed  &  quovis  cane  venatico  magis  gracilem,    Alitur  &  nobis  e 
Mopfulorum  genere  catefius  pinguis  &  habitiftmus ,  fed  nullo  alio  per  to- 
tum  annum  cibo,  quam  loio  pane,  viftitans,  In  urbe  Balfara,  eoque  di- 
ftriclu  ad  ufque  fluvium  Indor ,  patentem  ferme  ad  600.  miliaria  ad  oram 
jfrabit  Incoias  nec  pane  nec  oryza  ,fed  folis  daclylis  victitare,pifcibus  item 
adfolcm  arefaftis  &  conditis  teftatur  TAV£RNI£R#MJ>cr/Jik//. 
"Mirum,  ni  funt  omnes  macilenti! 


M 


Paratielifmus.  r$j 

AD  03  S  E  R  VA  T.  CLIX. 

\J  IdeanturHiftorix  in  Mifcellaneorum  noftrorum  MedicoPraft.  Part.  K 
•  p.  2S7.  addu<5be,  mulierjs  unius,  qux  pafla  futt  ordinarie  menfes  ,  fed, 
qui  abiquc  uila  caufla  fenlibili  emanferunt,  alius  itcra,  fed  iterilis,  qux  men- 
ies  nunquam  vidit,  utrarumque  cxtera  faniffimarum  ,  quibus ,  neulla  adpro» 
vocandum  hunc  flux-um,  adhiberentur  medicamenta  ,  (uafor  fui. 

<^4i  0  BSER  VA T.  CLX. 

XjObis  obftetriciam  manum  admoventibtis  Bethefda  Goppingenfe  MAS- 
JL\  KOSKY  ANUM  Anno  1680-  $iprdling£  lucem  prirm.m  vidit.  Ita 
vocabatur  traflatus  idiomate  germanico  tonicriptus  ,  quo  docebatur  Aci<* 
darum  Gbppingenfium  defcriptio  &  ufus-  Quilibellus,  cum  paucorurn  iti 
manibus  verietur ,  iibet  Hilloriarum  memorabiHum  par  unum,  capiti  tra3a~ 
tus  XV.  p.2f6.  f.  infcrtarum  mentionem  fortafle  non  paniitendam  injicere. 
Aiutarij  Ulmenfis  uxor,  torrninibus  a  Medicorum  Choro  pro  hyftericis  ha- 
bitis  diu  multumque  vexmGdppingcnfcs  acidas  potum  adibat.  Singulisdie- 
bus  tam  pcr  aivum,quam  utinam  vermiculorum  vivorummyriades  redde- 
bantur,  Erant  non  unius  coloris  &  figura: ,  quibusdam  nondefuit  fafcini  fu- 
fpicio.  Convaiuit ,  per  DE[  gratiam ,  filioii  biennio  poft  iaeta  Mater.  Ab  alis 
quodam  Juvene ,  qui  diu  urinse  ardorcm  pailus  erat,  ^ctarum  acidularum 
potus  per  virile  membrum  lumbricum  latum  cximias  longitudinis  pepulic, 
ipfo  convalefcente. 

Ad  OBSERVAT.  CLXXVIIL 

DE  auribus  utrisque  imperforatis  filioix  recens  nacse  vidc  Hiftoriarn  a 
nobis  relatara  m  Mifccllan.  nofir.  Medico~Pra£k,  Part.  l.p.  iz6. 

Ad  OBS.  CLXXXIX.  &  CXCI. 

QlTemadmodum  medicamenta  effeta,  carioid,  rancida,fitu  obdufta,  pu- 
tredinis  characlere  infignita,  eundem  in  ccrpore  humano  alterationis  ef- 
feclum  minime  producunt,  immo  haut  raro  iunt  infigni  nocumemo ;  Ita 
eundem  nutritionis  eftecrum  praiberc  alimenta,  cumprimis  ex  animaiium  mor- 
boforum,  moribundorum  &c.  ceniupetita,  vel  putrefccre  incipientia,  nemo 
facile  credidcrityqui  rationc  uti  fua  didicit,  quidquid  in  contrarium  ftatuere 
alijs  collibcfcat.  Immo  cur  tanta  fedulitate  in  coquendis  oleiibus,  radicibus  , 
fruclibus  eiculentis,  putrida ,  carie  exefa,  immo  vel  flaccida  tantum.  cultro 
piafcindimus,  neionc  iimul  in  olJ.am  conjciantur ,  <5c  in  cibum  veniam?  Sic- 

S  2  MZ 


Rofini  Lentilit 


cine  ha:c  iftis  cx  animalibus  defumtis  finc  nocentiora?  Contrarium  potius  8c 
fuadet  ratio,&  obfervantibus  experientia  fine  dubio  probabit.  Necv  ut  iilica» 
damnumin  corpore  fentiatur,.  eft  neceftum.  Satis  indefuccemve  labem  hu- 
mor;bus  affricari,  quorum  vitium  poftliminio' quafi  partes ,  harumqu?  aclio- 
nes  luant.    Sciiicet  ,-eft  etiamhaec  ciborum  infalubrium  byfterergia,  de  qua 
tn  Mifceitan.  noftr.  Med\  PraQ.  Part.  11 p.  474.  ut  &  de  noxa  comeftionis- 
carnium  a  pecoribus  contagiofa  lue  infeCtis  ib.p  fc$.  Si  inquiritur  rn  cauf* 
fam,  cur  iftius-modi  carnes  vulgo  non  effe  noxise  cenfeantur  ,  nulla  fane  alia- 
palmam  commentkii3  &obrentis-  reliquis  praeripiar,  quam  ea  qux  defumitur 
ex  quaeftuytum  pecora  vendentium,  tum  maclawium,  tum  etiam  ejufmodi 
carnes ,  quippe  viiioris  venientes,  ementium,  hominum  fcil,  ibrdidorum  .  f. 
Cerdi  aiTedarum ,  quibus-  prae'  fanitate  numi  funt  ponores.  At,  fi  vel  maxime 
infalubritatis  ejufcemodi  carnium  nuila  effet  apodixis,  tutiori  ramen  omnino» 
via  ineedunt  ifti ,  qui  vefcunrur  carnibus,  ex  animali  de  nulk  ianitatis  fabei 
fufpe£to,  quam  ovibus  echlnofrs-,  defurntisv 

Ai  ob  $:  ccxvt.  &  ccxvir. 

QUi  medicanTenrorum  antimonialium ,  rite ,  quodfemper  praempponfmug; 
&inculcamus,  prxparatorum,  vim  b£mocatbarzlicam megare  veilet  is 
«rootidianae  genuinaepraxeos  obfervatiom  in  os  contradkeret.  Antimonij  cru-- 
ch'  etiamin  fubftantia'  adfumtr  vires  in  varijs  affectibus  hodie  miramur,  quam^ 
vis  ficcioribus-  non  seque  conveniat ,  fed  phlogofes-in  illis  excirare  foleat.  rm-- 
mo-  in  refracta  dofr  &  metalloTum  crocum  &  Mereurium  vifse  pulveribus 
cachecticis  maximo  cum  emolumento,pr2euntefic£xc,  FR?D£Ry  HOFF- 
IMANNO,  permifcere  didicimus-  Gui  hodie  ignota  eft  virtus  Reguii  an- 
timonij  medicinaik,  medicamenti  vere  polychrefti,  felicifllmo  chalvbiscon-- 
nubio  fuperbientis?  Nec  ulium  eft  dubium  .fichalybeara  antimonialibusriw- 
te  jungdntur,.  herculea;  inde  ad  diras  morborum  hydras  truncandas  rernedia1 
prcduftum  irr.    Suam  quoque  laudem ,  &  fane  non  mmimam ,  diapboreti* 
eum  martiale  Ludoviciamtm  mererur.  Nos  TwJJurrnw  feu  aleum  antimonif 
parare  folitifumus,  mineram  antimonij  curo  crullis  panis  fecalini  torrefaclis 
per  retortam  pelkndo»,  unde  liquor  scidus  empyrtumaricus ,  cum  throm- 
bis  qiiibufdaraqunfi  fanguineis  exftillavit,  quibufdam  aceti  anrimonij  001111116' 
veniens,  quamvisurrum  pani  potius,  quam  mfner^  genefin  debeatilludftagr 
ma,  fepe  dubitaverimus,    Separatur  a.  thrombis  clarus liquor  &  recTificaturi 
Hocacetum  minera*  antimonij  affunditur  &  extrahitur  inde  tinclura  rubicun-- 
diflima  pergkur  affufione  aceri,  quamdiu  coiorem  aminera  adipifcirur, quettf 
ubi  exfugcre  defiflat,  abftrahitur  per  Mar,  bak,  acetum  omne,  uique  ad  meOis^ 

conft* 


Par&ttelifmM. 


14« 


COnfifr.entiam,  cui  extracto  quafi  antimoniali  fuperf 'nditur  fpirit.  vin-  rettifica. 
fiiTimus,&  extrahitur  iterum  tinclura  rubicundimma ,  elcgantiXima ,  iterata 
fpir.  vini  affufione,  quamdiu  rutilus  color  exfurgit.  Hse  extraftiones  ultimo 
denique  per  Mar.  ba!n.  caute  abllrahantur ,  cavendo  ,  ut,  cum  gutta:  rutilx 
iJembicUm  tranfire  cceperint,  ftatim  ab  ulteriori  defhllatione  cefles.  Et  fic  ad- 
quiritur  oleum  amimonij  rubini  ad  inftar  refplendens ,  non  injucundum  , 
quamvis  empyreuma  omnino  nondeponat.  Cujus  dofis  funt  gutt.x.  xij.  ex 
Vino.  Caeterum  exiftimem  antimonialia  medicamenta  operari  corrigendo  a- 
Corerrt  mmaffa  fanguinea,  eique  fulphur  bahamicum  feftitueado,  <St  exaltando. 


Ai  OBSEAVAT.  CCXVlR 

Q  fcat  in  medicamentorum  plerorumquc  applicatione ,  ita  &  in  mox£  inu* 
L.  ftione  m.igram  fubjecli  rationem  eflehabendam  arbitrer.  Non  negandum, 
Virtutem  ejus  debellandi  poda  .^ricum  dolorem  efle  admirandam,  tot  expcri- 
lirentis  adeo  probataril ,  u(  fruftra  quis  contraluclari  audeat.    Sed  &  hoc  ve- 
rum,  eam  vix  plura  praeftare,  quam  aliud  quodvis  caufticum  fivc  aeluale,  fi- 
fe  potentiaie.  Iddenique  veriflimum  ejus  ufum  non  aeque  tutum  elfe  infub- 
jeclis  maciicntis,  temperatufa  calida  &ficca  praditis,  quod  de  veficatorijs  quo- 
<;ue  omnibus  egregie  monuit  Virinfignis,  Mcdicina»  novum  fidus,  BAGLF- 
VI US  Mtd.  Rom,  tr.  ix  vtfitant.  Tametfi  enim  dolorin  his  quoque  aurer- 
fur,  nihilo  tamen  minus  non  tantum  brcvi,  fuoque  tempore,  cYquidem  cru- 
cfelius,  mcrudefcif,  fcd  &  artus  ftiufli  ad  ocwr,<ftav  adeodifponunfur    ut  du- 
bium  fi t,  utrum  lathls  exiftatvfuis  patientcr  doloribus  dffbfigi,  donec  natura" 
fm^ov  mifa  per  calorem  -diicufferit-,  &  pofteaufu pedum  ad  obeundas  .'un- 
fiioncs  expedito  gaudercj  quam  dolores  fLgare,  ac  poftca  claudi  furoris  ad 
fnllar  fellse  rotatilr  sftigf.    Bhw  nobrs  exempla  funt  nota,  unum  Pharmsco- 
pai,  Senatons  aiteri.m  in  Imperiali  quadam  urbe  utrorumque  macilentorum 
ac  temperarTlento  choierico  prtfdkorum,  quia  nnoxa?  inuftione  dolores  qui- 
detn  ftaiim  abactos  fcnferonl ,  podagram  autem  non  cantum  non  plane  fu%$. 
tam  ,  quin  ferociflima  reuiret  ,  ied  &  pecfes  manufque  adco  iuo  robore  ex*u- 
ros ,  u:  vix  incedere,  ?el  cibviiti  abfquc  aliorum  adjumento  caperc  poflent. 
Conua  quidammeus  AftiiTis,  fed  is  obelior  &  fanguineo-phleamaticus  ho- 
mo.unica  nrfoxa?  inuftione podagram  ita  rugavit,  utf  jam  per  annos  circiter,fex,- 
ab  ea  prottai  immui.-is  vivat,  imo  nc  quidem'  leviiTimum  iilLis  doloris  .'nfu!- 
fUm  pati  CUr^arruum  porro  robore  cum  quovi>  g^diatore  certarurus.  hm 
Tero  ck  vetudiflinium  effe  hunc  inuUionts  extern.-e  morem ,  ex  anrjquoru-u 
fc^ionc  didicimus 7  qjOW  proindc >  vcl  huc  ipfi  quoque  de  caufa  diiigentius 

S  J  e\ol- 


I4i  Xofini  Lentilii  Paratelifmtts. 

evolviffc»  quma  fuperciliofius  contemfifTe, praeftiterat,  Vi^eantur  HlPPO- 
CRAXIS  &  CELSI  fcripta  hinc  inde. 

Ad  0  BSERVAT.  CCXXX. 

NOriilng£  per  fingulos  annos  pafferum  ejufmodi  Canarienfmm  pullkte* 
nume?ofa  gignitur,  quos  inter,  qui  funt  albo  colore»  hodiefere  intec 
quotidianos  referuntur,  fic,  ut  mafculi  florenis  tribus  veneant ,jhominum  me- 
rnoria  vix  cjuinquaginta  florenis  venditi.  Nunc  autem  (textor  quidam  ibt 
,  degit ,  qui  variegato*  plumis  &  quibuslibetferme  coioribus,  pro  arbitratUffuo, 
puiios  monftrare  novit , artifkio ,  quod  revelare  ha&enus  negavit,fanequam 
curiofo.  In  ea  haftenus  opinione  £uis  vel  res  vario  Qolore  ira b utos  in  mio 
iufpendi,  vei  ovula  quibuslibet  coloribus  pingi ;  fed  cum  Excell.  Obfervationis 
^•uctor  recenfeat,  aliquos  arte  &  induflxia  ,  objiciendo  fcii.res  albas,  avicuU- 
rum  ocuHs ,  foboiem  obtinere  albarn,  fed  fruftra, laboraffe ,  vereor,  ut  rem  aca 
tetigei-im,  IntzxezNordlingenfi;  artifex  multum  fibi  lucri  e  pulehellis  avicuiis 
comparayit,  &,  ni  fallor,  adhucdum  parat,  Gorvos,iepcres,  urfos,  nive  cjuavis 
candidiores  in  locis  feptentrionalibus  omnibus  progigni ,  nivibus ,  qua?  prope* 
modum  per  totos  annos  ibi  locorum  ter;am  .operiunt*  in  Memorabilibus  Ctw- 
iandU  me  adicripfliTe  recordor. 

M  OBSERVAT.  CCXXXV. 

CUm^tefteFRANClSCI,  camphora  tam  tee  fuccrefcat  in  f  aponh  w  ex 
ligno  camphorifer$  arboris  plersque  domus  exiiructa?  fint,  li  camphora 
fteriles  efficiat,  illudRegnum  jamdudum  incoiis  orbum  ejffe  .oportuit. 

Ad  OBSERVAT.  CCXXXVII. 

CUm  Excell.  Auclor  cxperimentum  Colica?  feliciter  &  femper  pulfa?,  fudo-' 
re,apulvere  lapidis  caclilis  in  cervifia  calida.  aut  fpiritu  vini  iumto,  pro- 
iedo  recenfeat;  in  memoriam  mihi  revocataliud  in  Ephemer.noftr.  Dec.  IIU 
Arffi.  j/.  Gbf.  8 1.  adnotatum,  pulveris  nempe  fiilularum  tabaci  antiquarumai 
cufp.  i.  cuitri  fingulis  horis  in  vino  ,  fpiritu  vini,  aut  aqua  me.nhae  exhibiti, 
in  iopiendis  ijfdem  doloribus.  Qupdh  igi.tur,  uti  fentit  Exall.  PAULLiNI, 
iltud  experimentum  fciendum,  nonimitandum,  cerce  minushoc  de  tabaci  fi* 
ftulis  imitandum  erit.  Nam,  fi  detur  op^io,  maiim  pulverem  laterum  ibrbere, 
Sed  utrumque  experimentum ,  quin  imitari  tuto  lieeat ,  nil  omnino  prohibc- 
re  exulimo* 


SCHE. 


SCHEDIASM  A 

DE   

JE  R  E, 

CHRISTIANI  HELWICHU, 

Phil.  &  Med.  Do&oris,  Medici  VratisJavienfis,  & 
inclytse  Academiae  Naturae  Curioloruni 
Collegs, 


i 


Uf 


tt».'fS»f&:'j 

In  NomiaeJESUI 

Trocem/um  de  Scriptoribns  Rerum  metallicarum^S 
Mttbodi  in  hac  doUiina  objeivanJa, 

f  .  /  i- 

/^Sj  ~A  Ris  naturam  evoluturis ,  corhodum  videtur  prafmittcre  ScriptdF 
XJm/  res,  quorum  dmgemra  mineralia  ,  interquje  ss  rcrertur,  pie* 
/ H  ^  >  niori  hominum  notitiae  funt  fubjeila.  Primas  inttr  eos  de- 
— ^  terimus  Ariitotelif  quamvis  pauca  iint ,  qus  dc  mjneraiibu* 
Philolbphorum  Pnnccps  m  libr.  Meteoro*.  8.  c.  6.  fub  finem  pofteritaii 
iransmiiic.  Non  ignari  fumus,  quod  hodic  repcriantur  inrer  cruduofi  non 
poitremi ,  qui  ^gyptiorum  fcientiam  de  rebus  naturalibu*  omnibus ,  etiam 
nietaiUcis,iaudibus  erjernnt  maximis  eamque  unice  cx  Hermeti*,quern  La- 
ttni  Mcrcurium  ,  iEgypci  vcrd  Thoc  appeilannnt, libris  ciVe  petcndam  coa- 
tcndunt.  Ac  verb  inter~cruditos  conrtat,  cos  nullo  fundamento  iubnixos  or- 
biidvoluiile  perfualum.  OUi  Borrichii  iiber  deiE^yptiorum  upientia  contra 
Conringium ,  cordau»  cui vis  abunde  ridem  feccric,  qui  fibi  a  ftyio niddo  Bor~ 
richii  non  pailus  fuexit  guucoraa  objici.  NecChaidaeorum&Feriarum  mo- 
numenca  de  metaUis  fuperXunx,  ux^a  xi^uu  Zoroadri ,  ctrjus  hiftoriam  ex. 
Abulfeda.aliisque  colle^tt  Rdoardus  Pocockius  (  de  eo  eriam  legacur  Otco 
Hcurnius  in  JBarbar.  Phiiofophiarantiquitac.  lib.  1,  Chaldaic.p.2S«  &.in  Hfc 
2.  Ind.c  i.)  aGcmifto  Pkthonc 6c  Fr.  Patriuo  editanmii^quod  huc  faciat, 
:ontinenc.  £x  Pythagoricis  fcriptis  adjaoltras  raanns nuljum  perveniuquoxj 
Phi  olophiam  nacuraiem  e^ufque  pnrterrr  dc  innerai:bi:s  explicaret.  Terun- 
tur  quidem  manibus  erujduorum  Tin^ri  Locrj6c  Oceiii  Lucani  opukuia,  ve» 
im  gnarus  Platonicae  ac  Ariftocejicae  Phiiofo^i*  urrumque  hunc  cx  Ariilo- 
|is  quin  Platonis  &  Pythagorae  prodiiiie  diicipiioa  incelligit.  Ukerius  neC 
agmenta  Thalcti*  ,  AnaxagerjT,  Anaximandrt,  Diogenis,  Emredoeiis^De- 
ocriti?  Lcircippi,  Heraclt^  Par*aenic|i  StMelun  a  muicis  prarcipue  -£gy» 
o  Menagjo  in  Dipgcn^n  Laeexti jjn  ftvdjosc  coiletb  doccrinam  de  mir.cra- 
)us  iiiuitranc.  Socrate*  m  ni^raitbii^  occupatus  func Philofophiae  paxtem 
x  attigiu  Quid  ex  Piatonis  Tima?o  nobis  promitterc  qucamusSimpitcrjs 
arfation.  in  commenc  Phy-ikar.  Acroa-r3on  edocebit.  Foic  Arillotelem  e- 
sdivcipulus  Theophrallus  u.ice  Aicxai^lfo  Aphrodiiicnii»  de  nuneraiibu* 
4tfini.Dtc.ULAm  Vll.  f '111.  T  *  omai 


346  Scbciiafma  it  Myc 

omnibus  cgit ,  integrofque  tra&atus  de  falibus ,  nitro ,  alumine  compofuit, 
quemadmodum  Diogencs  Laertius  tradit,    Libcr  ejus  dc  Lapidibus  adhuc  iii 
iupereft.  Kii 
§.  2.  Poft  illa  tempora  Galcnus  lib.  9,  dc  fimplirium  facultat.  partictf-Jk 
latim  plurima  metalla  perfequitur.    De  omnibus  geueribus  eorum  etiam  Pli-  b 
«ius  diiTeruit.    In  Lueretii  L  f,Epicurea  de  Metaliis  dbgmata  fuperfunt.)  h 
Rudi  minerva  quaedam  de  iUis  attingit  Ifidor.  libv  16 -  Erymol.  Prxtermittoj  rci 
Ariftotelis  Interpretes  Alexandr.  Aphrodifienfem,  Olympiodorum  &c.jnon!  fe 
quodcumPatritio  ex  Phiioibphorum  albocelebria  illa  nominaexpungam,fedj  fe 
qabd  aovis  additamentis  &  experimentis  Philofophiam  Ariftotelicam  non  lo  $ 
enpletarint.    Quod  &  de  Averroe&  Avicenna  Arabibus  Philofophis  aiTe-  tyj 
rcre  haud  erubefco.  Inter  Scholafticos  Dodlores  viros  certe  acutifllmos  ne«  rar 
minem  reperio ,  cujus  opera  in  hac  doclrina  proflcere  liceat  praeter  unicurr  |os 
Albertum  Magnum ,  cx  rcligioii  Pra?dieatorum  familia  Epifcopum  Ratisbo-  n 
nenfera ,  Patria  Suevum ,  cui  vafta  cruditio  &  infinita  propemodum  opufcul; 
nomen  magni  pepererunt.  Is  certe  &ex  natura  &  ex  autoubus  fapuit  pluri 
munio  Vix  nominari  meretur  Conradus  Megenbergerusyqui  in  libto  Germar 
nieo  ex  latina  germanicar  idutaveltenori  adeo  accurate  de  re«um  rsaturis  dif 
erit,    Virum  feie  prseftitit  Gcorgius  Agricoia  m  nunquam  iatis  Uudato  d<  m 
metallis  opere,  qui  in  p vsfttione  ad  Mauricium  Saxoni»  Ducem  opportun  nc 
«tiam  monuit,  quam  pauca  Veteres  nornmirim  Ariftotelesr  Theophraftus 
Albertus  M.  ad  Metalioium  cognitioncm  nobis  wHquermt.  In  eodem  ftadki 
cum  laude  dccurrit  AndreasXaefai'pmus,&  fi  fcientiricarn  traclandi  rationen  § 
fpecles ,  palmam  Agncola?  dubiam  fecit  ,  viclus  taracn  Italus  a  Germano  ii 
fingulatium  notitia*  Plurimaenim  tiulptths  mjoachimica  Germaniae  valie  A. 
gricola  cognovit.  Maionius,qui  detriplici  hominum  vira,acliva.  comenr 
plativa  religiofa  cgit  quxftionibus  quinquves  miile ,  centum  &  nonaginta  feL 
ptem,  &  irrito  labore  Platonem,  AriftotelemjGraecosque  &  Arabes  ac  Latr  0 
nos  Interpretes  conciliare  fategit ,  interfperfir  aliqua  ieclu  non  indigna,  &  vir  I 
gam  cenforiam  in  ipfurn  Agrieolam  fn  quibusdam  fibi  arrogavit.  Scotia  no  :i 
bis  dedit  ThomamMorefmum  ,  qui  in  iibrode  Metaliorum  caofis  fittrans  \ 
mutatior.e  adhuc  fuperftes  eft.  Jofephus  Quercetanus  egit  itidem  deortu^  L 
caufis  metallorum.  Ifaaci  johannis  Hollandi  xopera  mineralia  &  vegetabilia  i: 
g  vo  prodierunt  Arnhemii.  Franc.  Hernandez*  edidit  hiftoriam  plantarum  a  . 
nimaiium  &  mineralium  Mexicanorum ,  in  fol.  Rornae,-  fed  id  opus  vifun 
a  rnenoneft.  Nec  unquam  legi  Ludovicum  de  Comitibus  Coioniae  editun: 
Chriftophori  Encelii  &  Conradi  Gefneri  de  ftoc  argumento  opufcula  non  tar 
Piiiloiophis,credo,quam  fubPrifcianoftipendia  merentibus  profutura*  Ma 


ScUdiafma  de  Mre. 

jor  proficicndi  fpes  ex  Fallopio  ac  praeprimis  cx  Cclcbcrrimi  Rolfincii  erudi- 
tiflimis  difputationibus  Chcmicis  fex,  inter  quas  ctiam  de  Cupro  una  com« 
paret.  Ambigo  an  Alvari  Aionft  Barbae  mentio  facienda ,  quippc  cujus  libel- 
lus  dc  Mctallis  in  India  metallicx  rci  praefeclis  deftinatus  eft.  Olai  Borrichii 
docimaftice  metallieafcriptum  brevejed  doclum  ac  nervoiiim  ert.  Pene  ob» 
Jitus  fueram  Georgii  FabrLcii ,  cujus  de  metallicis  rebus  ac  nominibus  obfcr- 
vationes  variae&  eruditas  cvolvuntur,  quibus  ea  potiflimum  exphcantur,  quae 
Georgius  Agricola  prarteriit,  &  Morieni  Romani  Eremita^,  de  re  metallica 
&c.  Compendium  Horneji  nat^ralis  Philofophias  de  hpidibus ,  metallicis  & 
mineralibus  mediis  eftopufculum  certo  non  proletarium.  Alphonfi  liberPhi- 
lofophia?  occultioris  prsecipue  metallorum  a  me  non  eft  vifus.  Philofopho- 
rum  per  ignemlucida&  tantum  non  flammans  doctrina  credo  ohtundetocu- 
Jos  intellecKis ,  utpote  qui  ad  tantum  lumen  coecutit  quapropter  eorum  fcri- 
pta  cum  venia  cordatorum  Chymicorum ,  quos  plurimi  facio ,  jam  omitto. 
JJon  fine  offensa  eruditorum  prartcrmiiero  Arhanafium  Kircherum^Soc.  Jesu 
Presbyterum ,  qui  omnigenam  fuam  cruditionem  orbi  multis  monumentis 
probavjt,.cumprimis  in  mundo fubterraneo ;  decimus  ejus  libcr  deMetallur- 
gia  quaedam  altioris  indaginis  xefert.  Burrhum  aliofque  ejus  commatis  lubens 
Drxtereo.  Beccheri  infra  mentionem  facturus  &  Ola^Wormii  Jabores  com- 
mendaturus.  Poifevinus  lib,  1 2. Biblioth.  c.  11.  refert  alios  adhuc  autores , 
quos  p.63.  quivjs  inquirere  poterit, 

/.  3.  Non  absre  fuerit,  fi  paucis  cxplicavcro  quomodo  doctrina  dcMc- 
tallis  t7n^fA,o¥iiccdg  h.  c.  fcientifice  tradi  queat.  Scilicet  cum  mineraliahodie  ap- 
'  pellentur  ca  omnia,  quae  in  venis  terra  metallicis  oriuntur;  Mineraenim,  an- 
lotante  Voflio  lib.2.  de  Vit.  ferm.  c.  9.  Matrictm  dtfignat.f.  venam  ttrrt 
xnetaUicam ,  ab  Arabibus  juxta  Gefnerum  primitus  adhibita,  ftatim  videtur 
leceflarium  ea  partiri  in  fpecies,  cum  fermoncs  de  univerfalibus  judicio  Ari- 
tot.lib.  3  Polit,  c.  1.  in  tabbus  fintinanes.  Hic  modo  laudatus  Philofophus 
P  ib.  3.  Meteor.  c.  6.  Mineralia  dividit  in  omukIoc  fojfilia  &  p*f§tfKfyM  metalli- 
l  :a  ,m©do  quis  non  omnia  fubterranea  Dioicoridem  fecutus  metailica  vocet; 
kdeinde  foflilia  iterum  partitur  in  illiquabilia,lapid&y  &  taqu£  bumidofol- 
mntur,  h.    juxta  cum,  in  pulvtrcs  coloratos;  Albertus  M.  Mincralium  fa- 
it  fpecies  lapidem>mttaUum  &  qua  mediam  inter  lapidem  &  metallumob- 
inent  naturam  ;  licet  etiam  ut  fano  fcniu  cum  A\  iccnna  lapidi  &  metalio  ad- 
>  las  fulpbur  &  fales.    Intcr  omnes  vero  conftat  maxime  metalla  difVcrrc  a 
oflilibus ,  quod  ea  fint  liquabdia  &  maUeo  duftibilia.  Quia  vcrn  fcirc  eft 
.aufas  rcrum  &  prirna  principia  ufque  ad  elementa  nofle  lib,  1.  phyf.  c.  1.  finc 

T  1  Jubio 


j  g%  Scbt&afmaJe  &n. 


duhio  cadk  rnineralium  fuerint  truendx  coinparaturo  fibi  fcientiarn  de  nt»* 
aaeralibus,  Non  autero  exiftimandum  eft^quodomuescaufse  locum  inveniant 
in  hac  doclrina;  PerLpateticorum  fchohe  enim  iis  formam  abjudicant,  ficutj 
Caslalpmus  in  his  facile  princeps  iibw  i.  Meteor.c,  z.edocet.  Nec  finis  ■cttjuf 
inMetallis  eii  quasrendus ,  quoniam  partes  fim&ares  met^llorum  non  funt  ra 
gratiam  organorum  conditae,  quemadmodum  in  viventibus  contigit:  Finis 
aiuem-cici  merito  attendendus  efk;  ars  enim  traxit  ea  ad  varios  uius  huraa- 
nos,  cum  homo  quodammodo  omnium  flnis  fit  2.  Phyfic,  t.  24.  Reliquas 
igitur  duas  tantum  caufas  agnolcit  Phfiofophus  in  hisL  i.  Meteorol.  c,  2:  Ma> 
ieriam,quoniam  fine  materia  &  ex  nihilo naturaliter  (fupernaturaliter  mundum 
^  omne  exnihilofacla  eifecredimusomnesedocti  aS.Spiritu)  nihil  fk,quod 
decantatum  eft  axioma  Ariitot,  tum  111  Phyfias  tum  in  Metaphyiicis  Conf. 
lib.  7.  Metaph.  cap.  7.  lib.-XL  cap.  2.  &  deinde  caufam  efncieniem.  Proindev 
etiam  in  hac  doctrinademonftrationes  petuntur  acaufa  effkiente  &mateiiali  j 
^uemadmodum  Viri  Tjtfcm  imwuw  gnari  Scherbius ,  Piccartus ,  Sonerus,  Dre* 
jerus, Zeidierus,  Neldeiius,  Conringkis,  Hedio  Wichelmafius  alifque  fa- 
tis  in.fcriputr-iuis  monuere.  Hisexplicatis-& generauone  lpfa  ocuiis  quaiiluai 
jectaalia?  metailorum  dirferentia;  expiieandat,  lcis.  ea;  qu<c  continuum  habenjt 
cum  genere  nexum  eique  per  fe  infunt.  Id  qaod  continget ,  quamio  animum 
advert&mus  ad  ea,  quse  ratione  caufae  efficientis  ac  materiaiismineralibus  com. 
petunt  :nam  pro  varijs  materia;  paftionibus  ab  efficiente  productis.&  diverfis 
aclionibus  efficientis  in  materiam  fortiuntur  varietat  ;m.  Cariefiam  Metalfo- 
rum  dtffereniias  a  diverfa  partium  conjumclione,  diipofuione  &  hguratione  de- 
pendere  ajunt;    His  expeditis  cenfeo  eife  tranfeundum  ad  metaliqrum  pre- 
prietates  communes,qua^funt  (  k)  Solidilas  &  duriiie*  major  &  roinor  prc 
diverfitate  metaliorum  f  2)  Liquabilitas  (3)  ductibiliias  (^jpondus  & '  gra» 
vitas  (5)  odor  (6)  fapor ,  &  li  qux  fmt  piures.  In  Kis  omnibus  pnetcr  qua> 
ftionen*  oZr ,  quae  feniu  patet,  obfervanda  etiam  quxuio  cftoZrfiveciu:  lit.  De- 
inde  non  incommode  forfan  de  praeparaubne  metaljorum  tiacrari  poterit,  & 
quid  de  tranimutatione  raretallorum  poft  multos  Pbylicos,  Chymicos ,-Medi- 
cos,ipfum  etiam  Celeberr.  Polyhiilorem  Morhofdum  Juris  Doctorem  Elo« 
quentia3  cV  Pocfcos  in  Kilonienfi  Academia  Profeflorem  jentwndum  fit ,  aperi- 
re  iicebit.  Ha?cin  genere de Metallis  traclata  fufficere.crediderim.  Progrcdi- 
end  jm  ad  fpecies  Perinde  vcro  fuei  it,a  qua  exordium  quifquamiibi  cajieijduir 
putet,  quia  unius  fpcciej  notitia  non  necelTario  requific  co^nition^m  aitcrius,  nifi 
quis  propternobilitatem  primum  locum  aurodzic  velUc.  Haec  prxfsms  fam 
10  hne  pauio  prolixius^ut  fiforte  abquibus  oon  diipncerct  h*ec  dc  «reprag* 


Scbeiiafnm  tt  Mrt,  1 4 9' 


niaria,&  impofterum  de  teliquts  metallis  eadem  methodo  ,  Deo  juvante  age- 
rem,non  fifler  necefle  denub  hunc  campum  ingredi.  Proptef  eandem  ratio- 
nem  paulo  fuiius  de  materia  &  erficienti  metaftorum  in  genere  egf ;  adhaec  per- 
fcpicrcbam  facile,  non  polfe  ipeciei  naturam  erplicari riifi  aliqua  generis  n.o- 
cuia  la  anteceifum  animus  foret  imbutus.  Dabis  ergo, Leclor  BumaHiflime, 
^fniaoj  &  longiori  quam  par  eft  procernio  &  traclationi  generali. 

CAPUT  PRlMtTM, 

t>t 

Natwa  Metaliorum  in genere\ 
f*  u 

DE  materia  metallorum  primd  iententiam  Ariftotelis  &  Arteclarum  ejus 
explano  ex  3.  Mcteorol.  c.  6.  iub  finemj  ibidem  ctim  duplicis  generis 
cbrpora  fub  terra  fien  Philoiophus  ftatuillet,  addit  id  rieari  eo, quod  dua?fint 
exbalationcsyJu.mofa  &  vaporofa,  fumoJa  iteruni:  vel  pinguk  &  combufti- 
ftflS j  vel  arida&  incvmluftiln'Js,vaporof&  vuc  vdglutinofa  vcl  minus  glu- 
tinofa  quorum  illa  materia  fu  rofliiium ,  h#c  autem  miims  glutinofa  metnllo- 
rum.  Fumofa  exh:datio  exferjU,  vaporofa  e.x  aqua  ortum  ducit,  prout  Ca*- 
fifplhus  lib.  ude  Merall.  c.  $.p.  7.  i«  p:inc:pio  animadvertu.    Id  vero  Ari- 
ltoreTem  in  tiaric  fententiam  de  matena  metaliorum  induout,  quod  cerneret  me- 
talla ,  cum  liqucfcunt,  fluere  ut  aquam  ,e;fi  uon  maAleftciant,  Nihilominiis 
juxta  gus  meiuent  fortaflis  non  multum  piomDciajltitie,quod  eiiemia  eoru  fit 
tftrea\ id  cmm  Galcnus  hic  al>  Ariftotele  chverlum  non  ientiens  admitcir, 
•lib.  9,  de  facult.  fimplic.  c.  7;  quia  nimirum  exhaluiones  humidas  multum 
2l  terra  paiTse  funt.  Qui  vero  Ariftptelis  Pjuiofophia  guarus  eft,  me  etiam  non 
monehte"  iiudligit"  illam  vaporofam  .Ariftoulis  exhaUtiotionem  panicipare 
"prafter  naturarTiacfiu  tinm  de  fubftantia  a.ris  ?  quemadmodum  ficca  prster 
terram'  etiam'  de  igne  participat:  Caiterum  requirit  Ar<ftoteles,  ut  exhala- 
"tio  ha?c  vaporofa  mir.us  ^Urinofa  indudatur  ck  coarclttur,  verba  ejus  funt: 
Facit  autem  b&c  omnfa  exhalatio  vaporofa  ckm  intluditur  &m*  ime  b%Z 
KiQw  h.  e.  Francilc,  Vatablo  hucrprete,  in  lapidilm  propier  ficcitatemin  u- 
num  conrQatur  f$  concrefcif  &ct  Et  hajc.quidem  eil  m^ria  proxima  m«- 
•  taiiorum  juxta  Ariftot.  remota  vero  terrfi  &  Qqua;  humidum  enim  aqua?  & 
ficcum  terra?  juxta  eum  eft  materia  pn\ni'imi  lib.4.  Metcpr,v,c     adeoquc  e- 
liam  metaliorum.    Remoum  ctgb  ^tijitPiato  ,  ia  fua  dejcriptionc  cum  in 

T  3  Dia- 


if*  Scbediafma  d$  JEre. 

Dialogo,qui  Timaeus  infcribi tur , dixit metaUicam  naturamejfeaqutexfrU 
gore  gelationem ,  cx  quo  etiam  manifeflum  ett ,  eum  ab  Arjftotele  duTentirc 
quicquid  etiam  de  utriufque  confeniu  Olyrapiodorus  nobis  perfuadere  alla- 
boret.  Albertus  M.  aquam  unSuofam  &  vifcofam  non  tamen  cremabiltm 
(qualis  eft  fulphuris )  per  co&ionem  in  metailum  converti  autumat  at  vcro 

f»rartejquam  quod  remotam  adducat  materiam ,  iupponk  quicquam  quod  fal- 
umcft;fcilicct  unfluofum  &  pinguc  aliquodincombuftibile  reperiri;  dum 
credere  nos  vult,  aquam  uncluofam  &  pinguemeife  incombuftibilem,  ctiara 
quando  coquitur,  cum  jtamen  judice  Caefalpino  nulla  pinguedo  jncombufti- 
bilis  reperiatur,  Nec  operae  pretium  eft,ut  diu  nos  detineamus  in  eorumien- 
tentiarefeJlenda»quimetallorum  materiam  faciunt  aquampauco  terreo  ad~ 
rmxtam ,  quid  enim  de  illa  fentiendum  yei  ex  antecedentibus  patere  poteft, 
in  quafententia  eft  Agricola&Scaliger,cumdifcrimine  hocquodille  aquam, 
hic  tcrram  in  iis  pravalere  velit.  Nec  vacat  inquirere,  quo  jurc  Arabs  ndftu- 
ncGilgil  cineres  aqua  perfufos  materiam  conftituat,  perfuafus  metalja  c.xa« 
«jua  &  cineribus  inftar  yitriconflari, 

§.  *.  Reclius  fortafjis  fecerimus,  fi  GJiymicorum  dc  materia  metallorurr* 
fententiam  cxpofuerimus.  fn  co  fere  conveniunt  omnes,  quod  metalla  e  fuU 
fbure  gS?  bydragjro  &fale  comfingantur ,  quibus  nonnulli  Arfemcum  & 
Calcanthum  adjiciunt;  ita  tamen,uj:  priorum  opinio  in  acroateriis  pnepon- 
cleret,  Multa  verb  fententiarum  divortia  fefe  ojfferunt  inter  eos ,  utpote  qui 
civerfimode  loquuntur  de  hydrargyro  &  fulpfture.;  crediderim  tamen  ego 
Principes  intcr  eos  fulphur  commune  &  vulgarem  hydrargyrum  nequaquam 
in  cenfum  principiorum  referre,  quod  hacc  fulpburk  $3  LMtrcurii  metaUi- 
ci  tantum  rtcrementa  fint,  v?l  certe  materta  cruda  &  depravata.  Rationes 
pro  hydrargyro  amultis  adducuntur  fequentes :  ( i )  quodmagnametalliscum 
hydrargyro  fit  focietas ,  quia  illa  in  hcc  folvantur  atque  infubftantiam  fluxj- 
Jem  Mercurio  fimilem ,  quarque  frigorc  non  figicur,  artificum  induftria  r«4u- 
cantur,  iit  vel  Eraftj  teftis  oeulati  experjentia  cpmprobant,  qu#  affinifas  in 
co  etiam  elucefcit ,  quod  hydrargyro  Metallorum  proprietates  conveniant,  ut* 
pote  quod  non  minus  quam  metalla  in  aqua  ftygia  exfolvitur ,  calcinatur  &c. 
(2)qubd  in  Venis  auri  &  argcnti,tefte  Plinio,  inveniatur ,  cui  rei  etiam  argu- 
mcnto  fit,  quod  omnes  morbi ,  qui  foffores  invadunt ,  ex  hydrargyro  origi- 
nem  ducant.  Quae  rationcs  an  ftringant ,  maxime  dubito  :  Quis  enjm  quan- 
tumad  primam,  unquair»  materiam  inveftigavit  ullius  rei  ita  coiligens:  hoc 
cum  illo  habet  magnam  cognationem  ,  crgb  hoc  hujus  reimateriaeft,ad  hoc 
cnim,  ut  aliquicUit  materia  alterius  non  fociecas,  aut  cognatio  requiritur, 


Schediafma  He  Mre.  jfr 

fcd  ut  ex  hoc  fit  faclum  compofitum,  ita  ut  illud  infit,  defcribente  ita  ma» 
teriam  Ariitotcle  i.  Phyf.  &  4  Metaphyf.  Nam  maceria  dicit  internam  rei 
canfam,nec  colle&io  hxc  valet,metalla  in  iubftantiam  fluxilem  Mercurio  fimi- 
lem reducuntur ,  ergo  Mercurius  metallorum  materiaeil,  fi  enimita  rite  fefe 
haber,dixerim  cgo^camphorx  materiam  clTc  oleum,nam  quando  in  camphoram 
/pirrtus  aqux  fortis  pcuetrat »  camphora  inftar  oler  fluida  eft  ac  ita  pcrfeverat, 
nec  forfan  minus  recte  colligerem ,  metalla  eiTe  materiam  hydrargyri ,  quia 
etiam  hydrargyrum,  ut  ferunt  in  Traniylvania:  quodam  loco  a  terrae  vifce- 
ribus  in  apertum  aerem  erumpens  brcvi  in  corpus  durum  abit.  Id  verb  per- 
quam  frrvolurn  e(t,  quod  colligant  inter  Mercurium  &  metalla  interce- 
dere  cognationem  ,  quod  Mercurius  promptc  fubeat  meatus  metallorum ;  pro- 
(eCtb,  ut  vidit  BOYLE,  neceflTenon  e(t,ur  inter  duTolvens&,  rem  diflblu- 
tam  fit  magna  cogoapo  .  cijm  fatisejusjudkio  fit,  flpartestali  fint  praeditac  fi- 
gura  ut  poros>  corporis  diflolvendi  promte  intrent.    Num  quid  etiam  inter  a- 
cjuamfor:cm  &  jbur  eft  co  matfo,  quiain  aqua  forti  folviturcbur  ?  Non  mi- 
rum  vfcrb  clt  quafdam  m-taliorum  proprietates  hydrargyro  convenire, 
quia  cV  ipfum  femi  metallum  aliquod  eit-  nec  fccunda  ratiomeiior  cit,  narn 
licct  hydrargyrum  homnibus  fodinis  inveniretur,  non  tamen  inde  conita- 
rct  cffe  matcriam  mctallorum,  quia  in  cadcm  rodina  faltem  utplurimum  omne 
meu  liigenus  deprehenditur,  non  tamcn  indc  concluditur ,  unum  metallum 
cfTe  mareriam  aliorum.  Sulphur  ad  metallorumcompofitionem  pertinere  his 
«vlncunt  ratibhirVus  Chcmiatri,  quodmetalia,  dum  coquuncur ,  fulphureurn 
odorem  rraribus  afflent,  (2)  quia  omnis  vena,  dum  torretur,  foetet,  &fumum 
exhalat  fuiphureurn  ( j)quod  cx  omni  lapide  metallis  praegnanrefulphur  ex- 
cutiatur.  Qui  vitriolum  addunt/hifce fe  muuiunt:  i.quaedam  metalla  in  vi- 
triolum  folvuntur  (iN<  in  plerifquc  mctallorum  vcnis  &  marcaflitis  fccoindis 
atramentum  fr/e  vWoIurauna  cum  fuipfcture  reperitur.  Numfatispra?gnan- 
tes  iint  rationes ,  aiiorum  juuicium  efto,  &  vel  antecedcntia  loquantur.  Hoc 
n©to  univerfaliter  ad  ratiortes  ksfce^cum  ratione  facere  eos,  quincgant  Sul- 
•phur  ,Mercurium  &c.  in  nvxtis  praeexiitere,  &firmiteraiterunt,  ab  lgne  de 
novo  produci;  quam  in  rem  non  contemncndaprofertHelmontius  Tiact.  dc 
tribus  primis  chymicis  principiis  §.47.  &/./^.  alTeritq;  ftrenu^non  ante  cor- 
*porum  compofitionemextiti-fc,  nec  contluxiiVe  ad  miftionem  faciendam.  Hel- 
montii  diligentiam  &:  acumen  muiium  fuperavitis,  quem  literatus  orbisnun- 
quam  line  honorc  nominat  Boylius  in  Ch}  mifta  fceptico,  quamqu«im  ali- 
tcr  vidcatur  acutiflimo  Willifio  lib.  de  ferment.  c.  2.  Quid  quod?  di  K:um 
•dhuc  eft,  an  fulphur  ex  mineralibus  cruatur ;  nam  id  quod  ex  antimonio 

vuljb 


f  ScUdi&fma  de  Mre* 

vulgo  elicittjr,  utut  colore  fulphur  referat,  Celeberrimus  Boyle  potius  pu* 
riorem  Ajrcimonii  crocum  efle  autumat.  jlt 

/.  3.  Nullum  videtur  operse  pretium,ut  Hermeticorum  placita  difcu- 
tiamus,num  tria illaprincipia ,  lpiritus,  aalmx  ckcorperis  nomine  venientia*  h 
ante  fecula  duo  circiter  a  Bafilio  Valentino  introdutla  doctrinam  praefentem  il* 
luftrent ,  quandoquidem  in  notitia  omnium  eft,  Paracelfum  hinc  mutatis  no- 
minibus  fuaexftruxifle  principia ,  Mercurium  Sulphur, &Sal,  ut  Helmontius 
non  fubleftx  fidei  teftis  nos  edocet.  Quando  vero  nobis  jam  innotuit,  quid 
de  Chemiatrornm  principiis  ftatuendum.pari  opera  quid  de  Hermeticis,qu» 
cum  Chemicis  eadem  funtjiabendum,  eft  declaratum.  Jam  ferc  ordo,utetiam 
iugeniofifllmi  viri  Renati  des  Cartes  fententia  fitmemoranda.  ^Brevitermen* 
cemfuam  nobis  exponit  de  hispart.  4.  Princip.  philof.  num„  72.  73.  &  74*  . 
-Bafis  eft  fententiae  ejus ,  interiortm  teUuris  partem  folidioritn  ejje  £2  com- 
paQam ,  ac  metalla  in  intimis  terr£  vifceribus  dditefcere  >ad  qu£  nulla  «»- 
quam  fodiendi  pertinacia  pervtniatur ,  tum  quia  exterior  ttrra  nimis  eft 
craffa,  fi  ad  hominum  vircs  comparetur  ,  tum  pr#cipuey  propter  aquasinttr- 
medias9  qu£  eo  majori  cum  impetu  falirent,  quo  profundwr  ejfet  locw>in  qua 
primum  aperircntur  *arum  ven&fofforcsque  omnes  gbyuerent ;  fertigitur  e+ 
jm  fententta  %  metallorum  tantum  particulas  &  quafi  venulas  in  [uperiorem 
E$  molliorem  ttrr&  partem  verfw  yadiccs  montium  folere  attolli,  ibique  po* 
tifpmum  cungregari ,  quia  ibidem  terra  pluribus  rimis ,  quam  alio  loco,  fa+ 
tifcit.  Mmifterium  deferendi  parces  metallicas  defejrc  calorhipiritibus  j&ex* 
haiationibus.  Si  quxfiverls  ,  per  quasnam  partes  ope  caloris  fublata  a  metaW 
lis  avellantur,  obfcuriusipfe,aliquanto  clarius  ejus  afleclaefucois  acribus  vicor- 
rodendi  prxditis  id  muneris  tribuunt.  Do  in  huac  fenfum  verba  Le  Grand, 
magni  admiraro-is  Philofophiaz  Cartefianae  in  inftit.  part.  fext.  arc.  8«  n»  f  quisL 
credi  poteft  omnia  metaUa  ideb  tantum  ad  nos  pervenire ,  quod  atrc4  jucci 
per  meatus  terr*  intermk  fluentcs  quafdam  ejus  particulas&b  aliis  disjun* 
gant ,  qu£  deinde  matma  oleaginea  involut*  atque  vcftita  facile  ab  argente 
vivo ,  calore  rartfatlo  furfum  rapiuntur  &  pro  divtrfis  fuk  magnitudinibm 
&figuris  diverfa  conftituunt  metaila,    Incer  jcteferentja  pene  obiitus  fuerara 
locum  tribuere  argenti  vivi  vapdribus ,  quorum  &  loco  cic.  &  in  hiftoriana- 
tur<t  variis  e  perimentis&  ratiociniis  elucidatd  parce  f.  arc.  i.  n.  1.  meu^ 
tioncm  Le  Grand  injecit. 

4.  Dum  ad  caufam  efftcienrem  provolvimur,  iterum  primo  loco  Ari- 
ftotelis  fententiam  merito  promimus.  Juxta  decreca  ejus  univerfalis  quidem 
caufa  five  corhunis  generationis  non  minus  mincralium,  quam  aliorum  coe- 
po.ium  eft  C&lum ,  prout  mentem  ejus  explicavk  Cremoiiinus  in  pcculiari 

craflat» 


.  «  Scbediafma  de  Mre.  1 5  % 

trachtu  de  effkientia  Cceli.  Specialis  propria  atque  proxima  caufa ,  qux  ei  & 
Graecis  ejus  Interpretibus ,  Philopono,  Simplicio,  Alexandro  dicitur  ovvex^t 
referenda  ad  calorem  &  /WgHf.  Si  autem  remotis  ambagibus  quis  rem  ex- 
pedire  conetur ,  ita  ea  juxta  iancita  ejus  fefe  rubct:  calidum  &  frigidum  fub 
tcrra  vimfuam  exerunt  inhumidum  &  ficcum,quod  (ficcum  )  cum  illo  (hu- 
mido  five  aqua)  varie  maceratur  &  fubigitur:  in  praeparata  hoc  modo  cor- 
pora  dum  calor  vel  potentialis ,  qualis  eit  fpirituum  corrofivorum  vel  etiam 
aclualis  blandus  agit,  fieri  vix  aliter  poteft,  quam  ut  exilla  maceratione  di- 
verfimode  digerantur  particulx  atque  ad  fubtilitatenr,  craflitiem ,  raritatcm , 
denfitatem,  pelluciditatem , opacitatem,  imprimis  gravitatcm  &  levitatem  & 
cxteras  quaiitates  fufcipiendas  variis  modisreddantur  3pt#  &  ope  calori^  tan- 
dem  faceffant  in  exhalationes  varii  generis,  ficciores,  humidiores,  fubtiiiores, 
,craflieres  ,puriores,  impunores ,  fimpliciores ,  magis  minufve  compofitaspro 
variodigeftionis  atque  excoclionis  modulo  ,  unde  hoc  nancifcuntur  ,  ut  com- 

I  mode  transcolari  queant.  Frigoris  vero  aclio  potiffimum  in  principio  ter- 
ram  .&  aquam ,  qu#  funt  diverfe  fpeciei ,  unit,  quando  enim  a  principio  ele- 
menta  vtniunt  ad  miftionem,  funt  beterogenea,  quia  funt  diverfarum  ftecie^ 
rumy  tunc  ergb  potiffimum  aftio  frigidi  invalefcit  adconfervandum  illa  ttni- 
ta\  prout  fententiam  Ariitot.  ex  Cremonino  .declaravi  in  difputatione  habita 
in  Academia  Regiomontana  praeterito  anno  de.calido  &  frigido  jf.X.  Ultimam 

:  etiam  manum  frigidi  adio  imponit  metallis  largiendo  eis  jullam  coniiftcn- 
^tiam. 

/.  f .  Carteftani  omnium  metallorum  caufam  efticientem  conftituuntfo- 
I  lem,  cujus  calor  omnes  terrac  pervadac  meatus,  ut  habet  le  Grand.  Enim- 
vero  Giiflendus  Epicureae  Philofophix  rcltaurator  nobilis  in  Philofophia  Epi- 
curi  in  lib.X.  Diog.  Laert.  p.  10^3.  ait  non  apparere  yquipoJJit  tamaltum  in 
terram  folk  calor  penetrare}qui  vix  ad  ptdes  omninb  paucos fuperficiemca- 
Itfacit;  cnm  &inter  fuperficialem  fubterraneumque  calorem  fuccedatregio 
frigida,aut  certe  minus  calida,  qu£  deberet  tjft calidior-  Adeoquenon im- 
merito  adhuc  quaeritur,  unde  calor  iitcoritur?  Nam  etiam  illa  fcntentia,  qux 
vult,  ignem  intra  terram  gigni,  patiturdifricultatem  maximam ;  vix  enim  da. 
itur  intelligere,quomodoflammacreari  perfeverareque  diu  poffit,  nifilibertas 
'aeris  fit  tum  ob  immenfamdilatationem ,  in  quam  halitus  inrlainmatione  dif- 
fundirur,  tum  ob  repurgationem  fumi  ac  fuliginis,  qua:  nifi  procul  amande- 
i  tur  &  marcelfere  cogitflammam  &  brevi  illam  Jurfocat.  Is  igitur  ignis,  qui  per 
montium  vertices  fefe  furfum  effert ,  quemadmodum  pcrvulgatae  notitia:  res 
iEtnam  in  Sicilia,  Vcfuvium  in  agro  Neapolitano,  Hechm  in  Islamiia 
gnem  evomere  (hunc  poll  projecla  faxa  tantas  ejaculatum  rlammas ,  ut  duo 
^*ppend.  Dec.  ///.  Ann.  Vll.  &  VILL       U  * 

I 


Schediafma  dt  Mre. 


oppida  in  cineres  abirent,  refert  Dion  Gaflius)  videtur  gigni  eo  ipfo,  quoap» 
paret,  tempore.  Conf.  GaiTen.  1.  c,  p,  105-2,  Ipfeergo  GaiTend.  juxta  iliud 
Lucretii  ubi  deftellure  canit:  babet  igncs  unde  oriantur.  Nammultk  accen* 
fa  lock  arde/it  loca  ferrfc,  autumat,  eife  fcaturigines  quafdam  ignis,  five  le- 
minaignis  illigata  efTe  corporibus,  aut  concretis  fuccis,  qui  prae  caeteris  pin- 
gues  funt,  fulphuri  kilicet  ac  bitumini ,  quia  nulquam  ignis  eru&atur,  aut  ca- 
lor  quifquam  fenfilis  fe  ad  ufque  terrae  fuperfkiem  prodit,  veiuti  inthermis  & 
calidis  aquis,  quin  illic  utrumque  iftorum  vigeat  aut  alterum  faltem  domina- 
ri  deprehendatur.  Ifaac.  Voffius  de  nat»  &  propriet.  Luc.  c.  1 .  ortum  ignis,  ubt 
nullus  vel  ignis  vel  calor  vel  lux  prseexiftit,  repetit  a  fola  compreflione  &at* 
tritione:  Cumenim,  inquit,  nonpojfmt  duo  corpori  ejfe  in  eodem  loco,  ne- 
cejfarib  evenit,  utquando  illa  comprimuntur  &  femutub  penetrare  conan~ 
tur yoriatur  calor  deinde  ignk.  Minor  comprejfio  efftcit  calorem,  vehe» 
mentior  verb  coUifie  g$  attritio  igntm  fufcitat.  An  verb  convenienter  fuis 
hypothefibus  originem  caloris  indaget ,  ego  vehementer  dubito,  nam  utex* 
append.  adh.  tracr.c.  1.  apparet ,  fentit  dari  aiiquamfubitantiam  ;  quae  quam- 
vis  toturn  impleat  &pervadat  mundum  ,  potiffimam  tamen  fedem  &llatio- 
nem  habet  in  fole,  quam  ipfe  cor  feu  ctntrum  appeUat  univerfi.  Talis  autem> 
lubftantiae  originem  ex  attritione  &  compreffione  perere  niihi  videtur  ridi- 
culum.  Hanc  fubflantiam  nonfummam  tantumfed  &  xntimam  quoque  per»- 
meare  tellurem  per  contaclum  quaquaverfum  propagari  contendit.  Hun& 
igitur  virum  fiaudis,  de  calore  metailorum  etricienu  omnia funt  manife&Aj 
iima,  ■  \ 

Mirabirur  Leclor,  qiii  Chymicorum  &  Aftroiogorutn  fententi- 
arn  hactenus  de  caufa  effkienti  tacito  praeterire  pede  potuerimus.  Fecimu* 
autem  iliud  eo  confilio,  quod  unicuique  conftare  de  eorum  mtnteputare-ivjs 
vel  ex  eo ,  quia  metalla  Pianccarom  nomine  Inftgnkmt;  aurum  enimab  iis  folr  i 
i\    i;um  luna,  ferrum  Mars  ,  Stannum  Jupiter,  Ms  Venus,  Plumbum  Sa-  ( 
turnus  vocatur.  Si  tamen  operae  pretium  eit ,  audiamus  ciufam ,  quam  pandit  t 
Johannes  Marcus  Marci  in  Phiiofophia  veteri  reftituta  parc. 2  (ecr.  i.p.  8'»  11 
ckg2  hifceverbis:  Jguoniam  verbutraqut  feries  idearum mmundo  hocfub*  \ 
lunari  c3  <-' celefti  e   una  radicefuit  propagata ;  manet  inter  banc  & iQam  co~  ( 
gmtto     analogia.fimilitudo  autem  caufa  amork  unde  alia  foli>alia  \un&%  \ 
alia  alifc  planetis  dicuntur  convenire :  atque  metaUt  feptem  totidtm  vlaneta-  t 
rum  nominibuf  infigniuntur ,  eofdemque  cbaratiere*  babent  communes ,  ob 
quam  convenientiam  illorum  vim  P$  influxum  recipere  feque  mntud  aU^qui 
duuntur  &c.  Conf.  Le vin.  Lemniuin  de  occ,  natf  mirac. iib,  i •  p,  1 1 5.  cuju*  4, 


I 


Schediafma  de  JEre, 


haec  funt,pro  Joli  cujufque  natura  inikxuque  planetarum  oriumur  a?ris  ar* 
genti,  aurique  gleba  & fegmenta  &c.Vernm  inrtuxus  illeplanctirum  m  Gib* 
terrancis  nondum  evidcnter  probatur,  utut  aliqua  probabiiia  me  iegiife  me- 
minerim  in  Moyfis  Mairoonidis  Doclore  perpiexorum ,  qui  moao  non  eft  ad 
manus.  Beccheri  judicium  eitlib.  i.  fe£t.  4  c.  1.  n.  12.  /ijtrologos  nobk  e- 
jmmodi  nuoas  facere  necefjaruis,  ut  etiamipji  videantur  nectfjarii ;  qupd  an 
verum,an  falium  fit,noftrum  noneft  difquirere :  Pienius  hac  de  re  judici 
ferre  liceret ,  fi  Petri  Arlenfis  de  Scudalupis  opus  de  fympatbia  feptem  metal- 
lorum,  feptem  lapidum  ,  &  feptem  planetarum  Madriti  &  Romx 
&  Pzrifijs  cditum ,  confulere  liceret.  Si  vero  cum  Crolii  de  fig.natu- 
ris  convenientiam  habct,  ego  lubcns  co  carebo ,  &.  fine  menvaii  eundem 
alii  deperihunt, 

§.7.  Tempus  poftulat  utmodefte  demateria  metallorum  noftram  edif- 
feramus  (ententiam.    Credimus  verorem  acu  tetigiife  ,qui  haiitum  metalli- 
cum  mctailorum  materiam conltituunt.  Sententiam  eorum confiimant  i.ve- 
nsearborefcentes  quafi  in  fila  tenuiflima  cum  lanugine  fimilitudinero  habentia, 
hseenim  certifllmo  funtdocumento,  halitumfilaam  &  pectinatim  concrerce- 
re  quafi  in  metallum.  (2)  hiftoriarum  monumenta  produnt,  particulis  me- 
tallicis  pluilfe,-  iaudo  teftem  Scdigerurn  Exercit.  3  J3.de  fubtilit.  adCardan. 
qui  nmzi  ferri  pluviam  in  Taimnis,  cujus  fruftum  apud  ipfum  fuerit,  addit 
Julius  iilc:  tribw  circiter  annvs antequamab  RegePrQvinciaifta  recepta  ef- 
fetypiuit  ftrro  multisin  locis  ftd  raris.    Conf.  Agricolam  lib.  r .  de  ortu  & 
caulis  fubterr.  p.  77.  MartinusLiiterus  Med.  Doclor  in  Act.  Erudvt.  Lipfien- 
fibusAnno  4«p.  }  53.  iiicitur,addux  ffe  cxcmpla  exbiftoricis  teftantibm,di- 
verfis  temporibus  jam  majora  jamexiliora  ferri  ut  &  cupri  Mttalla  dtci- 
diffe:  An  alia  adduxerit,  quam  nos  ignoramus.  Doct.  Joh,  Marcus  Marci 
'in  Philofophia  veteri  rcftit.parte  2t  fe£t.  r.  refcrt,  inBohemia  Anno  16  i£. 
Cuprum  coelitm  dehpfum.    De  Venere  aurea  in  forma  Chryfocolia:  fofTiiis 
cum  rulmine  ccclitus  delapsa  prope  Haynam  Anno  1617.  d.  2$.  Maji  legi 
merctur  Dominus  Doct.  Balduinus  in  Appcndicc  Anni  gvi  Ephcmcridum 
Medico-  Phyficarum  Nat.  Curof. in  German. Decur.  I.  App.  2^4.  Ejufmo- 
di  autem  frufta  cx  halitu  iine  dubio  concreta  fuerunt  (3)  Ex  quibus  metal- 
lorum  foflorcs  latentis  vcnae  argumentum  dcpromunt,  cx  iis  nos  materiae 
metallorum  in  puteis  Democriti  defofla:  documenta  pctimus  meritc  ;  ?nim 
ero  pmer  corruicationes  6c  coeruleas  fiammas ,  vju#  tcrram  allambunt,  calt- 
i  vapores  ex  iis  locis  folent  erumpere,  ut  teltis  eft  Eduardus  Brovvn  in  Afih 
nglicanis  Anno  1669.  menfe  Junii  num,  ^ . p. 8  1  i.hinc  etiam  nivcs  in  illis 
gionibus  itatim  iiqueicunt  ,nec  ros  concrelcit,  nec  arboics  procera:  vel  la?ta 

U  2  grami- 


Schediafma  de  Mn\ 


gramina  aflurgunt,  Copia  vero  talium  vaporum  notat  certe  materiam  ,  fi  ni- 
mirum  caetera  indicia  cum  hifce  conjungantur.  (4)  llluftr.  Boyie  in  tentamine 
magnorum  effeQuum  langvidi  ttiam&  inobfervati  motus,  cuianneQitur  di- 
fcurfm  experimentalis  de  caufis  quibwdam falubritatis  &infalubritatis  aeris 
ejusque  effe&uum parum  obfe rvatis  fubnectit  experimenta  chymica,  ipfa  me- 
talia  perfecla  exhalationum  fpecie  in  aerem  elevari  polTe  detegentia ;  quod  cer- 
to  eftindicio,  concrevifTe  metalla  ex  halitu,  Nec  obftat  gravitas  metailorum 
aflignatae  materia? ,  quafi  halitus  nunquam  in  tam  durum  corpus  concrefcat; 
quod  fi  enim  corpora  graviflirna  refolvuntur  in  halitum ,  ficuti  dehydrargyro 
conftat ,  quidni  etiam  haliius  in  corpus  aiiquod  duriffimum  abire  poriet  V  Sed 
ecce  Gariflimi  cujufdam  Medici  fententianoftrae  adverfa  eftjverum  pace-il- 
lius  viri  dixero,  citra  fuffirientem  caufam  funcUtisfimarfententias  fefe  oppo- 
nit,  Nam  quod  ait ,  aurum  &  argentum  varias  induere  pofTe  fpecies,  ialis, 
liquoris,  halitus  &  tamenmanere  aurum  Sc  argentum,  id  etfi  concederemus, 
non  datum  tamei*  eft  nobis  intelligere ,  qui  exinde  fequatur ,  halitum  non  erTe 
materiam  metallorum;  quod  fi  multa  huic  collectioni  largiamur*  obtinebit 
nobis  non  invitisvquamvis  exhalationem  vel  haiitum  non  eife  materiale  prin- 
cipium  metaiiorum,  id  quod  eft  verisfimum.  Jam  exfpectabis  Lector,  ut  ha- 
litum  illum  in  fua  principia  ex  mente  Democriti,  Epicuri,  &  Cartefii  reiol- 
vam  j  primo  quidem  in  partes,  deinde  (2)  particulas  five  ut  appeilat  GaiTen-- 
dus,  moiecuias  &  has  in  corpufcula ,  prout  placuit  diftinguere  Celeb.  Domi- 
no  Perrault  &  Cordema-Ojqu^  ultima^  Cartefii  Phiiofophia  vuke/Ie  itetum  di~ 
vifibilia nihil  enim  tam  exiie  elfe,  quod  non  iterum*  in  particulas  adhucmi-- 
nores  divrdi  queat:  Ego  etfi  non  dixero,hanc  hypothefin  iolidisfimis  argu« 
mentis  explolam  effe  a  PetitoPariiienfi  Medico,  de  Principiis  nov^Pbil,  Car- 
tefij  ,  incomparabiii  Huet  o  in  cenfura  Phil.Cartefun.cap.  6,Heinrico  Mo- 
ro.  in  Encbir  Metaph.  c.  16.  Parckero  aiMlque,libentisfime  tamen  cum  Wil» 
lifio  viro  cei  te  acutisrimo  profiteor  quod  lufciofus  ego  atque  btbcs,  lyncekac- 
curatiora  rellnquam  y  eateniu fapere  contentus  quoafque  rationi  fenfw  ex- 
terni  operam  prdftitere;  lib.  de  iermentat.  c.  1.  (i  quis  tamenhifce  deiecle-  _ 
tur,  is  legat  Philofoph.  veter.  &novam  Tom.  2.  p.  01.4$  f .  ed-Parifienf  Quia 
/  vero  Burfcrus  in  introducl.  fua  ad  fcient.  nat.  lib.  i.c,  if.  quaerit,  unde  nant 

tanta  idonearum  exhalationum  copia  jugiter  provemat^  agedum  refolva- 
mus  haliturn  eum  non  quidem  more  Dernocriticorum  &  GarTendi  AfTecla- 
rura,  fed  Peripatetico,  modo  in  fua  principia  cum  R.P  Honorato  FabroSo- 
cietat.J.  inaliquibus  ab  Ariftoteie  difTentienti :  Hic  nimirum  halitus ,  quem 
fecimus  materiam  metallorum,  ficcus  eft  &  cornprehendit  juxta  Honoratum, 

prout 


Scbeiiafma  de  JErel 


prout  in  variis  locis  memem  fuam  exponit ,  multam  terram,  id  eft  minim% 
,  terr£,qjxbabent  fphdricatH  figuram,quant  femper  rttineant.ut  nec  tendi, 
comprimi ,  rarefieri,  [denfari  pojfint ,  quod  &  fkcum  efTe  in  fummo,  & 
igxU  minima,qu£  funt  cyhndtica,  oblonga,  jlexibilia  &  ( xi  in fummo  effe 
caliium)  qu£  p  rticubt*  terr£  fujficienter  colligunt ,  implicant ,  firingunt. 
nec  ceite  excludere  poilumus  omne  humidum ,  quod  a  pofteriori  probatur, 
ipfa  enim  metalla  liquantur,  necelle  igitur  efl  tum  partes  qUafdam  natare  in 
medio  communi,videtur  ergo  perquam  verifimile,  inefle  halitui  huic  minima 
aqu£  quorum  appulfu  partv  quafi  ignk  &  interceptione  quadam  feparen- 
tur  y  imo  humor  ille  quafi  vehiculum  aliarum  partium  eft,-  ncfcioanhuc  re- 
feram  ,quod  Boylkis,  ut  me  legSfe mernini,  faepe  viderit  ,argcntum  ex  flitore 
concreicere?  hircnutem  coiiilitutiva  halitus  in  terrx  vifceribus  prarfto  funt, 
ut  quid  Burfero  rclpondendum  fit,vcl  hinc  illuccfcat.   In  uno  hocHonora- 
tumFabrum  de(ero,qUod  ilatuatDeum  perfeclorum  mixtorum,  qualia  etiam 
metalla  funt,femina  globo  terrae  indidiife,  quae  fmxtqua[\  rudimenta  metallo- 
tum  &  dcinde  vi  calcris  varie  mifceantur  &  abeant  in  materiam  metallorum 
Tracl^.  pfop.  XL  in  quo  opinamur  eum  nec  a  fe  difputatis ,  nec  re£te  ratio- 
rii  converncntia  aflerere;  ^uar.tum  enim  ad  primum  in  c.  TYacl.7.  propof.  2. 
cxprcfse  defendit,  metalla  conftare  ex  elementk ,  eaqueefie  materiam  remo 
tam ,  optime         .  ohaf ,  quod  fi  vero  rcs  ita  fefe  habet,  quid  nos  cogit  ad 
aliam  quandam  materiarn  confugere,  quae  nominatur  primigenia  ?  nonne  ma* 
tena  rem<  1 1  in  relpeftu  ad  proximam  ,quaea  Philofophis  pafllm  vocatur  ul- 
timn  ,  pl  ifl  a  &  fi  ita  \  is  primigerria  appellari  potcft?  Et  nonneaccuratislirnus 
hicce  Phyficus  in  prsefat.adleclor.  Tom.  1.  praemifTa.  $.41.  exprefse  leclorem 
fui  incom|  arabilis  operis  monuit,fein  rebus  corporeis  quatuor  duntaxat  el$- 
rrtema  &deinde  calorem&impetum  agnofcere,  qui  ergo  ad  aliam  materiam 
primi  eniam  confugit?  Ipfe  quidem  neceflarium  id  cfle  flatuit,  fi  enim  ele- 
menfa  ptira  eflent ,  fefe  non  videre  ait ,  cur  potins  in  unum  quam  in  aliud  mix* 
tum  obtanV.  Verum  in  eoCiariiTimum  Virum  ratiofugit.  Cur  enim  dicere 
nobii  non  liceret  minima  elementorum  motu  a  Deonon  folum  producloicd 
&  in  propofitos  fincs  direclo  modo  faceflere  in  materiam  horum  mixtorum, 
modo  etiam  aliorum  non  exclufa  prefllone ,  tcnfione  naturali  ?quodcerte  dc 
atomis&corpufculisdocetCeleberrimus  AltdorffinxAcademia?  Mathematum 
&Phyficn*Profeflbr  Sturmius  in  Epift.  Dec.  II.  Ephem.  Gerni.  an.  9.  inJer- 
ta ,  ut  vero  e  diverticulo  in  viam  redeamus,  concipimus  facilc  humores  intra 
nos  per  varios  terrarum,  rupium  plexus  percolari ,  in  quam  rem  legi  potefl 
Athanaf.  Kircherus  lib.  2.  mund.  fubtcrr.  in  quo  de  intcriori  terrx  conflitu- 
tio.iCjCanalibus  &c.  difputatur  >  Proflat  etiam  demeatibus  tcrrae  Pandulphi  li- 

U  I  ber, 


Scbediafma  de&re. 


fcer,  qui  curiias  vtnas ,  meafaj  af<j«c  aitfj*  fubterraneos  enumerat.  Ifta  n 
terrae  loliditatcm  Aiiftot.  ex  anmiftjbhe  aqus  petit  i,  de  gen.  &  corrupL  tex# 
49.&iib.  4.  Meteorol.  quamvis  contrariam  defenderePlotinum  hb.  i.Enn. 
2,c,6.  non  ignoramus,  Scipio  Claramont.  in  opereprofundse  eruditionis  de 
univerfolib.  1 2,eap.  1.  parte  alt  op.  p.  29.  ed,  Coionienf.  fcribit,  nufquamter- 
ram  in  latebrk  xnftar  aren<e  folutam  reperiri  fed  femperplus  minusveycon» 
cretam  ?ff  alicubi  etiam  lapidojis  fibrU  vinciri-y  id  quoque  fatendum  eftj 
dum  tranfit  partes  terrs,  aliquas  quiJena  portiones  deponm,  alias  p*ro 
furqri,  nam  quando  e.  g.  per  fodinam  Chalcanthi  fluk,compertum  elt,  eam 
murtas  ejufdem  foflilis  particulas  fuffurari,  &ita  multis  modis  prseparari,  darn 
idoneam  prsbeat  metaliis  materiam;  aut  dicendum  Jialitumexhis,  quaenon 
pridem  nominavimus,  conftitutum  principiis  per  varios  terrarum  traclus  ft* 
latim  meare,  &  in  debitum  locum  in  quo  aliquandiu  retinetur,  fovctur  &dif« 
ponitur,  pervenire,  ex  eo  tanquam  ex  mari  iterum  per  aliquos  ducius  &  ca« 
nales  veluti  per  organa  generationi  deftinata  in  matricem  fefe  effundere,  quas 
femen  illud  metallicum  excipiat,  re.cipiat,  dum  in  metallum  concrelcat  quafi 
per  fublimationem>prseyiis  aliis  prseparationibus  ckrefolutionibus.  Hic  mo« 
dus  generationis  metaliorum  nobis  propius  videtur  ad  veritatem  accedere 
quam  iile,cujus  meminit  quidam  ex  Britannis  hifce  verbis:  Sal&  terrami» 
nutiffime  confraBd  &  ujque  in  vaporem  refoiuta  fi  invicem  comprebendunt 
&  in  materiamduram  &nondenub  refoluhilem  obrlgelcurn  ad  eumferemo* 
dum,quo  vitrificatio  nec  non  laterum  &  fitlilium  codio  peraguntur.  £a 
vero,  quam  nominavimus  mattix  vel  Materia  five  p-  incipium  patfivumfunt 
lapides,  argilla,iutum  &  arena.  Quod  de  terra  argillosa  diximus,  confirmat 
cxperimentum  D.  du  Clos  in  Academia  Regia  Pariiijs  tefte  Ham  nelio  pro- 
pofitum,  is  de  ejufmodi  terra  prope  Lutetiam  idretulit,  in  ea  duriflimas  & 
ferrugineas  Marcafitas  inveniri,  ex  quibus  vi  ignts  cum  borace  arlenicali  fu- 
fis  ferrum  prodieriu  Communiter  ab  alijs  obfervatum  eft,  quod ,  quo  pu- 
purior  eft  lapis  five  Matrix  ac  lutum,  &fpiritus  metailicus  fubtilior  ac  de- 
rcecatior,  eo  nobilius  exfurgat  metallum,  quoautem  illa  impurior  &  craflipr 
fpiritus ,  tanto  vilius  generetur  metallum.  Non  aufim  affirmare  cum  expe- 
perientiflimo  Hallenfium  Medico  &  Profeffore  Dno  D.  Hoffmanno  omnes 
terras  metailicar  naturee  eiTe  aut  eam  induere  pofle:  non  omnis  fert  omniateU 
Im :  bic  fegeles ,  illic  veniunt  felicim  uv£ ,  arboreifcetm  alibi  at%  injujja  vire- 
fcunt  gramina:  vid. Claramont.  p.  36.  Cceterum  quandodiximus  metallum 
per  fublimationem  concreicere,  non  eit,  dubium  ,  quin  potiores  in  Jaoc  opere 
calor  fibi  vindicet  partes,  quia  fublimatio  eft  propulfio  Jkciorum  evaporabi- 

iium% 


Scbedhfma  de  JEre,  i  f  9 

Uurn  ',  definiente  Celeberr.  Wedelio  in  Pharm,  Acroam.  lib.  1.  fe6rt  3.  cap.  4. 
iiihsec  autem  propulfio  a  calore  fit,qui  quod  volatile  abfumere  nonpoteft ; 
proptllit ,  at  in  furnis  hypocauitorum  &  metallarioium  cernere  eft.  Calor 
ille,  utut  fua  incunabula  igni  cuidam  fubterraneo  debeat,  non  negnvero  tamen, 
admodum  vero  videri  confonam  Honorati  fententiam ,  qua  credit,/»  mixtis 
dijperfas  effe  particulas  igms  &ad  calorem  excitandum  fufficere  fi  dijpn* 
ignkparies  c olli gintur ,  cui  fententix  patrocinabitur  (1)  feria  confidcra- 
tio ,  quomodo  ignis  acccndatur  in  fanohumido,  deindc  (2)  ex  nnnia  funi- 
um  compreflione  &  tenhone;  nam  ut  tantum  in  ultimo  exemplo  perftern, 
concipio  optime ,  funes  compreilos  &  tenfos  acccndi ,  cum  per  violentam 
cam  compretfionem ,  quando  ingcntia  pondera  attolluntur ,  humoris  partes 
cxprimuntur ,  &  parces  ignis  coliiguntur.  Non  vacat  vero  .  ut  eam  ingredia- 
m  irdifpwtationemjqua  ratione  fub  terra  inmixtis  partes  rgnis  coliigi  valeant, 
cum  in  aprico  fit ,  tot  mutationcs  in  pcnetralibus  terrae  contingere.  Mulco-. 
minus  operam  iudemus  in  evolvenda  quaeflEioac  iih,an  calor  iftc  fit  accidens 
an  fubihntia ,  dc  qua  re  inepte  admoJam  difceptat  Bernardinus  Telefius  de 
rcrum  nat.  lib,  2.  eap.  21.  quamvis  non  oppido  dixerim ,  cum  S.  Ba£  lib» 
,  1.  adverf.  Eunom.  cd.  P.  p.  713.  quod  iit  infani,  calorem  nominare  fub- 
.  ftintiam,id  quod  fecic  Arift,  lib,  I2-Met,c.  1.  &  totaferc  receacior  Philofcv 
phia»  Nec  omnes  parres  frigbri  ahjudicavero ,  ea  duclus  opinione,  concie- 
.  tiQnem  mctallorum  ex  halitu  &  fri^ore  oiri,  adcoque  ab  eo  confifbntiam 
&  lbliditatem  fuam  confequi,  quod  certe  operdtioncs  ch  vmicx  nobis  ob  o. 
culos  ponunt,  cum  pleraque  operailiorum  pcr  igncm  diilbluta  aut  prajpara- 
ta  tandem  frigoris  beneftcio  juftam  nancifcantur  confiilcntiam.  Adeo  verum 
elt,  natunm  omnia  calido  &  frigido  operari, ut  docet  Accoramb.  annot, 
iu  Arill.  p.  /  19- 

CAPLIT  SECUNDUM, 

De 

Natura  JEris  &  ejus  proprietatibus. 
/.  1. 

''TT^Ec  in  generc  de  metallis  fufficiant.  Ad  xs  accedimus,  quod  a  fplcndo- 
■  *  -*re  aeris  ica  vocatum  cenfet  Ifidorus  Hifpal.  iib.  i6.orig,c.  19.  inter  au- 
ores  latinac  lingua?  in  unum  corjms  redaclos  p.  1226.  alias  dicitur  cuprum 
;.  nobilibus  ejusvenisin  Cypio  olim  invenris.  Palladius  cuprinum  a?s  appcl- 
at,unde  tanduii  cit  all arnta  vox  ctipri.  Apud  Chymicos  Vcnus audit. Hinc 

Pin- 


t€o 


Scheiiafma  de  Mrt 


Pindari  Interpres  ait  £s  Venzri  dicatum  ejfe.  Grarca  iingua  nominatur  %&k* 
xqc.  ClariiHmus  Vir  Olaus  Wormius  in  Mufeo  five  hiftoria  rerum  rario- 
rum  cap.  f.  p.  no.  defcribit  ses,,  quod  fit  metallumimperfeSum,  durum.ex 
plurimo  fulpburerubeo  impuro  &  pauco  Mercurio.nondum  maturis  &  fixk 
gemtum ,  colore  rubicundo.  Veriim  fruftra  fim,  (i  iterum  varias  fententias  re- 
cenfere  tentavero  ,  cum  au&ores  omncs  fuis  inharrentes  metallorum  princi- 
piis  sri  eadem  fatagant  applicare. 

§.2.  Aggredimur  ergo  explicationem  aeris  juxta  pofita  \  nobis  princi- 
pia.  Probatum  eft  fupra,  halitum  effemateriam  metallorum  omnium&con- 
ftare  eum  ex  Elementorum  minimis.  Halitus  igitur  ille ,  qui  eft  proxima  aeris 
materia  fine  dubio  conftabit  talibus  minimis,  qua?  nulii  alii  halitui,  ex  quo 
aliafiunt  metalla,  juxta  eandem  proportionem  &  conjunclionis  modum  in- 
funt.  Scilicet  in  halitu  eo  eft  (l).multa  terra  &  optime  quidem  praeparata, 
^uo  ipfo  convenit  cum  auro  a?s :  aurum  enim  conftat  terra  multa  eaque  be- 
ne  praeparata ,  quamvis  facile  crediderim,  in  auro  terram  longe  cffe  exquifiti.o. 
rem  &  magis  fuba£tam  ?  differt  verp  (i )  ab  argento,  quod  in  rninori  propor- 
tione  quam  aurum  terreum  eft,  &  (2)a  ftanno,  quod  terra  magis  fulphurea 
conftare  creditur(3)  a  plumbo  in  quo  multa  quidem  terra  fedminus  fuDacla 
&  crasfior  eft.  (II)  humore  modico,  quo  ipfo  differt  ab  auri ,  plumbi ,  argen- 
tihalitu,  aurum  enim  plus  humoris  quam  ars,fed  minus  tamen,  quam  plum- 
bum  &  argentum  habet,  ftannum  autem  plus  habethumoris  quam  argentum: 
Ita  tamen  paucitas  humoris  accipienda ,  ut  intelligatur  plus  adhuc  humoris 
efle  in  a!ris  quam  ferrihalitu.  (III)  Igue  mediocri  per  quem  halitus  ille  dif- 
fert  ab  halitu,  ex  quo  formatur  aurum  ,  in  quo  major  ignis  portio  propter 
accuratiorem  plexum  eft  neceiTarius,  quod  deargento  quoque  verum  elTe  cre* 
diderim.  In  plumbo  &  propemodum  nihil  videtur  effe  ignis.  Ferri  halitus 
plus  habet  etiam  ignis  quamaes,  Dixi  in  proxime  pra?cedentibus  aurum,ar- 
gentum,  cumpotuiiTem  dicere  halitum,  ex  quo  aurum  argentum  &c.  :-an- 
quam  ex  materia  conftat ,  ratus ,  parum  intereffe ,  quomodo  ioquerer.,  quia  in 
metallis  omnibus  multum  ineft  materise ,  parum  autern  de  quidditate,  te- 
ftante  Cxfalp,  lib.  i.  demetall.  c.  i.  Tribui  vero  halitui ,  ex  quo  xs  forma- 
tur,  terram  multam  propter  gravitatem  geris  ,  ignem  mediocrem,  quia  cito& 
facile  calorem  concipit,  humorem  modicum  ob  duritiem  &  difriciliorem  ali- 
quando  liquationem.  Porro  ratio  diclat,  hos  halitus  ita  comparatos,  pnmo 
motore  Deodirigente,peculiari  &  nobis  inexplicabili  ac  diverfa  ratione  me- 
di3ntc  calore  &  frigore  conjungi,  quam  halitus  alio  etiam  modo  conftituti, 
ex  quibus  cactera  metalla  formantur  j  unde  fit ,  ut  aes  a  caeteris  metailis  dif- 

ferat. 


Scbediafma  de  AZ\  e. 


ferat.  Quamvis  prxtcrea  adhuc  pcculiaris  extcrior  conftitutio  partium  arris 
fit,  qux  rlum  ars  liquatur,  folvitur,  quae  pro  dirferentia  aliorum  metallorum 
etiam  ipfa  in  caeteris  diverfa  eli. 

/.3  JEs  vuigo  dividitur  in  nativum  &  arte  dcpuratum,  Prius  iterum 
eft  vel  purumputum,  quodGermani,  flcbicgen  jvUpffer/vel  rude,  in  pyritc 
aut  minera  fua  exiftens.  Prius  fme  excoctionepurum  elt,  &  in  metaliis  a?ra- 
riis  &  argcntariis  reperitur,  quod  tamen  vetercs  imo  ipfe  Albertus  ignoraffe 
videtur,  quod  cnim  ipfe  Goslariae  repcriri  ait  cum  tota  fubilantia  iapdi>per. 
miftum ,  illud  non  eft  purum  putum  fed  excoclione  indiget ,  ut  a  lapide  libe- 
retur.  Invenitur  aliquando  bra£tearum  modo  lapidem  ampleclens.  Maifulx 
«ejus  effodiuntur  varia  figura ,  itriarum  icil.  globorum ,  virgularum ,  prout  A- 
gricola  teftatur.  Clariflimus  Wo~mrus  prohtetur ,  fe  e x  Ofterdalenfibus Nor- 
vegi£  finibus  tenere  ts.quod  majjulzrum  jivt  laminarum  planarum  ex  minu- 
tijfimisquafigranulis  confiatarum  ftguramobtineat  colorerubicundo  &de  c£- 
tero  admodum  fragile  fit.  Et  kuic  valde  afrine  eifecredit  illud,  quod  An- 
dreas  Chioccus  vcrum  acris  florem  vocar  ac  his  verbis  defcribit.  Mris  flos 
verus  ac  legitimus gravis ,  friabilis  &  faporis  adftringentis,  colore  modke 
fplendente  rujfefcens  ex  propria  ms  minerajn  minutijjima  granula  papavc- 
ris  erratici  femina  magnitudine  exprimentia ^efflorefcens. 

4«,  ^Es  rude  diximus  e/le  iltud,quod  latet in  mineris  aeris:  qua:  qui- 
dem  variac  funt  eaedemque  frequenter  pulcherrimis  cxpiclae  coioribus.  Expc- 
rientisfimus  Borrichius  in Docimaftice  Metallica  §.  4 1.  p.  31.  dividit  eas,  in 
mites  &  rebelles ,  hoc  cft ,  in  traftabiles  &  duras  intrailabilefque.  Mitium 
fpecies  recenfentur  ab  co  fex.  (1)  ex  cinereo  fubcoerulea  StVOpfftt  @M<l£?(Sfl(| 
trtificibus  (2)  cjanea  five Lazurina  e\  caruleo  binc  inde  fkbviridis^OVdU 
&f$  appellata  '  3)  fubfufca  (4)  fubfiava  (f)  innata  lapidi  fujiii  Mansfeldi- 
co  (G  vartorum  colorum  ,Jed  a  pyrite ,  antimomo  80  Jrfenici  vnxtuia  libt» 
ta  Rebelles  e;  lunt ,  t[Ut  pyritem  (frequentcr  vero  is  in-cupri  todinis  oc- 
tbnitfvd  fulpbur  Jaicum,  arfenicum  ,  &  ad  iummam ,  qua?cunquc  orichalci 
iriort^nitent,  vthunt.  Huius  non  eit  loci  recenfrre,quomodotam  mites  quam 
rebel^es  minerae  explorentur.  Quod  fi  alicui  hoc  cognolcere  volupe  elt,  is 
adeat  prxlaudatum  Rorrichium  j.c.  ubi  perquam  dfligenie?  luculentequc  hoc 
t\\  executus.  Hoc  unicum  hic  opportune  monendum  ,  mineras  nfhicare  no- 
men  a?ri  partim  \Dowinis,  in  quorum  polfeftione  hint»  partim  aloco,  in  r;u« 
jiffodiuntur,  delumpta.  Hinc  apud  antiquos  invcnias  cciebrari  a:s  Saluity- 
num,  Livranum,  Marianum, quod  exMincris  Saluitii ,  Livii,  Marii  erueba- 
tur:  &  ut  Cordubenfe^^ineticum  Corinthiacum  taceam  ;  hodio  audiaspaf- 
fim  nominari  Angliranum,  qued  cx  Minera afris  Ar.glica (conftanti  ex  lapide 
Jgpwd.  Qic.  IJI.  AnM.  riL&riU  X*  nijro 


161  Scbediafma  de  Mre. 

<* 

■cigro  &  duro ,  cui  hinc  inde  aureus  intermicat  color )  praeparatur.  Illud  aes 
rude  in  mineris  &  reconditum  certum  eft  varias  fubire  ditferentias ,  ratione 
coloris  ratione  matricis ,  conjiftentU ,  bonitatis  &c.  Aduco  verba  curtofif- 
fimi  Wormii :  Intertredecimpeculiares  jpecics  expyrite granulato ortasjca. 
tione  bonitatis  fertilitatis  difcrimen  maximum  reperio.  Unum  enhn  ge* 
nus  bujus  pjrit£  aurei  plane  fterile  eft}nibil  £ris  (fuppeditans  >quando  coqui- 
tur ,  duo  funt,  quorum  centum  pondo  unam  <tris  prabent  libram ;  aliud libram 
unam  femis;aliudlibrasquatuur  cum  dimidia.aliud  libra*  quatuor  cumtribus 
quartk,  aliudfex  cumdimidio ,  aliud  novumjemis ,  aliua  novem  cumtritus 
quartiSydiud  decem  ,  aliud  quatuordecim  cumdimtdia^aliud  libras  quindt- 
€\m,  denique  aliud  fedecim  >quod  fummum  eft.  H.j. 

/.  $.  Priufquam  aeris  minera  in  xs  purum  evadat,  mukas  necciTario 
mutationes  fubit.  H  qui  hifee  rebus  operam  impenderunt ,  affirmant  (i)  ne- 
ceifariam  effe  minerae  per  quatuordecim  pluresve  dies  uftionem ,  qua  maifa 
reddatur  aerdfa,  nigrieans,  ex  q.ua  viride  aes  efflorelcit;  (i^coclae  lta  mine- 
ix  fufionem  &  in  laminas  craiSas  reducTionem ,  quas  Germani  j\U?(ferfrdrt 
vocant  t3 5  Laminarum  harum  in  alias  fornaces  tranfportationem  &  vel  o- 
clies  repetitam  infurnis  uftionem,  donecrubicundum  acquirant  colorem;quo 
obtento  ^vUpft^V-SBcrrf  falutantur.  (4)ajunt  maifam  eam  coqui  in  fpongio- 
fam  ac  levem  materiam,  nigram  ,  porofam ,  aeris  crudi  (3vo!v5iupftei )  nomi- 
ne  venientem  (f)  hanc  denub  volunt  fundi  ac  tum  demum  evaderein  aes  pu- 
rum  aptum  ufibus  quod  @ar*5vUp(fer  vocatur.  Cavendum  ver©,  ne  in  aes 
fufurn  aquainfundatur,  narnedko  maximo  ftrepitu  ex  vafe  erumpit;  quiae- 
nim  xs  accenfum  multas  ignis  partes  colleclas  habct,  aqua  igne  gravior  faci- 
le  per  ignem  penctrat,  propcer  maximam  caloris  vim  illico  ipfa  aqua  rarefcit , 
rarefacTa  autem  majus  defiderat  fpatium,quod  cum  non  inveniat ,  erumpic 
cum  ftrepitu  quafi  per  explofionem  &  carcerem  iuum  excutit  non  fme  ma- 
xim£  vi ,  cujus  impetu  a?s  ipfum  ejlcitur.  Ejufmodi  operationes  prout  feli- 
cius  his  aliifque  fuccedunt,  vel  majus  vel  minus  pretium  aeri  conciliant.  Cer- 
te  olim  laudatum  fuit,propter  offlcinae  attificium  fclicemque  praeparationem 
Corinthium,  quod  in  ejus  urbis  conflagratione  repertum  eit  elegantisfimfc 
prceparatum  abfque  humana  indultria.  Attifkes  fortuitam  seris  depurationem 
fucceffu  felici  adminiculo  artis  imitaii  funt & fplendidisiimum  colorem&hinc 
refultantem  aliquam  nobilitatem  ei  conciiiarunt.  Sane  ferme  exciderat,  mo- 
nere  leclorem  de  sere,  quod  Caldarium  vocant.  Id  hancfortitur  a  reliquis  dif- 
ferentiam  quod  tantum  fufile ,  fed  malieonon  extenfibile,fi  enim  malleistra- 
clatur,  finditur.  Alias  vox  Caldarium  fcriptoribus  a  puritate  &  nitore  latini 
fermonis  longius  ckflecTenubus  videtur  fignifkare  idem  quod  calefaclorium. 


Sclediajma  de  A2rc. 


In  foeminino  adhibita  legitur  apud  Gregorium  Turonenfem  de  gloria  Con- 
fctfor.cap.  9g.  in  feq.  verbis,  accenfoque  foco  ponit  cAldariamligneamfuper 
ignm  impletam  aqua  cum  oleribus  j  urgenfque  ignem  &c.  vebementer  fer- 
vere  coegit,  ut  putaretur  anea  ejje.  Floruit  is,  ut  notum  eft,  fec.6  poftChrift. 
natum  ejufque  hononfica  memio  ellfactaab  Hincmaro  prxfat.  in  viiam  Re« 
migii.  Eadesn  in  notioneufus  vocc  Cadarius  lib.  IV.  Miraculor.  cap  6f.  Sc 
leges  quoque  Longobard.  lib  L  Tit.  XXX.  leg.I.  Matthaeus  Parif.  aliique  plu- 
res  inhoc  lignirlcatu  adhibuerunt. 

/•6.  Caneriim  breviter  perftringamus  a?ris  proprietates.  Imoxs  grave 
ita  ehVut  medium ,  quantum  ad  gravitatem  ,  inter  metalla  tueatur  locum  , 
nam  auro,  argento  &  plumbo  gravitate  cedit,  ferr»m  autem  &  ftannum  fu- 
perat ,  illud  quidem  ferrum  ob  majorem  humoris&  fortaflis  terrar,  copiam, 
hoc  ftannum  vero,quia  poris  exilioribus eft  prseditum ;  viciflim plumbum  & 
argentum  graviora  funt  aere,quia  plus  humoris  habent  &minus  ignis.  Au- 
rum  autem  xri  prarponderat ,  quia  hoc  plus  terraz  &  humoris  itemque  poros 
minores  habet :  Is,  qucm  in  hac  proprietate  explicanda  fequimur,  Honoratus 

ita.calculum  iubduxit,  ut  aeris  puri  gravitatem  dicat  eam  quae  eft  47.  ad 
ico.  Nolumus  hicCartefii  folicitare  caufam  gravitatiscorporumterreftrium, 
quam  confert  in  motum  globulorum  fecnndiElementi,  meritus  quicquid  e(t 
docliflimse  cenfurx  Sveflionenfis  Pradulis  l.c.  C7»p.  91.  &  feqq.  NecEpi- 
curi  fcrinia  excutimusi  qui  certum  efle  vult,  Gaflendo  mentis  ejus  interprete, 
pondus  feu  motricem  facultatem .  quae  unkuique  rei  ineft,  non  aliunde  ori- 
ri,  quam  a  pondere  feu  mobilitate  atomorum ,  qu£  omncs  graves  fint,ut  in* 
de  omne  corpm  necefje  fit  effe  grave ;  qualisenim  evolutio  proprietatis  no- 
ftrse  inde  fper^nda  fit,  non  potefr.  non  effe  manifemflimum.  In  ficetum  e- 
tiam  effet  Hobbefii  fententiam  prolixe  ventilare,  utpote  qui  vix  quicquam 
de  fuo  rei  phyficx  addidit,fed  Epicureorum  vemgiis  infiftens  varios  modos 
cxplicuit ,  quibus  corpora  diverfos  induant  feniibiles  llatus.  Ncc  aliter  de- 
*ebat,  .quam  ut  Hobbefius  eum  in  Philofophia  fequeretur  duccm  &tam  cru- 
de  ac  Jibere  loqueretur  aut  fcriberet  etiam  de  ipfa  anima  hominum  tanquam 
corporea,  qui  a  vcra  pietate  &  chrHliana  religvone,  fi  fcriptoribus>&  conter- 
raneis  Britannis  crederefas  elt,remotiflimus  erat. 

/.7.  Ulterius  a?s  fatis  dutlile  ert  ,  five  in  longumduci  poteft,non  qui- 
dem  per  fimpliccm  traclionem  vcl  preslioncm,  ut  pix,  vifcum  ducuntur  in 
longum,fcd  ma//eo:Nec  miniis  etiam  Uvigaille  id  ei\ejw  partes  in  ftipet* 
ficie  ita  convemre  pojfunt,  ut  nuWifetjfifnlitcrfupra  aliam  extat,  fiveajfn- 
8v  ita  Uuigari  potefltut partcsqu£  exjlant,atteruntur.  Ukimihujus  wafat 

X  2.  rutio 


f  64  Scbediafma  di  Mrt. 

ratio  petenda  eft,  ab  exilitate  pororum,  &eorum,  qux  ingrediuntur  halitunr, 
ex  quo  formatur  ses.  In  laevigatione  ifta  folet  adhiberi  okum  ad  temperan» 
dam  afperitatem  aeris&  ipfius  cotis,  cujus  denticulis  extantes  partes  erodun- 
tur.  Duclilitas  amem  ilia  eft  atenacitate  partium ,  quae  ratione  ignk  faciU 
limlinteyje  implicantur  ratione  humork  facile  feparantur  &  in  omnem 
figuram  aguntur  ;  probavimus  verb  in  antecedeniibus ,  quod  aes  fatis  ignis 
&humoris  poflideat.  Porro  aes  tendi  poteft,  ftve,  qiiia  tenfio  fic  per  majo^ 
rem  extenfionem ,  extendi  poteft,  (  quemadmodum  patet  ex  proprietatibus 
extenfi.explicatis  aBonartep.6.,)  ut  teftatur  fonus  chovdx  serea?  pulfatae,  quar' 
fonum  non  ingratum  edit.  In  hac  ultima  proprietate  aes -convenit  cum fer- 
ro,quod  iridem  durum  &fonorumeft.  Arift.  in  problem.  Sect,  XI.  problem. 
g.  fatagit  reddere  rationem  his  verbis:  Concava  omnia  magk  fonant  &  dt 
quoque  ob  eam  rtm  fonitum  pr&cipue  omnium  reddfc 

jf.  §.  JEs  pice  liquida  perunclum  diu  confervari  poteft;  oUofa  enim 
bituminofa  qu£que  confervant  ccrpora ,  qvia  obftruuni  meatus,  ne  erumpere' 
pojfint  balitw;  deinde  flx  fua  tenacitate  &  vifcofitate  fiumorem  omntm- 
<6Xtrinfecns  accedentem  arcet ,  ac  materiam  hMtuum  intra fe  continet,  atqm^ 
hinc  prohibet  refolutionem.  Atque  ha?c  forte  caufa  eft,  cur  Imperatorumnu- 
milmata  e  terra  eruantur  iltaefa ,  cum  alias  cuprum  facile  aliquod  damnum  > 
fentiat.  • 

§.  9.  ^Erugo,  quam  etiam  viride  aeris  vocant  ios  Grsece,  quamvis  etianr 
ad  aliorum  metaiiorum  excrementa  fefe  extendat  Graeci  vocabuli  ufus,  nibiU 
tliud  ejl,  qudm  rubigo  &ri  adnafc en s  ,  qua?  cum  fuligine  fimilitudinem  quan- 
dam  habet;  cenum  autem  videtur  eiTe ,  quod  procedat  ab  hahtu  avolante 
ac  pedem  figentt  in  humido  ambknte    cum  veio  in  aere  fit  modicus  humor, 
muka  terra,  &parum  ignis,  mirum  non  eftVquod  cop'ose  erumpere  poflinc 
halitus,  qui  in  humido  ambiente  fiftuntur,  nihil  enim  magis  ad  haliwm  re- 
quiritur,  ut  in  fuligine  cernere  licec ;  humidum  autem  aliquod  in  fuperficie 
neceiTarium  eft,  ne  halitus  avolet'}  hinc  a?s  aqua  politum  vel  fanguine  ma- 
defacium  citiiis  aeruginat ,  imo  fale  vel  aceto  vel  urina  pueri  afperfum,  ftatim 
miitatur  in  viridem  aeruginem  ,  eb  qubd  poros  faciant  humidahaec  laxieres: 
Meatus  hi  magis  patentes  caufa  etiam  funt ,  cur  aes  terfum  facilius  aeruginern 
contrahat,  quam  non  terfum,quia  iftud,.ut  innui,  poros  habet  apertiores,  < 
quibus  aura  humida  faciliiis  admovetur,  quae  "cum  quadam  dffficultate  infa-  j 
lebras  afperi  &  non  politi  fefe  infmuat.    In  eo  vero  xs  cum  ferro  convenit, 
quod  ambo  fuiliginem  hanc  expirent.    Id  adhuc  noto  quod  Metallurgis  fo- 
dinae  xris  indicium  fit  fuligo  ilia. 


Scheiufma  de  JErt. 


§.  10,  Cum  ver®  aes  &  ferrum  iint  odirabilia  juxta  Arifh  iib.  defenfu 
&  fentibili  c  I.  odor  d)  is  foetiius  admodum  e/J,manus  xs  diiuius  attreclans 
naribus  gravis  exiftit.  Nulium  vero  eft  dubiii,,quin  arcenienda  fit  caufa  ab  aeru- 
ginis  corpufculis ,  qua?  cum  halitu  avolant,  majori  ex  parte  fulphureis ;  pleri- 
que  enim  Ph>dlci  &Mediciin  hanc  conccifere  fcncentiam,  odorem  produci 
ab  efrluviis  rerum  fulphurcis  &  oleofis:  Namjfo/ffl,  inquiust,  fepcirentur 
extemplo  odorcs  pr£primis  graveolentes  toIlunturiUc,  ajunt,  admove  m*~ 
num  &ex.fpiritu  Tartari  &  CornuCervi  fepara  particulas  fulphureas  empy- 
revmaticas  oleum  ejus  conllitueutes,  illico  odor  antea  fatisteter  ox  iiquorefa-- 
ceiTet.  Crediderim  tameu  faciic  hofce  viros  a  fuiphureis  illis  partibus  non  u- 
j]ice(excluf)S  cacteris  omnibus)  multo  minusab  illis,  qua  talibus  non  refolu- 
tis  odoris-  originem  petere,quod  li  enim  ita  luam  explicaverint  fententiam; 
gaudebunt  furfragio  famigeraiilfimi  Bohnii  in  Circ  Anatorm  Phyfioh  pro- 
gymnaf.  XV.  ut  alios  modo  noivnominem.  Porro  etiam  verisfimum  eftv 
quod  annotavit  nunquam  fine  laude  a  me  nominandus,  Excellent.  D. Bru- 
no  hofpes  meusad  brcve  tempus  quidsm,fcd  gratiofisfimus  in abfoJutishmo 
lcxico ,  quod  Mxuzp  acrem  guflantibus  qualilatem  offtrat ;  certe  fapor,  quem 
cibis  vas  #reum  conaiiiat ,  iatis  amarus  efl?;  hinc  abdicantur  jerrea  vafa,  tum' 
ad  efculenta»  tum  ad  potulema,-  niii  iilita  fuerint  ftanno,-  nam  per  #ru- 
ginem ,  quam  fundunt,  apta  funt  producere-  magnos  in  corporc  noftro  tumul- 
tus  &morbos,  &Ca?klpini  judicio  quidcm , Elepharuiafin.  Cancrum,  dolo- 
rem  jecinoris  &  lienis  ,praefertim  fi  senea  vafa  jlla  acidos  fuccos  contineant  aut 
yinadulcia,  eo*jne  magis ,  (i  moram  in  iliis  traxerint.  Teftamur  etiam  Ara- 
bes  qiod  fi  va£  ieneum  fupeiponacur,  pifcibus  frixis  adhuc  calentibus,  eouf- 
quc  eos  iatici,'utinftar  veneni  lcchaies  reddantur.  Certumvero  eft,  faporem 
aris ,  quem  aerugo  indicat,  oriri  a  corpufculis  iliis,  qua:  fenfim  in  fuperflcie 
concreicunt,  fortaflis  fa^inis,  receptum  enim  tere  communi  confeafu  fal  effe 
primum  lapidum,  &  clalies  Japorum  clasfibus  quoque  faiium  refpondere,  aU 
calink  quiiem  amarum^  acre^acidis,  acidum,  acerbum ,  auflerum,  falfum 
feremedium  ej]e ,  quem  fequkur  eoam  ceiebenimi  nominis  Docl.  Wedel.  ln 
amoenit.  mat  Med.  lib.I.  fecc}  J.  cap.-VI,  utut  adhuc  res  nobis  videacuriatis  ob- 
fcura  &  dubia  ,•  qua  de  re  alibi. 

$.XI.  Jam  ad  colorem  ejus  progredimur:  fimplex  a?s  depuratum  fui 
coloris ,  arti?  opera  ab  argento  &  fcoriis  omnibus  iiberatum ,  coloris,  ejlpur^ 
purti  &  faugtinci  ad  fiaved^ntm  tendentis  in  Uminas  fufum.  Apud  Arifto- 
tel.in  libell.  dc  admir.  non  ade6  procul  ab  initio  dicitur,  apud/wioj  tsadet 
jphndidu77iy  puram  fmctrumque  reptriri,  ut  colore  &  jpecie ,  nequaquam  di- 
tytrniab  auroqucat.  Noningredior  uii'pucationem,unde  lile  color  oriatur,quia 

X  3  i,i  non 


Schtdiafmade  JEre. 


id  nonfieri  commode  poteft,  antequam  enpediium  fuerit  luculente,-  numco- 
lornihilaliud  fit  quaml  ux  quaedam  imbecillis  &  quali  igniculus,  quam  opi- 
nionem  fequitur  Grandorgaeus ;  an  verb  colorum  caufa  e  qualitate  &diverfa 
fuperficiei  textura  petenda  fit,aut  numcolores  in  corporibus  excitati  nihil  a- 
liud  fmt  quam  gradus  feu  menfura  aduftionis  &  coclionis ,  ita  ut  a  fotu  ca- 
lorisomne  corpus ,  quod  in  prima  origine  peiiucidurn  fit,  pro  vario  ordine  & 
menfuraadmittatcolores,  qua»  quidcm  eft  Ifaaci  Vosfij  fenteatia ;  atvero  ni- 
mis  longe  extra  eam ,  quam  carpimus  viam ,  nobis  eifet  exfpatiandum.  Non 
aberravit  a  vero  Scaliger  Exercit.  325-.  Secl:.  1,  fcribens:  Sunt  coloris  cauffac 
atque  eflentias  tam  cqntrpverfae  atque  obfcur»  intelieclui ,  quam  funt  ipfi  vi- 
fui  manifefti.  Nec  nobis  vacat ,  ut  excutiamus  ea ,  quse  habet  Daniel  Sennert. 
lib.  de  confenf.  c.  XI.  &  Vidus  Antonius  Scarmilionius  Fulginas  necnon  Pe- 
trus  Maria  Capenarius  lib.  de  atramentis.  Fortailis  tamen  aterra  Scmodico 
humore  eundem  convenienter  noftris  hypothefibus  peteremus  .ClarilT,  Wor- 
mius  optimemonet,ses  nigrum  arte  depuratum  a  priori  non  dirTerre, nifi  folo 
colore  quod  in  iuperficie  nigricet.  Robertus  Boyle  lib.  de  colorib.  bene  ob- 
fervavit  cuprum  effe  metallum ,  in  quod  tkm  facile  agunt  diverforum  gene- 
rum  liquores,  ut  vix  ullum  fit  mrnerale,  quod  natum  fit  perfuum  cum  aliis 
concurfum  tam  vanos  colores  ac  cuprum,  five  in  fpirituaceti  five  aquafor-. 
ti ,  five  regis ,  Spiritu  niti  i ,  five  uririas ,  fuliginis,  five  tandem  in  oleis  diverforum 
generum.  Dn.D,  Joru  Sigitm.  Elsholtius  in  deftillatoria  curiofa  addit  novum 
aiiquod  experimentum  nondum  Boyliooblervatum;  ii,  inquit,  cupro  fuper- 
funditur  Johanms  Polemanni  Spiritus  duplicatus  exlapide  fcilicethaematite  & 
Sale  Arraoniaco  paratus ,  liquor  tranfit  viridiflimus  &  cryftalli  prorsus  virides 
adhaerent. 

§  \i.  Quid  vero  dicendum  de  eo,quod  legimus  in  iib.  de  mirabilibus 
aufcultat  L  c.  qui  falso  Ariftot.  adfcribitur ,  %*\*ov ,  quod  male  ferrum  vertit 
Interpres ,  in  minuta  frufta  concifum  feri  in  Cypro  circa  Tbyriam ,  deinie  a- 
qua  perfufum  augeri  ?f?  furgere  ,ut,poftquam  ad  juftam  maturitatem  adole- 
verih  colligi  queat  ?  Numquid  forte  non  majorem  id  raeretur  fide.m,  quam 
quod  referc  Andreas  Libavius  olim  narratum  elTe ,  ad  vallum  Srfurdicum  oc- 
cafione  valli  in  altiorem  molem  attollendi  carnU  cruda  baud  exioua  eruta 
frufta  fuiffe ,  illamqae  mufculofam  bubuU  quam  fimiSimam  fuijfe  Hubnerus 
in  epiftola  ad  eum  data  affirmat;  idem  auror  aulcult  ad  mirab.  refert  a?s  natans 
ftagno  paflibus  duobus  in  mare  porreclo.  Numquid  hie  iocum  ha.bent  illa 
Synefii  inCalvitii  encomio:  quod  intelltQu  facittimum  ejl ,  dejpicitur  a  ple- 
be  ,  prodigiofe  narrationes  adbibeantur  oportet.  interim  tamen  negandum 
non  videtur,  imbribus  augeri  poffe  metalila,  de  plumbo  experimentoidcom- 

proba- 


Schediafma  de  JErt. 


probatum ,  cffe  dicft  Csefalpin  lio.  III.  de  metall.c.  7.  ubi  ad  templa  plun.bea 
provocat ;  qu£  reftreiri  ait.  Galenus  quoque  lib.  9.  de  fimpl.  Mcdic.  f.icult. 
tcfhtur,  plumbea  ftatuarum  vincula  crevijfe,  &  qutdam  adeo  intumuijfeyut 
ex  lapidibm  dependercnt  inftar  glacicL  De  aequivoca  hac  vegetatione  me- 
tall.  Dec.  Ephem.  Germ.  I.  Annol.  p.  £$$.  if  7.  a  Doclore  Philippo  Jacobo 
Sachsa  Levvenheim  in  hanc  rem  egregia  adducuntur  excmpla,  &  in  ratio- 
nem  (olerter  inquirUur;  rem  vero  acu  tctigit  Magnificus  Academise  noftrae 
Pi^fesin  Scholio  ad  ohfervationem  trigehmam  nonam  Decur,  I.  Anni  IT. 
Ephemer.Germ.exiilimnns,  quod  fuccus  metaliicus  in  minera  filicia  mollk 
ex  eadem  tanquvn  tubulo  ftnfm  h  novo  fucceclente  fucco  protrabatur  ,ex- 
tra  uterum  verb  hunc  fuum  dclatw,  indurefcat  &  figuram  fili  (fbrte  etiam 
plantarum}  reprsfentet.  Atque  hinc  phxnorae»*^  ratio  dari  poteft  variorum 
qux  circa  metalla  fefe  orferunt ,  e.  g,  exponi  poterit ,  cur  Marcafita,  quam 
Do£t.  Hermannus  Nicol.  Giimm.  promontorium  bonse  fpci  tranfiensv  invenit, 
extiis  rubra  &  f.ava,  intus  vcrd  pulchre  viridcfcentibus  caruleifque  floribus 
confna  fuerit,ita  tamcn  ut  non  fit  neccfse  ad  intcrnum  aliquod  nutritionis  prin- 
cipium  confugeie,  quodBurrhi  rejcc~lam  iiipit  hypothefin. 

§  1  3.  De  aeris&  reliquorum  metailorvim  transmutatione  rcs  efllonge 
incertifFma,  quicquid  etiam  Raymundum  Lullium,  Arnoldumde  Villanova, 
&Joannis  AndresejCti  tcflimonium  crepentChymici.  Nec  temere  adjungo 
fidem  hifloriis  Hogelandaeis  de  nobiliScoto  aliifque,  quae  vulgo  circumfe- 
runtur.  Novi  duos^quoseventusdcilituit,  &  irriiuslabor  fefcllit,  ac  temeri- 
tasin  paupertatem  pra?cipitavit.  De  fcpia  refert  Plinius  lib.  9.  c  14.  quod  ubi 
fenferit  fefe  apprebendi ,  affufo  atramento  infufcata  aqua  ab j c on d at ur  ,fimi- 
liter  &  Athen.lib.  7.  Dipnofophift.  c,  21.  narrat,  quod  fugiens  fepia  attra- 
tnentum  Jpargat  £2?  i»  to  abfcondatur ,  jimulans  fugere  antrorjum,  quod  &  ac 
Cicer.  obfervat.  lib.  2.  dz  nat.  Deoruiru  Vir  longe  docriiTimus  Johan.  Anton* 
ttan  fcer  ffuftttl  in  exerc.  ad  fele&a  med.  p.  t  \  5.  ait :  Stpiam  efenobile  emblc* 
ma  Alchimift£  auri  plaujlra  promittentii  decofto  quod  emunxit ,  ptrb  fe 
jumo  involventis  ac  per  czminum  evolantit  atque  tvadentU  occulte  reliFto 
nimium  credulk  foetore  laboratorii  ac  dolore  confcienti£  ob  decoBa  fibi  fuk» 
que  neceffarta  ad  viverdum  pudoreqne  magno  apud  confcios  vaniJJIm*  ffei 
\$  cert£  avaritU.  Docl.  F  ovvn  in  fupplemento  Acl  Lipf  p.  famofos 
duos  fontes  ad  oppidum  Herrngrund  r.on  procul  ab  urbe  Neifol  fcatuiientes 
examinavit,  ac  perdiverfi  tentafninil  comperit  eosfrrrum  injtttum  non  incru- 
ftarenudeftd  reveti ttansfonrtate  in  tvp-umvulgari  etiampr&ftantm  ma- 
gisque  malleabiU  Chymici  oboque  cx  feno  vitriolum  extrahunt,  ex  qro 
Cuprum  conrian  creditur.    Modum  ex  fcriptoribus  illis  explicat  du  Hamel 

dc  foC. 


Schedlafma  AeMre. 


dc  foflil  lib,  2.  c.  10.  p.  2  f  3 .  Heliopbilus  (inquit)  laminulas  cbalybis  aqu£ 
oleo  julpburis  per  campanam  extruQo  mmtrgit  ;dupiopins  aqu£  quamoiei 
apponit:  vafe  occlufo  fex  borarum  jpatio  aquam  fervere  finit;  vitriolum 
fplendens  ,  &  viride  in  fuperiorem  vafispartem  tiaium  coliigit :  recenti  aqua 
folutum  >  excoquit ,  donec  appareav  cuticula ;  tum  chalybis  laminulas  fupponit, 
quibus  &rk  ramenta  a&h&rtfcunt,  coUefta  in  cuprum  funduntur.  ldemcom- 
pendiofiore  via  aggteditur :  fcobtm  ferri  cum  triti  fulfuris  Aquali  poadert 
calcinat  &  reverberat.quoufque  fulphur  comburatur ,  quod  reliquum  eft  in 
ferventem  aquamconjicit  ,cui  laminuU  chalybis  impofit£,muhum  £rkftatin\ 
coUigunt,  quoddeterfum  liquatur  in  cuprum.  Zapata  autornon  infim*  notd 
vitriolum  in  aqua  decoquit,  cum  effervefcit ,  fkm  chalybis  laminas  injicit, 
que  eduB^  non  parum  £ris  contrabunt;  hoc  abrafo  iaminas  iternm  immit- 
tit  y  donec  totst  in  cuprum  abierint .  Pene  exciderat,-  ceieberrimum 'Wede- 
liumex  D.  Waldunanni  relatione  de  mutationeMartis  in  Venerem  obferva- 
tione|i30.  Anno  2timo  Ephemer.  Germ.tra6tare,  &  defcriptionem  ad- 
ducere,quomodofermm  mutetur  in  Cuprum,  quam Sereniff  Princeps  Erne- 
ftus  una  cum  particula  aqu<e  tranfmutantis  &  cupri  &  ferro  facfi  portione  a 
Comiteacceperat.  Ambigo  vero,  an  rccU  in  obfervatione  i  i^.vir  mea  lau- 
de  major  ftatuat  folia  quercus  in  aes  mutata ,  nifi  enim  me  omnia  fallunt ,  pro* 
bationes  defunt,  quibus  evincat,  terminum  aquo  mutationis  ,  effe  quercumi 
cgo  potius  ad  naturae  lufus  &  principia  mechanica  hic  confugiendum  arbitror, 
cum  non  fequatur,  hoc  refert  figuram  quercus  E.  quercus  mutata  eft  in  hoc 
iplurn,  inftandie|enim  a  fimili  ubivis  obviaalunt* 

jf.  14*  JEs  commixtum  cum  aliis  colorem  induitalium,im6  &cum  alio 
colpre,aliud  nomen:Nam  fi  admifceatur  Cadmia  (hoc  eftlapis  aerarius,cui 
aliquid  2tn$  imperfecli  ineft,  cujus  quondam  magna celebritas in  Afia,  deinde 
etiam  repertus  eft  in  Gampania,  fecutis  temporibus  qnoque  in  Bergomatum 
agro -extrema  parte  Italiae  ac  tandem  in  Germania  ;  flavefcit  *es  &  vocatuv 
Orichalcum  q.  d.  ses  montanum ,  Germanis  appellatur  0)2  \)t  Non  vacat, 
ut  omnes,  quibu-s  conricitur ,  modos ,  ex  Agricolse  lib.  9.  c.  r.  enarreinus.  In 
frequentiufti  apud  Septentrionales  fequens  ellAZris  optimi  &  CadmU  frag* 
menta  alterna  in  oblongas  ollas  imponuntur,  qu£fic  £.re  z^Cadmi  *  repletd 
in  fornacs  fubtus  excavatas  mittuntur,  ignisque  accendiiur ,  in  quibufdam 
quafi  cuniculm,cumjimui  hquefatta  fuerint,£s  auri  colore  tinftummutatur 
in  Oricbatcum.  Francifcus  Joel  Grypbiswaldeniis  quondim  Proteilor  ce- 
lebris  Tom.  f .  oper,  edit.  Amftelod.  Secl:.  |4,p.  101.  innuic ,  ori:kalcumor£pa* 
rari  admifcendo  m  crebrins  li^ttefacto  lapidem  calamin.\rem  five  ut  ut  ali 

loqnun- 


Schediafma  deALre. 


169 


loquuvtur  pulvsrem  lapidis  calaminaris  fwe  CadmU.  Obiter  moneo,  cum 
crratum  vidcam  ab  aliis,  ^uod  dirferentia  fit  inter  Cadmiam  &  Chalcitin: 
llla  fuper  terram  exfubdialibm  petris  c£ditur^h£cvero  expetrk  terra  ob- 
rutis4  ac  ,pr£terea  moUis  atque  friabilis  exiftit.  An  credendum  fit,  quod  Pli- 
nius  frifeverat,  olmi  orichaicuci  crToflum  fuiile  &  diu  prazcipuam  obtinuiife 
bonitatem  nefcio.    Hodie  certe  nunquam  ex  terrae  penetralibus  eruitur.  Si 
ftannum  in  cxigua  folum  poitione  admifcetur  aeri,  album  ei  conciliat  colo- 
rcm  ,  ut  eti.im  olim  advertit  Ariftoteles ;  habet  fcilicet  ftannum  tenuiflimai 
particulas,  quae  pcr  magnam  arris  molem  diffunduntur.  Pra?cipue  autem  ea  ad- 
mixtio  fit ,  <|t:ando  qpera  fuforia  prarparantur.,  quia  tum  facilius  figna  recipit. 
Imo  prarer  ihnni  portionem  efiam  itibium  admifcetur  ad  fonum  temperan- 
^durn.  JEs  fpeciem  argenti  mentitur,  quando  tingitur  argento  vivoaut  arfeni- 
co  aut  etiam  talco.    Caucroquin  videntur  de  xre  efle  veriflima,  quse  habet 
Hippocrates  lib.  1 .  de  Diaet. n.24.  p.  20  1.  edit.  Lind.Tom.  i,  JEs moliifllrnum 
ac  rariflimum  plurimum  temperamentum  fufcipit  ac  optimum  evadit.  Haec 
de^rje  lufflciant.  Nunc  ad  uium  arris  varium  defcendimus  ,*  &  quia  Medi- 
cina  cumPhyljca^maxime.cohaeret,  videbimus,  qUemnam  ufum  ars  nobis  prae- 
.flct  in  Mtdicina.  Dixi  nos  velie  uius  seris  explicare :  credibile  enim  cfl  ,  iimul 
ac  metalla  fuere  invcnta  (hoc  tum  contigiife  fufpicatur  Gaflendus  infymag- 
matePhilofophijeEpicnri  parte  2.  fecl.  3.  c.  c.  cum  f)lv£  five  fulmine  accen- 
f£feu  igne  ahunde  excitato  induQove  a:'  ferunt,&  faQo  radicitiis  incendie 
coh^rentia  radicwm  metaUa  fuere  lujuefxtta  actnm  fui  nitore  perftrinxetunt 
oculos,  tumeadem  figura  obfervata  fuere ,  qua  ipf£  lacun£  ,  in  quas  flucn- 
tiafuerant  excepta;  atque  tum  conjeQuram  exinde  iuxijje  mortalcs  autu- 
mat  quod  eadem  vi  ignti  liquefacla  in figuram  quamlibet  etiam  acutam  & 
tenuem  formari&  ob  refumptam  foliditatem  ad  perforandum  ad  c^dendum 
&  ad  alios  ufus  accommoda  fie?i  pojjint ,  quod  Jmmaria  ratio  ad  varia  emo- 
lumenta  ea  :raxerit  iatis  cito:  Quod  ut.de  omnihuseil  verifTimum ,  ita  prx- 
primis  de  arre ,  quod  auclorc  eodem  Gaflendo,  pix  rcliquis  in  pretiofuit,  quan- 
do  negiecliora  tum  jacebant  aurum,  ac  argerrcum  ac.plumbum.    Etfi  veio 
tcmpore  priorei  funt  ^ris  ufus  in  aliis  artibus  quam  in  Medicinajiic  tamcn 
potior  ratio  habenda  videtur  methodi.    Intime  autcm  cqharrent  cxplicati* 
naturae  «ris  phyika  &.ufus  cju(dem  medicinaiis.    Efto  ergo. 


Append.Dec,  \U%  Ann.VlL  &  VllL  Y*  CAPUT 


17® 


Scbeiiafma  &e  Mre 


CAPLIT  TERTltlM, 

De 

Ufu  aris  inMedicina. 
§.  r» 

ANtiquiflrmis  temporibus  xs  ad  res  medicas  adhibitum  eft.  Citradubi- 
um  inter  primos  fcriptores,qui  adhuc fuperfunt  ex  profanis  referendus 
eft  Komerus,quem  Suidas  cxPorphyrii  Philofophica hiftoria  refert  antepri- 
mam  olympiadem  vixifle  130,  annis,  quicquid  etiam  contradicat  Tatianus  in 
orat.  ad  Grsecos  quem  deinde  ciuvit  Eufeb;  lib.  io.  de  praeparat.  Evangel. 
Is  igitur  quem  dixi  Homerus,  JEs  hr.vc^  &  vtv^oTm  vocavit,  fi  inquiras  in  ra- 
tionem,  jam  tempore  Plutarchi  non  defuerunt,  qui  cauiam  ejus  denomina- 
tionis  explicare  fategerunt,  id  fieri  fcilicet  hoc  ex  capite  ,  quia  vifui  hormnis 
prodeffe  jam  tum  creditum  fuit  apud  Plutarchum  lib.  III.  Sympofiac.  in  f. 
Tom.  2*oper.  Gr.  lat.  p.  6f<)*  Et  quid  fibi  volunt  ha?c  Homeri:  &  gelido 
ientcs  defixit  in  £re,  exp^e-atum  invenies  in  probl  lecl.  9.  probl.  9,  Hippo- 
crat-  lib.  2.de  morbis  num,  33.  agens  dePolypo  qui  fiatin  nafo  deque  modo 
cxtrahendi  ,tandem  adjicit  fequentia :  poftquam  verb  ipfum  extraxeris  , 
fanguis  fluere  defnrity  ficcum  linimentum  jpecillo  obvolutum  indito  rk 

Koimv  otvotlicuf  tS  «.vSxg  tv  pxAtld  ircH  yj&uv  tcv  fxorov  7T%oco^kvou  eg  rv)v  j>~voo  h  e. 

&  de  cetero  flore  (xris)  in  mtlle  coclo  linimentum  illine  atque  fic  in  na* 
fum  inde.  Senex  nofter  fimpliciter  vocat  dtvQog  in  eodem  Tom.  2.  lib.  2.  prse- 
c^d.num.  50.  p  fg.  edit.  Linden4  erudienfque  nos  de  tonfiilis  haecfcripferat} 
cum  fic  babuerit  immifjo  digito  tonfillas  protrudito  ad  gurgulionem  autem 
itfoy^e)™  avUg  xaxv.x  \^cv  h.e.  illinito  florem  £risficcum.  Hinc  nonomni- 
mode  failitur  Schrccderus  in  Pharm.  Medico  Chymica  lib.  3.  cap.  12.  fcri- 
bens :  JEi  Hippocratiprfter  reliqua  in  frcquentljfimo  ufufuijfe.  Exftemma- 
te  Hippocratico  fanguinem  haufu  Ariftot.  videamus  ergo ,  numetiam  inejus 
Jcriptis  vefhgiaufus  medici  aeris  fuperfint.  Infcripto  iilo  exotcrico  proble- 
maium  plus  fimplici  vice  vim  medicinalem  ieri  tribmt:  In  fe£t.  I,  problema 
gf.hoc  eft:cur,J/  quis  &rc  incifus fit  facilm^quam  fiferro,fane[cat?  pro- 
nofita,una  refponfione  a  kevitate  aeris  petita  ,adjicit  alteram  quafi  huic  dif- 
fidcns;  eam  autem  his  verbis  concipit :  <^An  vcrb  £s  medicamtnti  vim  ob» 
tinet  &  principium  quodcunque  parspotiffima  reieft:  Quodigitur#s  fimul- 
fuerit  inciium,  mcdicamento  prsefcntiflimo  adeft,  facit  ut  vulnus  celerius 
coeat.  Noftro  afierto  fidem  facit  etiam  feclionis  9.  probl.  6.  in  in  quo  docet 
vibices  difcuti  ab  %te,quoniam  rubiginem  pr& fe  fert,  qu&  pro  medicamtn- 


Sclcdiajma  deMre. 


/o  accipi  poteft,  &  in  eadem  fcch  probh  19.  iterum  quaerit,cur  aneis  quibus- 
dam  admotis ,  ut  qatbis  aliifque  generis  ejusdem  vibiccs  reprimi  refolvi- 
que  pojfint!  &  refpondet ,  An  quoniamts  natura  frigidum  eft  ?  ergb  calo- 
rem  effiuere  vctat  e  fanguine  quem  iftus  coUegit  l  Eo  namque  per  fumm.i  cor- 
poris  exhaufto  vibex  exiftit.  Itaque  celeriter  admovendum  eft  anttquam 
geletur.  Ut  jam  aiiorum  locorum  mentionem  non  Faciara,  Plutarchus  loco 
proxime  citatode  arre:  Qaiyrwi  l%e*vitsj)(  ^7triKov  t*  <*V<£ :quod  ita  vertitjCy- 
lander  forte  noniatis  feliciter:  videbitur  boc  fieri  ob  infitam  *ri  facultatcm 
adftringendi.  DeMedicisfui  tcmporis  ita  porrorefert  wErugine  ad  tatoc  ca- 
fus  uiuntur  Mcdici  loco  medicamenti:  &  eos,  qui  commorantur  in  jeciuris 
drariis  ajunt  litipitudine  folvi  ac  fi  cilia  amiferint  ea  denub  iis  enafci. 

/.  2.  Ex  nis  colligitur,  Veteres  panim  in  iiibilantiaulbs  aere citra  prac- 

fiarationem,  quo  pertinent ,  quas  ex  problematibus  Ariftot.  a  nobis  adducla 
unx,  partim  verb  adhibuifle  a?s  praeparatum  :  ficuti  fidem  faciunt  Hippocra- 
lica  anobis  laudata.  Non  temere  vero  definivero,  an  tempore  Hippocratis 
seris  flores  fuerint  fquamae  in  pra?parata?,  quemadmodum  feculo  eo  quo  Pli* 
irius  florebat,  factum  eft:  Plinii  tempore  enim  fquxm£  ex  £rc  fu[%  &  in 
lite  fornaics  translato  flatu  crebrioriexcuticbantur, utdocuit  Hinius  lib.34. 
H.  N.  Cap.  I.   Fortaffis  vero  non  adeb  diffimili  modo  Hippocratis  tempo- 
re  flores  hofccfecerunt  erumpere.  Creditum  fuiife,a?ruginem  vi  medicapol- 
lere  tempore  Plutarchi  &  Arillot.ac  a  meden-tibus  non  raro  aegtis  applicatum 
id  itidem  antecedentia  dcclaraverunt.  Galenusaeris  ufti  mentionem  facitlib, 
9.  de  fimpl.  facultatibus ,  eique  tribuit  vimadftringendi&  cicatricem  indu- 
cendt.  Qupd  vero  illis  diebus  diverfimode  ars  fuerit  ultum  Diofcorides  non 
finit  nobignorare  libf  j\  c.42.  fciiicet  urcbatur  tum  a>s  aut  per  fe  folitm*  aut 
cum  fulphure  tantnmy  aut  cum  fulpbure  &  filt  addito  pro  re  nata  interdum 
ctiam  alumine.  Perfuafi  veroerant  optimum  a:s  uftum  confici  in  jEj;vpto,cuf 
proximum  dignitate  eflet  Cyprium,  fignum  habebatur  benc  ufti  rubcdo  per 
attritumexprcflioque  coloris  Cinnabarini.    Superiori  feculo  hoc  nomiiic  in*- 
dyca  erat  Hifpania  ,enim  vero  nigrum  crat  2c  nigredine  inflciebat.  Pra?pri- 
mis  ejus  ufus  eft  in  fmindis  ulceribus  &  cicatricHus  induccndis,  fi  lotun 
fuerit.  Prarterea  etiam  Cadmia,  Pompho!yx,ex  aere  originem  habent.  Pcr- 
quam  egregie  Wermius  in  Mufeo  ha:c  dc(cribit  c.  1  J.Tib.  1 .  fccr.  5.  verba 
ejus  adfcribo:  Cadmia  Fornacum  WlittCl  Utlt)  Obcr  Ofcnbntcb  in  primis  0- 
ritur  fornacibus,  inquibusvenj:  £ris  aut  argenti  coquuntur ,  iftque  fubftau- 
tia  lapidofa,  aoolutinata  fecutdum  crufttis  tut  racematim,  qu.c  dum  rtnt 
coquuntur  ,  flammarum  ac flatuum  vi  ai  parieta  &  ttdv.m  ckvatur.  Opti- 
cenfetur  qut  jin  trariis  fit  offlcinis  ex  Pyrite  g£  Cadmia  metatlica  foffi- 

Y  2  li,EjHS 


172 


Schediajma  de  Mrr. 


li.  Ejus  quatuor  inveniuntur  Jpecies;  prima  b-Ajwc/w  ,  qu£fity  quando  eraf* 
fior  materti  pars  egreditur,  &  poft  Diphrygen  parietibus  fornacum  infi* 
dens,  in  corpm  concrefcit  ;  pars  egefta  mulia  fifuerit^  crufta  fit  craffior,  jin 
pauca,  tenuior.  Jgjiot  autem  vicibusfit  excodio  ,  tot  orUmtur  cruft*;  illam 
eJfeputotqu£  Germank^\ite\Oi^bnK\)  dlcitur:  Secunda  illa  eft  in  quu 
bus  Zon£  apparent  pTiW,"  Tertiay  quibus  vtn*  Onjchfc,o\vxw  ^uarW 
ds&Ki-n$,  qu£  nomen  a  tefta  mutuatur  e  crcijja  materi&ovtaJeMis  pierum- 
que  eft  1$  nigra.    Hanc  ejje  puto>  quam  titulo  lVc^  -OU^^  e&Nor* 
vegia  accepi.    Plerumque  in  iis  fornacibm  repervur  >in  qUibus  Pjriics  £ro'~ 
fmnon  excoquitur.  Mz  fpecies  crajfiori  conftani  futftar.tia  &c.  fompboljx' 
differt  a  Cadmm^qnod  non  in  foiidum corpys  cozdenjttur,  \ei  xcmis  farint 
modo  parietihus  adbareat.  Fit  ex  eadem  materia9cum  £s  ex  tipidis  pnr* 
tibus  coquitur  torrefaBk  >aut  cum  feparatum  ab  argerto  m  fui  generkfor- 
mam  perficitur,tum  favilia  furfumfertur  &  evol  t  in  fuyeriorem  domicili? 
szravii  partem ,  adh^rens  ejm  parietibus  &  te<ti  laqueario ,  qu£  primum  in 
iullas  ut  aqua  tumetyrnox  majore  accedentcincrtmenio  hnarum  peniciUk- 
*0ni¥atL  ,  quindbque ,  tzrei  cdbrir,  quandoque  ift  condido  cinerea,  qivlis 
noftra.  Germani  'nr-e#r  #utt<M;?Xaucb  ybem*  ScfrmcU?  Ofen  vocant  Hoc 
pado  Jponte  fit  y  fed  cum  cura  quomodo  pr&purttur  fufius  vide apud  Agrw 
colam.  Et  b£c  prtftantiorhabttur,  utpote  cani  diffima  &levifjima,a  qui- 
bus  oritur  ML  AZBUM '  di&um ;  Communior  pr£parandi  modus  ejl  hic,- 
JEs  ^  Cadmiam  foffiltm  alternis  in  ollas  ponunt,u*ex  iflls  fiatOrichalcum-y 
favilla,  qu£  ex  £re  rcfoluta,f*rtur  furfumtn  operculi  cavltatem,  eamqut 
implet  Pompbolyge.    Si  operculo  te(cix  non  futrit  oUa  &  favilla  cum  ligno 
Mut  cimre  infublime  fublata parietibus  fornacumaih^reat,  Spodon  copfiituit.- 
Pompholjx  tenulum  eftprartium y  qu£  filaveiur tefte  Galeno ,  fit  -JMedicina 
emnium  praftantiffima ,  citramorfumexficcandi  vim  babens;  quocirca  in 
cancrofts  &  malignk  ulceribus  ejus  ufus  eft,    <^4dditur  Colljriis,  qug  oculo* 
rum  fptxionibus  puftulk  $%.vv.-mvon  diilis  adhibentur\ad  ani  &  puiendbrunr 
ulcera  etiam  c ommen datur yhxc  ille  ,qaem  paulo  prolixius  ckavimus,  quia 
auctor -eft,  non  ubivis  obvius  &  egregie  totum  negotium  declaravit  urum- 
que  brevibus  perftrinxit.    Nec  temere  in  Arabibus  eorumque  AncidofariiV 
vei  difpenfatoriis,  qualiareliquerunt  Avicenna,  Rhafes ,  Abenzaar.  Serapion, 
Mefue^^c.  legas  facile,  quod  in  alios  ufus  medicos  xs  vcrterint,  aut  quod 
ex  xre  alia  fuerint  elaborata,- 

/.V  Afeculo  j^to  magnam  fubiit  mutadonem  ratio  praeparandi  firn- 
plicia.  Videamus  ergb  an  majores  noftri  alia  via  aggreili  lint  nointnv  aeris 
wfti,  quod  a  Chymicis  Crocm  Peneris  falutatuf,  deinde  fiorum  ac  drugini* 

de 


Scbediafma  de  Mrt.   173 

de  Cadmia  enim  &  Pompholyge  quid  habendum ,  cx  Wormii  ackluctis,* 
iiquct.    Quantum  igitur  ad  xs  uflum,  prout  ex  fcriptoribus  ejus  feculi  ap« 
paret ,  iiVud  iequenti  ratione  parabatur ;  Sumebantur  Umlut  Cupri  /ifli- 
mento  ex  fale     aceto  obducebantur  bracle<e  b&  exficcat£  in  tegula  aurift» 
cum  concr  m.:bantur  &  candentes  eximebantur,  in  aceto  acernmo  exftin- 
guebaitur     iterum  ungebantur  &  urebantur ,ita  tamsn,  ne  in  igne  cupri 
lam:n£  liquefierent ,  donec  inpulverem  redigi  pojfent.  Puhis  in  aqua  cali* 
da  crcbro  elotus  omnzm  acrimoniam  erodentem  tandem  deponebat.  Mo- 
dum  auiem  metallicorum  lavandorumprtdare  docet  Ludovicus  Stptaliui  lib. 
y.animad  &  caution.  medicar.  num.  16.  p,  9;.  etfi  Zwcifcrus  hunc  damnet, 
ut  fluptditatenr.  Non  poiTum ,  quin  adfciibam ,  quomodo  Collegium  Medi- 
cum  Augult.  voluerit  a:s  uri.    in  datfe  vigefima  e(t  prarparatio  iila  fecunda : 
iEris  uilio.iEw  bracle£  in  0iJeimmittantur  Jnterpofito  inter  fmgulas  la- 
mellas  falis  communis  aut  fuiphurvs  puivere,  atque  fic  ftratum  fuper  ftratum 
parrtur  .  quod  ignc  uratur  aa  [ufficientiam  ,cink  rcliftus  aqva  calida  f<cpius 
affufa  dulcoretur  ?^c.  vide  Pilarm.  Auguft.  p.42.  Z\V'elrerus  annotat ,  inii- 
piitcr  dilcrepare  ulliones  ^eris  peraclas  cumfale  vel  nitro  ab  bts ,  qu£  cum 
fulpburt  fiunt\hminas  stris  cum  <equali  vel  duplo  pondere  fulphuris  tritiu- 
ftas  ad  omnimodam  defligrationcm  vere  cakinari  & fragiles  evadere,ut  in 
Pulverem  totaliter  tundi  pojfit ,  qui  tandem  in  crocum  rubieundum  juxta 
mo-errt"  ab  eo  profcriptum,  Yedigatur  vel  affufione  aqu<e  &  iterata  extraclio- 
ne  tnvitriolum  Xenetis coeruleum  clrJwretur.  Eam  autem  sris  ullionem,  cuas 
addito  fale  veinitro  fit,cenfet  tantum  aV.qualem  eik  cfus  calcinationcm:  Pnorcni 
rationem  praefertpofteriori.Vide  tamc  qux  111. ac  Magnif.Dn.D.Schrock  Acad. 
nofr.Pra:fes  inletionis  hujusdefenfione  in  Phar.Au^.reftitutaadduxit.iEruginis 
modu  prtfparandi  e>:celentilTimu  vuk  fcel fect  3.  p  ii^.eurn,  qui  fequitur:  Fiat 
twpfntH  inquit  ,craj]iufculii  ex  m"Ue,falt  aceto  probe  inter  fe  raixtis  quod  bra- 
tltis  fivelaminis  cupri  inungitur ,&in  ollam  nondum  coclam  imponantur  &in 
figulina  fornxce  txnrantur,donec  ftcliJiavafa  funt  decoQa:  qu<c  materia  ni- 
gricans  exc  pitur  &  fub  dio  collocatur;  pernoftem  enim  mutatar  color  nt- 
ger  in  &rugincm  &  colorem  viridem  venuftijftmum.    Magnus  clt  xruginis 
uftis  in  curationibus  chirurgicis:  ulccra  ehim-fordida  egregie  mundiricat,  o- 
rifque  ac  gingivae  ulcera  perfanat,  fupcrfluas  excre^centias  carnis  in  ulccribus 
tollit.    Ideb  &Emplnil:ro  &  Gargaiifno  admifcetur.  Dc  floribus  a^risHo- 
noratusFaber  p.  i-^.Tom.^.  Phyf.  dicit  fiorem  <tris  effe  pirticulu  quas- 
dfrn ,  ex  £re  fufo,  quafi  fcint>llM  avolantcs ,  fubrufaf  exiguas  quafi  granulis 
HllinclaS'  ab  halitu  furfum  elata^^thm  deinde  dccidentes, nec  modus  paran- 
4i  multum  videtur  variare,communis  aiuem  unicuique  notus  exilut. 

y  3  /.4. 


Scbediafmx  ie  Mtt. 


jf.  4.  Infiniti  mutilifque  Iaboris  resforet,  omnes  medicarnentorum  for- 
mutas,  qaas  ingrediun-tur  exVenerc  parata  recenfere,  fuffecerit,  fi  quafdam 
longa  experientia  rerum  comprobstas  adjecero ,  in  collyriis  infignem  prseftant 
-  operam  xs  uftum,vi:ide  3eris,Tutia,  Pompholyx.  lnungue  oculorum,quem 
Graeci  wlqiftot  vocant,  cum  fucceffu  novimus  in  diverhs  fubjeclis  exhibita 
Joeiis  (eqq.ex  p.  209. 

ty,  iErnginis3i(J 
JEns  ufti  giij 

Auripigmenti  rubei,Salis  nitri  aa.  gf? 
Sal.ammoniaci  9j 

Gummi  armoniaci  in  fucco  Rutae  foluti  gj« 
Reliquis  omnibus  tenuiffime  pulveratis,  commifceantur,  &  cum  fuffi- 
#iente  quant.fucci  chelidonia2,fiatCollyrium>quod  angulis  oculorum  fingu- 
Ks  diebus  bis  inungatur, 

aliud 

Cadmiae  pptae  id  eft  uftae  &  in  vino  extinflae, 
Tutiae  pptae  am  gf> 
Macis,  camphorae  an.  9j 
Caryophyllorum  gj 
Zinziberis,  galangae  an,  giS 
Vitrioli  albi,  fellis  vitri ,  an  gij 
Vini  Crerenfis  feu  malvatici  lib.j. 
Puiverifata  commifceantur ,  &  decoquantur  in  duplici  vafe,  quod  eft  prae- 
ftantiilimum  collyrium,  &  ad  u;:gues,&adalias  affecliones  oculorum. 

In  lachrymis  invke  manantibus  levamen  fenlere,  qui  fequens  medica- 
mentum  ex  p.  132.  adhibuerunt, 

Squamae  aeris  Jtupff  rfd>laS  \\ 
Atramenti  futorii,  hellebori  nigri  an.  giij 
Sandaraca?  gij, 
Fiat  pulvis  fubtiliffimus  &  naribus  infuffletur,  auc 
Melliscecli  &  a  fpuma  defecati , 
iEruginis  tenuifflme  pulveratae  an  |i§ 
Sarcocollae,  gummi  armoniaci  in  acetoacri  iiquefa£li,  ac  colati  $8.  cora- 
mixta  rursiis  coquantur  fimul  in  formam  linimenti,  quod  arfeclae  narimolH 
lana  exceptum  fingulis  diebus  bis  indatur. 

l\\  luffufione  oculorum  fuadet  Doct.  Michael  hoc 
Aquae  chelidon.  Jj 
Vitdol.  ajbi 

Twtkr 


tcTieii^tna  de  JEri. 


'17; 


Tutia!  pptae  an,  ^tf 
Sacchari  candi  $R 

Viui  Antimonii  tenuisfime  pulvcrif.  gr.  v). 
aliud 

Tutiae  praeparat.  grf; 
Igniatur  cum  cochlcari  chalybeato  &  extinguatur  in  Malvatico  decie$i 
Poftea  pulverifetur,fiat  alcohol,adde  Sacch,  partem  «qualern, 
In  Ophthalmia  praefcribic : 
Aq.album.  ovorum 
Euphrag, 
Veronic. 
Rofar.  alb» 
Foeniculi 
Plantag.  ana,^j 
Sacchar.  candi 
Succini  albi  anajuj» 
Alocs 
Tutiae 

Camphorae  an.  9$ 
Laudan.  opiat,  gr.  ij. 
Magift.  perlar. 
Lapid.  calamin.  §j 
M. 

In  debilitate  oculorum  hanc  formulam  prsfcribit, 

Aq.Majoian. 
Euphrag. 
Chelidon, 
Fceniculi 
Rutaran.3j.' 
Tut.pptx  gj 

Camphor.  gr.iij.  v 
Margarit.pptaegr.vj, 
M.  1 

Et  in  Burneti  Medicina  praftp.  340.  Tor*.  a.  fequcns  ia  Ophthalmia 
)mmcndatur#  r 
gt»  Aloes  opt.  &  Tutia:  pptae  an.  £vj 
Sacchar.  albifT.^j 

Aq. 


Scbediafma  de/Ere. 


Aq.  rofar.  &  viriialbi  non  acidi  an.  |vj; 

Infunde  in  ampulla  vitrea  bene  daufa  ad  folem  per  quadraginta  diesj 
hujus  aqus  non  cotetx inftillentur  gutta»  aliquot  in  oculum. 

In  forma  unguenti,  fi  formulam  defideres,  aliqua  repcritur  apud  Ju&» 
ckenium  part,  i.  fecl.  i.  cap.g.  Medici  pradentiftculo  accoraod,  p,  f 

&.  Butyr^recent.  aq.tofac.  opt.  loti  l\ 
Tutiae  pptas  9j 
Vitrioli  albi  gr.xx. 
Sacchar.  Saturn.  gr.  xv. 
Camphor.  gij 
Sacchar.  can4i  '9j 
Mi  F.  Unguentum. 

Barbette,  aquam  hanc  .ophthalmicam  admodum  ceiebrati 
Aq.  Euphraf. 

Fceniculi  aa.  tSj. 

Sal.  communis  5vj. 

Vitrioli  albi 

Tutiae  pptae  aa.  3f3, 
Ebulliant  parum  &  colatura.detur  ufui. 

In  fuffufione  Riverius  lib.  :,Prax.  Medt<ap.  IV.  p.  *02.  col.  i.forma- 

las  fequentes  praefcribit : 

Aloes  giij.  rut^  fceniculi,  betoniae  an.  mij.  Verbense ,  Tormentill$ 
an.  mj. 

Sarcocolla?  giij.  Spumae  nitri  5ij# 

Sacchari  candi^iij.  Syrup.  rofac.^iv.  urinsepueri  impuberistSB. 
ftercoris  lacerti  giij.  Marrubii  miij.  euphrafia?  mj&  Zinzib.  fpi- 
cx,  nardi,  piperis  longi,  caryophyll.  Tutix  an.  3>ij  balfami  5'ij» 
mellis  rofati  virid.  arris  gj.  licij  gij.  fol.  raphani  mj.  pulve. 
randa  pulverentur,  mifceantur  omnia  &C  infundantur  in  vino 
albo  generofo,  in  vafe  deftillatorio;  addita  quarta  parte  mellis 
optimidecem  dierum.fpatio^dummodo  quotidieaguentur  &  de- 
ftillentur  deinde ,  &  aqua  quae  ex^rit,  refervetur.  aliucl 

Ol.  rofac.  giij.  aq  rofac.  |ix.  Camphorac  3j.  Ta&e  9j  mellis  gij. 
fellis  hirci  5$-  farinx  lupinorurn  53 .aloes  focotrina;  5j.  Sacchari 
candi  g#.  Succi  marrubii,  fceniculi,  rutae  an.  g#.  nayrrhae  gj. 
arhoniaci  gfi.  Sarcocollse  3$,  Pulverata  pulveranda  mifce,&  lento 


Scbediafma  de  jEre.  1 77 


igne  coque  modice  &  cum  pingucdine  hircina  &  arietina,  &mo 
mento  cerar ,  f.  fec.  a.  unguent. 
Pag.208-&^09  col.  2.fequentes  refert:  in  Ophthalmia. 
%c.  Mucilagin.  femin.  fccnugr,  &  cydon:  extraclx  aqua  rofar.  &euphraf. 
an.  3;if$  trochifcor,  albor.  Rhafis  fine  opio,  $j.  Tutia?  pptas  gtf  > 
F.  collyr. 

Fler.  chamomill ;  melil.  rofar.  rubr.  an.  p.  1  .fem.fcenugr,  optime  mun- 
dati  3j.  coquantur  in  aqua  Plantaginis,  In  coiacurae folve  far» 
cocolbe.nutritae  gj.  tutiae  ppta?  &  crochifcor,  alb.  Rhafis  fme  0- 
pio,  an..3&  F.  coliyr. 
9.  Boii  armenae  aqua  rofar.  lotas  gj.  lapid.  calaminaris  aqua  Euphraf. 
abluti,  tutiae  pptx  an.  Jij  margmtar:  tenuiilime  lasvigatar  5$, 
Camphor.       opii  gran.v.  butyri  q.  f.  F.Ungv. 
^.Tutia?  pptse  3^.  Camphor.     virid.  asris  gr.  XII.  Tutiam  cum  Cam- 
phora  contere  in  mortario  aeneo  feorfim,  omnia  vero  ad  pulveris 
.impalpabilis  .conhttentiam.  Tum     Butyrirecentis  ^j.  aq.rofar. 
Itjjftf  oi*  Buliiant  Jeniter  fimul,  &  ab  igne  remotis ,  primum  tutiam 

•03  &  cunl  camphora ,  deinde  seris  viridi  fenfim  immifce ,  agitato  opti- 

me  ,&  in  vaie  vitreo  reconde.  F.  U,  quod  per  fericum  transco- 
letur.  .alias 
j^.  Sarcocollas  nutritiae  "gii? 

Tutix  praej  ir.  Jitf  Aloes  9j  myrrh.^l? 
Mucil.  fenx.  fcenugr.      aqua  verbenaj  &  chelidonias  an.?[3.' 
.  E.ColL 

Aloes  opt,  &  tutix  pr^par.  an,  3vj.  Sacchari  albiff  Jj.  aq.  rofar. 
&  vini  albi  non  Uvidi  an.^vj.    Infundantur  in  ampulla  vitrea 
bene  claufa  ad  folem  per  40.  dies, 
1  t  &»  Vini  alt»i  tfc.  iij>  aq.rofar.  V6&  tutia?pneparat£5iij  Garyophyl,  putvtr. 
Jj.camphor.  315.  '         •  » 

Mifceantur  omnia  invale  vitreo  bene"  clauTo  &  agltehtur  per  rluks  horas, 
ac  fofi  exponantur  per  menJem  integrum ,  ea  cautione,  utiirtgulis  (ftfeus  ante 
folis  occaium  abaere  removeantur,  nec  illi  uiiquam;  nifia  fole  illuminato  <?x- 
ponantur.  H.I.  Ophthalmicum  admirandarum  virium  Ang.  Sala  in  feptem 
.planet.  terr.  Spagyr.  recenf.  in  opp  p.  21  j.  tradit,undeexce'rpfit  Wedel.  in*a- 
mceriit.  mat.  med.  p.  13 1.1  his  verbis  Ang.  Sala  d&fcribit  &  txpermen- 
tp  compt6batum  ( ophthalmicum)  exbibet  ex  Penerc  hrafleat.  9ij. 
llhrii  malvatici  ^xviij.  feu  tBjfi.  circulcntur  ad  foUm  vitrb  bcne  cteujb  , 
ionec  liquor  viridis  transparens  wftar  Smaragdt  fiat.  J^ni  ufnm  itwrrit, 
Append.  Dec.  ///.  Ann.  VIL  &  VLll  Z  ■  prmr 


jyg  Schdiafma  de  Mrt. 

i  '  *   "   """*  1  1  '   •  ■      ■  ,'■■■■        ■!  ■  .  .  ■  »      —  .  _iT 

tuter  alia,mirandaegiciet*?  Tma  ut  ex  biftoria  addita  patet  ,bumom 
ftituit*  Anno  1610.  ait,  Noriberg*  Juvenk  quidam  Litbot&mus  ex  urbeBa* 
filea  lufu  gladiatorioferio  oculum  dextrum  effofum  babuit,itaut  excapfu- 
la  ai  longitudinem  nuckpropenderet.  Concwnatork  uxor  in  locum  rtpo- 
fmtocdtlumpropendulum&talk  adjumenfo  liquorkfixum  reddidit&fanum 
intra  1 4.  dies ,  vifum  tamen  amifit,  nam  ex  iSu  e  ciderat  pupilia. 

/4  Frequentiflimus  pracparatorum  ex  aere  ufus  eft,ad  ulcera  putrida 
jnundificanda.  In  unguento  iEgyptiaco  tam  fknpliciquam  compofitoMagi» 
fteriali ,  ut  vocant ,  conftituit  bafin ,  &  ultimo  hoc  feliciter  fe  ufum  teftis  eft 
Fabricius  Chirurgus  in  tract.  deGangr.  &  fphacel.  utriufque  defcriptio  inve- 
nitur  cum  animadverfione  Zvvelf  in  Pharm.  Auguft  cla/T.  1 7.  p.3  34.  &  3 
In  unguento  Apoftok  Avreennae  itidem  locum  invenit  aerugo ;  quamvis  non 
ignarus  fim,quod  florem  aeris  pofuerit ,  communis  tamen  eft  fententia,  eum 
intelligere  aeruginem,  fic  Matth.  Hb.  f.  c.48.  fic  DeiTenius,Sylvius>  Cordus,  fifc 
alii:  Unguentum  de  tutia  Gabrielis  Fallopii  in  ulcerefimplieifequens  eft  5 

Ol.  rofar.  omphac.  an.  §vj  ol.  myrtin.  ungutnti  popul.  an.  fiij.  fot- 
plantag.  foian.  horteni.  an.  mij.  incifis  herbis  omnia  mifeeantur 
per  0S0  dies,  &  quotidie  agitentur  -Jtioz  faclo,  colentur ,  &a> 
laturs  adde  cerae,  |tv.  mifce 
foper  ignem,donec  liquefcant,poftea  baculo  mifce , &  cum  cepidum  eft,  ad- 
de  lithargyr.  auri  vel  argenti  §vj.  Ceruffae  |ij  tutix  praep.  3ij.  plumjbi  uft.  5$ 
ducantur  in  monario  plumbeo  per  duas  horasv 

fn  ulcere  virulento  eorrofivo  Carpus  fequehti  uteBatur 

Tutiae  praep.  plumbi  ufti  antimon,  an.  3ij.  pulveriza  fubtiliffime  & 
cum  oleo  myrtino  F.  Unguent, 

Applicari  etiam  folet  emplaftrum  de  xruglne,  quod  in  hunc  modun* 
«oncinnari  poflfe  autumat  Joel  Tom.  6.  oper.  p.20f. 

fc. Ccrse  novae,Terebinth.aH.|iiij.  quas  fimul  fenfim  fiquefTantad  len- 
tum  ignem  ,  eisdemque  admifce  jErug.  tenuilT.  pull  ac  per  noclem  inaceto* 
rofac.macerat£,rurfumque  pulverifatae  fj.  &  ubi  cafor  rcrum  Jiquefac1:ar,  re- 
jnifit  ,tandem  admifc.  &  feq  tenuuX  pul.  Thuris  &maftic.  an  %6  Quibus  0* 
innibus  probe  commixtis,in  aquam  frigidiif.  imponantur,  &ambabusmarti- 
tous  diu  multumque  fubigantur,dbneceiegantem  acquirat  &  tractaBilcm  fub- 
flantiae  aequalitatem  .  In  forma  pulveris ,  Petrus  Fbreftus  lib.  7.  obfervat  chi- 
rurg,  in  uicere  cum  oflis  corruptione,  ut  fquarh«  cxficcarentur ,  &  excidercnt 
©ftium  cortices ,  &  ut  bona  caro  nafceretur ,  cum  aliis  ingredientibus  etiartt 
fcorias  «ris  voluit  porrigi :  formula  fc^ucns  eft ; 

|fi.Ar% 


Scbediafma  de  JEri. 


m,  Ariftokxh.  rotund. 
Irees 

Aloes  combuft. 
ftad.  Pcucedan. 
Scoriar.  a?ris, 

Cortic.  pini  an.  p.  «qual.F.P. 
Cui  dcinde  mel  eft  adjeclum ,  ut  fierct  emplaftr. 
CeleberrimusWillis  Ptarmaceut.  ration.  fctt.  3,  dc  medicament.operat. 
i.  f .  in  quo  felicicus  cft  dc  affe&ibus  cutaneis,  admaculas  cutis  dikutiendas 
esrumque  materiam  repellendam  ac  intus  adigendam  prxparari  vult  medict- 
Jiientum  feq.  ratioae^ 

Virid.  aeris  |iv. 

Affunde  aceti  vini  albit&ij,  cucurbitae  vitreae  indita  deftlll.in  calore  arc- 
n*,phlegma  primo  extillans  ad  ufum  fervetur,quo  facies  illinatur  bis  indie. 
Non  eft,  cur  nos  defatigemus  in  explicandi  ratione ,  qua  virtute  agant  cx  aere 
parata ,  manifeftura  enim  nimis  eft,pollere  vi  quadam  exficcandi  &extenua»- 
di  ut  &  adftringendi  propter  mordacitatem  &acrimoniam  falinam  corpufcu- 
lorum  ab  effiuviis  partis  fubje£tsecalefac^orum,adeoquead  viresfuas  exeren* 
chs  incitatorum.  Pr*terquam  quod  vis  ifla  terrca ,  qu#  in  eis  eft,  iine  dubio 
multumficcet.  Etha£tenus  de  medicamentis  ex  aere  paratis  cxtcrni  ufus,  rc* 
quirentc  metfrodo,  ut  notiora  nobis  praemittantur. 

§.6.  Ad  internos  ufus  multa  ex  xre  parantur:  qucmadmodum  multos 
lib>*  j.  Pharm.  Schrccderus  cap.  1 2.  cnumerat  procclTus.  Vitrioli  Veneris 
praeparationem  Crolhusin  fua  bafilica  chymica  cum  notis  Hartmannip.  294. 
perfpicue  docet,  hoc  vulgo  infervit  pro  vomitorio,  diim  bujm  particula  in 
Aqu£  quantitatem  effunditur;  cum  vero  vomitustMc  cum  magna  conjun£tus 
fit  vehementia,  &  alia  tutiora  prxftent  emetica ,  praeprimis  Tartar.  Emet.  Lu- 
dovicianus,  quid  opus  eft  frugibus  jam  inventis  vefci  adhuc  glandibus  ?  Ad 
hac  Vitriol.  Vencris,utaitHelmontiuslib.  deLithiafic.  8- 1.  i6.1ongein  me- 
dendo  ignavius  vulgari.  Junckenius  p-4?6.  &  feq-  in  Med.  fequenti  feculo 
accomod.  ha!c  tamen  de  eo  refert :  Hujus  vitrioli  infigncs  vircs  etiam  ita 
crude  adbibiti  confirmat  Marcus  Cfttarci  a  Kronland ,  qui  refert,  quodtunc 
temporis,  ex  quo  ilio  uti  cep:rlt,  ArtbrUis  fenfim  remifcrit,  utpoftmodum 
ab  eaimmunk  vixerit-.ut  adc9verijfimumfit,oocvipacandiArcbeumpr£- 
ditum  vitviolum,  pd  multos  gravesvaleremorbos  imb  ad  vitam  ipfam  pro. 
Iwgindam.  H.I. 

Ex  eo  para»tur  Spiritus  Vitrioli  Vencris ,  cujus  modum  parandi  docct 

Z  x  Zwci- 


Schediafma  de  JErel 


ZNPelfer.in mantilT.  Spagyr,  p.  r. c. 4*pag. $42.  in  hypochondriorum.  &  u«* 
teri  affeelibus  multiim  iaudatur  ad  9$.  cum  aq.  polychrefta  afllimptus.  De 
croco  &  Sale  ex  Vitriolo  Veneris  vide  fisZweif  i.c.in  Spir.  Venerisfeu  vi« 
ridis  aeris  fimpiici  &  ex  cryftallis  ejufdem  vires  in  medico  uilv  profiduae  magni 
seftimantur  ab  illis ,  qui  veneri  metallicse  facra  faciunt.  Cerebri  patrocrnio  fa- 
vereajunt  in  infultibusdpoplefl;ick&  epileptick.  In  fimplici  cordiales  vires  a 
quibufdam  agnofcuntur..  Pra^lareverb  Roifinc,  in  Chim.  in  art.  form.  red* 
afta  lib.  3.  fe6t.  1 .  art.  4.  c.  2.  p.  1  $-  8  qui  ingredientia  &  parandi  modum  quem-- 
cunque  inviridi  &r\s  expendittnihilborumvidet«  CeleberrimusWedel.edo- 
cens  proceffum  parandi  Spiritum  viridis  geris  cryft.  in  proceff.  chemicis -ma- 
nufcriptis  externe  etiarn  hune  convenire  in  virium  debilitatione  ac  refo» 
lutione  ,  ubi  acidis  uti  commodum  eft.  Quod  non  negaverim.  Iftud  adeb  de- 
cantatum  in  forma  oiei  Sulphur  dulce  &  viride  e  Jpiritu  viridi  vitrioli  per 
revetitzm  cobobationem  ultima  ignk  tortura  expreffo  &  infianiter  vola* 
tilifieri  &  coagulari  debere  contenditjbh.  Helfric.  Juncken  in  Med.  pr&« 
fenti  fec.  accommod.  feclf  f,  cap.  Extollit  vero  vires  ejus ,  fupra  omnem  fi* 
dem  ita  fcribens:  p.  440.  in  fine:  Si  corre&o  &  jam  perfe&o  tota  mor<* 
iqrum  cobors  aufcultat,  dum  raiihfuis  confortat  &  excitat  vel  pacat  ar- 
cbeum  ac  in  ipja  anim*  fede  &c.  Non  tamen  fumnefcius,  experientiflimos 
Medicos  etiam  poft  tam  infolitas  laudes  ufum  ex  Venere  paratorum  medi^ 
camentorum  internum  habere  fufpecTum,  iifque  in  animo  verfari  iiiud;  noru 
arcdere  mentis  nervm  eft\ 

caput  quartum;. 

De: 

UJk  Aru '  vario,- 
&  1. 

AB  antiquiflimis  temporibus  etiam  ad  alios  ufus  traclum  fuitaes:  Indu-- 
k  bitata  Scriptorum  Mofis  antiquitas  eft,  cui  nullum  aliud  fcriptum  pof- 
fit  contendere  atque  in  cap,4.Gen.  22.  Tubalcain  tanquam  Malleator  &.  fa-> 
ber  celebratur  in  cunQa  opera  £ris  &  fcrri,  Sive  juxta  Hebraicam  verita- 
tatem  ex  verfione  Santis  Pagnini,  acuens  omne  opificium  £ris  &  ferri  ,  evi-. 
denti  argumento,ab  illo  tempore  a?sin  variis  profniffe.  Cum  vero  facra  di-  . 
gnitate  reliquis  prseeant,  agedum  confideremus,an  in  iis  aliquis  fuerit  xris  u- 
fus.  Ne  vero  incerta  adducamus,  Exod.  27.  v.  2.  jubet  Deus  altare  deligni* 
fttim  Qperiri£re,ne  ab  igne  UderetunUxmo  autem  hic  eft  de  altari  holo- 

cauftoj* 


Schediafma  dc  A.<  \  \%% 

gauftbrum,nonautem  Thymiamatis  ,ficuti  octo  rationibus  probat  Cornel.  a 
Lap.  in  comment.  in  Pent.  p.  f  jj.  iEre  vero  obducebatur  ,  qura  ses  fonorum 
fignificabat  pr^cijvationern  crucis  Chrilli,  quam  denotabat  iplum  altare  v.  3. 
&  4,  c.c.  fequciuia  liabeniur  -.faciesqut  in  ufm  tjm  Itbttcs  ad  jufcipitndos 
ctneres  £2?  forcipcs  atqut  fufcinulas  &  ignium  rtceptacula,  omnia  vafa  ex 
£re  fabricabis ,  craticulamin  modum  rttis  £ntam  v.  o\  Facies  &  vcSes  aU 
taris  de  iignisfetimduos  quos  operieslaminisaeneis.  v.  10.  &  columnasviginti 
cum  bafibm  itUtm  £ntis  Conf.  v,  1  r.  &  17.  vcrf.  19,  ita  tabet :  cunFta  va- 
fa  tabernaculi  in  orrmes  ufm  &  certmonias  taw  paxiUos  tjm  quam  atrii  tx 
trtfacies.  Cap.  58.  divinus*  Scriptor  narrat ,  quomodo  Hebraei  juifa  divini 
Numinis  implevcrinr,  &  ex  a?rc  fecerint  oblati^ad  hunc  ufum,fi  praftantifli- 
mos  Interpretes  zudis,  duobm  taltntorum  millibm  &  ftptuaginta  cum  4C0. 
flclis  (h.e.  juxta  computationem  aliorum  2^8766.  libris)  Noftri  vcro  otii 
res  non  eft  exegefi  verborum  facrorum  inhacrere ,  quod  a  multis  cum  aeterna 
nominis  fui  laude  fadlum  eft.  Adexomandum  Salomonis  templum  acsadhi- 
bitumlcgimus  lib.  3.  Reg.  cap.7  v.  1  y.de  Hiram  dicitur :  finxit  duas  colum* 
nas£reas  v.  j6.duo  quoque  capitella  fecit,  qu£  ponerentur  fuper  capita  co- 
lumnarum  fufilia  ex  £rt.  v.  45-.  &  kbttc*  &  fcutras  hamulos  omnia  vafa 
quafecit  HiramRegi  Salomoni  in  domo  DominU  de^uricbalcoerant.  v.47. 
pofuit  Salomon  omriwvafa :  propter  multitudinem  auttm  nimiam  non  trat 
pondm  £ris. 

§.  2.  In  arca  fccderis  locum  non  inveniebat  xs ,  ficuti  divinae  pagrnar 
fidem  facient.  Fuere  ycro  etiam  aliis  gentibusin  ufu  ejusmodi  piftaf,  iEgy- 
ptios  ciftam  talem  fabricalfe,  Apulejus  teftis  eft,  de  afino  aureo  Jib.  2.  De 
Trojanis,  idem  refertPaufaniaslib.  7.D.  435.  ubi  ita  libtriPatris  finnum  in 
arca  inventum  tft>  quod  a  Vulcano  fabricatum  putabant,  dono  vero  a  Jove 
Dardano  datum  Hetrufci  arcam  religioni  facram  habebant  &  ciftara  io  Bac- 
chi  myfteriis  colere  tenebantur,  conf.  Clement  Alex.  in  Protrep.  p.  12.  Eu- 
feb.  de  pra?p.  Evahgd.lib.  2.  c.  Phccmces  in  Cabirorum  ctrtmoniis  cifiam 
mjfticam  habuifje  refcrt.  Inter  cultus  fui  ornamenta  numerabant  Graeci,  ficuti 
indicant  Theocriti  verba  in  Bacc.  idyl.  26.  E$  facra  e  cifta  inftrucla  manibm 
capitntes:  In  denfisautem  tenebris  lepultum  jacet,an  aeris  quicdanifuerintmu- 
nera  in  iis,-  fignumillud  a  Vulcano  fabricatum ,  cujus  Paufanias  roeoiinit, 
metallicum  opus  fonare  vidctur.  Ovidius  conjunxit  certe  a?ra  cava^cum  cif 
Sas  a  Romanis  in  myfteria  receptis  ita  canens: 

Condlta  fi  non  funt  Vtntris  myjitria  ciftis 
Uec  cava  vtfanis  iUibmdra  fonant ; 

Z  2  Mtay 


i$x  Scbediafma  de  Mrt.   

Attamen  inter  nos  medlo  verfantur  in  ufk> 
Sed  fic  inter  nos ,  ut  latutjfe  velint. 
Illud  certius,  quod  inter  foffilia  poft  faxa  ac  lapides  nullum  aeque  ac  aes  cui* 
tui  gentilium  infcrviverit.    Irr  templis  «x  sere  valvas  parabant.    Hac  de  rc 
Voflium  audiamus  iib.  VI,  de  Theol.  gcntili  cap,  41.  Tales  (aeneae)  olim  Pan* 
tbei  valv£  in  £de  Saturnitqu£  nunc  S.  Mart£  rotund*.  Item  Saturni,  qu£ 
nunc  diviHadri&ni.  t^id  b£c  Caftork  %$Pollucky  qu£  nunc  Cofm£  &Da~ 
miani.  Pr£terea  Baccbi,  qu£  hodie  B.  Agnetk  extra  Viminalem  in  via  Nu- 
metanaH.  L  de  Romanis.  Grscos  quod  coffcemit , novimus  aeneum  Pailadis 
t^mplu  apud  Lacedaemonios  fuifle  Gonf.Nicolaus  Leonicus  Thomaeus  vir  la» 
tine  graeceque  eruditus  lib.2,var.  hift.c.  i$\  Delphicum  templum  itidemfuif- 
fe  jEneum  nemo  eft,  qui  ignorat  cx  Ccelio  Rhodig.  lib.  19.  Antiq.  lecl.c.  8» 
Ad  hasc  vafa  multa  templorum  ex  aere  fuerunt,  ut  Romae  candelabra  in  Bac- 
chi  templo  t  quse  inde  in  aedem  B.  Agnetis  translata.  Inftrumenta  in  facris  a- 
pud  Graecos  recenfet  Julius  Pollux  lib.  i.  Onomaft.  p.  io.  his  verbis :  qu£ai 
Sacrificiorum  adminiftrationem  faciuntyb£c  funt,  pyr£>  cultri,  mucrones , 
bipennes,  veru,  vannit  caniftra, gutturnia ,  vellebetes,  quorum  quardam  fuif- 
ie  ex  aere  nullum  dubium.     ^s  porro  infervit  perfonis  facris,  hoc  eft 
Sacerdotibus  &  eorum  miniftris:  Salii  ex  Num£  inftituto  fuper  tunicam  pi~ 
3am  gerehant  £neum  pettork  tegmen,  itemgeftabant  fcuta  *rea,  qu£  quia 
ex  utroque  latere  erant  recifaatque  eoancilia,  quafi  atrinque  ancifa  dke» 
bantur  fymbolum  proteBionk  Martk>  cu]us  Saliifuere  Saccrdotes* 

§.  3,  In  iuftrando  &  expiando  nullius  metalli  aeque  ac  aeris  ufus  fuie, 
Euftathius  annotavit  cur  Homerus  wonm  id  eft  tvomt,  qubdeft  vocaIe,%*Wr 
dixerit.  Ex  inanimk y\nq\ih,,falum  videtur  baberevocemyac  Pytbagor£i  0- 
junty  £s  omni  divlniori  fpiritui  concinere.    Propterea  £reus  Apottini  tripus 
erat  confecratm.  Et  aere  tranquillo  f&pe  c&terk  plentibus  cavi  lebetcs  mo* 
veri  videntur.    Scho;i<iftes  ad  Theocriti  Idyllio  B:  Dea  eft  intriviis:  Vas 
£neum  quamprimumpulfa,ita  fcribit:  JEs  ait,  pulfantes  accinuere  in  deli* 
quik  iunaribus ,  atque  item  fi  quk  vita  abiret.  Pidclicet  quia  £s  purum  cre» 
debatur  &  utile  advcrfw  pollutioncs,  Idcirco  eb  utebanturin  omnibmcon- 
fecrationibus  (Sf  expiationibus,  ut  ait  Apollodorus  lib.  de  Diis.  Non  tantum 
apud  Romanos  &  Graecos  ita  ufu  venifle  ciedo  in  templorum  exftruclioni- 
bus,  led  apud  gentes  antiquiores  ^E^ypiios  puta;  de  quibus  Herodotus  in 
Euterp.  c.  4.  teftis  eft ,  quod  primi  Dik  &  axas  &  fimulacra     templa  fta- 
tuerint ;  cui  confentit  etiam  Lucianus  Deorum  hominumque  irrifor  de  Dea 
Syria  p.io/7*  Conf.  etiam  Eufeb.de  praep.  Evangel.  lib.9.  c.  ijt  ubiArta- 


Sclediafnta  dcMn\ 


b*ni  teftimonh»a<MocUur,  quamvis  non  ufquc  adeb  conftet,  quid  aesadeo- 
lum  coufL  uclionem  &  exornationem  contulerit. 

/.4.  Chri(uani  etiamin  templis  &  bafilicis  fuis  aes  adhibuerunt.  Tenv 

Ilum  B.  Petri  receiites  ex  aere  valvas  habet.    Florentiae  quoque  SacellumB. 
ohannis,quod  Baptifterium  vocatur ,  ternas  habet  aeneas  valvas,  easque  in- 
auratas.  Praeprimis  vero  a  longo  tcmpore  campanae  ex  x .  e  fufar  inter  Chri- 
ftianos  obtinuerc  ad  convocandam  plebem  potiflimum ;  Nam  earum  jam  mc- 
minit  Beda  lib* 4*  hiltor.  Angl.  c.  33,    In  capitulari  Caroli  M.  appellantur 
Clocat  undc  germanica  vox  ©iOCfcn  .  Ut  taceam  Walafridum  Strabonem 
de  rebus  Ecclef  c.  f.  Concil.  Cabilonenfis  can  folent  de  confecrat.  diftinft.i. 
cap.  1.  Alcuin.de  divinis  offic.eap.  quid  iignificent  veftime:;ta,  Amat.  For- 
tunat.  hb.  j.  de  Ecclef.  off.  c.  1 .  aliofque  Polydorus  Virgitius  lib.  de  invento- 
ribus  rerum  inventionem  Campanarum  Sabiniano  Pontificiadfcr:bit,quiGrc- 
gorio^Magno  fuccejjit.  Deeodem  Onuphrim  P  anvinim  in  epitome  fummo* 
tum  Pontificum  pc  fcribit ;  Hic  Papacampanarum  ufuminvenit  ,juj]tiq;  utai 
boras  canonica*     Miffarum  facrificia  pulfarentur  in  Ecclefia.  Sed  ^An&* 
ftafm  in  e\m  vita  nibil  de  campanis  ab  eoinventk  dicit,  nec  fcio,aquo  boc 
didicerint  Panvinm  &  Polydorus.  Angelm  Roccha  in  comment.  de  campa- 
nk  c  i.hS.tiieronymo,  qui  ducentis  circiter  annis  ante  Sabinianumvixit, 
campanarw  mentionem  fauam  credidit  cap.  ?  3 .  &  3  9.  reguU  Monacbarum , 
tjufdem  reguU  perperam Hieronjmo  tribut£falfa  infcriptone dcccptw.Qux 
^abet  CardinalisBona  lib.  i-rerum  liturgicarumc.ip.  XXI  l./.  2.  Ab  his  noit 
mu!ti«m  abeunt  nolae,  incertum,  an  a  civirate  Nola  in  Campania  ita  4iftx- 
Crediderim  nolas  habuiifecum  tintinnabulis  ab  Apulcjo  Iib.  lode  afmo  au. 
reo  defcriptis  fimilitudinem.  SucceiTu  temporis  ad  horas  canonicasperfolven- 
das  ejufmodi  noiis  five  campanis  convocati  fuere  Religiofi.  Inftitutionem  hu« 
jus rei  Murtinus  Polonus  ad  Sabinianum  Pontificem retulit  Conf  lib.ord. Rom. 
c,  l.deofficiisCuftod.  &  Fafcicul.  temporum.  Perquam  vero  utiles  tuere  ad 
admonendum  populum,  tempus  inftare,  quo  facris  vacandum  eflct,  campa- 
nae,utpote,  quae  conftant  ex  acre  (onoro  durabilique  metallo;  Graecifubju- 
go  Turcico  gementes  carent  campanis;  Cufpinianus  deReligioneTurcaiupji 
Au&or  cft,  eos  campanarum  ulum  averfari.  Campanas  quoque  Saraceni  ca- 
ptis  Hierofolvmis  e  turribus  dejecere:  teftc  Platina  de  vitis  Pontif.  in  Urba- 
no  tertio.  Nifi  failor,  quod  de  Gra?cis  dixi ,  confirmabit  Chriftophorus  An- 
gelus  Grarcus  latina  vcftc  indutusa  Fhelavio,  &Crufii  Turco  Grarcia,  qu* 
lcclorem  remitto. 

§.  f.  Qiiia  vero  rituum  divinorum  Interpretcs  campanarum  originem 
rcferuntadtubasjuilu  Deitabiicandas,avetanimui  cxplc*are,nujn  &  ha:  tubx 

cx  xre 


i§4  Schediafmd  deJEre. 

ex  xrc  fuerint  fabrefadae  apud  Gentes  antiquas.  Qaod  populum  HcbraicarS 
concernit,de  eo  nos  nori  fmit  flufituare  Mofes  Num.  c  10.  edocens,  quod 
non  ex  aere,  fed  ex  argento  elaborataefuerint.  Inproclivi  verb  eft  conjicere, 
quod  apud  alios  populos  argentea  non  ftatimobtinuerint;  Nam  fi  confide- 
ramus ,  quibus  prophani  Scriptores  tribuant  inventionem  tubarum ,  non  faU 
lemur  certe,  dicentes  eas  ex  aere  fuiffe  conflatas,  cumcpnftet  aliunde  aiia  me- 
talla  neglecla  jacuiffe,  sere  primatum  obtinente,  &' quafi  ubivis  dominanti.  Pli- 
nius  lib.  7.  c.  56.  Pifeo  tribuit  Tyrrheno  inventum  hoc,  &  Diodorus  Sicu* 
lus  f.  bibliothecas  Tyrrhaenis.  Unde  Virgilius  lib.  3.  Tyrrb£nu$c[uetub£mu- 
gire  per  Mbera  clangor  vifus.  Acron  in Horat.  de  arte  Poetica,  Dircauini 
alii  Tyrta^um  vocant,  refert  in  bello  Meffenko  primum  Lacsdemoniis  tra- 
didiffe  tubam ,  vel  tubarum  potius  monftraffe  modulos  &  cantum ,  quarum 
inaudito  territi  dangore  Meffenii  in  fugam  adti  fint,  Spartani  autem  vicloria 
potiti ,  a  quibus  fortafse  Grseci,  quemadmodum  a  Pifeoltali,  ali&  aliundegen- 
tes  tubarum  ufum  accepere.  Quis  vero  hifce  tribuat  tubas  argenteas. 

§.  6*  Infolitus  tubarum  genearum  ciangor  nos  invitat  ad  arma  luftran- 
da.  Extra  controverfiam  vero.eft,  primitiis  aeneis  armis  ufos  effe  'belIator.es 
juxta  illud  Hefiodi  %x W  $i  eifyxgovro ,  £rt  operabantur  ,  &  quemadmo- 
dum  addit,  nigriferri  haud  ufus,  nam  hoc  per  Dabas  f§  Cbalybcs  trutum 
&  domitum  primitns  eft ,  ut  habet  Ammian.  lib.  22.  Hinc  Poetas  cum  Her- 
culis  clavarn  aliaqueheroum  arma  defcribuns,  <erta  dicunt  non  ferrea.  Pefto  » 
ra]ia ,  ocreas ,  galeas  ex  aere  antiquitus  faclas  innuit  locis  infinitis  Virgilius  > 
Servius  Grammaticus  &ipfe  Plinius  lib.  34.  cap.7.  Pplybii  in'  Caftrameta* 
tioneLivii  funt  fequentia  :  t^Arma  hk  imptrata  galta ,  clypeu* ,  ocrt£t  /0» 
rica  omnia  ex  £re.  Corif.  Naudxusde  arte  militari ;  quanquam  non  ignore- 
mus ,  Homerum  afferere  in  Odyff.  in  arca  Ulyflis  magnam  fuiffe  copiam  aris 
Sg?  ferri.  In  Germania  idem  olim  obtinuiffe ,  loquuntur  thoraces,  enfes  aenei, 
framex  ex  xre  atque  calcaria,  cultri&c,  qui  effodiuntur.  Ex  his  igitur  non 
ftat  quantusfuerit  seris  ufus  tempore  beili? 

/.7,  Pneter  tempus  belli  eft  tempus  pacs  ;  utrunxme  fine  pecunia 
ifk  nummis  infelix  eft.  Tametfi  vero  primi  mortalium  ipfis  rebus  nundina- 
retx^jt' ,  importunior  tamen  ad  vitam  civilem  ea"  mercandi,  quibus  eges,  ra- 
tio  tt^eritovifa  eft,cumnon  ftatim  iis,  quibus  abundas,  indigeat  alter,  cui  in 
copiatfdeft,  quod  ipfe  defideras,  Hinc  introduclus  nummus,  quem  Lydipri- 
k  mum  aliqua  figura  fignaverunt  ,fi  credere  tutd  liceat  Herodoto  lib,  1 .  At  ve- 
ro  apud  Graecos  pariter  &  Romanos  nummi  airei  fuerunt  ln  ufu  Athenxus 
lib.  XV.  Dipnfoph.  c.  |i  p.  669.  de  Dionviio  Rhetore  &'Poeta  refert,  eino- 
men  ^«Ax«  inditum       t$  avpfixteCczq  A  fyvtiwyxAVM  voyJ^em  ^»jaKcdwf, 


Sclediafm  ieXrei 


qnod  £reo  utinummo  Atbenienfibus  primus  oratione  fuaferit.  Liccrvcro  ra- 
rius  Athenienfes  aereos  nummos  cuderint,  Conf.  Ariftophanem ,  concionan- 
tibus  &  ejus  Scholia;  fuere  tamen  apud  eos  in  ufu  ko'«w/3o/  &  ^kx*  & 
mlH&fkQi ,  qui  omnes  ex  a&re  fuerunt,  ficuti  ex  comcediis  conjicerc  licet.  Ejuf- 
modi  pecuniam  nomine  yjtxxjuv  infignit  Theophraft  in  charaft.  c.  12.  his 
verbis  agens  de  homine  impuris  moribus  prxdito:  Si  quos  pueri  nummos 
dreos,  ut  fit,  invia  reperierint  Zve/wptvoiv  ^ajc^,  partem  indefibi  pof* 
cety  illud  nfurpavs  Mercurium  ejje  communem.  Ex  quibus  colligere  licct, 
%t*Kx,xt  refpondiife  lupinis,  &  plumbeis  illis  nummis  apud  Romanos  de  qui- 
bus  apudPlautum  &  Mamalem  lib.  la.Epigr,  74,  mentio  fit.  Theophra- 
ftusc.  7.  de  vecortlia  five  perdita  audacia  agens,  interalia  talcm  hominem  vc- 
cordcm  his  vcrbis  dcfcrjbit  :  Nonpuiebit  eum>  faltare  cordacem  etiam  fo- 
bnum,  &  in  comko  cboro  perfonatum:  &  cum  pr£ftigi£  fpeUantur ,  ad 
quemque JpeBantium  adire&  ftipem  exigere  %**xxt  Uxtyn:  ex  quibus  pro- 
ne  concludas,  vilcm  fuiffe  eam  pecuniam.  Ab  ea,  cum  hi  &  alii  Agyrtae,  qui 
Jimilrbus  artibus  ftipem  in  circulis  corrogabant,  xxXwxiyjii  nominabantur  , 
h.  e.  juxta  glolfarium  vetus„nummularii,£fculatores.  ApudRomanos  fimi- 
liter  aenea  pecunia  jn  ufu  fuit;  Plinium  audiamus  hb.  33.  Hiftor.  Nat.  c.  5. 
Servius  Rex  apud  Romanos  primus  fignavit  £s.  Antea  rudi  ufosRom£  Ti* 
rn£us  tradit.  Signatum  eft  nota  pecudum,unde &pecunia  appeBata.  Num- 
mum  quem  accipiebar  miles ,  tributim  afingulis  pro  ratione  cenfus  exaftum, 
appeliabant  xs  miliyre;  h;nc Plautus,- cedit  milej  £s  petit:  Absere,  quibus 
2ttributa  erat  pecunia,  ut  militi  redderent ,  tribuni  xrarii  dicti  ,&milites  quo- 
gue  ipfi  xrarii  nominabantur ,  quod  ftipendia  facerent.  Conf.  Varro  de  linge 
iat.  lib.4.  fub  f.  p.m.  3p.  JSr«  vero  diruti  ilii  militej  appellabantur,gaiiMC 
propter  ignomitiam  ftipendium  fubirabtbatur ;  teftis  eft  Crinit.  lib.XVIIL 
ric  honefta  difcipl.c  6.p.436.SucceiTutemporis(nam  volvendaaetas  commu- 
tat  tempora  r-runO  seranummi  parvipretii  nominati  funt:  Martial.  lib,  XI. 

Epigr.2  8- 

Et  centum  aurtolas  fic  velut  £ra  rogat. 
.  S.  Hieronymos  illa  duo  kurlcc  vidux  muliercula?,  cujus  fit  mentio  in  E- 
vangel.S.  Marci  c.  12.  com.  42.  £ra  interpretatur.  Quod  Apulejifs  lib  g; 
Metamorph,  ftipes  weasvpzit,  id  alibi  exiguam  ftipem  &  Ovid.  1.  dePon- 
to  ftipvs  £ra.  Maximus  1  yrius  Philolo.phus  Platonicus,  £Jo  o/3oa«V  appellati 
Ita  videmus  elTe  verum  ,  quod  vulgo  dicitur:  J^uod  fuit  in  pretiOy  fit  de~ 
nique  nuUo  in  bonore.  Atque  olim  Tiberio  Graccho  rem  agenti  piblicarn 
extra  urbem  fumptum  diurnum  aflignaruntnovem  obolis  conftantem  Auclo^ 
Ji  xePlutarcho,  quemadmodum  Gra?ci  olim,  utcolligcre  eftex  Ariftoph.  Achar- 
Appeni.  Dec*  111  Ann.  Vll  &  Vlll,  Aaf  ncnfi- 


Scbeiiafma  de  JErt 


nenfibus  A6r,.i*  Scen.n.v,  23.  duabus  inftrutlum  drachmis  ftipendio  diur- 
no  miferunt  ad  Regem  e  fuis  civem:  aiiquem.  Antiquis  temporibus  aera  voca- 
runt  articulos  in  rationum  libris..  Cic.  Hortenfio  apud  Nonium:  quid  tu; 
inquam  folcs ' ,  cum rationem &  difpenfatore  accipk,  fi &ra finguta  probafti, 
fummam  ,qu<e  ex  his  confeita  fitt  non  probare  ?  Apulejus  de  DeoSocratis: 
igitur  quotidiana  eorum  &ra  dijpungas:  invenies  rationiBw multa prodige 
projufa  &  infemet  nibil  Nonius,  breviter  £ra  numeri  nota.  Lucil,  lib.  29. 
JH&c  e(l  ratio  ;perverfa  £ra  rfumma  fubdufta  improbey  ut  locum  eraendavit 
Cafaubonus:  Ita  iam  comperimus  recle  fcripfiffe  Ifidor.,  lib.  16.  orig  c.  19. 
in  principio  :  JEre  certamina  beHi  gerebant rr  eratqut  in  pretio  magis  £s: 
mrurn  verb  &  argentum  propter  utilitatem  rejiciebantur.  Tandem  etiam 
in  portis  urbium  eminuit  aes ,  ut  loqvuntur  portar  Babylonis.    Non  memo- 
ro ,  quod  inaudita  Phalaridis  crudelitas  a?s  ad  inauditum  tormenti  genus  fa- 
bricando  bovem.  traxerit.    Quam  tyrannidem  Postae  raordaci  carmine  ulti 
funt. 

§  8,  Quirfitu  dignum  eft,  num  eriam  ftatuar  cond!  ceptae  a  SerucR 
quodam  ex  Japheti  pofteris ,  ut  afferit  Johannes  Antiochenus  inter  collecla- 
nea  Conftantini  Porphyrogenetar  ab  Heinrico  Valefio  edita  p.  779.  quenr 
coiidem  verbis  exfcripfit  Sutdas  in  voceSeruch  &  Abrah.f.  14.  fuerint  exaerev 
Quodantequam  doceamus,notari  voliimus, quod  animi  fenfa  veteres  volue- 
rint  fignare  quibusdam  columnis.  Cum  enim  certa-  confuetudo  ferret ,  apud> 
Phoenices  &  JEgyptios^ut  docet  Herodbt.lib.  2.  c.  102;  io  j*  Strabo  lib.17,. 
Lucan.iib.  3.  Plim  lib.  6.c  2§.  Tacit.  Annnal.  lib.  if.c;  14.  Proclusin  Ti*' 
maeum  ,.  multa  faxis  infcribere,  in  eundem  ufum  varii  generis  columnx  & 
ftatuae  introduclae.  Ex  duabis  illis  coIumnis,quibus  Sethi  pofteri  Aftrono- 
micae  doftrinaeprarcepta,  tefte  Jofeph.  lib.  1.  Antiq,  c  3.  ut  Epiphan.  in  pri- 
jno  Panarii,  Auguft. lib.18.  de  civit.DEI,  Caflian. coll.  gVc.1. taceam* alte^ 
ra  lapidea,a!rera  latreritia-fuit.  Tales  etianrfuiffe  credibile  eft, qux aiflfidis &: 
Ofyridis  feptMchra^  facris  literis  a  Diodoro  fertmtur  fignata.  Ex  auro  &  argen- 
to  conflatas  fuiffe  fcribit  Philoftratus  columnas  iftas  Gadibus  pofiras  ,  quas 
in  domo  Parcarum  ignotis  vulgo  literis  infaiptas  elfe  ab  Hercule,  ut  fuum 
ordinem  elementa fervarent ,  dicebat  Apollon.Tyanarus  lib.  f  .  c.  i.quafque  a 
eolumnis  illis  Herculis  vulgo  notis  diftinguit  Strabo  lib.  3.  Aurea  fuit  Panchai- 
ca  illa  inJovisTriphylii  templo  columna  ,  inqua  CoeliSaturni  &  JovisdefcrU 
pta  panchaicis  literis  fuilfe  facinora  narrant  ex  Euhemero Meffenio  DiodJib; 
ikapud  Eufeb  de  preep.  Evang.1, 2.  2.  C.  2.  &La£tant.  libi  1.  divin.  inftitutr 
c;  11.  Nec  vero  ambigimus  ,  quin  etiam  aenea?  fueriut  aliquse  columns ,  qui- 
fcus  notatu  digniora  infcribebantur.  Nam  ut  mittamus  roftratas  illas  Duillii  6t 


Schediafma  it  jEre. 


Appii  Claudii  ac  Trajani  &  Antonini,  nccnumeremus  eas,  quibus  Ieges  foe- 
4erisRenMnpsmtor&  L.uinos  ictiServiusTullius  impreflitSt  Amarynthiant 
Straboni  mcmoratam,  in  qua  Eretrienfcs  &  Chalcidenfes  delignaverant  ge- 
nera  armorum  ,  quibus  de  compacto  uterentur ,  denique  ^tiam  iftos,  quibus 
Alexandri  foedus  cum  Mitylenaeis  infculptum;  has  inquam,  omncs  omitta» 
mus,  dc  materia  enim  earum,  aut  prorsus  tacent,autd  ubie  fcribunt  ,auc1o* 
rcs  vei  dilTonantia  Ioqvuntur.    Sane  Grxcipariter  ac  Latini  legesjincidebant 
labuiis  xneis,  ficuti  Gntakerus  in  Cinno  annotavit,  &  teftimoniisprobavit. 
Teftis  infuper  Cicero  ell  Philipp.  his  verbis :  Jguad  erit  ita  geflum,  It  <  crit% 
E£ in  £5  incidi  jubtbitur .  Aliudit  eb  Ovid.  lib.  t.  Metam.  T^ec  verbd  mxnan- 
tia  fixo  £re  ligabanturf  Auguftus  ALxzx  tabulae  ad  tternam  cuftodiam  an- 
m  ordinem  incijione  mandavit.  tcfte  Macrob.  lib  i.c.  14.  Praeterea  colura- 
na?  ponebantur  adregionum  fines  determinandos,  quales  fuerum  iila? ,  quas 
ad  fignandos  terrarum  a  fe  domicarum  limites  adfcriptis  titulis  ftatuitSefo- 
ftris ;  Num  &  illa?  a?rex?  Crebra  apud  autore^  menuo  ftatuarum  talium  fed 
.non  exprimunt,  cx  qua  fue:int  materia:  En  Excmpium:  Plucarchusin  The- 
feo  Tom.  1.  oper.  p.m.  II.  Edit.<jr.lat.  refert ,  quod  hic  celebrtm  colloca- 
rit  in  Iftbmo  pilam,  fg  infcripferit  ad  detcrminandum  agrum  epigramma 
duobus  trimetris  &o  altum  tamen  filcntium ,  ex  qua  materia  fuerint  illae  pi- 
.lae.  Certiora  funt  documenta,  quod  senex  ftatua:  in  honorcm  de  Republica 
bene  meritorum  vkorum  fuerjnt  erecla^pariterapud  Graecos  quam  Latinos: 
Antiphon  cjtrn  apud  Dionyftum  qu&rtrttw ,  ac  aifputarttur  ,quodnxm  £s  0- 
ptimum  tffet,  id  pronunciavit  ovmibm  ,pr<eftarc ,  e x  quo  Athcnienfis  Harmo- 
dii  ac  Ariftogitonls  ftatute  parajfcnt  apud  Plutarch.  T.  2.  de  Adul.  &  amici 
dilcrim.  p.  68.  Agedtim,  pauca  exempla  ex  Plutarcho,  omiflls  de  induftria 
multis,  colligamus.    In  Numa  p.£y.  D.  ha?c  habct  Plutarch.  NosRom&ex 
multis  acceprmus ,  cumnarrarent  ex  oraculo,quod  olim  jufferat  Romanis,ut 
fapientiffimo  £f?  fortiffimo  wter  Grtcos  ftatuns  apudfe  locarent,  duas  &nea& 
in  foro  pofuifje  unam  Akibiadvs  alteramfythagortlk.  I.  ipfe  tamen  harc  ju- 
dicat  ambiguitatis  effe  plena.    Forte  etiam  aerea  fuit  illa  Csefaris  in  templo 
vicloria?  Trallibus  collocata,  ad  cujus  bafin  ex  folo  lapide  duro  in  fuperficie 
conftrato  referunt  palmam  viftorw  contra  Pompejum  pr£nunciam  erupifjct 
apud  Plutarchum  m  Cajo  Cxfare  p.  m.  730.  B.  Marco Bruto  ftatuam  aeream 
Mediolani  in  Gallia  Cifalpina  pofitam  p.  m.  1  o  1 1 .  in  fine  vitae  ejus  refert.  Po» 
pulus  Athenienfis  babtns  bonorem  Demoftheni  ftatuam  tx  &rt  pofait  cum 
bac  infcriptione, 

Mtnti,Demoltbencs .  par  fi  tu  robur  btbercs : 

Non  eratjEmatbi*  Grtcia  viQa  manu. 
in  vita  Demofthenis  iub  f.  p.  S60.  C.Non  pomim,  quin  addam  adhuc  ver- 

r  Aa  2  ba  UU 


3g3  Schediafma  de  JEre» 


ba  Ulpiani  in  enarrat.  in  orat.  adverius  Leptin.  in  Demofth.  &  iEfch.  ope* 
tibus  Grseco  lat.  Ed,  Francofurt.  p.  ^7.  in  flne:  Mork  fuit  apud  Atbeni» 
tnfeSyUt  de  Rtpub.  btnt  meritvs  varii  bonores  haberentur  yfwe  *rea  ftatuar 
%ve  viSus  in  curia  five  immunitas.  Crebro  autem  triumphales  ftatux  ex  «re 
faclse  videntur :  hinc  Maro  lib.  9.  Georg,  Atque  h&c  undantem  bello  magnum- 
aueflutntem  Nilum ,  ac  Navali  furgentes  <ere  columnas:  Ad  hunc  locum  Ser~ 
vius  ita  commentatur:  AuguftusPiftor  totm  JEgjpti.quamC&far  propar* 
te  fuperaveraty  multa  denavali  ctrtamint  fuftulit  roftra:  quibus  conflam 
quatuor  ejfecit  columnas:  qu£fofteaaDomitiano  inCapitolio  funt  locata: 
quas  hodiequt  conjpicimus.    Mifum  vero  quodPhoenices  ajofua  bello  facrc* 
profligati  binas  in  Tingitana  provmcia  olim  vifas  erexerint  columnas  Phceni* 
cioejufdemfeculi  fermone  infcriptas  verbis  fic  grasce  fonantibus :  *j/*«V  e<rph  «V 
Qvywrts  otTTo  7rto<rco7rx  Ajjs-k  N«W>  ut  memorat  Procopius  inVandali- 

cis  Ub.a.   Qupmodo  Phsnices  fcripferint,  per  conjedluram  fatagit  affequr 
Pociidimus  Vir.  Joh  Seldenus  de  dijs  Syr.  Syntagm.  i.  cap.  2.  p»  18.  edit» 
Germ.  obiter  moneo,  mirandum  eife  neutiquam ,  quod  latronem  appellarint 
Joiuam,  inolevexat  enim  opinio  apud  gentes  obliterato  quafi  jure  naturx,li* 
cere  praedas  agere  in  exteros,  Hinc  Scholiaft,  Horner.  ad  lib.  3.  odyiTeg  la* 
trocinari  apud  antiquos  non  tantum  infamia  cartbat ,  fed  injuper  gloriofum 
ductbatur.  Clareetiam  Thucid.lib.i.wow^w  infamiam  babebat  id  vitrfge* 
wus ,  quin  potius  laudi  tribuebatur.  Hinc  illa  apud  Homerum,  an  prfdones 
tiftis'  amica  interrogatio ,  &  inSolonis  lege  veteri  habes,  oollegi  imK^v  if- 
^fijwev^-    Verum  obiter  hxc  de  cnuQvcpu  prout  vocat  Epiphanius.  Pluri» 
XA2i  de  ftatuis  a  nobis-  oblervatis  adjici  poterunt  ex  Jani  Gruteri  infcriptioni- 
bus  &  marmoribus  Oxonienfibus.  Verum  h^c  fufficiant.  Necdeinceps  cef- 
iarunt  etiam  Chriftiani  ex  #re  efformare  bene  meritos-  viros.   DeErafmo  id 
siotum  eft,.uti  aliunde  tum  ex  Hugonis  Grotii  C3rmine  quodam,  cujus  ini- 
tiumeft:        gaudes  Satavk  quod  abeneus  adftat  Erafmus,  Prcemia  fed 
mtritis  ifta  minom  putas  g>c. 

§.  9.  Verurn  fatis  de  antiquis  gentillum  ftatuis  honori  infellciter  mor- 
tuorum  hominum  confecratis  diximus.  Orbi  fpeclandam  dedit  Augufti/H* 
mus  &  Invictiflimus  Imperator  LeopoldusM.  aeneam  honori  SandifHmx 
Triadis  facrarn  Vienn#,quam  non  tantum  attoniti  fpectavimus,  fed  &  defcri- 
ptam  legtmus  ab  egregio  recentioris  hiftorise  conditore  Brev/eroThuldeni  coti« 
tinuatore.  Non  ingrediar  campum  iiium,  qua  ratione  ^eris  ufus  in  ftruclu- 
ris  aedificiorum  praprimis  principum  tranfierit,  utphrafi  utar  Ifidori  Hifp*- 
lenfts.  Hodie  adhuc  ses  in  arce  Berolinenfi  Sercniffimi  ac  Potentiilimi  Ele- 
ftgcis  Brandenburgici  renitet.  Non  minora  commoda  ab  «re  in  Oeconomi> 


Scbediafm*  de  Ari. 


183 


am  crmnajn.  Mitto  inftrumema  cx  *re  parata  f  quibus  quotidic  m  rc  famU 
liari  indigemus,  Mcmorabilc ;  quod  olim  Lacedajmonii  Crafum  donarint  *• 
nco  trigiuta  amphorarum  craterc  Ncc  prseteriri  debcc  fpcculum  Corinthimv 
ges  de  quo  jElianus  in  variis  fol,  !8,  Non  adeo  obviumeft,  quod  olim  lu- 
gentes  ctiam  mi  fubfellii  homines  acutos  mucroncs  «reos  cadavetibus  intixifle 
lcgamus  apud  Pierium  in  Hieroglyph.  quales  Venetiis  imagunculas  npud  Lau- 
rcdanum  vidit  Camerarius  horis  fubcif.cent.  I.  c.  14.  &has  cx  conditis  fum- 
ptas  cadaveribusLauredaniafrirmavit  filius.  Quantum  ctiam  aliisartibas  non 
comodat  xs  ?  In  navibus  compingendis  ufu6  ejus  cximius.  Ex  co  roftra  fiebanc 
ac  naves  cum  roftris  ejufmodi  Appiano  di£ix  x****^6*0'  PIutarchox*A*iifff 
Virg.lib.9  i^aeid.arratae.Quod prius zratac fteterant ad  littora puppcs?  Flavius 
Vegetius  de  re  milit.  hb.  4.  c.54.  p.  m.  134.  Ed.  Vefal.  £v  CypreJJe ,  inquic. 
^pinudomefticafwe  fjlveftri  larice  ^abiete  pr£cipue  liburna  contexitur, 
uSiliHs  £reis  clavvs  quam  ferreis  confingenda  quia,  ut  in  fine  capitis  habet, 
&rti  etiarn  in  fiuUibus  propriam fubftantiam  fervant  l  Ad  qucm  locum  God. 
Stewechius  in  commer.t.  ita  p.  m.  470.  fcribit:  de  £reis  clavis  &materia 
trta  in  conftruendii  navibus  locum  aliquando  notavi  apud  C^farem  Ub,  4 
hell.  GalL  fequcr.c  fcil  <£>u£  gravijfimaerant  naves ,  earum  materia  atque 
£xe  ad  reliquas  reficitvdm  uttbatur  Brewerus  reccntiflimar  hiftoriar,  ut  di~ 
ximus,coeditor  in  append.  part.  feptimadefcribens  expeditionem  RegisGal- 
liae  adverf.  c^onfasderatum  Belgium  p.  3£r .  In  Galliis,  inquit,  is  eft  apparatm^ 
qualvs  vix  aui  ne  vix  quidem  ab  baminum  memoria:  naves  intertsxuntur  vi<- 
mini£  ,fabricantur  £ne£ 

/.  10.  Multa  etiam  rariora»  €x  xve  parata  fuerunt.  Tnterfeptem  Mun» 
di  miracula  numeratus  eft  Coloflus  folis  apud  RnodTbs  ex  sere  paratus ,  qui 
feptijLaginta  cubitorum  altitudinis  fuit,&  poft  quinquagefimum  annumtcrrac 
motu  proftratus  eft,  ita  ut  jaccns  multis  eflct  miraculo  apud  Plin.  lib.  34, 
•cap/7,.  J!J*  Hfut  omittam  duosNeroni  datosequos  osneos.  Joh.  Alphonfus 
•  Borcllus  vir  acutiflimi  ingenii  machinam  urinatoriam  excogitavit,  qua  homo 
fongo  tempore  notfviverc  tantum  fubaqua,  fed  &  progredi ,  cjuo  ve!ir,acna- 
taie  pifcium  inftar,  a\ninftar  canqi  reperc  poflit.  Inhunc  ufum  machinam 
diclam  ex  aere  fcu  etiam  ftanno  parari  voluit:  Fiat,  inquit,  vas ,  feu  veftca 
tnta  ,  feu  ftannea  B.  M.  H  C.  diametro  duorumpedum,  qu£  caput  A.  bomi~ 
nis  contintre  poffit  ad  inflar gale£,feu  cubiculi^  ftricliori  colio  B.C.  ad» 
htreat  fcapulis>vertici  (V  fupremo  peSori ,  atque  funiculiscirca  collum *ne- 
um  BC}ftri8e  alligata  vefte  peOca  caprina  non  penetrabiliab  aqua;  tunc  ho. 
»20  fictcftwyfic  intra  aquam  demergatur,  poterit  per  plures  horas  vivert, 
Ubtre  refiirando  aerem  intra  veficam  £neam  B.  M,  H.  C  inclufum  >  dummo* 

Aa  $  dvat* 

t 


i  90  Scbediaafma  de  Mre. 

do  aer  inclufus  debitis  ttmporibus  renovetur,  ut  inferius  declarabitur. 
ri  verb  debet  fiftuia  mea  curva  IQ^KL,  longitudine  trium  pedum,  qu&  tn 
inferiori  intermedia  curva  burfam  pelltam  L  annexam  babeat  &  duo 
txtrema  fiftuU  orificia  I,&L  intracavitatem  vefic*  caput  ambientis  defi- 
nantyUt  in  una  anteriori  I  aer  infufflari  dtbeat,aitera  verb  L  circa  verti- 
cem  biet:  Nec  dubito,  quin  &  vas  illud  urinaterium ,  quod  in  eollegio  cu- 
riofo  defcribit  ClarhT.  Sturmius  ex  &re  conformari  poflit.  ^Quis  ignorat  in« 
ftrumenta,  quse  ad  expediendam  rite  anatomon  neceflaria  funt,  olim  ex  xtq 
fui/fe  conformata.  Id  in  prolivi  eft  probare  ex  ipfo  Galeno  cujus  hxc  funt 
lib.  6.  anatom.  adminiftrat :  injiciens  laminam  &ream  aut  fnreamautargeti- 
team  aut  ligneam.  Solentauttm^inatomicx  iaminasappeMare  communi  vo- 
cabulo  hujusmodi  inftrumenta  fpecilla ,  Jpatbomelas ,  ampbimelas  jpeciUa  au~ 
ricularia  &c.  Sed  de  his  -&  aliis  legi  poterit  Excell.  Dnus  Do&.Hartman- 
nus  in  difquifit.  hiftor.  dere  anatomica  veterum  eruditiffimis.  Hodie  etiam 
curiofis  Medicis  ferviunt  ad  animi  oble£tationem  &  experimenta  facienela  ex 
aere  parata,  quod  colligere  licet  ex  mmmorphofi  -quam  Geleberr.Docl.  Ma- 
jor  lib.  de  chirurgia  infuforia  dubio  %  propofuit  m;hunc  fenfum :  Aquam  Sap» 
pbirinam  ope  Jpirit.fal.  armoniaci  in  tfneapelvifaftam  witro  infundito  bem 
tranfparenti :  poftea  clyjfum  Antimonxi  communem  addito  &  mixtura  actu- 
tnm  evadet  limfida.  Quod  fi  porro  oleum  Tart.  fuperaddis  priftin* 
redibit  coerulefcentia.  Servitia  seris,  qua:  praeftat  Mathev 
maticis  ,  iomnibus  nota  iunt. 

Soli  D  E  O  Glork. 


MEMORIA 

MENTZELIANA. 


Vltam  aggredior  fcribere  B.  Christiani  Menzelii.Sc 
reniflimi  olim  FRlDERICf  WILHELMI  Eleftoris 
Brandenburgici,  nec non FRIDERICI,  Potentiflimi 
Borufliae  Regis,  Confiliarii  &c  Archiatri  meritiflimi, 
Medici  experientiflimi,  Societatis  Naturae  Curioforum  ma- 
gni  Apollonis,Senis  denique  Venerabilis.  Antequam  vero 
eandem  enarrare  incipiam ,  de eo  faltem  Leflorem  Benevo- 
lummonitum  velim ,  nullum  me  huc  conquifiturum  ad- 
fcititium  eloquentiee  ornatum,  cum  per  fe  magis  pulchra 
appareat  nudarerum  veritas,  necindigere  encomio  noftro 
Virum.quem  totus  eruditus  Orbis,quinquaginta  abhinc  an- 
nis  &  amplius  loquitur. 

Tantummodo,prouttres  funtpraecipue  vitaehumanae 
periodi,prima,quahominisnatalia  ,  pueri  educationem  , 
juvenilia  ftudia  ,  peregrinationes  quoque  compleftimur; 
fecundam  viriies  honores ,  labores ,  res  praeclarfe  geftae  nec 
non  matrimonia  abfolvunt :  Tertiam Sene&us  &  vitaeexitus 
claudit:  ita  quoque  totidemnuncMemoriae  Mentzelian-e 
faciam  paginas. 

ErgodeVitae,ejus  Orginehaecprimumhabeto.  Nata- 
It  folum  habuitMarchiam,  Urbemque  PatriamFurftenwal- 

Bb*  diam 


vi94  MtmoYia  MentzeUana. 

diam  Mefo  Marchi^  non  ignobilem ,  medio  fere  Berolinum 
inter  &  Francofurtum  traSu,  ad  praeterfluentem  Spream 
fitum.  Familiam  ducit  ex  honeftiffimaMENTZEUORUM  gen- 
te,Patre  genitus  Chriftophoro ,  Viro  Confulari  deque  Ci- 
vitate  Fiirftenwaldienfi  meritiflimo,  Matre  Maria  Feibinge- 
ria;  JohannisFe  bingeri  Norimbergenfis,ejufdemqueUrbis 
Furftenwaldienfis  Senatoris  gravitfimi,  filia,  Avumhabuit 
Patei  ni  Stemmatis  itidem  Cht  iftophorum ,  Reipublicae  Lip- 
fienfis  Quaeftorem  fpe£tatiffimum. 

Reiiquam  profapiam  vixattinetenumerare  quicquid 
fecerint  Majores  Pro  Avi  &: nos  non fecimus  ipfi  ,  vix  ea  no  - 
ftraputo. 

Noftrum  nunc  dico  Mentzelium  natum  die  i  f.  Junii  An- 
ni  1622.  domi  primum  ingenue  educatum  a  Parentibus  f 
Scholaquepatiia  quantum  ferebat  !mbecillaaetas,primis  li 
terarumnec  noa  R  :i;gio  is  h  iiii  nae  elementisimbutum, 
puerumqueo&enne  n  fa£ium,ftanm  trivio  exemptum,mif- 
fumque  ad  florenriditnum  vicinae  Vallis  Jo  >chimicae  E?e&0- 
.  raleGymnafium^ubiLatinife  monis  artiumque  qu  =s  libera- 
,  liores  vocant,rudimtntaquadriennio  diligenter  addidicir. 
QuemadmoJutn .» utem  nubila  tunc  erant  tempora  Mu- 
fisque  inprimis  inimica ,  tr  cennalis  belii  Germanici  flamma 
jam  undique  ffagrante,tta  quoq;  accidit ,  ut  fchola  hsec  illu- 
ftriSjOiim  a  Joachi  no  Friederico  Brandenburg.  Ele&ore  An- 
no  1607.  inftituta,  a  vifloriofo  nunc  milite  Svevico  diripc- 
retur  ,  Mufa-que  nifte  in  exilium  abire  juberentur..  Rediit 
ad  empus  in  Ur- ern  Patriam  ,cum  ver6  &  llla  Viftricibus 
GU>TAVf  APOLPHl  armis  iterumque  a  Caefareanisexpu- 
gnaretur,Berolinu m  ex  Parentum  mandato  receffit  in  Gym- 
nafio  ibidem  Colonienfi  egregios  in  ftudiis  progrefiTus  fa- 
ciens  ad  A  nnum  ufque  ^j.quo  ecce  aliam  experitur  calami* 
tatemp  jblicam  ,  peftisquippe  epidemica  quae  univerfam 

Mar* 


Memoria  Mentzeliana. 


Marchijmdevaftabat.Patriasiepetere  aedes  coegit,cumque 
nec  ibi  inter  tot  cadavera  &  fubitas  mortaliumftragestuto 
efle  liceret,una  cum  Parentibus  liberiori  ruris  aeri  viram 
credere. 

Nullaautem  calamitas  fola!  Vixceflante  Anno  59.  vi- 
rulentiflimae  Peftis  faevitia,Pater  Ejus  dile&iflimus,diem  o- 
biit  fupremum. 

Poft  haec  Patris  fata,  iterum  Berolinum  adiitSchoIae- 
que,  quam  Senatus  Berolinenfis  inftituit,  feadjunxit,tan- 
ta  ufus  folercia  ,  ut  poft  quadriennium  dignus  judicaretur , 
quiad  Academica  admitteretur  ftudia. 

Cumqueexomni  difciplinarum  genere  ,  certa  aliqua 
fcientia,quam  tota  proficeretur  vita,eligendaeflet;  prae  o* 
mnibus  Medicaipfi  arridebant  ftudia,peftis  fortfc  edoftus 
experientia,quam  falubris  fit  humanogeneri  medendipe- 
ritia^quantumqueincantaneceflitate  honoretur  Medicus. 

Hoc  itaque  confilio  Francofurtanam  acceflit  Acade- 
miam , clarentibus  ibi  Polifio  &  Urfino,  magnis  inter  Medi- 
cos  iftius  aevi,nominibus,quorum  tam  publica  quam  pri- 
vata  ufusinftitutioncmultamrei  notitiam&c  Theoriam  ac- 
quirere  coepit, 

Biennio  poftquam  hic  fubftitiflct,magna  ipfum  invafit 
libido,patrios  ad  tempus  ac  fines  dulcia linquere  arva,quid- 
quc  extrapatriam  ageretur,percontari. 

Boruffiae  hinc  Regiomontanam  peciit  Academiam,  ftu- 
diaque  medica,aliis  fub  Pra?ceptoribus ,  Beckero  nempe  &c 
Tin£torioprofecutuseft.  Magnorum  fimul  Virorum  gra- 
tiae  amicitiaeque  fibi  comparand ae,haec  fecit  initia.  Mitre- 
battir  Anno  1647.  Perftrenuus  Generoffifimusque  Domi- 
nusCreitziusaPotentisflT.  BRANDEN8.  ELECTORE  ad  Co- 
mitia  Warfovienfia  ,  Cracoviamque  ad  Johannem  Cafimi- 
rum  Polonorum  Regen,  infelici  Rcgiminis  eventu  fatis  no- 

Bb  2  tum; 


j|g  Memoria  Mentztliamt* 

tum;  comesdaturDomino  Ablegato  Mentzelius  nofter, 
&  inter  caeteros  ad  Regiae  manus  ofculum  admittitur,  tan- 
demquein  ejufdemComitatu  Regiomontum  rediit. 

*  nno  fubfecuto  4$.  a  Celeberrimo  tunc  Polyglotto  Vi- 
ro,  ChriftianoRavioBerlinate ,  adeoque  Conterraneo  fuo, 
Gedanum  invidatur ,  ut  Ipfi  in  erudienda  Nobili  Ju ventuce 
opem  ferret.  Non poffum  praeterire  B.  L.  quin  de  Magno 
illoRavio,MENTZELrxnoftriamico,verbum  hic  interferam* 
Peragraverat  nimirumhomoillelinguarum  Orientalium  a- 
morecaptus  ,  magnam  Orientispartem,inprirnis  ver6  By- 
zantii  tempus  aliquod  degerat,  fpoliumque  inde  300.  plui 
minus  tibrorum  Arabicorum  Europae  Laxulit  ,  quorume- 
tiamnum noncontemendapars, inRegia  Berolinenfi  exftat 
Bibliotheca,variis  deindelocis  Oxoniae,  Upfaliae,Ultrajediir 
ChiloniiSc  ad  finem  vitae.Francofurtiad  Oderam  (ubietiam 
fepultu-s  jacet )  linguas  Orientales  docuerat^ 

Hoc  aufiesn  circa  tempus  Dantifci  morabaturRavius^ 
luduroque  aperueratNobilium&  Magnatum  filiis ,  quo  na- 
va  quadaromethodo  omnigenafcientiarum  eruditione  im- 
buerentur ,  cumque  judicaflet  Ravius  inter  caeteraftudia e- 
tiam  Rei  Herbarise  nec  non  Anatomices  Juveni  Nobiii  conv 
parandam  elTenoueiam,ad  id  Mentzelu  noftri  jam  tum  Bo- 
tanices  &  Anatomiae  peritiffimLuti  vcluit  opera. 

Nec  recufavit  hanc  fibi  oblatam  obire  fpartam, quin  po- 
tiusfideliter  magnaquecumindurtriaornavit;.  teftor,  prr- 
mum  ejusferiptum,Plantarumnempe  circaGedanum  fpon~ 
ik  nafcentium  Cataiogum  Anno  1649.    Gedani  editum» 

Annum  integrum  poftquam  Gedani  exegifiet,,  necam* 
plius  inveniret  ,  quod  animo  omnigenae  fcientiae  Scexpe- 
rientiaecupido,  fatisfaceret,Gedanum,  amicumque  Ravium 
Annoi^Sfo.  relinquens,  Patriam  iterumpertranfirejaluta- 
jwusamicos;voluiL 

Hinc 


Mmoria  Mentzeliana.  1 97 

Hinc  Hamburgum  properatmavique  per marc  Germa- 
nicum  Amftelodamum  deiatus,Lugdunum  Batavorum ,  ip- 
fas  Apollinis  y£fculapiique  fedes  progreditur  ,  kerumque 
poft  menfes  aliquot  Amftclodamum  re  vertitur, 

Plusultra  tendebatanimus,  magnoque  aufultaliam  a- 
dire,itinere  maritimoconftituityAmftelodamofolrens#litto. 
raquelegensGallica  ,  Hifpanica,  Lufitanica  fimmenfiim 
Atlantici  Oceani  aequor  emctitur,per  Fretum  Herculeum  , 
Mare  mediterraneum,Adridticumque  Venetias  tendit :  quo 
antequamperveniret  Alicantam  vino  gencrofo  notiflimani 

ValenciaeUrberovidit^InfuIas^MajoricamXorficam,  Sarriv. 
njamqueappulit ;  Genuamdeinde  Superbam,  Portum  I  U 
burnum  &c  Porrolongum  ingreirus,inter  VuJcani  InMhs 
Strongyienpraeternavigans  ,  Fretumque  intransSiculum 
portentofoslufus,  Scyllae  fcopulum  periculofiflimum,  im- 
raancmqueCharybdis  vonicem  cominus  cpntetnpktJs  cft 
ipfumqucfumigmtem/Etnam  eminus  confpexit  fucerato' 
queSkiliae  frero  adceleberrimas  Mediterranei  maris  Infu- 
las,MaJtam  puta,Candhm,Corcyramquenavigavit  Poftre- 
mum  Ulyffeaquafinavigatione  defatip^tusjtaliacontincn- 
temrecuperat.quacunquepatetperluftrans,quicquid  faabet 
Itala  tellus,antiquitatumreliquias,naturaeportenta  ,  inge- 
niorumartium.vemiracula,oculis  ufurpavit  :  Venetiarum 
vidit  opulentias  ic  fplendo*em,Paduae  ftudia ,  Bononi*  fe*. 
tihtatem,P.fae,  Senne,  Florentfaepulchrirudines,  Romari 
quoque,  Neapolimque  nobilem ;  igni vomum  Vefuvii  mon- 
tcmfuisemetituseftpedibus,  foiitoque  peregrinisftupor* 
admiratus  Reliquisautem  Italia  urbibusperluftratis  Padua 
rediit  >  eo  animo  ftudiaMedica  novo  quodam  rcfumptu- 
rusfpritu/ummofquein  Medicinahonores  meriturus. 

Qiud  pfum  ex  votofuoceffir,  Annoriimirum  16^4.  a 
faculcateMedicaDoGoris  Tituluminfienia  &  privilegia  na- 
&useit.  Bb  3  £X 


tMemoria  Mentzeliana. 


Ex  hoc  tempore  vifus  fuic  fentire 
qua  natalejolum  dulcedinecuniios 
Trahat,  &immemorem  non  finatejfefni. 
MufisPaduanis  va!edicit,perque  Veronam ;  Vincentiam>Tri- 
dentumjnfprugum  ,  Auguftam  Vindelicorum,Norimber* 
gam,  Jenam,  Lipfiam,  repatriavit. 

DixihaQenus  B.  L.  quam  multanofter  tulit,  fecitque 
puer,per  quoscafus  &  difcriminarerumadoleverit  ,  donec 
roborata  virum  fecitaetas. 

Munianuncporro  Virilisaetatis,labores,honores  ,  res 
bene  geftas,memoriae  prodam.  Patriae  fervirelk  Principi 
ante  omnia  pia  mente  conftituit,  Quapropter  in  ipfa  Civi- 
tate  Patria  &  circumjicentibus  Nobilium  arcibus,familiis- 
que,quin  etiam  ipfa  UrbeBerolinenfi,praxinMedicam  exer- 
cere  coepit,fucceflu  ade6  felici ,  ut  mox  Principibus  placuif- 
feviris,Ipfiquc  Aulae  Brandenburgieae  innotuifle ,  nonulti- 
malaus  fit. 

Anno  videlicet  ^8  Potentijfimo  Brandenb.  Ele&ore 
FRIDERICO  WlLHELMO,  in  Holfatiam,  expeditionem  fa- 
ciente ,  Aulam  caftraque  Ejus  fequi  juflus,  titulo  Aulici,  Ca~ 
ftrenfisque  Medici,fummis  femper  Miiitiae  Praefeflis  ,  Ipfi 
quoqueSERENiSSIMO  Copiarum  Duci ,  ab  opemedicaef- 
fe ;  tantaque  nunc  apud  Magnum  Principem  valere  gratia , 
ut  perpetuus  poftea  omnium  Itinerum  comes  Ipfialatere 
vifus  fuerir. 

Expeditione  Holfaticafeliciter  pera&a,  cum  Iaudatis- 
fimoPrincipeexcurrit  Cliviam,indeque  qua^unque  patent 
vaftiflimae  Regiones  Brandenburgicae  per  200.  ultra  millia- 
riaRegiomontumitur,  ubinonfoium  ftudiorum  olim  exer- 
citiameminifle.juvabat,fed&cnova  nunc&  fuprema  hono- 
rum  incrementaab  Indulgentiflimi  Principis  clememia  ca- 
piebat,  Confiliarius ,  &  PERSONJE  SERENISSIM2E  Medicus 

renun- 


Mtmona  Mentzeliana. 


199 


renuntiarus  ;  Haec  circa  annum  feculi  fexagefimum  gefta 
funt.  Annodeinceps6^.ELECTOREiVl  SERENISSIMUM 
iterato  Cliviamfnam  repetentem  fecutuseft. 

Circaidemtempus  cum  Princcps  Juventutis  Marchio 
FRIDERICUS(  qui  nunc  DEI providentia  REX  eft  BORUS- 
SIM  )  ob  infirmam  valetudinem  in  Hollandiam  fecederet, 
Nofter  Ipfi  a  confiliis  Medicis  fuit ,  Eundemque  ni  fallor 
per  Traje&um  ad  Mofam  ad  Thermas  Aquigranenfes  ,  aci- 
dulafque  Spadanas  deduxit. 

Abfoluto  &  hocitinere,Berolinoquerecuperato,  trifte 
nuntiumaccip  t  ELECTOR  SERENISSIMUS  >  magnumil- 
lud  domus  Auraufionenfis  decus  ,  Suaviffimam  Conjugem 
Loyfam,Phthifi  laborare  ,  atqueHagae  Comitum  decumbe- 
re,ftatimin  mandatisdaturMtNTZELio,  denu6  iter  inHol- 
landiam  ut  piraret  ,  ccnfeftim  Nofter  adaegram  pertingit 
Principem,  lentis  diurnis  itineribus  Berolinum  ledlica  vehi 
curat,  omnemque  impendit  medendi  peritiam,fed  eheu ! 
noneratinMedico  Noftro  releveturutaegra:  fruftraMedici- 
naparatur,ubi  fuprema  imminet  mortalium  hora!  ficerat 
in  fatis ,  utdie  8,  Junii  Anno  1667.  magno SERENISSIMI  Ma- 
riti&  univerfi  Pop-jli  Brandenburgici  moerore  ,  piam  ani- 
mam  Creatori  redderedebuerit. 

Anno  deinde72.  magnisGallorum  motibus  memora- 
bili,cum  PotentiHimo  ELECTORE  BRANDENB  Galli  mili- 
tis  audaciam  ad  Rhenum  reprefluro ,  fecundamexpeditio- 
nem  fecit5aliquamdiuFrancofurti  ad  Moenum  Sc  vicinislo- 
cis  moratus  ,  iterumque  Anno  74..circaColmariam  in  Al- 
fatia. 

Hicrurfus  annusfatalis  Domui  BRANDENBURIC^E, 
emortualisque  fuit.  Carolus  ^Emilius  tantae  fpeiPmceps , 
ElcQoratus  Haeres,  Argentorati  febri  ardente  conipitur, 
M^ntzelius  omnem  movetlapidem  ,  fi  quapofletmortis 

fau- 


2od      LMemoriaMentztUana. 

faucibus  eripere ;  fed  Suunc  fupremo  vitae  largitori  aliter 
vifumtuit,27,  Novembris  luce  incomparabilis  Heros  ,  hz 
Princepsmagnaefpei,fortiffimamin  fiore  juventutis  exfpi- 
ravitanirnam. 

PaulopoftMagnanimo  ELECTORI,  filii  adhucfunera 
lugenti,  nuncius  advolar,  Suecos  Gallorum  confiliis  &c  cor- 
ruptionibusmotos  diverfioneminMarchia  tentare,  &tan- 
tum  non  nefario  &  inimicoaufuuniverfamjamdevaftare; 
Imperator  eonfilium  in  arena  capiens  fob  equitatu  ex  im- 
provifofuccurrit,velut  alterHannibalanteportas  Rateno- 
vienfes  adeft,palantesque  Suecos  mira  velocitate  oppreffir, 
profligavir,  Ecee  hk  iterum  Mentzelium  Noftrum  Vifto- 
ri  Principifidum  &.  indivulfumComitem5fimiliterque  fubfe- 
quentibus  annis,fecunda  tertiaque  expedi  tione  Pome  ranica* 

Poftrema  tandem  itinera  5Cliviam  Anno  77,  cumPrin- 
cipetriumph=itore,confecit. 

Tot  jam  fugacibus  elapfisannis.tot  itinerum  exantla- 
tismoleftiis,dcficientispaulatim  naturaeimbecillitatem  fen- 
tiens,  jamque  faxagenario  major  ultimam  vitae  periodum 
haud  procul  abefle,facili  conjeflura  divinabatur, 

Ne  Tspigeat  B,  L.  hanc  poftremam  quoque  memoriae 
Ejus  abfolvere  paginam,utpote cu  jus nonfolum  Virilis  aeta- 
tis>fed  &de  crepitae  Sene£lutis,praeclaraexftant  ingeniido- 
cumenta,quae  dignurn  laude  virum  vetant  mori. Aulae  nunc 
rumoribusfefubducere,  &  lubricoslinqueregradus  inani- 
muinduxerit,cu  ipfadivinafic  difponenteprovidentia,voti 
fui  composreddiiur,ineunte  A.88.  FRIDERICO  WILHEL- 
MO  MAGNO  gloriofiflimae  vitae  Regiminisque  finem  faci- 
ente.  Facilius  tunc  impetravit  a  SERENISSIMO  Haerede 
FRIDERICO  IIL  ut  honefio  domi  otio  frui,  fibi  porro  Mufis- 
que  canere  liceret,  nullaomnind  dimiflus  offenfa,  nulla  exci- 
dit  gratia,c.ujus  vel  hoc  uni^u  fufficit  teftimonium,quodCie« 

men^ 


•       Memoria  Mentzeliana,   10  i 

mentiflimus  Princeps  fmgulis  ferc  feptimanis  ,  perpedifle- 
quum  de  Senis  valetudine  pet  contari  jufle/it,  nec  non  am- 
pliflimo  annu6  ftipendid  ad  extremum  usque  vitae  halitum 
fuftentaverit. 

Veriflime  dixerim  nunquam  miniis  otiofum  ,  quam  in 
hoc  extremo  otio  Mentzelium  fuifle ;  taceo  nunc  quotquot 
ex  morientis  usque  ore  Confilia  Medica  avidiflime  excepta 
funt,eatantumrelaturus  fenilia;  quibusparem  habuit  ne- 
minem.   Innotuerat  fat  multis  Ingenii  foetibus,omnigenam 
fibi  acquifiveratfcientiam  ,  nec  ut  vulgus  Medicaftrorum 
folet,folius lucri inexplebilicupiditate  elegantiora  contem- 
pferat  ftudia,  varias  &  exoticas  jam  dudum  callebatlinguas, 
abfolutiflimoillo  Plantarum  Indice  polyglott6  tefteirrefra- 
gabili(im6  Genefeos  principia  Hebraice  recitantem  mihi 
Senemmemini )  verumenim  ver6  quantumcuncque  habe- 
bat  Europa  Literarum,  non  amplius  fufficiebant  7ro\vSiS<iKTu 
indefeflb ;  quaerendum  nunc  erat  fub  alio  fole, quod  difcen- 
dicupiditatifatisfaceret,ad  Garamantas  &:  Indos  im6  ultni 
eos,Chinenfes  &  Japonenfes  tendebat  animus ,  Antipodum 
quoque  rimaturusmyfteria.   Jam  Brafiliae  perfcrutatuse- 
rat  naturalia,du  Pi&uras  &  effigies  MAURITH  NASSOVLE 
PRINCIPIS  ob  res  praeclare  in Brafiliageftas,  fatisnoti,  cura 
faftas,juxta  ordinemPifonis&  Marggrafii  in  4.  Tomos , 
quos  etiamnum  oftendit  Bibliotheca  Regia  Berolini ,  diftri  • 
bueret;  remotiflimorumnunc  Orientis  Populorum,  Chi- 
nenfium  hz  Japonenfium,  linguam,  fapientiam,  Hiftoriam  Sc 
naturae  miracula  indagare  volupe  f  uit.    Qu6  inprimis  invi- 
tabatur  literis  amicorum,quos  per  Europam  non  folum,fed 
8c  Mofcoviam,  alteroque  fub  axe ,  Indiam  Orientalem ,  Chi- 
nam&Japoniamhabebat  ;  quosinter ,  duofaltemhonoris 
caufa  nonainandi ,  Amplifllmus  nempe  ScExperientiflimus 

Cc*  AN- 


5oi  Jdtmria  Mentzelian*.  * 

ANDREAS  CLEYERUS,  Societatis  Indicae  inBatavia  Medi- 
cus  primum ,  dqinde  Senator  graviflimus  &  Legatus  ad  Im- 
peratorem  Japonenfium  meritiflimus ;  Alter  Nobiliflimus  ic 
DoQiflimus  EBERHARDUS  RUMPHIUS  in  arce  Viaoria 
quaeeftinlnfula  AmboinaSenator  fpe&atiflimus,  qui  quot 
annis  fere  aliquid  ex  animali  &  vegetabili  trans  aequatorem 
Regno,  vellibrorum  Chinenfium  Japonenfiumquc  ad  Ip- 
fum  mittere  folebant.   Iucundum  fanfc  erat  3  viro  interdum 
adftare  feptuagenario,  Eundemque  LinguaeChinenfis<xv*A- 
Qfibf&nTu  rudimentaferfc  Magica ,  CharaGeresqueOedipoin- 
folubiles,  ad  o&uagies  millena  (  uti  ferunt )  plusquam  juve- 
nili  fervore&  diligentia  addifcentemconfpicere :  Si  verum 
foretqucd  Chinenfesproverbio  ja&are  fo!ent,fe  folos  inter 
xnundi  Incolas  duobus  videre  oculis  ,  Europaeos  tantum 
un6,  &quodreliquumeftgentiuracoecutire;  egocertede 
Noftroaffirmare  aufim,  trin&  ipfum  vidifle  ocul&aEuropaeo 
fuolumine&utroqueSinenfium,  poftquam  eorumLingu- 
am  &  Hiftoriam  eatenus  perfpeflam  haberet ,  ut  primus 
forte  SinenfesGermaniceloqui  fecerit,  edita  Anno  69.  (  a- 
deoqueaetatis  74.  Chronologia  €hinenfium,ex  Ipfiffimis  eo- 
rumfontibus&Annalibus,  quos  Regia  Bibliotheca  fervat 
authenticis  congefta. 

Quinimo  Lexicon  Sinicum  ex  India  Orientali  na&us , 
artificiofiffimoinvent&infruftulaminuta  diffecuit,  noftrse- 
queagglurinavitchartae,  pronunciationem  noftris  literis, 
ipfam^ue  radicum  feu  primitivorum  interprecationem  La- 
tinamaddidit,  opereX.  voluminum  manu  fa&6,  quodRe- 
gia  quoque  Bibliotheca  inter  pretiofiflima  oftendit 
Floram  JaponicamelegantiflSmisincolarumpi&uris  ,  cjuas 
indefeflb  ftudio  &  labore  non  contemnendo  D.  ANDR. 
CLEYERUS  in  Japonia  cum  ibi  Legatum  ageretpingt  cura- 

yerae, 


Mem*  ria  Mtntztliani*  ioj 

m  .  -»  ■     ■■     — "^^*  ■  ~wmmmw — — —  IWBMfci — — 

verat.&poftea  Noftro  dono  dederat,  appofitis  a  Mentze* 
lio,  noftrae  pronunciationis  literis ,  ibidem  repofitam  vi- 
debis. 

Jnter  eadem  quo^ue  ftudia  ,  multos  magnorum  in 
hoc  genere  virorum,  Martinii,  Kircheri, Coupletii,  Mol- 
leri  errores  &  d@k*ty(<H  detexit ,  Ipfum  credo  Gonfucium 
&  Mentium,  maxima  Ghinenfium  oracula  poft  Coupletium 
emendatioresnobisedere  potuifle,  nifi  poftrema  Sene£lir- 
tisimbecillitas,  atquemors,  Eruditis  femper  praematura, 
ftudiaejusChinenfiaabrupiflet,  Ingeniofiflimeinhaecftu- 
dia  Ejus  Chinenfia  lufit  Vir  magni  ingenii  U  facundiae  j 
Mentzeliique  Amicus  dexterrimus  Dominus  Antoniui 
Brunfenius  Aulae  olim  BRANDENBURGICjE  a  Sacris,vario 
nominis  Anagrammatifmo,  ad  Syllogenminutiarum  Lexici 
Sinici ,  LatinoSinico-chara&eriftici  a  MENTZELioeditam, 
ailudens;  quem  hic  apponendumeflfe,  non  dubitavi 

CHRISTIANUS  MENCELIUS 

Sjlloge 

Reclufic  hac  Sinenfiurii 
E  clauftris  Chinenfium 
Ec  hic  clarus  Sinenfium 

ai  SjSogtn, 

Hic  lucet  ars  Sinenfium 
Ricus ,  (ecla,  Chinenfium 
Eris,  ut  lac  Chinenfium 

Cc  2  Clues 


204 


MtmbYfoMentzzUana. 


Clues  ratis  Ghinenfium 
Situ  clares  Chinenfium 

Siponatur  (MENZELIUS) 

Zeius  artisChinenfium,  &c# 

Sed  ut  ad  extrema  ejus  tandem  deveniam  ,  vitaeque 
quemhabueritexitum  ,  enarrem  ,  a  tribus  circiceriuftris 
paralyfin  chronicam  atque  lentam ,  perpetu&  cum  mem- 
brorum,  manuuminprimis  ,  pedumque  tremore,  paflus 
eft,  totnamqueitinerum,  terramarique  devoratis  mole- 
ftiis ,  fallor ,  an  &  Chymicorum  experimentorum ,  quibus 
multum  lucubraverat,  fulphureis  exhalationibus ,  artus 
nervosque  pedetentim  debilitatos,  facile  credideris. 

Multis  abhinc  annis  (  prout  Chriftianum  decet  )  ultk 
mae  horae  fingulis  memor  erat >  multis  indein  pietatis  ex- 
ercitiisjfacrasfcripturasfibipraelegentiaufcultari,  ardentes 
fundere  preces,  peccatorem  fe  agnofcere  ,  confiteri,  fe- 
ri6  de  cun&is  vitae lapfibus  poenitere.fidem  quoque  &  fpem 
firmam  in  benignitfimum  humani  generis  redemptorem 
reponere ,  appropinquantia  coeleftis  vitae  gaudiameditari, 
diflbluticnem  multis  cupere  fufpiriis  ,  quotidianum  erat ; 
Decima  feptima  fuit  Januarii  dies  Anni  170  r ,  qua  fidelis  a- 
niinam  in  coslum migratura,  emaciati  diuturno mdrb6  cor- 
pufculi  exuvias  reliquit ,  annos  poftquam  vixit  78  ,  menfes 
7  kbiduum.  En  vobisiterumunum,  PR-/ECLARISSIMA 
SOCiETATISMEMBRA  ,  NATUR.*  CURIOSUM,  Natu- 
rae  debitum  perfolventem ,  mox  omnes  mortibus;  veftris 
tranfeuntis  Rerum  Naturae  experimenta  fafluri ! 

Sed 


MtmoYia  Mentzeliand.  20$ 

,  -  -   m^mi^m-m*  -  •mmmmmmmmmmmml  m-  *>■    mi  m  nc^aa) 

Sed  antequam  manum  de  hacTabula  retraham  ver* 
bumde  Beati  Mentzflii  refamiliari,  conjugio  &c  pofte- 
ritateaddendum  videtur,  cumlpfinon  folumbene  nafci  ic 
benb  moii,  fed  &  benenuberecontigeric,  quae  tria  juxta 
Majorum  eflfata ,  terrenam  hominisfelicitatem  abfolvunt. 
Anno  nuperrimi  feculi  58*  thori  vitsequefociamfibiadfci- 
vit,  ANNAM  EVAM  FALCKENHAGIAM,  JohannisFai- 
kenhagii,  redituumUrbis  Berolinenfis  Quaedoris  ,  vel  fi 
mavis,  aerarii  Praefefti ,  filiam  natu  majorem  ,  virginemt 
tunc  venuftiffimam  reique  Oeconomicae  peritilfimam ,  qua 
cumper^.  integros  annos  >  confortio  tranquilliffimo  Sc 
intemeratd  amore  vixit ;  quinque  ex  eadem  genuit liberos  * 
quorum  binos  Ludovicum  filium  ,  filiolamque  Mariam 
Loy  fam  in  ipfa infantia  mors  atra  e medio tulit ,  tres  autem 
Filios,  CHRrSTOPHORUM  FRIDERICUM,  JOHANNEM 
CHRISTIANUM  &  CAROLUM,etiamnurti  fuperftites,cum 
aliquot  ex  iisdem  nepotibus  habet;  Inter  Filios  autemfe* 
cundogenitus,  JOHANNES  CHRISTIANUS  ,  Magni  hu- 
jus  Apollinis,  nondegener,  nonimparfiilius  ^Efculapius, 
Paternae  virtutis  ,  Peritiae ,  honorum  quoque ii  dignitatum 
apud  POTENTISSIMUM  BORUSSLfc  REGEM,  Confila- 
rii  nempeSc  Archiatri^pretiofi  denique  Cimeliarchii  exaffe: 
hasres  fuit. 

Corporishaecinclitaprogenies  ;  ingeniinunc  cmnes 
quos  reliquit  foetus  recenfebo,  ut  cum  alia  Memqrue  Ment- 
zEnAN^nequeam  ponereMarmora,  hocipfimaneat  • 

Monumentumacre  perennius 
Regaliquefitu  pyramidumaltius 

Cc  3  Quod 


Memoria  Mentzeliana. 


Quod  nec  Imber  edax  nec  aquilo  impotens 
Poflic  diruere,  auc  innumerabilis 
Annorum  feries  &  fugatemporum. 

i. 

Catalogus  plantarum  circa  Cedanum  fponte  ttafccntium 
Anno  16494  in^. 


tapis  Bononienfis  inobfcuro  lucens  collatus  cum  Phofpho- 
ro  Hermetico  Chriftiani  Adolphi  Balduini ,  Bilefeldi» 
1675.  in  12.  qui  etiam  in  Ephem.  Germ.  N.  C.Dec.i. 
Ann.  4.  &c  $,  exftat. 

3- 

Sylloge  minutiarum  Lexici  latino-Sinfco-chara£teriftici 
in^.  quae  etiam  exftatin  Eph.G,  N.  G.  Dec.  2.  an.  3, 

4- 

Index  nominum  plantarum  unirerfarfalis  multilinguis  Be« 
rolini  i682.infol. 

r- 

Idem  auftior  Corollario  ex  varius  Auftoribus  poft  editio- 
nem  priorem  enatus,cum  novis  plantis&c  linguaMufco- 
TiticaBeroIinii696. 

6.  «fttir&C 


McmoriaMtntztlians.  107 


tftir$c  (£f)inecftfcne  chronologia  ooec  $tit  -  9ieajf!cc  atfec 
(£bincfifd)en  tfanfec/  ttonibccnalfouecnteintenanfang,  oec 
2G<lt  bifj  biebei  $u  «r.fecn  3citcnDc0nact)<2f)CiftiunfccS 
©uliamacb<t$a,ebttf)tti696. 3al)te$in4. 35cclin. 

7. 

Rerum  naturalium  Brafiliae,  ab  Hluftritfl  Principe  Mauri- 
tio  Naflbviae  in  ipfa  Brafiiia  colleGarum  lc  coloribus 
oleagineis  depi&arum  ,  Tomi  4.  in  fol.  regali  >  in 
ordinem  reda&i  ic  juxta  ordinem  Pifonis  &c  Marg- 
gravii  difpofiti.  Opera  mere  fcripta;  Sunt  in  Biblio- 
theca  Kegia  Berolinenfi. 

«. 


Decem  volumina  in  folio  Manu-fa&a  ex  Lexico  Sinico 
guey  di&o,  artificiofiffimo  inventd  in  fruftula  minu« 
ta  difle&o  &  chartae  noftrae  rurfus  agglucinata  cum 
interpretationc  lAtina.     Quae  volumina  eciam  in  Bi- 
bliothcca  RegiaBerolinenfi  affeL  Vancur. 

9- 

Flora  Japonica  ,  fivc  Flores  Herbarum  &  Arborum  prac- 
cipui,totius  vafti  infularum  Impevii  Aflatici  Japandi- 
€ti  ab  ipfis  Barbaris  incoiis  ad  viva  fioruin  exempla- 
ria  coloribus  iuis  nativis  peniciilo  dcpi&i,  appofitis 

Japa- 


1  tJMtmoria  Mentzelkna, 

Japanenfium  Chara&eribus  &  nominibus:Opus  ra- 
ritate  ineomporabile  in  formam  Europaeorumlibro- 
rumredaQum  &induos  Tomosdivifum;  Affer- 
yatur  etiam  in  Bibliotheca  Regia  Be  - 
rioiinenfiL 


INDEX 


m  (o) 


209 


I  N  D  E  X 

EPHEMERIDUM 

Academiae  Caefareo  -  Leopoldinae  Natur*  CurioC 
Decuriae  III.  Ann.  VII.  &  VIII. 


Bietis  anatome.  p,  %\  app. 
Abortus  feliciter  inhibitus. 
p.  213. 

Abfceflu  ventris  defun£ii  anato- 

me,  261 
Acinorum  Zibebarum  Smirnza- 

rum  ufus.  9 
Acidulz   hydropem  accelcrare 

poffunt.  76.  ap. 
Aeris  mutatione  febris  quartana 

curata.  a 
Aeris  mutatio  ad  morbos  curan- 

*  dos  plurimum  confert.  36 
^risnatura.  ifj.ap. 
i£ris  fchcdiafma.  i<f5.ap. 
.flEris  ufusinMedicina.  170.  ap. 
^Erisufusvarius.  i8o.ap. 
iEthiops  mineralis  auro  illuftra- 

cus  8c  nobilitatus.  173 
Alvi  dejeftio  magna  lapillorum 

copiaftipata.  7i.ap. 
\raor  an  fafcinatione  extorqueri 

posfit.  111.' 
\mor  herba  Flavia  conciliatur. 


Apoplexia  bis  curata  8c  tandem 
lethalis.  322» 

Apoftcma  internum  curatum.  31 

Apum  i£lus  curioforum  fympto-* 

matum  caufa.  314. 
Anatome Abietis.  3.ap. 
AbfcefTu  ventriculi  defun£ti. 
261 

Arthritidediulaborantis.  z6f. 
Cholera  defunQi.299 
Dyfuria  extin&i.  f  o 

Gangrar  na  inteftinorum  defun- 

Hydropicx.  30  f 
Hydropici.  27  f 
Hydropici  puclli.  27^ 
Partu  defun&x.  275- 
PhGCX.  i7-ap. 
Phtilici,  276. 

Picex.  3-  ap.    Pini.  ir.  ap. 
Pleuritide  demortui.  264 
Sarcomate  fufFocaci.  262. 
Tumoris  Axil!*  cancroii.  301 
Vomitorio  fublati.  262 

*Dd  AnU- 


iio  INDEX  EPH 

Antimonialium  medicamentorurn 

ufus.  140.  ap. 
Antipathia    proprium  nomen 

averfans.  125*.  ap. 
Antipathiz  vari*  curiofa?.  170 
Aguasfrigidx  potu  largiflimo  exi- 

tiofus  aquae  ftygiac  hauftus, 

caratus.  296 
Aquae  ligni  fraxini  ufus.  210 
Aquae  ftygiac  hauftus  exitiofus 

remediis  domefticis  curatus. 

Aranearum  telar  contrafebrim  ter- 

tianam.  77.  ap. 
Arteri*  magnac  in  abdomine ,  vuN 

nus  lethaie,  282 
trachez  vulnus  iethale.  283 
Arteriot.omiae  ufus.  jp.ap. 
Arthritici  dolores  venxfedione 

mitigath  14. 
Arthritidis  curatio-  16 

per  contagium  contrafta.  212 
Attmella  Lithontriptica*  356 
Afparagus  laticaulis.  3  1 
Atrophia  a  calculo  6c  ulcere  re- 

num.  290. 
Aures  inperforat*.  159*  ap. 
Auri  tin&uram  conficiendi  fexa- 

ginta  proceffus.  30. ap. 
Aurum  potabile.  18 1 
conficiendi  proceffus.  30.  ap. 

BArometri  ftationes  fub  eclip- 
fibus.  1  f  1 
Bufonis  lotium  ophthalmicum. 
97 

Butyrummortiscaufa.  106 

CAIcuIi  remedium  fingulare. 

remedia.  137 


EMERIDUM. 
Calculi  renum  comminutio.  186 
Calculorum  generatio.  i^f.ap. 
Calculus  in  pericardio.  119 
Calculus  monftrofus.  72.  ap. 
Calvus  poft  trigintaannorum  co- 

matus.  191. 
Capiilorum  cafus  unde.  192 
Capitis  dolorperiodicus.  74.  ap, 
Capitisdolor  hirudinum  applica- 

tionecuratus.  i22.ap. 
Capitis  podagra.  361 
Caput  fupra  finiftrum  hypochon» 

drium  propendens.  39. 
Cardiafgiae  ex  fupresfione  men- 

fium  no.ap. 
Carnium  vomitus.  129.  ap. 
Catalepfis  admiranda  in  agone. 
197- 

Catechu  ufus  in  continuo  urinse 

profluvio.  72.  ap. 
Coecitas  ex  intempeftiva  vense- 

fe&ione,  117 
Cacitas  poft  venaefe&ionem.  71. 
Cerafi  nueleus  cum  urina  reddi- 

rus.  80 
Creuffac  praeparatio.  234 

Cervi  venterfalva  vitaglobo  tra- 

je£tus.  73. 
Ciborum  coftorum  in  vafeameo 

noxa.  169 
Cinabaris  (olaris,  173 
Clavorum  pedum  certa  cura.  172 
Clyfter  inoxie  per  os  rejeftus.  6z 
Colicarcura.  142,  ap. 
Colica  hyfterica.  130*  ap. 
Colica  periodica.  5-9. 
Colocynthidis  infufum  lethalem 
hypercatharfin  fufcitans.297  D 

Con- 


INDEX  E f HEM E R IP U M,  211 

Conftitutio  epideraica  Augufta-  E. 

na.  p.  87-  ap.  T7  Bor  foflile  in  colte  repertnm.1 

epidemica  Balilieniis.  101.  ap.  29^ 

Berolincnfis.  94.  ap.  EclypfisToIaris.  \G%  < 

Mansfeldiana.  iOf«  Elephantis  fceleton  in  colle  fa- 

aP;       r  bulofo  repcrtum.  294 

Tubmgenns.    102.  Epilepfia  chronica  cum  febre  EpF- 

r>    a?-  r      •  ,  rr-       •    m  demica  maligna  curata.  29$ 

Contabefcent.a  a  fafcino  mira  3c  Epilepfia  duorUm  annorum  vir- 

mirabilis.  123  giscurata.  306. 

Convulfio  rarior.  3  Epilepfia  ex  phikro  per  falivatio- 

Crann  fraftura  nu  lo  callo  vel  nem   m€rcurialem  curata. 

cranio  claufa  vel  munita ,  led  2g  g 

omni  munimento  orbata,  fal-  Epiiepfia  horrenda  &  contumax. 

vo  interim  &  mcolumi  pue-  r 

ro.  313-  Epilepfia  periodic3.  71.  ap. 

Cuneus  metailicus Sc faxeus  igg.  Epileptica parturieni  curata.  20S 

Cuticula  mtra  menfcmter  depo-  EryfipeIas  zonaIe>  , 

fitafalvisunguibusfccapil-  Exanthemata  m^us  fericulo& 

lls*  99  funtpapulis,  344. 

Exanthematum  origo,  344 
F. 

pvEglutionis  vitium  ex apople-  T^cum  alvinarum  excretioper 

xia  refiduum.  129.  ap.  JL       finum  muliebre.  360 

Deliriumamarofum.  23  f  Farina  mineralis.  35-3 

Delirium  cumferociaa  Baccisfo-  Fafcinationes  an  naturali  moda 

lani.  29C                     ^  contingant.  111 

Dentis  molaris  c  cavitate  Iargior  quomodo  aDiabo- 

hxmorrhagia.  300  Io  producantur.  1 1; 

Dentium  dolor  nive  appofita  ab-  fideritide  curatx» 

lutus.  117  x5l 

Dentium  ordo  duplex  ininfante.  Febrifugus  pulvis.  ng 

J^9«  Febris  miliaris  maligna.  541 

Diafcordiumlumbricospellic.178  abinjeaione  decofti  fri- 

Dorfi  rigiditas.  84  gidi  in  fauces.  1  ^ 

Dyfenteria  a  mufcis  cobalto  ene-  ieutar  curatio.  2Sf 

ttis  flcinopinato  epotis.  292  petechialis  cura.  216 

Dyfurix  extin£ti  Anatorne.  ro#  petechialis  maligna  ab  61- 

*D<U  faftia 


212  INDEX  EPHEMERIDtlM. 

fa£Us  floribus,  quibus  cada-   Foecus  in  utcro  mateino  mirabi 


ver  pueruli  febre  acuta  de- 
fun&i  ornatum  erat.  31  z 
Febris  quartana  Borea  ventoflan- 
te  curata.  79 

quartana  mutatione  aeris 
curata.  35- 

fcoibutica,  333 

tertiana  intermittens  ma* 
ligna.  94 

tertiana  Ia£le  recotto  fub- 

Febrium  intermittentium  caufa. 
3f. 

remedium  novum.  76. 

ap. 

Ferri  mutatio  in  cuprum  quomo- 

do  fiat.  136»  ap. 
Fiftulalumbaris  e  rene  dextro  cal- 

culofo  fcaturiens,  23 
Flabia  herba  qualis.  1 14 

herba  amorem  eonciliat* 

114 

Flatus  foetus  loco  exclufus.  f6 


liter  confervatus,  $f 
Fra&ura  offium  cruraliummulci- 

plex  curata.  20. 
Fraxini  ligni  aquac  ufus.  210 
Fulminum  miri  eSecius.65,.  ap. 
G. 

GEnitalia  vituhe  monftrofa. 
S9 

Gigartorum  ufuf.  9 
Glacies  pentecoftalis.  g 
Granula  miliformia  cum  pluvia 

deje&a.  1*2 
Gravitatio  cx  flatibus.  f  6 
Galx  coalitus  a  variolis  Lucani- 
ca  fublatus.  72 
H. 

U  JEmorrhagia  largior  e  cavi- 
n    tate  dentis  molaris,  300 

narium  paroxyfini 
inftar  recurrens.  364 
Hsemorrhagix  curatio.  13 3-  ap^ 
Hstmoptoiis  quomodo  dijudi- 
canda,  130.  ap. 

furiofusla&is  ufucuratus.   Hepar  in  hydrope  injufte  incul- 


37 

Flofcuii  candidi  foliorum  fambu- 
cifuperficiei  adhzrentcs.  if  3 
Fctcunditas,  in  muliere  per  totam 
vitam  nunquam  menfes  pas- 
fa,  nonimpedita,  38 

fine  menftruis.  6f 
Fcetus  numerofus.  363  b 

phantafix  imperio  fiibje- 
ftus.  87 

in  utero  mortuus  feli&ter 
extra&us.  11  f 
mutero  cxficcatus.  40. 


patum.  30; 
Herpesfolaaqua  marina  curatus. 

116 

Hirudinum  (uftibus  mors  acce- 

lerata.  122.  ap. 
Hordei  grana  integra  per  plures 

dies  commefta  per  urinam 

excreta.  1. 
Humorum  viridium  vomitus  un- 

de.  133.  ap. 

ex  intempeftivo  ther- 

marum  ufu  methaftafis.  147 
Hydati4cs  uadc,  344* 

Hr- 


INDEX  EPHE 
Hydrophobia  felina  ultra  annum 

occultaca.  166 
Hydrophobicum  venenum  in  quo 

confiftat?  ibidem. 
Hydropis  curatio.  19 
Kydrops  ex  ufu  acidularum.  76. 

ap. 

ex  ufu  thermarum  Ie- 
thalis, 

tympanitis  mictu  cru- 

entofolutus.  391 
Hy#fcyami  vires.  1 10 
Hyofcyamum  cur  Aitercum  di«« 

ftum.  109  ^ . 

Hyofcyamum  fcmen  rixx  rabio- 

(x  caufa.  106 
Hypercarhariis  le:halis  infufo 

Colocynthidis  fufcitata.  297 
/. 

IEcur  an  per  centum  annos  du- 
rare  poffif.  tf4 
Incantatio  mirabilis.  41 

_lnje£ta.203 

Infefti  miniroi&  novifllmi  obfer- 

vatio.  if6 
Inundatio  autumnalis.  g 
Ifchiadicus  dolorperiodicus,  acu- 

tiflimui.  $46 
Ifchuria  oleo  fcorpionum  curata» 

186 

pun£fcura  in  perinseo  cu- 
rata.  76 

L» 

LAc  in  pueris  fitfenibus.  149 
Lac  poft  quatuor  feptima- 
nas  revocatum.  18  r 
LaQi»  ufu  Naktr  morbus  curatus, 
37< 


MERIDUM.  iii 
LapilJi  aureoli  ex  vefuis  boum. 
121 

fubviricfes  in  pericardio 
reperti.  119 
Lapiliorum  copia  per  alvumex- 

creta.  71.  ap. 
Lapis  lapidi  Bezoardico  fimilis 
nucleum  plumbeum  conti- 
nens.  509 
verminofus.  yi 
Lienisexfectio.  igo 
Lignum  faginum  figuratum.  189 
Linguae  paralyfis  feliciter  curata. 

Lmtea  lucida.  15-7 

Lithargyrio  vinum  fucatumquo- 

modo  aoceat.  228. 
Lochiorum  fluxus  remedium.  301 
Lotio  tumoris  m  capke*  infignis 

caufa.  1 16 
LociuiTi  Bufonis  oculis  Gdutare. 

97 

Lumborum  dolores  intolerabilcs, 

rigidiras,  84. 
Lumbrici  Diafcordio  pelluntur. 
178 

Lumbricus  latus  cVeximiar  longi- 
tudinis  per  virile  mcmbrum 
redditus.  139.  ap. 

Luxan  fitin  concavitatibus  cor- 
poris  noftri.  44.  ap. 
AT. 

MAculz  mirse  in  cute  fangui- 
nez.  196 
Malaciararainpuella.  148 
Mania  hzreditaria. 
Maniacus  curatus^z. 

*Dd  3  Mdan- 


214  INDEX  EPE 

Melancholia  exfaftu  orta.  7f.ap. 
Meninx  cum  cranio  nulla,  279 
Menfes  movendi  euporiflon.  69 
Menfium  fluxu  puelia  primo  a 

nativitace  c£iiduo  centata, 

260. 

ftuxusquartoatatls  an- 
no  obfervatus.  267 

in  muliere  per  totam 
vitam  fuam  fuppresfio  ,  nec 
fanitati  ejus  nec  fcecunditati 
noxia,  38 

fuppreflTio  k  terrore. 

fuppresfio  dyfenteris 
caufa.  f6 
Menftruaexdu&ibus  falivalibus. 

IfQ 

Mercurci  motus  inTubo  Torri- 

celliano.  78,  ap. 
Mercurius  vermium  pabulum, 

34°  > 
Metallicarum  rerum  fcriptores. 
i4f.  ap. 

Metaliorum  natura  in  genere. 
149.  ap. 

Molaex  vidua  fexaginaria.  402 
Morborum  quorundam  Ende- 

miorum  enarratio.  36 
Morbus  ex  incancatione  mirabi- 

lis.  4r. 

Mors  peculiari  differtatione  de- 
fcripta.  114.  ap. 
a  butyro.  106 
a  hirudmum  fuftibus.  122. 

ap. 

a  potu  frigido.  ug 
Moxaan  &  quando  adhibenda, 

X41'  aP* 


EMERIDUM. 
Mufca  ,  compluribus  vermiculis 
fceta.  325* 

N. 

X TAkir  laftis  ufu  curatus;  37 
1  %4        morbus  a  Latinis  di- 

citur  flatus  fariofus.37 
Nephri  ici  doiores  periodici.  308 
Nerveus  fuccus  datur.  ?4f 
Nicotiana?  fumo  polypus  curatus, 
214 

Nix  appofita,  dentium  dolorem 

auferens.  117 
Wix  canicularis,  g. 
Nymphesr  radices  contra  febrim 
Certianam.  77.  ap. 

Befitas  pane  augetur,  13  8* 

Oculus  Arrificialis.  398 
Odium  an  fafcinatione  produci 

poflir.  110 
Odor  mortis  index.  104 
Omenti  defeftus.  ij 

Ufus.  338 
Ophthalmia  defperata  CoIIyno 

tandem  curata.  904 
Orthopnoea  ex  vermibus.  307 
Osfium  cruralium  multiplex  fra- 

ftura  curata.  10 
Ozoena  in  quatuor  fratribus.  3 1  g 
P. 

PAnis  obelitatis  caufa,  r  *8.  ap. 
Papulae  magis  periculofa?  funt 
quam  exanthemata,  344« 
Papularum  origo.  344 
Paralyfis  curatio.  22. 

lareris  dextri  furditatem 
excipien**  J  37 

Para- 


INDEX  EPH 

linguzcurata.  iff 
Paralyfis  univerfalis.  73. ap. 
Parefis  ex  colica,  77.  ap. 
Parotis.  331 

ParturiensEpileptica  curata.  206 
Partus  in  utero  materno  putrefa- 
£tus.  /3 

vermine  fa&us.  5  3 
Partus  poft  mortem.  77- aP- 
Pafferes  Canarienfes  verficolores. 
i42.ap. 

Pedum  clavorum  vera  cura.  172 
Penis  monftrofus.  49. 
Pericordium  lapillos  fub  virides 

in  fe  continens.  1 19 
Peteclr*  difparentes  vanarum 

fymptomatum  caufa.  1 5-4 
Pediculos  fugansremedium.  129. 
Phantafix  infaetumimperium.  87 
Phchifis  curatio.  19. 

ortus  ,  ventriculo  fre- 

quenter  debetur.  120.  ap, 
Pita  in  Infante.  63 
virorum.  64 
Picex  anatome.  3.  ap. 
Pilulz  poft  anuum  integrae  reje- 

&z.  71.  ap. 
Pini  anacome.  n.  ap. 
Piper  locum  ubi  nafcitur  minus 

falutarem  reddit.  36, 
Pifcis  hermaphrodita,  190 
Plantarum  laticaulium  generandi 

caufa.  31. 
Plicae  caufa.  f 8 
Plica  Judxorum.  f  7 

Suevia.  137,  apj 
Plumbi  noxa.  jf4  ap. 
Pluviae  rcrum  variarum,  132 


EMERIDUM.  215 

PIuvi#  rerum variarum  caufa.136 
Pneumonia  ex  itinere  lethahs.i  $-7 
PodagraCapitis.  361 
Podagraecaufa  ex  nervisfluit.  34^ 
Podagra  indolens.  i6z 
Polypusnicotianz  fumo  curatus* 
214 

Potiuncula  homicidae  confesfio- 
nem  extorquenf.  39 

Potus  frigidus  mortis  caufa.  ng 

Potus  frigidus  vocisprivationem 
caufans.  74  ap. 

Puella  primo  anativitate  oftiduo 
fluore  albo  8c  rubro  tentata, 

2fO 

Pulvit  febrifugus.  1  ig, 
Pupilla  cordiformis.  39, 
R. 

RAdix  effracloria.  144 
quomodo  reperia- 
tur.  144 

Raucedinis  remedium.  76.  ap, 
Refpiratiodifficilisex  grumofan- 

guinisduriore.  210* 
Rifus  involuntarius.  387 

s. 

SAIivationis  vis  purganti  encr- 
vata.  12.  ' 
Salivationis  ufusin  Arthritide.  13 

iteminfcorbuto.  15 
Sanguinis  nimium  profluvium 

gravidar  mortis  caufa.  120 
Sanguinis,  poft  quintum  diem  a 

morte,  fluxus.  176. 
Sangumisfudor.  123  ap, 
Sceleton  Elephantis  in  collo  fabu- 

loiorepertum.  294. 
Scirrhus  uteri,  70.  ap* 

Sciu- 


11«  INDEX  EPl 

Sciurusalbus  mortisnuncius.  f$ 
Sccale  temulentum.  f  % 
Secundinarum  varietas  in  partu 

gemellorum.  70* 
Sella  curiofa.  174 
Scrpiginem  ad  exftirpandam  me- 

dicamentum  euporifton.  57 

Singultus  vens  fec&ione  curatus, 

134*  aP« 
Sideritis  fafcinum  curat,  iji 

in  aqua  cd&a  eam  ge- 

latinofam  reddit.  1 3 1 
Solfinevefte,  183 
Solani  fomniferi  baccarum  efus 

noxius.  279. 
Solani  baccx  delirium  cumfero- 

cia  caufantes.  297 
Solaris  ecdypfis  163 

effe&us.  166 
Solftitia  dc  morborum  chronico* 

rum  eventunonvaneprxdi- 

cunt*  39 f 
Somnum  conciliandi  modusfu- 

perftitiofus,  66»  feq.  67 

remedium,  6$ 
Spe£tra  dari  probatur.  1 17.  ap. 
Spin»  ventofitas  rara.  270.  ap* 

Spirituum  finitorum  exiftentia. 

fS  •  «P- 
©prcngwurfcel,  144 
Sternutationes  Apoplefticorum 

non  femper  falutiferar.  1  f6 
Sudor  purgans.  1  f  3 
Sudor  (anguineus.  113.  ap. 
Surditas  poft  paralyfin  dextri  la- 

teris.  337 
Sy  mpachetica  Ozzna,  31* 


EMERIDUM* 

Syncopes  fingularis  curi.  127 
Syrupus  Prophyla&icus,  1% 
T. 

TAbes  dorfaiis.  329 
Temulentise  caufa.  f  1 
Tenebrse  an  fint  in  concavitati- 

bus  corporisnoftri.  44.  ap. 
Termires  e  nafo  excreti.  2C0 
Terror  menfium  fupprcsfionis 

caufa,  f6 
Tefticulis  tribtis  juvenis  pracdi- 

tus  artamen  frigidus.  3  g 
Tefticulus  faltem  unus,  38 
Thermarum  ufus  hydropis  letha- 

lis  c  aufa.  1^9 
Tonitru  obftetricans.  245 
Tonitru  varia  phamomena  re* 

cenfentur.  233.' feq. 
Triorchis  juvenis  fed  tamen  fri- 

gidus*  358 
Tumor  axillx  fubeavitate  adcu- 
bitumufquc  tendens ,  extir- 
patus.  400 
Tumor  capitis  infignis  a  lotione, 
116 

Tumores  Nali  monftrofi  &  prar- 
grandes,  fubligato  pilo  ca- 
melino  feliciter  curati.  30? 

Tumoris  axillsc  cancrofi  Anato- 
mc  6ccuratio.  301 

II. 

VAriobe  retropulfac  a  frigidi- 
tare  lethales.  \6i.  . 
Venxfe&io  interopeftiva  coecita- 

tis  caufa,  r  1 7. 
Venzfe&ione  fingultus  curatus. 
134,  ap. 

Ven*- 


WDEX  EPHEMERIDUM.  2iy 

Vcn«fe£lioTiis  ufus  in  Arthriti-  llicus  antiquum  in  meatu  urina- 

de.  14»  rio  fdiciter  curatum,  tj 

Venxfe&ionis  male  adminiftra-  UIcus  inguinis  finiftri  fiftulofuni 

tz  noxa.  \iG  ex  quo  vermei  prodierunt. 

Veneficio  inje&a.  205  310 

quz  videntur  inje&a  Unicomu  raarinum  duplex.  jfo 

quomodo  in  corpore  ge-  Vocis  privatio  ex  potu  frigidcv 


nerari  posfint.  2.04 
Vermiculiperurinam  redditi,  139 
ap. 

Vermes  h  naribus  &  ex  dorfo 

erumpentes.  308 

orthopnxx  caufa-  307 
umbilicale*.  268 
iaffi  rejecli.  1 18 
in  capice.  r  1 
vomitu  rejetlus.  toi 
Vermium  Mcrcuriis  ftabulum. 

vel  pab  jium  240 
VerteBrz  lumbctfUm  fex  in  fcc- 

leto  virili.  281 
VefiGatoriGrum  ufus  in  dolori- 

bus  lumborum  1 8  5" 
Veficularin  cu:e  fanguine»;  196 


74.  ap,  ^ 
Vomkus  carnium  129.  ap. 

cruentus  nihilominus  fa« 
lutaris,  3  5-9 

poft  partum  cura.  f^t 
tlrina  vifcida  glutinofa,  4 
Unnat  incontirienfia  catechu  cu- 
rata.  72,  ap, 

prarcernaturalia  excreta; 
pcf  quas  vias  ad  veficam 
amancfahtur.  f 

fuppreiTio  in  pleuritica 
quadam  faiutaris.  9. 
tltnarum  Germanorum  condi- 

toria.  ioi 
Uteri  virginei  rara  excrcfcentia, 

w    .  . 

Uterus  fcirrhofus.  fd*  zpl 


Vefpertilic  nforTri  nuncius.  104 

Vini  lithargyno  fucati  noxa.  2ig    Uterus  fteatomaticus  274 
Vifus  imbecillitas  ob  vitium  ner-    Vulvaduplicata,  fj 

vi  optici.  277  y- 
Vita  peCuliari  differtatione  de- 

lcripta.  114.  ap.  ^lhebaruto  Smirnaarumacino^ 

Klceris  inguinis  finiftri  fiftulofi  rurrtufus.  9, 

curatio,  3 1 1. 

f  i  n  1  s; 


Vtt.ULAnnWllHmr, 


Monendus  efl  Riblicpega  ■+  utf  iguram  oeuli  artifi. 
cialis  agglucinec*  pag.398. 

©c  r  "SSucObtnDet  tvfrD  (jtemtf  etuwert  pi(  Stflut  t>e$  £nnfUi$ 
afcfleM&ereu  ^ugs  /  t>em  398  $5wr  crajnf  ngw. 


1 1 


u 


I